Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Cơ sở lý luận về phát triển sản xuất cây quýt 1. Giới thiệu chung về cây quýt Cam, quýt là cây ăn quả lâu năm chịu ảnh hưởng rất rõ của điều kiện ngoại cảnh, biểu hiện qua sinh trưởng, phát triển, khả năng cho năng xuất và phẩm chất quả.
Những đặc trưng, đặc tính của cây được biểu hiện qua một vòng đời hay trong một năm, đều là kết quả phản ánh tổng hợp giữa đặc điểm các loài với ngoại cảnh. Trong quá trình phát triển, mỗi quốc gia đều có chiến lược phát triển kinh tế khác nhau phù hợp với điều kiện, tận dụng hiệu quả lợi thế so sánh về vùng, lựa chọn cây trồng vật nuôi có lợi thế để tạo ra nhiều của cải vật chất, đất nước phồn vinh, mức thu nhập của người dân tăng cao. Trong điều kiện nước ta hiện nay ở khu vực nông thôn có tỷ lệ thất nghiệp ngày càng tăng, sức ép về việc làm lớn, do đó trong tương lai cần phát triển sản xuất theo cả chiều rộng và chiều sâu với các ngành nghề trong đó có nghề trồng cây ăn quả ở nông thôn là hướng đi đúng đắn và cần thiết. Trong các loại cây ăn quả, cùng với cây nho, cây cam quýt có lịch sử trồng trọt lâu đời nhất.
Có nhiều kết quả nghiên cứu nói về nguồn gốc của cam quýt, phần lớn đều thống nhất cam quít có nguồn gốc ở miền Nam châu Á, trải dài từ Ấn Độ qua Himalaya - Trung Quốc xuống vùng quần đảo Philippin, Malaysia, miền Nam Indonecia hoặc kéo đến lục địa Úc [2]. Theo Trần Thế Tục (1980) nghề trồng cam quýt ở Trung Quốc đã có từ 3000 – 4000 năm trước. Hán Ngữ Trực đời Tống trong “Quýt lục” đã ghi chép về phân loại và các giống ở Trung Quốc. Điều này cũng khẳng định thêm về nguồn gốc các giống cam, chanh (Citrus sinensis Obeck) và các giống quýt ở Trung Quốc theo đường ranh giới gấp khúc Tanaka.
5 Trên thế giới cũng có nhiều loại Quýt, sau đây là một số loại chính: Quýt Satsuma: Chịu rét tốt, trồng nhiều ở Nam Nhật Bản, Trung Quốc và một số nước khác. Giống quýt này không hạt, ngon, chín sớm và có rất nhiều loại phụ. Quýt Ponkan: Gồm nhiều loại quýt trồng ở các nước Đông Nam Á nhưng mỗi nước có một tên gọi khác nhau. Quýt Dancy: Vỏ đỏ tươi, rất đẹp, là loại quýt Tiều vì nguồn gốc ở tỉnh Phúc Kiến (Trung Quốc).
Quýt Tiều không được ngọt lắm nhưng vỏ đỏ như son, rất được ưa chuộng để cúng giỗ Tết, trang trí. Quýt Tangrin: Có vỏ vàng cam, trồng nhiều ở Maroc Bắc Phi. Quýt Kinh: Quả to, vỏ dầy, hơi khó bóc. Thịt quả khi chín màu đỏ vàng rất đẹp, nước quả làm nước giải khát.
Quýt Kinh được trồng nhiều ở Việt Nam, Campuchia, Thái Lan. Ở nước ta, Quýt Kinh là giống Cam sành phổ biến rộng rãi cả nước. Các nhà khoa học thế giới cho rằng Quýt Kinh (Cam sành) là cây lai giữa cam và quýt nên quả có cả đặc tính của cam, quýt. Họ xếp là quýt nhưng ở ta lại gọi là cam.[5] Trong các loại cam quýt trồng hiện nay, Việt Nam nổi tiếng với giống cam sành.
Nhiều nhà khoa học cho rằng nguồn gốc quýt King (Citrus nobilis Lour) là ở Miền Nam Việt Nam. Thực tế ở Việt Nam từ Bắc chí Nam có nhiều địa phương trồng cam sành với rất nhiều vật liệu giống và các tên địa phương khác nhau mà không nơi nào trên Thế giới có: Cam sành Bố Hạ, cam sành Hàm Yên, cam sen Yên Bái, cam sen Đình Cả - Bắc Sơn. Giá trị dinh dưỡng của cây quýt Cam quýt là cây ăn quả có giá trị trên thị trường quốc tế, là một trong những loại quả được trao đổi buôn bán nhiều, sản lượng thế giới năm 2011 (F.O) như sau: Cam quýt 24. Cam quýt là loại quả có giá trị dinh dưỡng cao.
Đường tổng số: 6- 12%. Chất đạm: 0,9% Chất béo: 0,1%. Fe: 0,2mg/100g tươi: 15 - 25mg. Ca: 26 - 40mg; năng lượng: 430 - 460 calo/kg.
6 Vì vậy cam quýt có ý nghĩa trong việc bồi bổ sức khoẻ cho con người. Nó có giá trị trong y học phương Đông, tham gia vào nhiều vị thuốc cổ truyền. Đặc biệt hàm lượng phong phú về Vitamin C[8]. Quýt rất ngon, ngọt, thơm, được nhiều người ưa thích, là quả tốt để ăn tráng miệng, để làm nước giải khát, làm mứt.
Quýt vừa ngon, đẹp vừa có nhiều dinh dưỡng. Trong một qủa quýt, nước quả chiếm 28-56%, vỏ chiếm 22-22,5%, hạt 1,3-2,5%. Trong nước quýt có 11,6% đường, 2% axit citric, axit hữu cơ, các vitamin A, B, C, chất khoáng. Trong vỏ quýt tươi có 3,8% tinh dầu, 61,25% nước, các vitamin A, B… Vỏ quýt phơi khô là vị thuốc Trần bì nổi tiếng.
Trong lá quýt có khoảng 0,5% tinh dầu. Ở Châu Á, Nhật và Trung Quốc (những nước trồng nhiều Quýt), nhân dân các nước này rất ưa dùng Quýt[10]. Cam quýt ngay từ xa xưa đã là thức ăn của người nguyên thuỷ, nó có chứa đủ năm yếu tố cơ bản cho con người (đường, đạm, béo, khoáng và Vitamin). Ngày nay nó được sử dụng làm thức ăn tráng miệng rất được ưa chuộng.
Cam quýt có nhiều loại, thứ, quả chín sớm muộn khác nhau, có thể kéo dài thời gian cung cấp quả tươi cho thị trường tới 6 tháng trong năm. Nếu ta trồng ở các vĩ độ khác nhau, hoặc ở các bán cầu khác nhau, cùng với ưu điểm dễ cất giữ, vận chuyển, thì cam quýt có thể cung cấp quả tươi gần như quanh năm. Trồng cam quýt sớm cho thu hoạch, đầu tư ban đầu không cao nhưng hiệu quả kinh tế lớn. Chính vì vậy sản lượng quả có múi ngày nay đã dẫn đầu các loại quả.
Các nhân tố ảnh hưởng đến việc sản xuất a. Nhóm nhân tố về điều kiện tự nhiên + Điều kiện đất đai - Đất đai: Đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu, nó là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng, chất lượng. Đất trồng cam quýt phải có tầng canh tác 7 dày 0,5-1m. Đất thịt pha, thông thoáng, thoát nước tốt, màu mỡ, độ pH từ 5-7 là thích hợp cho cam quýt[8].
+ Điều kiện về khí hậu - Nhiệt độ: Cam quýt có thể sống và phát triển ở 13°C-39ºC, thích hợp nhất từ 23-29ºC, ngừng sinh trưởng dưới 13ºC và chết -5ºC. Nhiệt độ ảnh hưởng đến phẩm chất và phát triển của trái[8]. - Ánh sáng: Cam quýt không thích ánh sáng trực tiếp và cường độ ánh sáng thích hợp là 10. - Vũ lượng: Cam quýt cần lượng mưa khoảng 1.000mm/năm và phân bố đều trong năm[8].
Nhóm nhân tố về kỹ thuật - Giống: Là yếu tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, chất lượng của thành phẩm. Có thể nói giống là tiền đề năng suất, chất lượng. Quýt có nhiệm kỳ kinh tế dài. Cho thu hoạch nhiều năm nên cần được hết sức coi trọng.
Q u yt là giống c â y t r ồ n g có năng suất cao, chất lượng tốt, chống chịu được điều kiện sống khắc nghiệt và sâu bệnh. Quýt là guyên liệu phù hợp chế biến các mặt hàng có hiệu quả kinh tế cao. Trong sản xuất kinh doanh quýt cần có một số cơ cấu giống hợp lý, việc chọn tạo giống là rất quan trọng trong công tác giống. - Phân bón: Bón phân cho quýt nhất là quýt kinh doanh là một biện pháp kỹ thuật quan trọng quyết định trực tiếp tới năng suất và chất lượng.
Quýt là cây có khả năng thích ứng với điều kiện dinh dưỡng rất rộng rãi, nó có thể sống nơi đất rất màu mỡ cũng có thể sống ở nơi đất cằn cỗi mà vẫn có thể cho năng suất nhất định. Tuy nhiên muốn nâng cao được năng suất, chất lượng thì cần phải bón phân đầy đủ. Bón phân cho quýt là biện pháp kinh tế kỹ thuật cần thiết để nâng cao năng suất và chất lượng cho cây trồng, nhưng biện pháp này cũng có những tác dụng ngược. Bởi nếu bón phân 8 không hợp lý sẽ làm cho năng suất và chất lượng không tăng lên được, thậm chí còn bị giảm xuống.
Vì vậy bón phân cần phải bón đúng cách, đúng lúc, đúng đối tượng và cần cân đối các yếu tố dinh dưỡng chủ yếu như: Đạm, Lân, Kali, phân chuồng. Nhóm nhân tố về kinh tế + Thị trường Thị trường là yếu tố quan trọng và có tính quyết định đến sự tồn tại phát triển của các hộ sản xuất quýt, của các đơn vị sản xuất trong nền kinh tế thị trường. Mỗi nhà sản xuất, mỗi cơ sở sản xuất kinh doanh và mỗi cá nhân đều phải trả lời 3 câu hỏi của kinh tế học đó là: Sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào và sản xuất cho ai. Câu hỏi sản xuất cái gì được đặt lên hàng đầu, mang tính định hướng.
Để trả lời được câu hỏi này người sản xuất phải tìm kiếm thị trường, tức là xác định nhu cầu có khả năng thanh toán của thị trường đối với hàng hoá mà họ sẽ sản xuất ra. Thị trường đóng vai trò là khâu trung gian nối giữa sản xuất và tiêu dùng. + Giá cả - Đối với người sản xuất nông nghiệp nói chung, của người trồng quýt nói riêng thì sự quan tâm hàng đầu là giá cả trên thị trường; giá cả không ổn định ảnh hưởng tới tâm lý người sản xuất. - Có thể nói sự biến động của thị trường ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống của người sản xuất nói chung, cũng như người trồng quýt, nói riêng.
Do đó việc ổn định giá cả, mở rộng thị trường tiêu thụ là hết sức cần thiết cho sự phát triển lâu dài trong sản xuất. + Nguồn lao động Theo quan điểm của Ricacdo: “ Lao động là cha, đất đai là mẹ sinh ra của cải vật chất”. Lao động là hoạt động có mục đích của con người thông qua công cụ lao động, tác động lên đối tượng lao động nhằm biến đổi chúng thành của cải vật chất cần thiết cho nhu cầu của mình. Nông hộ sử dụng 9 lao động chủ yếu là lao động gia đình.
Tuy nhiên lao động trong nông hộ đông đảo về số lượng nhưng cơ bản vẫn là lao động thủ công, năng suất lao động thấp, trình độ văn hoá, khoa học kỹ thuật và kiến thức kinh doanh theo cơ chế thị trường còn hạn chế. Phát triển sản xuất quýt cũng vậy, nó vừa có ý nghĩa kinh tế, vừa có ý nghĩa xã hội, bởi vì nhờ có phát triển sản xuất quýt đã giải quyết được lượng lớn lao động.