Luận văn đánh giá hiệu lực của một số loại thuốc bảo vệ thực vật đối với rệp muội hại cao lương ngọt cao sản nhập nội từ nhật bản vụ xuân 2015 tại thái nguyên

Cao lương ngọt đang nổi lên như một cây trồng năng lượng sinh học đầy tiềm năng ở Việt Nam. 61 trang · Đại học Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Hà Văn Thắng
• Người hướng dẫn: Ths. Nguyễn Thị Phương Oanh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Trồng trọt
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Lực Của Một Số Loại Thuốc Bảo Vệ Thực Vật Đối Với Rệp Muội Hại Cao Lương Ngọt Tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích và yêu cầu của đề tài
• 1.2.1. Mục đích của đề tài
• 1.2.2. Yêu cầu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Tình hình nghiên cứu rệp muội trên thế giới và Việt Nam
• 2.2.1. Nghiên cứu thành phần rệp muội trên thế giới
• 2.2.2. Nghiên cứu thành phần rệp muội tại Việt Nam
• 2.3. Đặc điểm sinh vật học, sinh thái học của rệp
• 2.4. Một số sâu hại khác trên cao lương
• 2.5. Thành phần sâu hại cao lương trên thế giới
• 2.6. Tình hình sản xuất cao lương trên thế giới và Việt Nam
• 2.6.1. Tình hình sản xuất cao lương trên thế giới
• 2.6.2. Tình hình sản xuất cao lương tại Việt Nam
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng vật liệu và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.2. Dụng cụ thí nghiệm. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp điều tra thành phần rệp muội trên cây cao lương (Quách Thị Ngọ, 2000)
• 3.4.2. Phương pháp nghiên cứu biến động số lượng rệp muội (Quách Thị Ngọ, 2000)
• 3.4.3. Phương pháp nghiên cứu hiệu lực của một số loại thuốc Bảo vệ thực vật đến rệp muội hại cao lương ngọt tại Thái Nguyên năm 2015
• 3.4.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm thời tiết, khí hậu của tỉnh Thái Nguyên vụ xuân năm 2015
• 4.2. Thành phần, tần suất xuất hiện của rệp trên cao lương ngọt tại Thái Nguyên vụ xuân năm 2015
• 4.3. Diễn biến mật độ rệp muội trên cây cao lương ngọt tại Thái Nguyên vụ xuân 2015
• 4.4. Hiệu lực của một số loại thuốc bảo vệ thực vật tới rệp muội hại cao lương ngọt vụ xuân 2015
• 4.5. Thành phần thiên địch trên cây cao lương ngọt tại Thái Nguyên năm 2015
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• 5.1. Về thành phần, tần suất xuất hiện rệp trên cây cao lương
• 5.2. Diễn biến mật độ rệp muội trên cây cao lương
• 5.3. Về hiệu quả phòng trừ của một số loại thuốc BVTV
• 5.4. Về thiên địch
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Rệp Muội Hại Cao Lương Ngọt Tại Thái Nguyên

Cao lương ngọt đang nổi lên như một cây trồng năng lượng sinh học đầy tiềm năng ở Việt Nam. Năng suất sinh khối cao và hàm lượng đường vượt trội giúp nó hiệu quả hơn so với sắn, mía và ngô trong sản xuất ethanol. Khả năng chịu hạn và thích nghi với nhiều loại đất cũng là ưu điểm lớn. Tuy nhiên, sâu bệnh hại cao lương ngọt, đặc biệt là rệp muội hại cao lương ngọt, đang là một thách thức lớn. Rệp không chỉ hút chất dinh dưỡng mà còn tạo điều kiện cho nấm muội đen phát triển, cản trở quang hợp và giảm năng suất. Nghiên cứu của George C. Boor và các cộng sự đã chỉ ra tác hại nghiêm trọng của rệp đối với cây trồng. Rệp còn có mối quan hệ cộng sinh với kiến, làm phức tạp thêm vấn đề phòng trừ. Do đó, việc đánh giá hiệu lực thuốc trừ rệp là vô cùng cần thiết để bảo vệ năng suất và chất lượng cao lương ngọt.

1.1. Tầm quan trọng của cao lương ngọt trong sản xuất ethanol

Cao lương ngọt có tiềm năng lớn trong sản xuất ethanol sinh học nhờ năng suất sinh khối cao và hàm lượng đường vượt trội so với các cây trồng khác. Điều này giúp giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và góp phần bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, để khai thác tối đa tiềm năng này, cần giải quyết triệt để vấn đề sâu bệnh hại cao lương ngọt, đặc biệt là rệp muội.

1.2. Tác hại của rệp muội đối với năng suất và chất lượng cao lương

Rệp muội gây hại bằng cách hút chất dinh dưỡng, làm suy yếu cây và tạo điều kiện cho nấm muội đen phát triển. Điều này dẫn đến giảm năng suất và hàm lượng đường, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất ethanol. Theo nghiên cứu của Blackman & Eastop (2000), rệp là loài đa thực, gây hại trên hơn 40 loài thực vật khác nhau.

II. Thách Thức Rệp Muội Gây Hại Cao Lương Ngọt Tại Thái Nguyên

Rệp muội là một trong những đối tượng gây hại nguy hiểm nhất cho cây trồng nói chung và cao lương ngọt nói riêng. Chúng không chỉ gây hại trực tiếp bằng cách hút nhựa cây mà còn gián tiếp gây hại thông qua việc truyền bệnh virus và tạo điều kiện cho nấm muội đen phát triển. Theo Quách Thị Ngọ (2000), Nguyễn Viết Tùng (1991), Phạm Văn Lầm (2002), tác hại của rệp ngày càng lớn do khả năng sinh sản vô tính và vòng đời ngắn. Điều này dẫn đến mật độ rệp tăng nhanh và gây hại trên diện rộng. Việc phòng trừ rệp muội gặp nhiều khó khăn do chúng có khả năng thích nghi cao với điều kiện môi trường và kháng thuốc.

2.1. Các loài rệp muội phổ biến gây hại cao lương ngọt

Các loài rệp muội phổ biến gây hại cao lương ngọt bao gồm rệp xanh (Schizaphis graminum), rệp vàng mía (Sipha flava) và rệp ngô (Rhopalosiphum maidis). Mỗi loài có đặc điểm sinh học và gây hại khác nhau, đòi hỏi các biện pháp phòng trừ phù hợp. Rệp xanh gây ra các vết đốm đỏ trên lá, rệp vàng mía làm cây con biến màu tím, còn rệp ngô gây hại chủ yếu ở giai đoạn trổ bông.

2.2. Khả năng kháng thuốc của rệp muội và biện pháp quản lý

Kháng thuốc của rệp muội là một vấn đề nghiêm trọng, làm giảm hiệu quả của các loại thuốc trừ sâu truyền thống. Để quản lý rệp muội hiệu quả, cần áp dụng các biện pháp phòng trừ tổng hợp, bao gồm sử dụng thuốc trừ sâu có chọn lọc, luân canh cây trồng, bảo tồn thiên địch và sử dụng giống kháng bệnh.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Lực Thuốc Trừ Rệp Muội Hiệu Quả

Để đánh giá hiệu lực thuốc trừ sâu đối với rệp muội hại cao lương ngọt, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và chính xác. Các phương pháp này bao gồm điều tra thành phần rệp muội, theo dõi diễn biến mật độ rệp, đánh giá hiệu lực của các loại thuốc bảo vệ thực vật và xác định thành phần thiên địch. Việc thu thập và phân tích dữ liệu phải được thực hiện một cách cẩn thận để đảm bảo tính khách quan và tin cậy của kết quả. Phương pháp xử lý số liệu thống kê cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đưa ra kết luận chính xác về hiệu lực của từng loại thuốc.

3.1. Điều tra thành phần rệp muội và diễn biến mật độ

Việc điều tra thành phần rệp muội giúp xác định các loài rệp phổ biến gây hại cao lương ngọt tại Thái Nguyên. Theo dõi diễn biến mật độ rệp giúp xác định thời điểm phun thuốc hiệu quả nhất. Phương pháp điều tra và theo dõi phải tuân thủ các quy trình khoa học để đảm bảo tính chính xác của dữ liệu.

3.2. Đánh giá hiệu lực thuốc BVTV theo tiêu chuẩn khảo nghiệm

Khảo nghiệm thuốc bảo vệ thực vật phải được thực hiện theo các tiêu chuẩn quy định để đảm bảo tính khách quan và tin cậy của kết quả. Các tiêu chí đánh giá hiệu lực bao gồm tỷ lệ rệp chết, mức độ gây hại của rệp và ảnh hưởng của thuốc đến cây trồng. Cần so sánh hiệu lực của các loại thuốc khác nhau để lựa chọn loại thuốc hiệu quả nhất.

3.3. Xác định thành phần thiên địch và vai trò trong phòng trừ

Thiên địch đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát quần thể rệp muội. Việc xác định thành phần thiên địch và đánh giá vai trò của chúng giúp xây dựng các biện pháp phòng trừ sinh học hiệu quả. Cần bảo tồn và phát triển quần thể thiên địch để giảm sự phụ thuộc vào thuốc trừ sâu.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Hiệu Lực Thuốc BVTV Với Rệp Muội

Nghiên cứu tại Thái Nguyên vụ Xuân 2015 đã đánh giá hiệu lực của một số loại thuốc bảo vệ thực vật cho cao lương ngọt đối với rệp muội. Kết quả cho thấy có sự khác biệt đáng kể về hiệu lực giữa các loại thuốc. Một số loại thuốc có hiệu lực cao trong việc tiêu diệt rệp, trong khi một số loại khác có hiệu lực kém hơn. Thành phần thiên địch trên cây cao lương ngọt cũng được xác định, cho thấy vai trò quan trọng của chúng trong việc kiểm soát quần thể rệp. Các kết quả này cung cấp cơ sở khoa học cho việc lựa chọn các biện pháp phòng trừ rệp muội hiệu quả và bền vững.

4.1. So sánh hiệu lực của các loại thuốc trừ rệp khác nhau

Nghiên cứu đã so sánh hiệu lực của các loại thuốc trừ rệp hiệu quả khác nhau đối với rệp muội hại cao lương ngọt. Các tiêu chí so sánh bao gồm tỷ lệ rệp chết, thời gian tác dụng và ảnh hưởng đến cây trồng. Kết quả cho thấy có sự khác biệt đáng kể về hiệu lực giữa các loại thuốc.

4.2. Ảnh hưởng của thời tiết khí hậu đến hiệu lực thuốc trừ rệp

Thời tiết khí hậu có ảnh hưởng đáng kể đến hiệu lực của thuốc trừ rệp. Nhiệt độ, độ ẩm và lượng mưa có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ, phân giải và tác dụng của thuốc. Cần xem xét các yếu tố thời tiết khi lựa chọn và sử dụng thuốc trừ rệp.

4.3. Thành phần thiên địch và vai trò kiểm soát rệp muội tự nhiên

Nghiên cứu đã xác định thành phần thiên địch trên cây cao lương ngọt, bao gồm bọ rùa, ong ký sinh và nấm ký sinh. Các loài thiên địch này đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát quần thể rệp muội một cách tự nhiên. Cần bảo tồn và phát triển quần thể thiên địch để giảm sự phụ thuộc vào thuốc trừ sâu.

V. Biện Pháp Phòng Trừ Rệp Muội Hại Cao Lương Ngọt Hiệu Quả

Để phòng trừ rệp muội hại cao lương ngọt hiệu quả, cần áp dụng các biện pháp phòng trừ tổng hợp, bao gồm sử dụng giống kháng bệnh, luân canh cây trồng, bón phân cân đối, tỉa cành tạo tán, sử dụng thuốc trừ sâu có chọn lọc và bảo tồn thiên địch. Việc áp dụng các biện pháp này một cách đồng bộ và khoa học sẽ giúp kiểm soát quần thể rệp muội, bảo vệ năng suất và chất lượng cao lương ngọt.

5.1. Sử dụng giống cao lương ngọt kháng rệp muội

Sử dụng giống cao lương ngọt kháng rệp muội là một biện pháp phòng trừ hiệu quả và bền vững. Các giống kháng bệnh có khả năng chống chịu tốt hơn với sự tấn công của rệp, giúp giảm thiểu thiệt hại về năng suất và chất lượng.

5.2. Biện pháp canh tác Luân canh bón phân tỉa cành

Các biện pháp canh tác như luân canh cây trồng, bón phân cân đối và tỉa cành tạo tán có thể giúp tăng cường sức khỏe của cây và giảm sự tấn công của rệp muội. Luân canh giúp phá vỡ chu kỳ sinh trưởng của rệp, bón phân cân đối giúp cây khỏe mạnh và tỉa cành tạo tán giúp thông thoáng, giảm độ ẩm.

5.3. Sử dụng thuốc trừ rệp có chọn lọc và an toàn

Sử dụng thuốc trừ rệp có chọn lọc và an toàn là một biện pháp phòng trừ cần thiết khi mật độ rệp vượt quá ngưỡng kinh tế. Cần lựa chọn các loại thuốc có hiệu lực cao, ít độc hại đối với môi trường và con người, và tuân thủ đúng hướng dẫn sử dụng.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Về Thuốc Trừ Rệp Muội

Nghiên cứu về hiệu lực thuốc trừ rệp muội trên cao lương ngọt tại Thái Nguyên đã cung cấp những thông tin quan trọng về thành phần rệp, diễn biến mật độ và hiệu lực của các loại thuốc bảo vệ thực vật. Kết quả nghiên cứu là cơ sở để xây dựng các biện pháp phòng trừ rệp muội hiệu quả và bền vững, góp phần phát triển sản xuất cao lương ngọt tại địa phương. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu về các biện pháp phòng trừ sinh học, sử dụng giống kháng bệnh và quản lý rệp muội tổng hợp để giảm sự phụ thuộc vào thuốc trừ sâu.

6.1. Tóm tắt kết quả chính về hiệu lực thuốc trừ rệp

Nghiên cứu đã xác định được một số loại thuốc trừ rệp có hiệu lực cao đối với rệp muội hại cao lương ngọt. Tuy nhiên, cần lưu ý đến khả năng kháng thuốc của rệp và áp dụng các biện pháp phòng trừ tổng hợp để duy trì hiệu quả của thuốc.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về phòng trừ rệp muội

Hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào các biện pháp phòng trừ sinh học, sử dụng giống kháng bệnh và quản lý rệp muội tổng hợp. Cần nghiên cứu sâu hơn về vai trò của thiên địch và các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến quần thể rệp.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây cao lương ngọt (Sorghum bicolor (L.) Moench) được đánh giá là một trong những loại cây năng lượng sinh học giàu tiềm năng tại Việt Nam nhờ sở hữu năng suất sinh khối lớn (đạt trên 60 tấn/ha) cùng hàm lượng đường cao trong thân cây. Nhờ các đặc tính sinh hóa này, cao lương ngọt có hiệu suất chuyển hóa ethanol nhiên liệu vượt trội hơn so với các nguồn nguyên liệu truyền thống như sắn, mía và ngô. Bên cạnh đó, cây có khả năng chịu hạn tốt và không kén đất, phù hợp với điều kiện canh tác tại nhiều vùng sinh thái khác nhau. Thực hiện Quyết định số 177/2007/QĐ-TTg ngày 10/11/2007 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Đề án phát triển nhiên liệu sinh học đến năm 2015, tầm nhìn 2020 (với mục tiêu sản xuất xăng E10 và dầu sinh học), Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã ký kết hợp tác với Công ty TNHH Earth Note (Nhật Bản) nhằm khảo nghiệm và phát triển các giống cao lương ngọt cao sản phục vụ sản xuất năng lượng sinh học.

Tuy nhiên, trong quá trình sinh trưởng và phát triển, cây cao lương ngọt thường xuyên bị nhiều đối tượng sâu hại tấn công, trong đó rệp muội là nhóm dịch hại nguy hiểm hàng đầu. Rệp muội chích hút nhựa ở các bộ phận non như nõn, bẹ lá và bông, đồng thời tiết độc tố làm cây sinh trưởng kém, giảm hàm lượng đường và năng suất sinh khối. Ngoài ra, dịch ngọt do rệp tiết ra còn tạo điều kiện cho nấm muội đen phát triển che phủ bề mặt lá làm giảm hiệu suất quang hợp, cộng sinh với kiến và đóng vai trò môi giới truyền các loại bệnh virus nguy hiểm (như bệnh khảm lá, đốm lá). Trước thực trạng đó, việc xác định thành phần loài, quy luật phát sinh và đánh giá hiệu lực phòng trừ của các loại thuốc bảo vệ thực vật là yêu cầu cấp thiết để bảo vệ năng suất cây trồng.

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hà Văn Thắng tập trung giải quyết các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu sau:

1. Mục đích của đề tài: Trên cơ sở đánh giá hiệu lực của một số loại thuốc bảo vệ thực vật, xác định được 1 đến 2 loại thuốc có hiệu lực phòng trừ rệp muội cao nhất đối với cây cao lương ngọt.
2. Yêu cầu và nhiệm vụ nghiên cứu:
   • Xác định diễn biến mật độ của rệp muội gây hại trên giống cây cao lương ngọt tại Thái Nguyên trong vụ Xuân năm 2015.
   • Đánh giá hiệu lực phòng trừ rệp muội của một số loại thuốc bảo vệ thực vật (hóa học và sinh học) ở các mốc thời gian sau khi xử lý.
   • Điều tra thành phần loài, mức độ phổ biến của rệp hại và các loài thiên địch tự nhiên của chúng trên đồng ruộng.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
   • Đối tượng nghiên cứu: Rệp muội hại trên cây cao lương ngọt và 6 loại thuốc bảo vệ thực vật (Chess 50WG, Actara 25WP, Avado 100WP, Elsin 10EC, Oshin 20WP, Bio-Fun).
   • Vật liệu thực vật: Giống cao lương ngọt cao sản EN6 nhập nội từ Nhật Bản.
   • Phạm vi không gian: Xã Thượng Đình, thị trấn Hương Sơn, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên.
   • Phạm vi thời gian: Vụ Xuân năm 2015 (từ tháng 3 đến tháng 5 năm 2015).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và căn cứ khoa học

Khóa luận dựa trên các cơ sở phân loại học côn trùng, sinh thái học nông nghiệp và các nghiên cứu chuyên sâu về họ Rệp muội (Aphididae), bộ Cánh đều (Homoptera):

• Rệp muội là nhóm côn trùng đa thực, có khả năng gây hại trên 40 họ thực vật khác nhau. Loài dịch hại này sở hữu hai phương thức sinh sản: sinh sản đơn tính (diễn ra phổ biến ở vùng nhiệt đới và vụ hè vùng ôn đới, con cái đẻ trực tiếp ra con non) và sinh sản hữu tính (diễn ra vào mùa thu - đông ở vùng ôn đới, con cái giao phối rồi đẻ trứng qua đông). Vòng đời của rệp dao động từ 15 đến 50 ngày tùy thuộc vào nhiệt độ và nguồn thức ăn. Rệp là môi giới lan truyền nhiều loại virus thực vật như PVA, PVX, PVY, PVS và PLRV; trong đó PVY và PLRV có thể làm giảm năng suất cây trồng từ 44,0% đến 60% trong vụ xuân.
• Về thành phần sâu hại cao lương, tài liệu trích dẫn hệ thống phân loại của Teetes và Pendleton (Đại học Texas A&M), ghi nhận trên thế giới có 38 loài sâu hại (chia theo các nhóm: sâu hại hạt và rễ, sâu hại cây con, sâu hại trên lá, sâu hại bông và thân, sâu hại hạt sau thu hoạch), cùng 6 loài thiên địch bắt mồi và 4 nhóm ong ký sinh. Ba loài rệp chính gây hại cao lương được xác định gồm: rệp xanh (Schizaphis graminum Rondani), rệp vàng mía (Sipha flava Forbes) và rệp ngô (Rhopalosiphum maidis Fitch).
• Về căn cứ pháp lý và phát triển cây trồng: Quyết định 177/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Đề án phát triển nhiên liệu sinh học; bản thỏa thuận hợp tác nghiên cứu phát triển cao lương ngọt giữa Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên và Công ty TNHH Earth Note (Nhật Bản) ký kết năm 2011.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

Nghiên cứu áp dụng các phương pháp điều tra côn trùng học chuẩn và bố trí thí nghiệm đồng ruộng theo quy chuẩn bảo vệ thực vật:

• Phương pháp điều tra thành phần loài và biến động số lượng rệp: Thực hiện theo phương pháp của Quách Thị Ngọ (2000). Điều tra định kỳ 4 ngày/lần tại 2 khu ruộng cố định; mỗi ruộng điều tra 5 điểm chéo góc, mỗi điểm kiểm tra 5 cây (tổng số 25 cây/ruộng). Thu mẫu rệp bằng bút lông nhúng nước sạch đưa vào dung dịch cồn 70° hoặc acid lactic để cố định mẫu, sau đó gửi giám định tại Bộ môn Giám định - Viện Bảo vệ thực vật.
• Thang phân cấp mức độ phổ biến: Căn cứ vào tần suất bắt gặp:
  • Rất ít gặp (+): Tần suất bắt gặp < 5%.
  • Ít phổ biến (++): Tần suất bắt gặp từ 5% đến 25%.
  • Phổ biến (+++): Tần suất bắt gặp từ 26% đến 50%.
  • Rất phổ biến (++++): Tần suất bắt gặp > 50%.
• Thang phân cấp mức độ nhiễm rệp trên lá: Phân chia thành 5 cấp (Cấp 0: không có rệp; Cấp 1: nhiễm rất nhẹ, 1 cá thể đến 1 quần tụ nhỏ; Cấp 2: nhiễm nhẹ, xuất hiện vài quần tụ; Cấp 3: nhiễm trung bình, rệp số lượng lớn làm mất cân xứng lá; Cấp 4: nhiễm nặng, rệp bao phủ dày đặc toàn bộ thân lá). Lấy mẫu 12 lá theo phương pháp 3 lá đối với các lá bị hại từ cấp 2 trở lên để tách và đếm số lượng rệp bằng cồn 90°, quy đổi ra mật độ cá thể/cây.
• Bố trí thí nghiệm đánh giá hiệu lực thuốc bảo vệ thực vật:
  • Thiết kế thí nghiệm theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) gồm 7 công thức, 3 lần nhắc lại (tổng số 21 ô thí nghiệm), có dải bảo vệ xung quanh.
  • Diện tích mỗi ô thí nghiệm: 2,6 m (4 hàng × 65 cm) × 3,0 m = 7,8 m²; khoảng cách giữa các ô là 50 cm. Tổng diện tích thực nghiệm là 163,8 m² (chưa tính diện tích dải bảo vệ).
  • Quy trình canh tác theo kỹ thuật của Nhật Bản: Mật độ cây cách cây 15 cm; mức phân bón tính cho 1 ha gồm 3 tấn phân hữu cơ vi sinh + 300 kg N + 96 kg P₂O₅ + 134 kg K₂O; chia làm bón lót và bón thúc 3 đợt (20-25 ngày, 50 ngày và 70 ngày sau trồng).
  • Các công thức thí nghiệm:
    • Công thức 1 (CT1): Thuốc Chess 50WG
    • Công thức 2 (CT2): Thuốc Actara 25WP
    • Công thức 3 (CT3): Thuốc Avado 100WP
    • Công thức 4 (CT4): Thuốc Elsin 10EC
    • Công thức 5 (CT5): Thuốc Oshin 20WP
    • Công thức 6 (CT6): Chế phẩm sinh học Bio-Fun
    • Công thức 7 (CT7 - Đối chứng): Phun nước lã
  • Kỹ thuật xử lý và theo dõi: Phun bằng bình bơm tay với lượng nước thuốc 800 lít/ha theo nồng độ khuyến cáo khi rệp xuất hiện trên đồng ruộng. Theo dõi số lượng rệp sống trên 5 cây đại diện/ô tại các thời điểm: trước khi phun 1 ngày và sau khi phun 1, 3, 5, 7 ngày.
• Công thức tính hiệu lực phòng trừ: Sử dụng công thức Henderson - Tilton:

$$E = \left(1 - \frac{T_a \times C_b}{T_b \times C_a}\right) \times 100$$

Trong đó: $E$ là hiệu lực phòng trừ của thuốc (%); $T_a$ là số cá thể rệp sống ở ô xử lý thuốc sau khi phun; $T_b$ là số cá thể rệp sống ở ô xử lý thuốc trước khi phun; $C_a$ là số cá thể rệp sống ở ô đối chứng sau khi phun; $C_b$ là số cá thể rệp sống ở ô đối chứng trước khi phun.

• Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu thực nghiệm được xử lý thống kê sinh học bằng phần mềm Excel và Irristat 5.0 (phân tích phương sai ANOVA, xác định sai số CV% và so sánh sai biệt nhỏ nhất có ý nghĩa LSD ở mức xác suất $P < 0,05$).

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Phần này trình bày tính cấp thiết của việc phát triển cây cao lương ngọt làm nguồn nguyên liệu sản xuất ethanol sinh học tại Việt Nam theo định hướng của Chính phủ. Tác giả chỉ rõ rệp muội là trở ngại dịch hại chính làm giảm sản lượng sinh khối và chất lượng đường của cây. Trên cơ sở đó, tác giả xác định mục tiêu cốt lõi là đánh giá và tuyển chọn 1-2 loại thuốc bảo vệ thực vật có hiệu quả diệt trừ rệp cao, đồng thời nêu rõ ý nghĩa học thuật trong việc rèn luyện phương pháp nghiên cứu côn trùng nông nghiệp và ý nghĩa thực tiễn đối với công tác phòng trừ sâu bệnh tại địa phương.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng hợp toàn diện các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước:

• Tình hình nghiên cứu rệp muội: Thống kê của Van Emden (1972) ghi nhận thế giới có 3.805 loài rệp muội thuộc 10 họ phụ (họ phụ Aphididae chiếm gần 60% với 2.236 loài); Blackman và Eastop (1984, 2000) công bố hơn 4.000 loài. Tại Việt Nam, các tác giả Quách Thị Ngọ, Nguyễn Viết Tùng, Phạm Văn Lầm, Viện Bảo vệ thực vật... đã điều tra và phát hiện 28 loài rệp muội hại cây trồng.
• Đặc điểm sinh học và thành phần rệp hại cao lương: Khái quát đặc điểm hình thái và tác hại của ba loài rệp chính (Rhopalosiphum maidis, Sipha flava, Schizaphis graminum). Phân tích chi tiết danh mục 38 loài sâu hại cao lương trên thế giới cùng các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), bao gồm bảo tồn thiên địch (bọ rùa Coccinellidae, ruồi ăn rệp Syrphidae, ong ký sinh) và sử dụng thuốc hóa học, sinh học.
• Tình hình sản xuất cao lương: Phân tích số liệu FAOSTAT giai đoạn 2009 - 2013 cho thấy diện tích sản xuất cao lương thế giới biến động từ 38,16 đến 42,31 triệu ha, năng suất đạt 13,77 - 14,95 tạ/ha, sản lượng từ 56,94 đến 61,38 triệu tấn. Châu Phi có diện tích lớn nhất (đạt 26,54 triệu ha năm 2013), trong khi Châu Mỹ đạt năng suất cao nhất (đạt 38,23 tạ/ha năm 2010). Tại Việt Nam, các nghiên cứu cao lương ngọt nhập nội từ ICRISAT (Ấn Độ) năng suất chỉ đạt 30 - 35 tấn/ha; đến năm 2011 Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên mới bắt đầu hợp tác với Công ty Earth Note để khảo nghiệm bộ giống cao sản của Nhật Bản.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết địa điểm nghiên cứu tại xã Thượng Đình (huyện Phú Bình, Thái Nguyên); vật liệu giống cao lương EN6; 6 loại thuốc khảo nghiệm (Chess 50WG, Actara 25WP, Avado 100WP, Elsin 10EC, Oshin 20WP, Bio-Fun); quy chuẩn bố trí thực nghiệm 21 ô theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD); quy trình kỹ thuật canh tác bón phân 3 đợt; phương pháp lấy mẫu côn trùng của Quách Thị Ngọ; công thức tính hiệu lực Henderson - Tilton và quy trình xử lý số liệu bằng phần mềm chuyên dụng Irristat 5.0.

Phần 4: Kết quả và thảo luận

Nội dung chương 4 tập trung phân tích 5 nhóm kết quả thực nghiệm thu thập được trong vụ Xuân 2015:

• Điều kiện thời tiết khí hậu: Nhiệt độ trung bình các tháng tăng dần từ 18,8°C (tháng 2) lên 20,9°C (tháng 3), 24,6°C (tháng 4) và đạt 28,9°C (tháng 5). Độ ẩm không khí trung bình dao động từ 79% đến 90%. Lượng mưa phân bố từ 25,4 mm (tháng 2), 71,7 mm (tháng 3), 50,2 mm (tháng 4) và tăng cao lên 111,5 mm (tháng 5). Điều kiện nhiệt độ 24,6 - 28,9°C và độ ẩm 79 - 81% trong tháng 4 và tháng 5 là yếu tố ngoại cảnh tối thích cho quần thể rệp muội bùng phát.
• Thành phần và mức độ xuất hiện của rệp: Kết quả giám định mẫu xác định 2 loài rệp muội gây hại trên giống cao lương ngọt EN6 gồm:
  1. Rệp ngô (Rhopalosiphum maidis Fitch - tên tiếng Anh: Corn Leaf Aphid), mức độ bắt gặp từ 26% đến 50%, xếp ở cấp phổ biến (+++). Loài này có vòng đời kéo dài 6,73 - 7,1 ngày ở điều kiện 22,5°C và độ ẩm 80,8%. Cá thể không cánh đẻ trung bình 29,85 rệp con trong 14,9 ngày; cá thể có cánh đẻ 16,9 rệp con trong 10,4 ngày.
  2. Rệp vàng mía (Sipha flava Forbes - tên tiếng Anh: Yellow Sugarcane Aphid), mức độ bắt gặp từ 5% đến 25%, xếp ở cấp ít phổ biến (++).
• Diễn biến mật độ rệp hại: Rệp bắt đầu xuất hiện sau trồng 22 ngày (ngày 17/4, giai đoạn cây có 7-9 lá) với mật độ thấp 1,6 - 2,8 con/cây. Ngày 25/4, mật độ giảm nhẹ xuống 0,6 - 1,2 con/cây do ảnh hưởng của thời tiết có mưa. Sau đó, mật độ rệp gia tăng nhanh lên 147,2 con/cây vào ngày 7/5; giảm tạm thời xuống 93,7 con/cây vào ngày 11/5 do mưa to cuốn trôi; tiếp tục bùng phát lên 320,5 con/cây vào giữa tháng 5 và đạt đỉnh cao nhất vào cuối tháng 5 với mật độ vượt trên 1200 con/cây (đạt 1203,1 con/cây).
• Hiệu lực phòng trừ của các loại thuốc bảo vệ thực vật: Hiệu lực của 6 loại thuốc sau 1, 3, 5 và 7 ngày phun được ghi nhận chi tiết, phản ánh rõ sự phân hóa giữa thuốc hóa học tác động nhanh và chế phẩm sinh học tác động kéo dài.
• Thành phần thiên địch tự nhiên: Ghi nhận 3 nhóm thiên địch ăn thịt trên ruộng cao lương gồm: Bọ rùa thuộc họ Coccinellidae (phổ biến nhất, tần suất bắt gặp 26 - 50%, cấp +++); Ruồi ăn rệp thuộc họ Syrphidae (tần suất 11 - 25%, cấp ++); Kiến ba khoang thuộc họ Staphilinidae (tần suất 11 - 25%, cấp ++).

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đúc kết ngắn gọn các kết luận nghiên cứu về thành phần loài rệp gây hại chính (Rhopalosiphum maidis và Sipha flava), quy luật biến động mật độ bùng phát mạnh vào tháng 5, khẳng định hai loại thuốc Elsin 10EC và Oshin 20WP có hiệu lực tiêu diệt rệp tối ưu đạt 100% sau 7 ngày, thống kê thành phần 3 nhóm thiên địch và đề xuất kiến nghị tiếp tục mở rộng phạm vi thử nghiệm.

Kết quả và đóng góp

Kết quả định lượng về hiệu lực thuốc bảo vệ thực vật

Số liệu thực nghiệm đánh giá hiệu lực phòng trừ rệp muội của 6 công thức thuốc bảo vệ thực vật so với công thức đối chứng (phun nước lã) được tổng hợp tại bảng dưới đây:

Công thức	Thuốc khảo nghiệm	Mật độ trước phun (con/cây)	Hiệu lực sau 1 ngày (%)	Hiệu lực sau 3 ngày (%)	Hiệu lực sau 5 ngày (%)	Hiệu lực sau 7 ngày (%)	Mật độ sau 7 ngày (con/cây)
CT1	Chess 50WG	325,3	57,5	97,9	87,8	73,9	66,7
CT2	Actara 25WP	156,0	63,2	97,5	86,0	79,8	24,8
CT3	Avado 100WP	260,1	54,9	93,2	79,8	72,3	56,7
CT4	Elsin 10EC	427,5	65,9	100,0	100,0	100,0	0,0
CT5	Oshin 20WP	183,5	67,1	100,0	100,0	100,0	0,0
CT6	Bio-Fun	157,1	5,3	45,8	78,7	87,5	15,5
CT7	Đối chứng (nước lã)	214,0	0,0	0,0	0,0	0,0	168,6
CV (%)			9,4	3,5	5,4	4,2
LSD 5%			7,5	4,7	7,3	5,5
P			< 0,05	< 0,05	< 0,05	< 0,05

Phân tích số liệu cho thấy:

• Tất cả các công thức xử lý thuốc đều có hiệu lực phòng trừ rệp muội cao hơn công thức đối chứng một cách chắc chắn ở độ tin cậy 95% ($P < 0,05$).
• Thuốc Elsin 10EC và Oshin 20WP thể hiện hiệu quả diệt trừ triệt để nhất: Ngay sau 1 ngày phun đạt hiệu lực lần lượt 65,9% và 67,1%; đến ngày thứ 3 đã đạt hiệu lực tuyệt đối 100,0% và duy trì hiệu lực 100,0% cho đến ngày thứ 7 sau xử lý (mật độ rệp đưa về 0 con/cây).
• Các thuốc hóa học khác (Chess 50WG, Actara 25WP, Avado 100WP) đạt hiệu lực cao nhất ở ngày thứ 3 (từ 93,2% đến 97,9%), tuy nhiên sau đó hiệu lực giảm dần xuống còn 72,3% - 79,8% vào ngày thứ 7. Hiện tượng này được tác giả lý giải là do rệp muội có khả năng phục hồi quần thể và hình thành tính kháng thuốc hóa học tương đối nhanh.
• Chế phẩm sinh học Bio-Fun có đặc điểm phát huy hiệu lực chậm ở giai đoạn đầu (sau 1 ngày chỉ đạt 5,3%, sau 3 ngày đạt 45,8% do vi sinh vật cần thời gian xâm nhập và ủ bệnh), nhưng hiệu lực tăng dần theo thời gian, đạt 78,7% ở ngày thứ 5 và đạt tới 87,5% ở ngày thứ 7 sau khi phun.

Giải pháp và khuyến nghị đề xuất

Từ các kết quả thực nghiệm, tác giả đề xuất các giải pháp kỹ thuật cụ thể:

1. Sử dụng ưu tiên hai loại thuốc Elsin 10EC và Oshin 20WP trong trường hợp mật độ rệp muội trên đồng ruộng tăng cao vượt ngưỡng gây hại kinh tế nhằm dập dịch nhanh và triệt để.
2. Khuyến khích ứng dụng chế phẩm sinh học Bio-Fun trong chiến lược quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) dài hạn vì hiệu lực phòng trừ tăng dần và duy trì bền vững (đạt 87,5% sau 7 ngày), ít gây nguy cơ kháng thuốc và thân thiện với môi trường sinh thái.
3. Chú trọng thời điểm phòng trừ: Cần theo dõi chặt chẽ đồng ruộng từ giai đoạn cây cao lương đạt 7-9 lá (sau trồng khoảng 20-22 ngày), đặc biệt chú ý giai đoạn trỗ cờ - phun râu vào tháng 5 khi nhiệt độ tăng cao trên 25°C và độ ẩm đạt quanh ngưỡng 80% để xử lý kịp thời trước khi mật độ rệp bùng phát trên 1200 con/cây.

Đóng góp của đề tài

So với các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam vốn chủ yếu tập trung khảo sát sâu hại trên các giống cao lương lấy hạt nhập nội từ ICRISAT (Ấn Độ) với năng suất sinh khối thấp, đề tài của Hà Văn Thắng là công trình thực nghiệm đầu tiên cung cấp dẫn liệu khoa học về:

• Thành phần loài rệp chích hút chuyên biệt (Rhopalosiphum maidis và Sipha flava) trên giống cao lương ngọt cao sản EN6 nhập nội từ Nhật Bản tại vùng sinh thái trung du miền núi phía Bắc (Thái Nguyên).
• Dẫn liệu thực nghiệm định lượng về thời gian hình thành đỉnh cao mật độ rệp gắn liền với điều kiện khí hậu cụ thể của vụ Xuân.
• Cơ sở dữ liệu so sánh trực tiếp hiệu lực của 6 loại thuốc bảo vệ thực vật thế hệ mới (cả nhóm hóa học và sinh học) trên cây cao lương ngọt, cung cấp luận cứ kỹ thuật phục vụ việc xây dựng quy trình canh tác an toàn thuộc khuôn khổ các dự án phát triển cây năng lượng sinh học tại Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của khóa luận:
  • Đề tài chỉ được triển khai thực nghiệm trong phạm vi thời gian ngắn của một vụ canh tác duy nhất (vụ Xuân 2015, từ tháng 3 đến tháng 5) do giới hạn thời gian của chương trình thực tập tốt nghiệp.
  • Địa bàn khảo nghiệm tập trung tại một địa điểm duy nhất (xã Thượng Đình, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên) trên một giống cao lương EN6, chưa có điều kiện lặp lại trên nhiều chân đất hoặc nhiều vùng sinh thái khác nhau.
  • Khóa luận mới dừng lại ở việc đánh giá hiệu lực của thuốc đối với dịch hại rệp muội mà chưa đánh giá tác động phụ của các loại thuốc thử nghiệm (đặc biệt là các loại thuốc hóa học có hiệu lực mạnh như Elsin 10EC và Oshin 20WP) đối với các loài thiên địch bắt mồi tự nhiên (bọ rùa, ruồi ăn rệp, kiến ba khoang) trên đồng ruộng.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Tiếp tục theo dõi, nghiên cứu thành phần loài, biến động số lượng rệp muội và các loài sâu hại khác trên cao lương ngọt qua các thời vụ khác nhau trong năm (vụ Hè Thu, Thu Đông) và qua nhiều năm liên tiếp để có kết luận toàn diện, vững chắc hơn.
  • Mở rộng thử nghiệm hiệu lực phòng trừ của Elsin 10EC, Oshin 20WP và Bio-Fun trên diện rộng tại các vùng sinh thái trồng cao lương khác nhau ở miền Bắc.
  • Nghiên cứu sâu hơn về ngưỡng phòng trừ kinh tế của rệp ngô và rệp vàng mía trên cao lương ngọt, đồng thời đánh giá mức độ ảnh hưởng của thuốc bảo vệ thực vật đến tỷ lệ sống và khả năng phát triển của các quần thể thiên địch tự nhiên.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng và mục đích nghiên cứu sau:

• Đối tượng tham khảo: Sinh viên đại học, học viên cao học chuyên ngành Nông học, Trồng trọt, Bảo vệ thực vật; cán bộ kỹ thuật tại các trạm khuyến nông, chi cục bảo vệ thực vật địa phương; các kỹ sư nông nghiệp tham gia các dự án phát triển vùng nguyên liệu năng lượng sinh học (bio-ethanol).
• Các nội dung đáng tham khảo cụ thể:
  • Quy trình bố trí thí nghiệm đồng ruộng: Phương pháp thiết kế khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) 21 ô có dải bảo vệ, quy cách bố trí diện tích ô thí nghiệm 7,8 m² và phương pháp tính toán hiệu lực diệt trừ theo công thức chuẩn Henderson - Tilton.
  • Quy trình canh tác giống cao lương Nhật Bản: Số liệu về mật độ gieo trồng, lượng phân bón (3 tấn phân hữu cơ vi sinh + 300N + 96P₂O₅ + 134K/ha) và kỹ thuật bón thúc phân chia làm 3 đợt tương ứng với từng giai đoạn sinh trưởng của cây.
  • Tài liệu tra cứu hình thái côn trùng: Các mô tả chi tiết về đặc điểm phân loại, hình thái học, vòng đời và sức sinh sản của rệp ngô (Rhopalosiphum maidis) và rệp vàng mía (Sipha flava), cùng dẫn liệu về 3 nhóm thiên địch tự nhiên (Coccinellidae, Syrphidae, Staphilinidae).

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận nghiên cứu trên giống cây trồng nào và khảo nghiệm những loại thuốc bảo vệ thực vật cụ thể nào? Khóa luận tiến hành nghiên cứu trên giống cao lương ngọt cao sản EN6 nhập nội từ Nhật Bản. Sáu loại thuốc bảo vệ thực vật được đưa vào khảo nghiệm bao gồm 5 loại thuốc hóa học (Chess 50WG, Actara 25WP, Avado 100WP, Elsin 10EC, Oshin 20WP) và 1 chế phẩm thuốc sinh học (Bio-Fun), so sánh với công thức đối chứng là phun nước lã.

2. Thành phần loài rệp gây hại trên giống cao lương ngọt EN6 tại Thái Nguyên gồm những loài nào và mức độ phổ biến ra sao? Kết quả giám định của Viện Bảo vệ thực vật xác định có 2 loài rệp muội gây hại trên ruộng cao lương EN6:

• Rệp ngô (Rhopalosiphum maidis Fitch): Xuất hiện phổ biến nhất với tần suất bắt gặp từ 26% đến 50% (cấp +++).
• Rệp vàng mía (Sipha flava Forbes): Xuất hiện ở mức độ ít phổ biến với tần suất bắt gặp từ 5% đến 25% (cấp ++).

3. Mật độ rệp muội biến động như thế nào trong vụ Xuân 2015 và các yếu tố khí hậu nào ảnh hưởng trực tiếp? Rệp bắt đầu xuất hiện sau trồng 22 ngày (ngày 17/4) với mật độ 1,6 - 2,8 con/cây. Mật độ giảm tạm thời khi có mưa lớn (ngày 25/4 giảm còn 0,6 - 1,2 con/cây; ngày 11/5 giảm còn 93,7 con/cây do mưa làm trôi rệp). Mật độ rệp bùng phát rất mạnh từ giữa tháng 5 (đạt 320,5 con/cây) và đạt đỉnh điểm vào cuối tháng 5 với mật độ trên 1200 con/cây (1203,1 con/cây). Yếu tố thúc đẩy rệp phát triển mạnh là nền nhiệt độ tăng cao (tháng 4 đạt 24,6°C, tháng 5 đạt 28,9°C) kết hợp với độ ẩm không khí tối thích xung quanh mức 79 - 81%.

4. Hai loại thuốc nào đạt hiệu lực diệt rệp cao nhất và có sự khác biệt gì giữa thuốc hóa học và chế phẩm sinh học? Hai loại thuốc đạt hiệu lực cao nhất là Elsin 10EC và Oshin 20WP, đạt hiệu lực 100,0% sau 3 ngày phun và duy trì tuyệt đối 100,0% đến ngày thứ 7. Sự khác biệt cơ bản giữa hai nhóm thuốc gồm:

• Thuốc hóa học (Chess, Actara, Avado): Hiệu lực diệt rệp tăng rất nhanh sau 1 đến 3 ngày (đạt 93,2% - 97,9%), nhưng có xu hướng giảm dần ở ngày thứ 7 (xuống còn 72,3% - 79,8%) do khả năng phục hồi quần thể và hiện tượng rệp quen thuốc.
• Chế phẩm sinh học (Bio-Fun): Tác động chậm ở giai đoạn đầu (sau 1 ngày chỉ đạt 5,3%, sau 3 ngày đạt 45,8% do cần thời gian ủ bệnh), nhưng hiệu lực tăng dần liên tục và đạt mức cao 87,5% ở ngày thứ 7.

5. Thành phần thiên địch tự nhiên của rệp hại cao lương được ghi nhận gồm những nhóm nào? Quá trình điều tra đã ghi nhận 3 nhóm thiên địch ăn thịt rệp muội trên đồng ruộng gồm:

• Bọ rùa (thuộc họ Coccinellidae): Tần suất bắt gặp từ 26% đến 50%, thuộc mức phổ biến (+++).
• Ruồi ăn rệp (thuộc họ Syrphidae): Tần suất bắt gặp từ 11% đến 25%, thuộc mức ít phổ biến (++).
• Kiến ba khoang (thuộc họ Staphilinidae): Tần suất bắt gặp từ 11% đến 25%, thuộc mức ít phổ biến (++).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hà Văn Thắng đã xác định chính xác thành phần dịch hại rệp muội trên giống cao lương ngọt cao sản EN6 tại Thái Nguyên gồm hai loài Rhopalosiphum maidis (loài gây hại chính, phổ biến) và Sipha flava, với mật độ quần thể tăng cao rõ rệt và đạt đỉnh điểm vào trung tuần đến cuối tháng 5/2015. Kết quả thử nghiệm hiệu lực thuốc bảo vệ thực vật đã lựa chọn được hai loại thuốc hóa học là Elsin 10EC và Oshin 20WP có hiệu lực tiêu diệt triệt để đạt 100% kéo dài sau 7 ngày phun, đồng thời xác nhận tiềm năng phòng trừ bền vững của chế phẩm sinh học Bio-Fun với hiệu lực tăng dần đạt 87,5%. Công trình cung cấp các dẫn liệu sinh thái và thực nghiệm đồng ruộng có giá trị khoa học và ứng dụng thực tiễn, đóng góp trực tiếp vào việc hoàn thiện quy trình bảo vệ thực vật cho cây cao lương ngọt phục vụ chương trình phát triển nhiên liệu sinh học tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cao lương ngọt là một trong những cây “năng lượng sinh học” tiềm năng ở Việt Nam trong tương lai vì: nó không chỉ có năng suất sinh khối lớn (> 60 tấn/ha) mà còn có hàm lượng đường cao nên cao lương ngọt có hiệu suất chuyển hóa Ethanol vượt trội hơn so với sắn, mía và ngô. Ngoài ra, cao lương ngọt có khả năng chịu hạn tốt, không kén đất nên có thể trồng trọt có hiệu quả ở hầu hết các vùng của nước ta. Bên cạnh những ưu điểm vượt trội đó, cao lương ngọt bị nhiều loài sâu bệnh xuất hiện, phát sinh, phát triển và gây hại trong suốt quá trình sinh trưởng, phát triển làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và hàm lượng đường.

Trong số đó, rệp là một trong những đối tượng gây hại nguy hiểm đối với cây trồng nói chung và cao lương nói riêng (George C. Ngoài ra, rệp còn có mối quan hệ cộng sinh với một số loài kiến (Detrain C. et al, 2010; Francois J., 2009) [29], [35], [61], tạo điều kiện cho nấm muội đen phát sinh, phát triển bao phủ mặt lá làm cản trở khả năng quang hợp của lá, làm cho cây chậm lớn, giảm năng suất và hàm lượng đường. Rệp còn có khả năng thích nghi cao với sự biến đổi của điều kiện ngoại cảnh bằng cách liên tục chuyển đổi giữa sinh sản đơn tính với sinh sản hữu tính (Dubnik H.

Rê ̣p là loài đa thực vâ ̣t, gây ha ̣i trên 40 loài thực vật khác nhau và là một trong những đố i tươ ̣ng gây ha ̣i nguy hiể m nhấ t đố i với cây trồ ng (Blackman &Eastop, 2000) [20], chúng tâ ̣p trung thành từng đàn hút các chấ t dinh dưỡng ở bô ̣ phâ ̣n non của cây , đồng thời là môi giới truyề n bê ̣nh virus gây khảm lá và 2 bê ̣nh đố m lá trên cây làm giảm năng suấ t và chấ t lươ ̣ng sản phẩ m (Ribbands C. Rê ̣p muô ̣i ha ̣i cao lương là mô ̣t trong những sâu ha ̣i quan tro ̣ng. Rê ̣p muô ̣i hút nhựa cây và tiết chất độc vào trong mô cây làm cho cây sinh trưởng kém, giảm hàm lượng đường, năng suấ t thấ p. Trước thực tế đó, để có cơ sở cho việc nghiên cứu biện pháp phòng trừ rệp đạt hiệu quả cao góp phần phát triển ổn định và bền vững cây cao lương ngọt làm nguyên liệu sản xuất ethanol sinh học tại Việt Nam, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá hiệu lực của một số loại thuốc Bảo vệ thực vật đối với rệp muội hại cao lương ngọt cao sản nhập nội từ Nhật Bản vụ Xuân 2015 tại Thái Nguyên”.

Mục đích và yêu cầu của đề tài 1. Mục đích của đề tài Trên cơ sở đánh giá hiệu lực của một số loại thuốc bảo vệ thực vật tìm ra được 1- 2 loại thuốc có hiệu lực phòng trừ rệp muội cao 1. Yêu cầ u của đề tài - Xác định được diễn biến mật độ rệp muội trên cây cao lương ngọt tại Thái Nguyên vu ̣ xuân năm 2015 - Xác định hiệu lực phòng trừ của một số thuốc bảo vệ thực vật đối với rệp muội 1. Ý nghĩa của đề tài 1.

Ý nghĩa trong học tập - Biết triển khai một đề tài nghiên cứu và viết báo cáo khoa học. 3 - Giúp sinh viên tiếp cận và học tập các phương pháp nghiên cứu khoa học đối với sâu ha ̣i cây trồ ng. - Giúp sinh viên có điều kiện áp dụng các kiến thức đã học vào thực tế sản xuất. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả của đề tài nghiên cứu là cơ sở để xác định hiệu lực cửa từng loại thuốc bảo vệ thực vật tới việc phòng trừ rệp muội hại cao lương ngọt tại Thái Nguyên từ đó có biện pháp phòng trừ rệp hiệu quả nhất.

4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀ I LIỆU 2. Cơ sở khoa ho ̣c của đề tài Rệp là loài gây hại rất nhiều cây trồng khác nhau như: cây lương thực, cây thực phẩm, cây công nghiệp, cây ngắn ngày, cây dược liệu, cây hoa và cây cảnh. Bởi vậy nó có thể gây hại quanh năm theo chu kỳ trồng cây luân chuyển khác nhau theo chu kỳ năm. Đây cũng là nguyên nhân rệp gây hại một số cây thứ yếu nay trở thành chủ yếu, đặc biệt là cây cao lương.

Chúng không chỉ tập trung thành từng đàn hút các chất dinh dưỡng ở nõn, bẹ lá và bông của cây cao lương ngọt mà còn là môi giới truyền bệnh virus gây khảm lá và bệnh đốm lá trên cây làm giảm năng suất và hàm lượng đường của cao lương ngọt. Ở nước ta, đã có nhiều nhà khoa học nghiên cứu về các loài rệp hại cây trồng như: Quách Thị Ngọ (2000), Nguyễn Viết Tùng (1991), Phạm Văn Lầm (2002) [4], [9], [6] đều cho rằng tác hại của loài rệp ngày càng to lớn, vì rệp sinh sản vô tính. Tuy khả năng sinh sản của rệp không lớn, nhưng vòng đời của rệp ngắn nên chúng có khả năng tích lũy số lượng lớn, mật độ tăng nhanh và gây hại lớn. Nhiều công trình nghiên cứu về rệp đã đề cập tới các đặc điểm sinh học, đặc tính gây hại của từng loài, ảnh hưởng của các yếu tố môi trường đến sức tăng quần thể,.

để làm cơ sở cho việc nghiên cứu các biện pháp phòng trừ rệp có hiệu quả. Tình hình nghiên cứu rệp muội trên thế giới và Viê ̣t Nam 2. Nghiên cứu thành phần rệp muội trên thế giới Theo Van Emden, H.(1972) [60] trên thế giới có 3.805 loài rệp muội đươ ̣c xế p thành 10 họ phụ , trong đó ho ̣ phu ̣ Aphididae có 2.236 loài chiếm gầ n 60% tổ ng số các loài rê ̣p muô ̣i. đã công bố 5 trên thế giới có hơn 4.000 loài rệp muội đã được mô tả và chia thành 8 họ phụ, trong đó ở vùng Đông Nam Á có hơn 1.

Đứng về phân bố vùng điạ lý thì tổ ng ho ̣ Aphidoidea có số loài nhiề u nhấ t ở Bắ c Mỹ , châu Âu, miề n Trung và Đông châu Á , nhưng Đông Nam Á là vùng có đầ y đủ các nhóm trong tổ ng ho ̣ Aphi doidea (Blackman & Eastop 1984) [19]. Ở từng nước thành phần rê ̣p muô ̣i trên cây trồ ng cũng khác nhau : Ở Nhật Bản đã thu được 240 loài thuộc tộc Macrosiphini (Masahisa, 1971. Ở Ấn Độ và Tây Bengal có 397 loài và loài phụ rệp muội đã được định tên thuộc 150 giố ng, 7 tâ ̣p, song đó cũng chỉ là 70% tổ ng số loài tìm thấy ở Ấn Độ (Raychaudhuri (1980) [50]. Tác giả cũng đã mô tả những loài mới và tầm quan trọng của chúng.

Waterhouse (1993) [62] đã nêu 9 loài rệp khá phổ biến và dịch hại chính ở Viê ̣t Nam cũng như ở Đông Nam Á. Nghiên cứu thành phần rệp muội tại Viê ̣t Nam Theo kế t quả điề u tra c ôn trùng ở miề n Bắ c Viê ̣t Nam năm 1967 – 1968 đã phát hiê ̣n 9 loài rệp m uô ̣i (Viê ̣n bảo vê ̣ thực vâ ̣t , 1976) [13]. Szelgiewicz (1968) [58] đã thu đươ ̣c 22 loài rệp muội trên một số cây trồng ở Việt Nam. Theo Nguyễn Văn Cảm (1983) [1], Viê ̣n bảo vê ̣ thực vâ ̣t (1999) [14] điề u tra sâu bê ̣nh ở miề n Nam năm 1977- 1978 đã thu đươ ̣c 11 loài rệp muội.

Theo Nguyễn Công Thuâ ̣t (1977) [11], trên khoai tây có 4 loài rệp muộ i. Nguyễn Xuân Thành (1992) [10] đã ghi nhâ ̣n đươ ̣c trên rau có 6 loài rệp muội. Hà Minh Trung, Phạm Văn Lầm (1993) [12] đã công bố có 8 loài rệp muội là mô giới truyề n bê ̣nh phổ biế n mô ̣t số cây trồ ng ở ngoa ̣i thành Hà Nô ̣i , thành phố Hồ Chí Minh, Khánh Hòa. Nguyễn Thi ̣Kim Oanh (1996) [8] gầ n đây đã phát hiê ̣n đươ ̣c 14 loài rệp muội ở ngoạ i thành Hà N ội.

Quách Thị Ngọ (1996) [5] đã công bố ở ngoa ̣i thành Hà Nô ̣i có 18 loài rệp muội. Mô ̣t số tác giả nước 6 ngoài (Ba Lan ,Nga) cũng có những công bố về thành phần loài rệp muội ở Viê ̣t Nam. Tổ ng hơ ̣p các kế t quả đã công bố của nhiề u tác giả thì đế n nay ở nước ta đã phát hiê ̣n đươ ̣c 28 loài rệp muội. Tuy vâ ̣y còn nhiề u loài chưa đươ ̣c phát hiện.

Đặc điểm sinh vật học, sinh thái học của rệp Rệp là côn trùng thuộc họ rệp muội (Aphididae), bộ cánh đều (Homoptera). Đây là loài côn trùng đa thực hại trên 40 họ thực vật khác nhau (Blackman & Eastop, 2000) [20]. Rệp là loại côn trùng đặc biệt, chúng có 2 loại hình sinh sản (đơn tính và hữu tính). Hình thức sinh sản đơn tính của rệp diễn ra ở hầu hết các vùng khí hậu nhiệt đới và mùa hè ở các vùng ôn đới; ở hình thức sinh sản này là rệp cái trưởng thành đẻ ra con.

Còn ở hình thức sinh sản lưỡng tính của rệp chỉ diễn ra ở mùa thu và mùa đông ở những vùng ôn đới và ở hình thức sinh sản này, rệp cái trưởng thành sau khi giao phối thì đẻ ra trứng và trứng sẽ nở thành rệp non vào mùa xuân năm sau (Blackman and Eastop, 2000) [20]. Ở các điều kiện khí hậu khác nhau, loại hình thức ăn và chất lượng thức ăn khác nhau thì vòng đời của rệp rất khác nhau. Vòng đời của rệp ở những điều kiện khác nhau dao động từ 15 – 50 ngày (Toba, 1964) [59]. Các giai đoạn phát triển của cây khác nhau, xuất hiện loại hình rệp khác nhau.

Theo Suarez et al (1991) [57], sau trồng 2 – 3 tuần, rệp cái trưởng thành có cánh (alate) xuất hiện, sau đó 1-2 tuần rệp cái trưởng thành không cánh (aptera) mới xuất hiện và gây hại. Thành phần loài rệp muội *Rê ̣p xanh (Greenbug - Schizaphis graminum (Rondani) Rệp xanh (Schizaphis graminum (Rondani) hút nhựa cây và tiết chất độc vào trong mô cây trong quá trình chích hút. Loài rệp này có màu xanh tím, chiều dài dao động xung quanh 0,2 cm, có sọc xanh trên lưng, và có thể có 7 cánh hoặc không có cánh. Chúng chích hút ở mặt dưới của lá và gây ra các vết đốm màu đỏ xuất hiện ở mặt trên của lá, và có giọt dịch vị ngọt điển hình thường xuất hiện ở mặt trên của lá.

Mức độ tác hại do rệp xanh gây ra phụ thuộc vào số lượng rệp, kích thước cây cao lương, giai đoạn sinh trưởng, phát triển và điều kiện ẩm độ nhiệt độ.