MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nước là nguồn tài nguyên vô cùng quan trọng đối với sự sống của con người và toàn bộ sinh vật trên trái đất.Nước tham gia vào các hoạt động sống cũng như hoạt động sản xuất của con người. Trong bối cảnh đất nước ta đang bước vào thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, cùng với sự phát triển nhanh về kinh tế - xã hội, môi trường Việt Nam cũng đang phải gánh chịu những tác động đáng lo ngại về vấn đề ô nhiễm. Trong hoàn cảnh đó công tác bảo vệ môi trường đang được đặt ra như những thách thức to lớn cho đất nước ta.
Vấn đề ô nhiễm môi trường hiện nay không chỉ giới hạn ở các khu đô thị mà còn ở nhiều vùng nông thôn rộng lớn, thậm chí còn có những nơi ô nhiễm nghiêm trọng, dân số tăng, diện tích đất canh tác bị thu hẹp, diện tích đất ở cũng giảm theo đầu người. Do sự quan tâm đến vấn đề bảo vệ môi trường của người dân các vùng thị trấn và các xã ở những huyện nghèo còn kém nên một loạt các vấn đề về ô nhiễm môi trường tại vùng này đang ngày càng tăng lên. Lưu vực sông An Châu, đại diện là đoạn chảy qua thị trấn An Châu có ý nghĩa quan trọng đối với người dân trên địa bàn thị trấn: Cung cấp nước sinh hoạt, tưới tiêu nông nghiệp.Thị trấn An Châu trước kia nền kinh tế phát triển chủ yếu là nền nông nghiệp thuần túy. Nhưng hiện nay cùng với quá trình phát triển công nghiệp hóa, hiện đại hóa của đất nước, chất lượng cuộc sống của nhân dân thị trấn An Châu cũng đang ngày được cải thiện, số lượng các nhà máy, xí nghiệp đang một tăng.
Kéo theo hàng loạt các vấn đề, các áp lực về ô nhiễm môi trường, hệ thống thoát nước thải và rác thải từ các cơ sở sản xuất và nước thải sinh hoạt của người dân trong thị trấn không qua xử lý chính là nguyên nhân gây nên tình trạng ô nhiễm nước, đất, không khí. Hơn thế nữa các nguồn thải này còn là nguyên nhân gây nên các bệnh truyền nhiễm trên diện rộng với cộng đồng dân cư sống gần đó. Nguồn gây ô nhiễm này có khả năng gây ảnh hưởng rất lớn đến sản xuất của người dân, ô nhiễm môi trường sống và làm suy giảm chức năng hệ sinh thái trong khu 1 n 2 vực. Nhiều nhà máy tuy không nằm trong khu vực thị trấn An Châu nhưng những ảnh hưởng do những nguồn thải của các nhà máy này không nhỏ đến môi trường như: Ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước.
Đặc biệt là ô nhiễm nguồn nước lưu vực sông An Châu đoạn chảy qua địa phận thị trấn An Châu. Chính vì tình hình này nên việc tìm hiểu về hiện trạng môi trường nước lưu vực sông An Châu đoạn chảy qua địa phận thị trấn An châu cũng như ảnh hưởng của ô nhiễm nguồn nước lưu vực sông An Châu đến môi trường sống, đến sức khỏe cộng đồng dân cư sống trong địa bàn thị trấn An Châu – Huyện Sơn Động là một vấn đề cần thiết. Để tìm hiểu thêm và góp phần cải thiện nguồn nước lưu vực sông An Châu – Đoạn chảy qua thị trấn An Châu. Được sự cho phép của ban chủ nhiệm khoa Môi trường – trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá hiện trạng môi trường nước lưu vực sông An Châu đoạn chảy qua địa phận thị trấn An Châu – huyện Sơn Động – tỉnh Bắc Giang”.
Mục đích nghiên cứu - Tìm hiểu hiện trạng môi trường nước lưu vực sông An Châu – đoạn chảy qua địa phận thị trấn An Châu – huyện Sơn Động – tỉnh Bắc Giang. - Đề xuất một số giải pháp góp phần giảm thiểu ô nhiễm và cải thiện môi trường nước mặt của huyện trong thời gian tới. Mục tiêu nghiên cứu - Thông qua việc tìm hiểu thực tế, lấy mẫu phân tích và tham khảo những kết quả nghiên cứu trước đây về hệ thống nước mặt huyện Sơn Động, qua đó đưa ra các kết quả chính xác về tình hình và những nguyên nhân chính ảnh hưởng đến chất lượng nước và dự báo tình trạng ô nhiễm của hệ thống nước mặt huyện Sơn Động. - Cảnh báo về các vấn đề cấp bách và các nguy cơ tiềm tàng về ô nhiễm môi trường nước tại địa bàn huyện.
- Nâng cao nhận thức và kiến thức của tầng lớp nhân dân về bảo vệ môi trường nước. 2 n 3 - Đề xuất các giải pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm, nâng cao chất lượng nước nhằm phục vụ các hoạt động của địa phương. Yêu cầu - Đánh giá chính xác, trung thực, khách quan về hiện trạng Môi trường nước sông An Châu đoạn chảy qua thị trấn An Châu - huyện Sơn Động - tỉnh Bắc Giang. - Kết quả phân tích phải được so sánh với tiêu chuẩn, quy chuẩn Môi trường.
- Chỉ ra được những thuận lợi và khó khăn của công tác quản lý môi trường nước lưu vực sông An Châu đoạn chảy qua địa phận thị trấn An Châu – huyện Sơn Động – tỉnh Bắc Giang. - Đề xuất được những phương án giải quyết mang tính khả thi, phù hợp với địa bàn nghiên cứu. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập - Vận dụng và phát huy được các kiến thức đã học tập và nghiên cứu vào thực tiễn.
- Nâng cao trình độ chuyên môn đồng thời tích lũy kinh nghiệm thực tế cho bản thân sau này - Tạo điều kiện cho sinh viên có cơ hội thực hiện và tiếp xúc với các vấn đề đang được xã hội quan tâm 1. Ý nghĩa thực tiễn - Đưa ra được các kết quả, đánh giá chính xác nhất về chất lượng môi trường nước, giúp cơ quan quản lí về môi trường có biện pháp thích hợp để bảo vệ. - Tạo số liệu làm cơ sở cho công tác lập kế hoạch xây dựng chính sách bảo vệ môi trường và kế hoạch cung cấp nước cho hoạt động sản xuất và sinh hoạt của người dân trong địa bàn huyện. - Nâng cao nhận thức, tuyên truyền và giáo dục về bảo vệ môi trường cho cộng đồng dân cư.
3 n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Cơ sở lý luận Khái niệm môi trường Theo khoản 1 điều 3 Luật Bảo vệ môi trường Việt Nam năm 2005 đã định nghĩa : “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống sản xuất, sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật”. Khái niệm ô nhiễm môi trường Theo khoản 6 điều 3 Luật Bảo vệ môi trường Việt Nam năm 2005 “Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của các thành phần môi trường không phù hợp với tiêu chuẩn môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến con người và sinh vật”.
Khái niệm tiêu chuẩn môi trường Theo khoản 5 điều 3 Luật Bảo vệ môi trường Việt Nam 2005 định nghĩa: “Tiêu chuẩn môi trường là giới hạn cho phép các thông số về chất lượng môi trường xung quanh, về hàm lượng của các chất gây ô nhiễm trong chất thải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định làm căn cứ để quản lý và bảo vệ môi trường”. [7] Khái niệm về tài nguyên nước - Tài nguyên nước là một dạng tài nguyên thiên nhiên đặc biệt, vừa vô hạn vừa hữu hạn và chính bản thân nước có thể đáp ứng cho các nhu cầu của cuộc sống ăn, uống, sinh hoạt, hoạt động công nghiệp, năng lượng, nông nghiệp, giao thông vận tải thủy, du lịch. - Tài nguyên nước được phân thành 3 dạng chủ yếu theo vị trí cũng như đặc điểm hình thành, khai thác và sử dụng. Đó là nguồn nước mặt, nước ngầm và nước trong khí quyển (hơi nước).
[6] 4 n 5 Khái niệm về ô nhiễm môi trường nước “Ô nhiễm nước là sự thay đổi theo chiều xấu đi các tính chất vật lý - hóa- sinh học của nước, với sự xuất hiện của các chất lạ ở thể lỏng, rắn làm cho nguồn nước trở nên độc hại với con người và sinh vật, làm giảm độ đa dạng sinh vật trong nước. Xét về tốc độ lan truyền và quy mô ảnh hưởng thì ô nhiễm nước là vấn đề đáng lo ngại hơn ô nhiễm đất”. [6 ] Tác nhân và thông số ô nhiễm nguồn nước - Độ pH: pH là một chỉ số xác định tính chất hoá học của nước cấp và nước thải. - Nhu cầu oxi sinh hóa (BOD) : Là lượng oxy cần thiết để vi sinh vật tiêu thụ trong quá trình oxy hóa các chất hữu cơ trong nước.
- Nhu cầu oxi hóa học (COD) : Là lượng oxy cần thiết cho quá trình oxy hóa các hợp chất hữu cơ trong nước thành CO2 và H2O. COD biểu thị lượng chất hữu cơ có thể oxy hóa bằng hóa học. - Hàm lượng oxy hòa tan trong nước (DO ) : Là lượng oxy không khí có thể hòa tan vào nước trong điều kiện nhiệt độ, áp suất xác định. - Độ cứng của nước: Là sự có mặt của các muối Ca và Mg trong nước quá mức tiêu chuẩn cho phép.
Khái niệm lưu vực sông: “Là vùng địa lý mà trong phạm vi đó nước mặt, nước dưới đất chảy tự nhiên vào sông”. Lưu vực là phần diện tích bề mặt đất trong tự nhiên mà mọi lượng nước mưa khi rơi xuống sẽ tập trung lại và thoát qua một cửa ra duy nhất. Trên thực tế, lưu vực thường được đề cập đến là lưu vực sông, và toàn bộ lượng nước trên sông sẽ thoát ra cửa sông. Cơ sở pháp lý - Luật Bảo vệ môi trường năm 2005 được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá XI, kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 29/11/2005 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2006.
5 n 6 - Luật Tài nguyên nước số: 17/2012/QH13 được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá XIII, kỳ họp thứ 3 thông qua ngày 26/12/2012 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2013. - Thông tư 08/2009/TT-BTNMT ngày 15/7/2009 của Bộ TN&MT Quy định quản lý và BVMT khu kinh tế, khu công nghệ cao, khu công nghiệp và cụm công nghiệp. - Thông tư 48-2011/TT-BTNMT sửa đổi bổ sung Thông tư 08/2009/TT-BTNMT - Ngày 17 tháng 06 năm 2009, Bộ Y tế đã ra Thông tư số 04/2009/TT- BYT ban hành “Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước ăn uống” ký hiệu là QCVN 01:2009/BYT. Quy chuẩn kỹ thuật này quy định mức giới hạn các chỉ tiêu chất lượng đối với nước dùng để ăn uống, nước dùng cho các cơ sở chế biến thực phẩm.