Sử Dụng Google Translate Trong Dịch Thuật Hợp Đồng Thương Mại: Đánh Giá Chất Lượng Dịch Thuật

Khóa luận tốt nghiệp phân tích chất lượng dịch thuật hợp đồng thương mại qua Google Translate, đánh giá hiệu quả và độ chính xác trong dịch thuật.

• Tác giả: Phạm Lê Thanh Trúc
• Người hướng dẫn: Lê Thị Thùy Nhung, PhD
• Trường học: Ho Chi Minh University of Banking
• Chuyên ngành: Business English
• Đề tài: Use of Google Translate in Translating Commercial Contracts: Translation Quality Assessment
• Loại tài liệu: graduation thesis
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Ho Chi Minh City

Mục lục chi tiết

• ACKNOWLEDGEMENTS
• DECLARATION OF AUTHORSHIP
• ABSTRACT
• ABBREVIATIONS
• TABLE OF CONTENTS
• 1. INTRODUCTION
• 1.1. Background of the study
• 1.2. Research gaps
• 1.3. Scope of the study
• 1.4. Research aims
• 1.5. Research questions
• 1.6. Significance of the study
• 1.7. Structure of the thesis
• 2. LITERATURE REVIEW
• 2.1. A brief history and development of Google Translate
• 2.2. Translation quality assessment
• 2.2.1. Definition of translation quality assessment
• 2.2.2. Criteria for translation quality assessment
• 2.2.3. The relationship between translation accuracy and translation quality
• 2.2.4. The importance of error identification and classification in translation quality assessment
• 2.2.5. Translation quality assessment models
• 2.2.5.1. House‟s translation quality assessment model
• 2.2.6. Overt and covert translation
• 2.2.6.1. The differences between overt translation and covert translation
• 2.2.6.2. Overtly erroneous errors and covertly erroneous errors
• 2.2.6.2.1. Overtly erroneous errors
• 2.2.6.2.2. Covertly erroneous errors
• 2.3. Definition of contracts
• 2.3.1. Definition of commercial contracts
• 2.3.2. Types of commercial contracts
• 2.3.3. Principles of commercial contracts
• 2.3.4. Purposes of commercial contracts
• 2.4. Legal language of commercial contracts
• 2.4.1. Definition of stylistics
• 2.4.2. The need to analyze stylistic features
• 2.4.3. Stylistic analysis of commercial contracts
• 2.5. Data collection procedures
• 2.6. The adaptation of Nord‟s (1991) and Steiner‟s (1998) models for assessing the quality of Google Translate translation in the study
• 2.7. The adaptation of House‟s (1997) translation quality assessment model to identify errors in Google Translate translations
• 2.8. Validity and Reliability
• 3. RESULTS AND DISCUSSION
• 3.1. Overtly erroneous errors
• 3.2. Covertly erroneous errors
• 3.3. Summary of major findings
• 3.4. Implications for students
• 3.5. Implications for teachers
• 3.6. Implications for translation course developers
• 3.7. Limitations of the study
• 3.8. Recommendations for further research
• APPENDIX

Tóm tắt

I. Tổng quan về Đánh Giá Chất Lượng Dịch Thuật Hợp Đồng Thương Mại

Đánh giá chất lượng dịch thuật hợp đồng thương mại là một lĩnh vực quan trọng trong nghiên cứu ngôn ngữ và dịch thuật. Với sự phát triển của công nghệ, đặc biệt là sự xuất hiện của Google Translate, việc đánh giá chất lượng dịch thuật trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Nghiên cứu này nhằm mục đích phân tích độ chính xác của Google Translate trong việc dịch các hợp đồng thương mại từ tiếng Anh sang tiếng Việt.

1.1. Lịch sử phát triển của Google Translate

Google Translate ra mắt vào năm 2006 và đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Công cụ này đã chuyển từ dịch máy thống kê sang dịch máy thần kinh, cải thiện đáng kể độ chính xác và độ tin cậy của các bản dịch.

1.2. Tầm quan trọng của việc đánh giá chất lượng dịch thuật

Việc đánh giá chất lượng dịch thuật giúp người dùng nhận biết được độ chính xác và các lỗi thường gặp trong bản dịch, từ đó cải thiện kỹ năng dịch thuật của họ.

II. Vấn đề và Thách thức trong Đánh Giá Chất Lượng Dịch Thuật

Mặc dù Google Translate mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức trong việc đánh giá chất lượng dịch thuật. Các bản dịch thường gặp phải lỗi ngữ nghĩa và ngữ pháp, ảnh hưởng đến tính chính xác của tài liệu.

2.1. Các lỗi phổ biến trong dịch thuật của Google Translate

Nghiên cứu cho thấy Google Translate tạo ra nhiều lỗi dịch thuật, bao gồm 65 lỗi từ vựng và 90 lỗi cú pháp, ảnh hưởng đến chất lượng bản dịch.

2.2. Tác động của việc phụ thuộc vào Google Translate

Sự phụ thuộc vào Google Translate có thể làm giảm khả năng dịch thuật của sinh viên, khiến họ không phát triển kỹ năng cần thiết trong lĩnh vực này.

III. Phương Pháp Đánh Giá Chất Lượng Dịch Thuật Hợp Đồng Thương Mại

Để đánh giá chất lượng dịch thuật, nghiên cứu sử dụng cả phương pháp định tính và định lượng. Phương pháp định tính mô tả các bản dịch dựa trên các tiêu chí khác nhau, trong khi phương pháp định lượng xác định và định lượng số lượng lỗi.

3.1. Mô hình đánh giá chất lượng dịch thuật

Mô hình đánh giá chất lượng dịch thuật của House được áp dụng để phân tích các lỗi trong bản dịch của Google Translate, giúp xác định các vấn đề chính.

3.2. Quy trình thu thập dữ liệu

Quy trình thu thập dữ liệu bao gồm việc chọn lựa các hợp đồng thương mại và phân tích các bản dịch để xác định độ chính xác và các lỗi.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu và Ứng Dụng Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy Google Translate có thể duy trì mức độ trang trọng của tài liệu, nhưng vẫn tồn tại nhiều lỗi dịch thuật. Những phát hiện này có thể giúp sinh viên và giảng viên cải thiện việc sử dụng Google Translate trong học tập và giảng dạy.

4.1. Tác động đến sinh viên và giảng viên

Nghiên cứu cung cấp thông tin hữu ích cho sinh viên và giảng viên trong việc sử dụng Google Translate một cách hiệu quả hơn trong các khóa học dịch thuật.

4.2. Đề xuất cho các nhà phát triển khóa học

Kết quả nghiên cứu có thể giúp các nhà phát triển khóa học thiết kế chương trình giảng dạy tích hợp Google Translate một cách hợp lý, nhằm nâng cao chất lượng đào tạo.

V. Kết Luận và Tương Lai của Đánh Giá Chất Lượng Dịch Thuật

Nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá chất lượng dịch thuật và vai trò của người dịch trong việc cải thiện chất lượng bản dịch. Tương lai của dịch thuật sẽ phụ thuộc vào sự kết hợp giữa Google Translate và người dịch chuyên nghiệp.

5.1. Tương lai của dịch thuật với công nghệ

Công nghệ sẽ tiếp tục phát triển, và việc kết hợp giữa dịch máy và dịch thủ công sẽ là xu hướng chính trong tương lai.

5.2. Khuyến nghị cho nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc cải thiện các công cụ dịch thuật và đánh giá chất lượng dịch thuật trong các lĩnh vực khác nhau.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, rào cản ngôn ngữ là một trong những thách thức lớn đối với việc tiếp cận thông tin và giao thương xuyên biên giới. Dịch thuật đóng vai trò cầu nối thiết yếu nhằm thúc đẩy sự hiểu biết và hợp tác toàn cầu. Sự ra đời và phát triển vượt bậc của các công cụ dịch máy (Machine Translation - MT), đặc biệt là Google Translate (GT) từ năm 2006, đã tạo ra bước chuyển biến sâu sắc trong thực hành dịch thuật. Việc chuyển đổi từ mô hình dịch máy thống kê sang dịch máy nơ-ron cùng các cập nhật liên tục về thuật toán, mô hình ngôn ngữ và dữ liệu huấn luyện đã giúp GT hỗ trợ hơn 133 ngôn ngữ, trở thành công cụ hỗ trợ dịch thuật phổ biến toàn cầu nhờ tốc độ xử lý nhanh và tính năng miễn phí.

Tuy nhiên, việc sử dụng công cụ dịch máy thiếu định hướng đang tạo ra nhiều hệ lụy trong môi trường giáo dục đại học. Tại Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh (HUB), sinh viên ngành Ngôn ngữ Anh chuyên ngành Tiếng Anh Thương mại (Business English) có xu hướng phụ thuộc hoàn toàn vào GT khi thực hiện các bài tập dịch thuật. Nhiều sinh viên chấp nhận ngay kết quả dịch của GT mà không tiến hành đối chiếu, đánh giá tính chính xác hoặc nhận thức được các giới hạn ngữ nghĩa và ngữ pháp của văn bản dịch máy. Hợp đồng thương mại là loại văn bản mang tính pháp lý nghiêm ngặt, đòi hỏi độ chuẩn xác tuyệt đối về thuật ngữ và cấu trúc cú pháp; do đó, việc dịch sai có thể dẫn đến hiểu lầm nghiêm trọng trong giao dịch kinh doanh.

Tổng quan tài liệu cho thấy các nghiên cứu trước đây về GT chủ yếu tập trung vào thư tín thương mại (Riadi và cộng sự, 2020), tóm tắt bài báo học thuật (Tongpoon-Patanasorn, 2020), báo chí (Foradi và cộng sự, 2022) hoặc văn bản pháp luật nói chung (Alkatheery, 2023). Các nghiên cứu chuyên sâu đánh giá chất lượng dịch thuật của GT đối với thể loại hợp đồng thương mại cặp ngôn ngữ Anh - Việt vẫn còn rất hạn chế.

Đề tài khóa luận tập trung giải quyết các mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu sau:

• Mục tiêu nghiên cứu:
  1. Đánh giá độ chính xác của các bản dịch hợp đồng thương mại từ tiếng Anh sang tiếng Việt do Google Translate tạo ra.
  2. Nhận diện và phân loại các lỗi dịch thuật phổ biến mà Google Translate mắc phải khi dịch hợp đồng thương mại từ tiếng Anh sang tiếng Việt.
• Câu hỏi nghiên cứu:
  1. RQ1: Bản dịch hợp đồng thương mại từ tiếng Anh sang tiếng Việt của Google Translate đạt mức độ chính xác như thế nào?
  2. RQ2: Google Translate thường mắc phải những lỗi dịch thuật phổ biến nào khi dịch hợp đồng thương mại từ tiếng Anh sang tiếng Việt?
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu là các đặc điểm ngôn ngữ (từ vựng, cú pháp) và các lỗi dịch thuật trong bản dịch của GT. Phạm vi ngữ liệu gồm 10 mẫu hợp đồng thương mại bằng tiếng Anh thuộc nhiều lĩnh vực giao dịch khác nhau, được thu thập từ Cơ quan Phát triển Doanh nghiệp Vừa và Nhỏ (SMEDA) và các bản dịch tiếng Việt tương ứng được tạo ra bởi GT trong khuôn khổ khóa luận tốt nghiệp cử nhân thực hiện tại HUB vào tháng 5/2024.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập nền tảng lý luận đa tầng kết hợp giữa lý thuyết phong cách học văn bản pháp lý và các mô hình đánh giá chất lượng bản dịch (Translation Quality Assessment - TQA):

1. Lý thuyết Phong cách học (Stylistics): Áp dụng phong cách học đại cương (general stylistics) vào phân tích văn bản phi văn học (hợp đồng thương mại). Khung phân tích tập trung vào hai cấp độ ngôn ngữ chính:
   • Đặc điểm từ vựng (Lexical features): Phân tích các từ cổ (archaic words: herein, hereby, hereto, whereof...), thuật ngữ chuyên ngành luật và thương mại (technical terms: quantum meruit, infringement, covenants, equity joint venture...), từ thông dụng mang nghĩa chuyên biệt trong ngữ cảnh pháp lý (common words with uncommon meanings: action, article, award, consideration), từ ngữ mơ hồ có chủ đích (vague words: reasonable, promptly, substantially), trợ động từ tình thái (auxiliary verbs: shall, must, may), chuỗi từ đồng nghĩa kết đôi (synonyms: loss, injury or damage; null and void; terms and conditions) và từ ngữ trang trọng (formal words: commence, construe, convene, execute, terminate).
   • Đặc điểm cú pháp (Syntactic features): Hiện tượng tránh dùng đại từ nhân xưng (thay bằng danh từ riêng, cách gọi Party A/Party B và phép lặp từ vựng), câu dài và phức hợp (long and complex sentences chứa nhiều mệnh đề phụ thuộc), câu điều kiện (conditional sentences mở đầu bằng if, unless, provided that, in the event that) và câu bị động (passive sentences nhằm đảm bảo tính khách quan và trang trọng).
2. Mô hình Đánh giá Chất lượng Bản dịch (TQA Framework): Khóa luận tích hợp có chọn lọc các bước đánh giá từ mô hình so sánh của Nord (1991) (phân tích các yếu tố nội văn bản, tính mạch lạc ngữ nghĩa và đối chiếu hồ sơ văn bản đích), Steiner (1998) (đánh giá bình diện phong cách chức năng Tenor nhằm xác định mức độ trang trọng) và mô hình phân loại lỗi của House (1997, 2015). Theo House, lỗi dịch thuật được chia làm hai nhóm chính:
   • Lỗi hiển ngôn (Overtly erroneous errors): Phát sinh do vi phạm hệ thống ngôn ngữ đích (lỗi phi ngữ pháp - ungrammaticality, lỗi vi phạm chuẩn mực sử dụng ngôn ngữ - dubious acceptability) hoặc làm sai lệch nghĩa biểu vật của văn bản nguồn (thêm thông tin - addition, lược bỏ thông tin - omission, chọn sai từ - wrong selection, kết hợp sai các yếu tố - wrong combination of elements).
   • Lỗi hàm ngôn (Covertly erroneous errors): Lỗi không tương thích về mặt phong cách chức năng (Genre và Register, cụ thể là Tenor - mức độ trang trọng và khoảng cách xã hội).
3. Phương pháp và quy trình xử lý dữ liệu:
   • Thiết kế nghiên cứu kết hợp (Mixed methods): Phương pháp định tính (phân tích nội dung - content analysis để mô tả, diễn giải đặc điểm ngôn ngữ nguồn và đối chiếu với bản dịch của GT cùng bản dịch đề xuất) kết hợp phương pháp định lượng (thống kê, kiểm đếm số lượng và tính tỷ lệ phần trăm các loại lỗi).
   • Quy trình thu thập và công cụ: Toàn bộ 10 hợp đồng tiếng Anh từ cơ sở dữ liệu SMEDA được chuyển đổi sang tệp Microsoft Word và dịch tự động sang tiếng Việt qua GT. Ngữ liệu nghiên cứu gồm 10 hợp đồng gốc tiếng Anh (độ dài dao động từ 600 đến 2.500 từ/hợp đồng) và các bản dịch tiếng Việt của GT (độ dài từ 700 đến 3.500 từ/hợp đồng), với tổng dung lượng toàn bộ ngữ liệu đạt 44.581 từ. Quá trình phân tích, tra cứu và kiểm chứng sử dụng Microsoft Excel, Từ điển Cambridge Online, nền tảng nghiên cứu pháp lý Law Insider và các từ điển tiếng Việt trực tuyến.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chapter One: Introduction

Chương 1 thiết lập tổng quan về đề tài nghiên cứu. Tác giả trình bày bối cảnh lịch sử phát triển của dịch máy và Google Translate, khẳng định tính cấp thiết của việc đánh giá chất lượng dịch thuật trong đào tạo đại học. Chương này chỉ rõ khoảng trống nghiên cứu trong việc dịch hợp đồng thương mại Anh - Việt bằng GT, xác định rõ mục tiêu, câu hỏi nghiên cứu, phạm vi ngữ liệu (10 hợp đồng thương mại từ SMEDA) cùng ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài đối với sinh viên, giảng viên và các chuyên gia dịch thuật.

Chapter Two: Literature Review

Chương 2 tổng thuật hệ thống cơ sở lý thuyết toàn diện phục vụ nghiên cứu. Tác giả phân tích lịch sử, cơ chế hoạt động, ưu điểm và nhược điểm của GT; trình bày định nghĩa, tiêu chí của TQA và mối quan hệ cốt lõi giữa độ chính xác (accuracy) với chất lượng bản dịch. Chương này phân tích chi tiết các mô hình TQA tiêu biểu của Newmark, Nord, Steiner và đặc biệt là mô hình của Juliane House (phân biệt bản dịch hiển ngôn/hàm ngôn và lỗi hiển ngôn/hàm ngôn). Đồng thời, chương 2 làm rõ bản chất pháp lý, nguyên tắc, mục đích, ngôn ngữ pháp lý của hợp đồng thương mại và phân tích phong cách học đối với các đặc điểm từ vựng (từ cổ, thuật ngữ, từ đa nghĩa, từ mơ hồ, chuỗi đồng nghĩa...) và đặc điểm cú pháp (câu phức, câu điều kiện, thể bị động, phép lặp tránh đại từ).

Chapter Three: Research Methodology

Chương 3 mô tả chi tiết phương pháp luận và quy trình thực nghiệm. Tác giả giải trình việc kết hợp phương pháp định tính và định lượng; trình bày đặc điểm mẫu nghiên cứu gồm 10 hợp đồng thương mại đa dạng về loại hình (thuê tài sản, mua bán hàng hóa, phân phối quốc tế, dịch vụ nhiếp ảnh, tư vấn pháp lý, tiếp thị liên kết, bán lẻ, nhập khẩu phương tiện, quảng cáo và tài trợ sản phẩm). Chương này mô tả các công cụ xử lý ngữ liệu (Microsoft Word, Excel, Law Insider, từ điển chuyên ngành), quy trình thu thập dữ liệu ngữ liệu quy mô 44.581 từ, khung phân tích TQA tích hợp từ Nord (1991), Steiner (1998) và House (1997) cùng các biện pháp bảo đảm tính giá trị (validity) và độ tin cậy (reliability) của nghiên cứu.

Chapter Four: Results and Discussion

Chương 4 trình bày chi tiết các phát hiện định tính và định lượng thu được từ quá trình phân tích ngữ liệu. Tác giả liệt kê, trích dẫn các ví dụ thực tế và phân tích nguyên nhân của từng loại lỗi sai từ vựng và cú pháp do GT tạo ra. Dữ liệu lỗi được phân loại cụ thể theo các nhóm lỗi hiển ngôn (phi ngữ pháp, vi phạm chuẩn sử dụng, thêm từ, bớt từ, dùng sai từ, kết hợp sai cấu trúc) và lỗi hàm ngôn. Tác giả tiến hành so sánh, thảo luận các kết quả này trong mối tương quan với các công trình nghiên cứu dịch máy trước đây.

Chapter Five: Conclusion and Implications

Chương 5 tổng kết các kết quả nghiên cứu chính của khóa luận, đưa ra các kết luận trực tiếp trả lời hai câu hỏi nghiên cứu. Dựa trên các phát hiện thực nghiệm, tác giả đề xuất hệ thống khuyến nghị thực tiễn cho sinh viên học tiếng Anh thương mại, giảng viên bộ môn dịch thuật và các nhà phát triển chương trình đào tạo dịch thuật tại trường đại học. Cuối cùng, chương này nêu rõ các giới hạn khách quan của đề tài và định hướng các chủ đề nghiên cứu mở rộng trong tương lai.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã định lượng và phân loại toàn diện các lỗi dịch thuật của Google Translate trên tập ngữ liệu 10 hợp đồng thương mại Anh - Việt:

• Tổng số lỗi dịch thuật phát hiện: 150 lỗi.
• Phân loại theo bản chất lỗi (Mô hình House):
  • Lỗi hiển ngôn (Overtly erroneous errors): 138 lỗi, chiếm tỷ lệ áp đảo 92,0%. Các lỗi này bao gồm việc dịch sai nghĩa biểu vật của từ vựng, vi phạm cấu trúc ngữ pháp tiếng Việt, thêm hoặc bỏ sót các điều khoản quan trọng và kết hợp sai trật tự cú pháp.
  • Lỗi hàm ngôn (Covertly erroneous errors): 12 lỗi, chiếm tỷ lệ 8,0%. Các lỗi này liên quan đến việc sử dụng văn phong hoặc từ ngữ làm suy giảm sắc thái phù hợp của văn bản pháp lý.
• Phân loại theo cấu trúc ngôn ngữ:
  • Lỗi sai từ vựng (Lexical mistranslations): 65 lỗi (liên quan đến từ cổ pháp lý, thuật ngữ chuyên ngành, từ thông dụng mang nghĩa chuyên ngành, từ mơ hồ, từ đồng nghĩa và từ trang trọng).
  • Lỗi sai cú pháp (Syntactic mistranslations): 90 lỗi (xuất hiện ở các câu dài phức hợp, câu điều kiện, cấu trúc câu bị động và các cách diễn đạt lặp từ thay thế đại từ).

Phân loại lỗi theo mô hình Juliane House	Số lượng lỗi ghi nhận	Tỷ lệ phần trăm (%)
Lỗi hiển ngôn (Overtly erroneous errors)	138	92,0%
Lỗi hàm ngôn (Covertly erroneous errors)	12	8,0%
Tổng cộng	150	100%

• Đánh giá về tính trang trọng: Mặc dù mắc nhiều sai sót ở cấp độ từ vựng và cấu trúc cú pháp phức tạp, Google Translate nhìn chung vẫn duy trì được mức độ trang trọng tổng thể (overall level of formality) của thể loại văn bản hợp đồng thương mại.
• Đóng góp về mặt học thuật và thực tiễn:
  • Cung cấp bằng chứng thực nghiệm cụ thể về độ chính xác và các dạng lỗi sai của GT trong cặp ngôn ngữ Anh - Việt đối với văn bản hợp đồng thương mại, khỏa lấp khoảng trống nghiên cứu trong lĩnh vực này.
  • Khẳng định vai trò không thể thay thế của người dịch (human translator) trong việc dịch thuật tài liệu pháp lý chuyên ngành; GT chỉ đóng vai trò công cụ hỗ trợ ban đầu chứ không thể tạo ra văn bản hoàn thiện đạt chuẩn pháp lý.
  • Đề xuất mô hình kết hợp giữa dịch máy và biên tập sau dịch (Machine Translation Post-Editing - MTPE) nhằm tối ưu hóa thời gian nhưng vẫn bảo đảm chất lượng và tính chính xác của bản dịch thương mại.
• Kiến nghị và giải pháp đề xuất:
  • Đối với sinh viên: Cần nắm vững kiến thức phong cách học và thuật ngữ pháp lý, sử dụng GT một cách có phê phán, chủ động đối chiếu ngữ cảnh và thực hiện biên tập lại bản dịch thay vì sao chép thụ động.
  • Đối với giảng viên: Không nên cấm đoán hoàn toàn công cụ dịch máy, mà cần hướng dẫn người học cách nhận diện lỗi sai của MT và lồng ghép kỹ năng hậu biên tập vào chương trình giảng dạy.
  • Đối với nhà phát triển khóa học: Cần xây dựng và cập nhật các học phần dịch thuật chuyên ngành tích hợp công nghệ dịch máy và kỹ năng kiểm soát chất lượng bản dịch.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:
  • Giới hạn thời gian: Khóa luận được thực hiện trong khung thời gian quy định của một khóa luận tốt nghiệp bậc cử nhân.
  • Công cụ khảo sát: Nghiên cứu chỉ tập trung đánh giá một công cụ dịch máy duy nhất là Google Translate, chưa so sánh đối chiếu hiệu năng với các hệ thống MT khác.
  • Phạm vi ngữ liệu: Mẫu nghiên cứu giới hạn ở 10 bản hợp đồng thương mại được trích xuất từ một cơ sở dữ liệu duy nhất là SMEDA, do đó chưa bao quát hết mọi biến thể hợp đồng thương mại quốc tế phức tạp khác.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng khảo sát và so sánh chất lượng dịch thuật giữa Google Translate với các công cụ dịch máy khác (như DeepL, Bing Translator) hoặc các mô hình ngôn ngữ lớn (LLMs) tiên tiến.
  • Gia tăng quy mô và tính đa dạng của ngữ liệu, thu thập hợp đồng từ nhiều hệ thống pháp luật và cơ sở dữ liệu doanh nghiệp đa quốc gia khác nhau.
  • Nghiên cứu sâu hơn về quy trình biên tập sau dịch (MTPE) chuyên biệt cho văn bản pháp luật và xây dựng cẩm nang hướng dẫn sửa lỗi tự động cho sinh viên ngôn ngữ.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu học thuật hữu ích cho nhiều nhóm đối tượng:

• Sinh viên chuyên ngành Tiếng Anh Thương mại, Ngôn ngữ Anh và Biên - Phiên dịch: Cung cấp tài liệu tham khảo chi tiết về phong cách học văn bản hợp đồng thương mại tiếng Anh (đặc điểm từ cổ, thuật ngữ, chuỗi từ đồng nghĩa, câu phức, thể bị động) và phương pháp nhận diện các bẫy dịch thuật do dịch máy tạo ra.
• Sinh viên ngành Luật thương mại quốc tế và Kinh tế đối ngoại: Tham khảo danh mục đối chiếu các thuật ngữ pháp lý song ngữ Anh - Việt chuẩn xác trong hợp đồng thương mại (consideration, action, award, covenants, infringement...).
• Giảng viên và nhà thiết kế chương trình: Cung cấp căn cứ thực nghiệm để đổi mới phương pháp giảng dạy dịch thuật chuyên ngành, xây dựng các bài tập phân tích lỗi và bài tập hậu biên tập bản dịch máy.
• Người làm công tác dịch thuật và nghiên cứu công nghệ ngôn ngữ: Tham khảo khung phân tích chất lượng dịch thuật kết hợp (Nord, Steiner, House) và các số liệu thực tế về lỗi dịch máy để cải thiện quy trình làm việc hoặc tối ưu hóa thuật toán dịch thuật.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng nguồn ngữ liệu nào và có quy mô bao nhiêu từ để tiến hành đánh giá?
Nghiên cứu sử dụng 10 hợp đồng thương mại tiếng Anh thuộc nhiều lĩnh vực giao dịch khác nhau (hợp đồng bán hàng, đại lý phân phối, thuê tài sản, tiếp thị, quảng cáo, tư vấn pháp lý...) được tải về từ cơ sở dữ liệu của Cơ quan Phát triển Doanh nghiệp Vừa và Nhỏ (SMEDA). Quy mô ngữ liệu gồm các văn bản gốc tiếng Anh (600 - 2.500 từ/hợp đồng) và bản dịch tiếng Việt của GT (700 - 3.500 từ/hợp đồng), đạt tổng dung lượng 44.581 từ.

2. Tỷ lệ và số lượng lỗi giữa lỗi hiển ngôn và lỗi hàm ngôn trong bản dịch của Google Translate được phân bố như thế nào?
Nghiên cứu ghi nhận tổng cộng 150 lỗi dịch thuật do Google Translate tạo ra. Trong đó, lỗi hiển ngôn (overtly erroneous errors - lỗi sai nghĩa biểu vật, sai ngữ pháp, thêm bớt từ) chiếm tỷ lệ áp đảo với 138 lỗi (92,0%), trong khi lỗi hàm ngôn (covertly erroneous errors - lỗi làm giảm tính phù hợp về phong cách chức năng) chỉ chiếm 12 lỗi (8,0%).

3. Những đặc điểm từ vựng đặc thù nào của hợp đồng thương mại được phân tích trong nghiên cứu?
Khóa luận phân tích 7 nhóm đặc điểm từ vựng chính: từ cổ pháp lý (herein, hereby, whereof...), thuật ngữ chuyên ngành kinh doanh và luật (covenants, infringement, equity joint venture...), từ thông dụng mang nghĩa chuyên ngành (action, article, award, consideration), từ ngữ mơ hồ có chủ đích (reasonable, promptly), trợ động từ tình thái (shall, must, may), chuỗi từ đồng nghĩa kết đôi (terms and conditions, null and void) và các từ ngữ mang tính trang trọng cao (commence, execute, terminate).

4. Tác giả đã kết hợp những mô hình TQA nào để xây dựng khung phân tích cho khóa luận?
Tác giả áp dụng mô hình đánh giá chất lượng bản dịch so sánh, tích hợp quy trình phân tích yếu tố nội văn bản và đối chiếu hồ sơ văn bản đích của Nord (1991), phân tích bình diện phong cách chức năng Tenor (mức độ trang trọng) của Steiner (1998) và phân loại lỗi hiển ngôn/hàm ngôn theo mô hình của Juliane House (1997, 2015).

5. Khóa luận đưa ra giải pháp cốt lõi nào đối với việc sử dụng Google Translate trong dịch thuật hợp đồng thương mại?
Khóa luận khẳng định không nên phủ nhận hay cấm đoán công cụ dịch máy, nhưng cũng không thể phụ thuộc hoàn toàn vào nó đối với văn bản có tính chuẩn xác cao như hợp đồng thương mại. Giải pháp tối ưu là áp dụng mô hình kết hợp dịch máy với khâu biên tập sau dịch của con người (human post-editing), trong đó người dịch đóng vai trò quyết định trong việc kiểm soát thuật ngữ và cấu trúc ngữ pháp.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Phạm Lê Thanh Trúc đã phân tích toàn diện và có hệ thống chất lượng dịch thuật của Google Translate đối với văn bản hợp đồng thương mại từ tiếng Anh sang tiếng Việt. Bằng việc kết hợp lý thuyết phong cách học và khung đánh giá chất lượng bản dịch đa chiều của Nord, Steiner và House, nghiên cứu đã chỉ ra 150 lỗi dịch thuật cụ thể, trong đó lỗi hiển ngôn chiếm 92,0%. Kết quả nghiên cứu khẳng định giá trị thực tiễn của công cụ dịch máy trong việc duy trì phong cách trang trọng tổng thể, đồng thời chứng minh vai trò kiểm soát không thể thay thế của người dịch thông qua quy trình hậu biên tập đối với các văn bản pháp lý thương mại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

THE STATE BANK OF VIETNAM MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING HO CHI MINH UNIVERSITY OF BANKING GRADUATION THESIS Major: Business English USE OF GOOGLE TRANSLATE IN TRANSLATING COMMERCIAL CONTRACTS: TRANSLATION QUALITY ASSESSMENT Student: Pham Le Thanh Truc Class: DH36AV05 Batch: K36 Supervisor: Le Thi Thuy Nhung, PhD Ho Chi Minh City, May, 2024 ACKNOWLEDGEMENTS As I have been gradually progressing towards the completion of my graduation thesis, which marks the culmination of my four-year journey as a university student, I would like to convey acknowledgements to individuals who have played indispensable roles for their invaluable assistance and encouragement. First and foremost, I would like to acknowledge and express my deepest gratitude to Dr. Le Thi Thuy Nhung, my thesis supervisor. Her thoughtful recommendations, invaluable guidance, dedicated support, and expertise in linguistics have been invaluable throughout the entire process of conducting the study.

Secondly, my heartfelt gratitude extends to the Faculty of Foreign Languages, especially to Ms. Nguyen Thi Lan Anh for her ongoing support with the completion of this thesis. My thanks also go to my friends for their continuous support and encouragement throughout my academic journey. During challenging periods, their enthusiasm and companionship have been a great source of encouragement and motivation for me.

Finally, I am immensely grateful to my parents and my brother for their unconditional love and support, which have been fundamental in making my path and allowing me to follow my dreams. I truly cherish everything that they have done for me, so thank you very much. i DECLARATION OF AUTHORSHIP I, the undersigned Phạm Lê Thanh Trúc hereby declare that I am the sole author of this thesis. To the best of my knowledge this thesis contains no material previously published by any other person except where due acknowledgement has been made.

Student Phạm Lê Thanh Trúc ii ABSTRACT This study assesses the quality of translation produced by Google Translate (GT) and identifies the errors GT generates in its translations of commercial contracts from English into Vietnamese. The study employs both qualitative and quantitative research methods for data analysis. The qualitative component includes describing the texts (translations) based on different categories. The quantitative approach includes identifying and quantifying the numbers of errors produced by GT.

The findings show a total of 65 lexical mistranslations and 90 syntactic mistranslations produced by GT including common words with uncommon meanings, archaic words, vague words, synonyms, technical terms, and formal words. GT generates a total of 150 translation errors comprising 138 overtly erroneous errors (92.0%) and 12 covertly erroneous errors (8. Although GT has several limitations in translating commercial contracts, it can maintain the overall level of formality of the documents. The study makes implications for language students, teachers, and course developers in making better use of GT in studying and teaching translation courses while minimizing its drawbacks.

The findings indicate the important role of human translators and the need for quality assessment in translation. The study suggests a combination of GT and human translators in translation practice so as to enhance the quality of translation. Keywords: Google Translate, translation quality assessment, machine translation, commercial contracts iii Abbreviation Full word GT Google Translate ME Microsoft Excel MT Machine Translation MW Microsoft Word SL Source Language ST Source Text TL Target Language TQA Translation Quality Assessment TT Target Text ABBREVIATIONS iv TABLE OF CONTENTS ACKNOWLEDGEMENTS .i DECLARATION OF AUTHORSHIP .iv LIST OF TABLES. Background of the study.

Scope of the study. Significance of the study. Structure of the thesis. A brief history and development of Google Translate.

Translation quality assessment. Definition of translation quality assessment. Criteria for translation quality assessment. The relationship between translation accuracy and translation quality.

The importance of error identification and classification in translation quality assessment. Translation quality assessment models. House‟s translation quality assessment model. House‟s translation quality assessment model.

Overt and covert translation. The differences between overt translation and covert translation. Overtly erroneous errors and covertly erroneous errors. Overtly erroneous errors.

Covertly erroneous errors. Definition of contracts. Definition of commercial contracts. Types of commercial contracts.

Principles of commercial contracts. Purposes of commercial contracts. Legal language of commercial contracts. Definition of stylistics.

The need to analyze stylistic features. Stylistic analysis of commercial contracts. Data collection procedures. The adaptation of Nord‟s (1991) and Steiner‟s (1998) models for assessing the quality of Google Translate translation in the study.

The adaptation of House‟s (1997) translation quality assessment model to identify errors in Google Translate translations. Validity and Reliability. RESULTS AND DISCUSSION. Overtly erroneous errors.

Covertly erroneous errors. Summary of major findings. Implications for students. Implications for teachers.

Implications for translation course developers. Limitations of the study. Recommendations for further research .103 vii LIST OF TABLES Table 2. Words with common definitions and uncommon definitions.

Informal words and formal words in commercial contracts. Steps to assess the quality of translations by GT. House‟s (1997) model of error analysis. Intra-textual factors.

Samples of GT‟s translation of archaic words. Translation of archaic words. Samples of GT‟s translation of technical terms. Translation of technical terms.

Samples of GT‟s translation of common words with uncommon meanings. Translation of common words with uncommon meanings. Sample of GT‟s translation of vague words. Translation of vague words.

Samples of GT‟s translation of synonyms. Translation of synonyms. Samples of GT‟s translation of formal words. Translation of formal words.

Sample of GT‟s translation of other lexical features. Samples of GT‟s translation of specific nouns referring to the contract parties. Translation of specific nouns referring to the contract parties. Samples of GT‟s translation of long and complex sentences.

Translation of long and complex sentences. Samples of GT‟s translation of conditional sentences. Translation of conditional sentences. Samples of GT‟s translation of passive sentences.

Translation of passive sentences. Samples of GT‟s translation of other syntactic features. Other syntactic features. Lexical features of 10 commercial contracts.

Syntactic features of 10 commercial contracts. Examples of ungrammaticality in GT‟s translation .28 Examples of dubious acceptability in GT‟s translation. Dubious acceptability errors. Examples of additions in GT‟s translation.

Examples of omissions in GT‟s translation. Examples of wrong selections in GT‟s translation. Wrong selection errors. Examples of wrong combinations of elements in GT‟s translation.

Wrong combination of elements errors. Examples of covertly erroneous errors in GT‟s translation. Overtly erroneous errors. Covertly erroneous errors.

Overtly erroneous errors vs. Covertly erroneous errors. INTRODUCTION This chapter presents the background information of the study beginning with a brief history and development of machine translation (MT) and Google Translate (GT), followed by the justification of the importance of translation quality assessment (TQA). Next, it provides an identification of the research gaps, the significance of the study and the contribution of the study to the existing knowledge.

Then, the chapter presents the scope of the study, the rationale for the study, the aims and the research questions. Finally, the chapter concludes with an outline of the structure of the thesis. Background of the study There are many different languages spoken throughout the world, each of which represents a distinct culture, history, and means of communication amongst people in different countries. In the increasingly globalized world we live in, language barriers can make it challenging to access information (Rivera-Trigueros, 2022).

As a means of bridging language barriers and providing communication channels among people of different languages and cultures, translation plays an important role in the advancement of global understanding. With the rapid development of technology, the advent of MT tools and especially the availability of GT, translation practices have seen a significant transformation. Since its introduction in 2006, GT has gained its popularity by providing translation support for 133 languages worldwide. Over the past decades, GT has been widely used in various aspects of language education, especially in translation training and practices.

GT has become increasingly popular in language learning since the tool offers a number of benefits. Language learners have easy access to GT with the use of websites and online apps via smart devices connected to the Internet (Jolley & Maimone, 2022). In addition, the use of GT and other MT tools provide an effective solution to a great number of expensive and time-consuming tasks that require human translators (Azer & Aghayi, 2015). However, the widespread use of GT has brought about several problems.

Language students tend to depend on GT as an instant instrument to complete their 1 assignments, yet they are not sure if the translations from GT are good enough (Brahmana et al. Many students easily accept translations from GT without questioning its quality. GT translations sometimes produce inaccurate or unusable outputs that would hardly be produced by human translators (Alsalem, 2019). In other words, GT‟s translations are not as accurate as those generated by a qualified translator, and the quality of GT-translated texts is hardly up to the standard produced by a qualified human translator (Amilia & Yuwono, 2020).

GT‟s translation is far from perfect owing to the high level of complexity of languages, which have many different meanings for words, different ways to interpret sentences, and grammatical rules that occur in one language but do not in another (Okpor, 2014). This signifies the importance of conducting the TQA of GT‟s products. Assessment of the quality of GT translations may benefit trainee translators as they need to know the degree of accuracy and the types of errors made by GT so as to improve the works (Hönig, 1997, as cited in Zehnalová, 2013). As a result, users can determine how to use GT effectively in their own ways.

In other words, assessment of the quality of GT translations helps users to measure and modify the GT‟s outputs (Görög, 2014). The need to assess the quality of translations produced by GT may benefit students who are doing translation courses at university. As a senior English major in the Business English program at Ho Chi Minh University of Banking (HUB), the researcher had opportunities to attend translation courses in the study program. These courses offer undergraduate students opportunities to develop knowledge and skills in business translation.

From the researcher‟s experiences and observation while doing the translation courses, several English majors at HUB have been dependent on GT for translation outputs while dealing with translation assignments. Since GT can help students to produce translations quickly and easily, several students often put translation tasks into GT for outputs rather than doing the translations themselves and accept the GT translations without questioning its quality. The heavy reliance on GT can make students lazy and hinder the development of their translation skills. 2 This study aims to assess how accurate GT‟s translations of commercial contracts from English to Vietnamese are.

Furthermore, it seeks to identify the common errors that GT produces when translating commercial contracts from English into Vietnamese. The findings of the study provide insights into the quality of translation produced by GT with the hope that HUB English majors are better informed about the limitations of GT. By understanding GT‟s drawbacks, students can become less dependent on GT during the courses of their study. Furthermore, the students know how to effectively make use of GT not only for dealing with assignments in translation courses at HUB but also for their professional practices in translation beyond university.

Research gaps Investigating the translation quality of GT is not a new topic. Several studies have examined the quality of GT‟s translations of business correspondences (Riadi et al., 2020), academic abstracts (Tongpoon-Patanasorn, 2020), newspapers (Foradi et al., 2022), and legal documents (Alkatheery, 2023). These studies provide insights into the benefits and drawbacks of GT‟ translations of different text genres. Nevertheless, previous research on GT‟s translations of commercial contracts remains scarce.