Đặt vấn đề Hiện nay nhu cầu sử dụng gỗ của con người ngày càng tăng, nhưng sản lượng gỗ lấy ra từ rừng tự nhiên còn ít không thể đáp ứng đủ nhu cầu. Gỗ vẫn là nguồn nguyên liệu không thể thiếu được trong cuộc sống hàng ngày. Từ gỗ, người ta có thể tạo ra nhiều vật dụng và các loại sản phẩm khác nhau phục vụ cho sinh hoạt của con người, rừng giúp con người hạn chế thiên tai. Đặc biệt, rừng là khu bảo tồn thiên nhiên vô giá với hàng ngàn loài chim, loài thú quý giá, là nguồn đề tài nghiên cứu bất tận cho các nhà sinh vật học… Rừng là một nguồn tài nguyên vô cùng quý giá, rừng cung cấp gỗ củi, nguyên liệu cho các nhà máy chế biến gỗ,các loại đặc sản lâm sản ngoài ngỗ.
Hiện nay sản lượng gỗ lấy ra từ rừng tự nhiên còn ít trong khi nhu cầu sử dụng các sản phẩm được chế biến từ gỗ của con người vẫn không ngừng tăng, gỗ vẫn là nguồn nguyên liệu không thể thiếu được trong cuộc sống hàng ngày. Chính vì những lý do, khó khăn đó những nhà nghiên cứu lâm nghiệp từng ngày, từng giờ luôn luôn tiến hành các nghiên cứu nhằm tạo ra những giống cây mới có năng suất và chất lượng cao đáp ứng nhu cầu trên. Sau những nghiên cứu keo tai tượng (Acacia mangium ) là một trong những loài cây đang được các nhà nghiên cứu quan tâm và hướng tới. Đây là loài cây đã được xác định là thích hợp với điều kiện đất đai, khí hậu ở Việt Nam và có diện tích gây trồng tương đối lớn.
Keo tai tượng (Acacia mangium ), còn có tên gọi khác là keo lá to, keo đại, keo mỡ, là một cây thuộc phân họ Trinh nữ (Mimosoideae). Keo tai tượng là dạng cây gỗ lớn, chiều cao có thể đạt tới 30 m. Đường kính có thể đạt được đến 120 - 150 cm. Keo tai tương thích hợp nơi có nhiệt độ bình quân năm 23 - 24oC, lượng mưa từ 1.
Keo tai tượng là loài cây ưa đất ẩm, h 2 thành phần cơ giới trung bình và thoát nước. Vì vậy nên tiến hành trồng rừng sau khi trời mưa hoặc trồng đón mưa trước 1 - 3 ngày có thể trồng tập trung hoặc phân tán đều được. Loài cây này có chu kỳ kinh doanh ngắn, gỗ có thể phục vụ cho nhiều mục đích khác nhau như làm giấy, ván dăm, ván sợi. Ngoài việc cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp sản xuất giấy, ván nhân tạo, gỗ của loài cây này còn được sử dụng cho các mục đích khác như xây dựng, đồ gỗ, trang trí nội thất, gỗ củi… Nhưng một số vùng trồng keo trọng điểm trên đã xuất hiện những cây keo bị chết héo từ trên ngọn xuống hay còn gọi là hiện tượng cây chết ngược, bệnh rất khó phát hiện ở giai đoạn đầu.
Các mẫu bệnh đã được phòng Bảo vệ rừng Viện Khoa học Lâm nghiệp giám định nguyên nhân là do loài nấm Ceratocystis sp. gây ra do ở nước ta với điều kiện khí hậu nóng ẩm tạo điều kiện cho nhiều loài nấm phát triển đặc biệt là Ceratocystis sp. đã bắt đầu xuất hiện trên cây keo. Những cây bị bệnh, gỗ bị biến màu, xì nhựa mủ ở vỏ, toàn bộ những cây bị nhiễm bệnh chỉ sau một thời gian ngắn là chết ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng rừng trồng keo.
Việc nghiên cứu và phát hiện sớm bệnh ở một số vùng trồng keo trọng điểm ở Thái Nguyên còn rất hạn chế dịch bệnh vấn còn phát triển rất nhanh. Với sự ảnh hưởng rất lớn của nấm Ceratocystis sp. đến cây keo như vậy tôi quyết định nghiên cứu đề tài “Đánh giá tình hình bệnh chết héo ở Keo tai tượng theo lượng mưa do nấm Ceratocystis sp. gây ra tại tỉnh Thái Nguyên’’.
Để tìm ra cách khắc phục dịch bệnh nâng cao đời sống kinh tế xã hội. Mục tiêu nghiên cứu - Xác định được tỷ lệ bệnh và mức độ bệnh hại do nấm Ceratocystis sp. - Đề xuất được một số giải pháp hạn chế mức độ phát triển của bệnh h 3 1. Ý nghĩa trong việc thực hiện đề tài 1.Ý nghĩa trong khoa học - Nghiên cứu đề tài giúp cho học sinh củng cố, hệ thống lại kiến thức đã học, từ đó vận dụng vào thực tiễn sản xuất đồng thời có cơ hội làm quen với một số phương pháp sử dụng ngoài thực tế, cũng như trong nghiên cứu đề tài cụ thể cũng như điều tra đánh giá bệnh hại do nấm Ceratocystis gây hại Keo tai tượng ở rừng trồng đồng thời đây cũng là cơ hội để giúp chúng em học tập tích lũy kinh nghiệm, nâng cao rèn luyện kỹ năng làm đề tài cho bản thân.Ý nghĩa thực tiễn Thông qua việc nghiên cứu bệnh hại, trên cơ sở đó xác định biện pháp giảm thiểu dịch bệnh, bảo vệ cây rừng, không làm ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng gỗ và lợi ích kinh tế của người trồng Keo tai tượng.
h 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.Cơ sở khoa học Khoa học bệnh cây được hình thành và phát triển do đòi hỏi của nhu cầu sản xuất cây nông nghiệp và do quá trình đấu tranh giữa thiên nhiên và con người, giữa ý thức duy vật và duy tâm. Ngay từ đầu của lịch sử trồng trọt, nhân dân lao động thông qua thực tế sản xuất và những kinh nghiệm của mình đã phát hiện và phòng trừ một số bệnh hại nguy hiểm (Đào Hồng Thuận, 2008) [17]. Bệnh cây là tình trạng sinh trưởng và phát triển không bình thường của cây dưới tác động của một hay nhiều yếu tố ngoại cảnh hoặc là vật ký sinh nào đó gây nên những thay đổi trong quá trình sinh lý. Từ đó dẫn đến những thay đổi trong chức năng cấu trúc, giải phẫu hình thái của một bộ phận nào đó trên cây hoặc toàn bộ cây làm cho cây sinh trưởng và phát triển kém, thậm chí có thể chết gây nên những thiệt hại về kinh tế (Đặng Kim Tuyến, 2014) [18].
Bệnh cây là tình trạng sinh trưởng và phát triển không bình thường của cây dưới tác động của một hay nhiều yếu tố ngoại cảnh hoặc là vật ký sinh nào đó gây nên những thay đổi trong quá trình sinh lý. Từ đó dẫn đến những thay đổi trong chức năng cấu trúc, giải phẫu hình thái của một bộ phận nào đó trên cây hoặc toàn bộ cây làm cho cây sinh trưởng và phát triển kém, thậm chí có thể chết gây nên những thiệt hại về kinh tế (Đặng Kim Tuyến, 2014) [18]. Keo là loại cây trồng chính trong công tác trồng rừng hiện nay. Sản phẩm rừng trồng keo là nguồn cung cấp gỗ nguyên liệu chủ lực cho các nhà máy chế biến gỗ dăm, bột giấy, đồ gia dụng, đồ thủ công mỹ nghệ, bao bì.
Phục vụ tiêu dùng và xuất khẩu có giá trị cao. Trong quá trình sinh trưởng, phát triển của rừng còn góp phần quan trọng trong việc cải tạo đất, nâng cao độ phì, giữ ẩm, tạo độ xốp, phòng hộ bảo vệ đất, bảo vệ môi trường sinh thái, cảnh quan. Tuy h 5 nhiên, cây keo cũng như các loài cây trồng khác trong suốt quá trình sinh trưởng, phát triển rất dễ bị sâu bệnh gây hại, trong đó bệnh chết héo keo do nấm Ceratocsystis sp. gây ra rất nguy hiểm mới được các nhà khoa học - Viện khoa học lâm nghiệp Việt Nam mới phát hiện trong những năm gần đây.
Ở rừng trồng đối với bệnh hại thân cành không phổ biến như bệnh hại lá do cỏ cây dày và tế bào gỗ cứng nhưng bệnh này rất nguy hiểm vì nó làm cho các cây còn non, cây trưởng thành sau khi bị bệnh sẽ có thể chết khô bệnh không biểu hiện rõ như bệnh hại lá và một mặt chúng có thời gian ủ bệnh lâu (từ 1 - 2 tháng đến 1 - 2 năm) mặt khác do tính chất phức tạp của vật gây bệnh dẫn đến [9]. Bệnh hại thân cành do nhiều vật gây bệnh tạo nên và phương thức lây lan của bệnh hại thân cành cũng khác nhau: Bệnh do nấm, vi khuẩn thường lây lan nhờ gió, mưa, côn trùng, bệnh do virus, mycoplasma lại nhờ côn trùng chích hút, cây kí sinh nhờ chim ăn vặt…(Trần văn Mão, 1997) [6]. Bệnh hại thân cành thường ít phát thành dịch và thường gây nên bệnh mãn tính do vật gây bệnh qua đông qua hạ trên vết bệnh (Đặng Kim Tuyến, 2014) [18]. Phòng trừ bệnh cây bao gồm nhiều biện pháp khác nhau.
Có những biện pháp có tác dụng phòng, bảo vệ cây, có biện pháp có tác dụng trừ một loại bệnh cụ thể. Chúng bao gồm 6 biện pháp chủ yếu: Kỹ thuật lâm nghiệp (gồm các biện pháp canh tác, tổ chức và quản lý kinh doanh rừng), chọn giống cây chống chịu bệnh, kiểm dịch thực vật, sinh vật học, vật lý cơ giới và hoá học (Đào Hồng Thuận, 2008) [17]. Mục đích cuối cùng của khoa học bệnh cây là tìm ra những biện pháp có hiệu quả, có lợi về mặt kinh tế nhằm hạn chế tác hại của bệnh, bảo vệ cây, làm cho cây sinh trưởng, phát triển cho năng suất và phẩm chất tốt. h 6 Trên ý nghĩa đó, công tác phòng trừ bệnh cây không thể chỉ nhằm tiêu diệt nguồn bệnh mà việc tiêu diệt nguồn bệnh chỉ có ý nghĩa khi làm cho năng suất cây trồng không bị ảnh hưởng, giải phóng được nguồn bệnh và giữ được mức ổn định trong mọi trường hợp (Weber, 1973) [21].
Keo tai tượng là một trong những loài cây trồng chính để phủ xanh đất trống đồi núi trọc và cũng là những cây cung cấp nguyên liệu chủ yếu cho ngành công nghiệp lấy sợi trong những năm qua. Ở các tỉnh miền núi phía bắc nước ta hiện nay keo đang là cây Lâm nghiệp được phổ biến ở hầu hết các tỉnh do keo hợp với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm. Tuy nhiên gần đây các loại bệnh xuất hiện trên cây keo cũng rất nhiều và làm ảnh hưởng đến cây trồng của người dân một số bệnh như phấn trắng, gỉ sắt, thán thư cũng xuất hiện. Đặc biệt hơn nữa là bệnh chết héo ở keo do nấm ceratocystis gây nên.
Để giảm mức thấp nhất bệnh do nấm hiện tại thì phải tìm ra nguyên nhân và cách hạn chế bệnh chính vì vậy đề tài này sẽ giúp một phần nào đó để thực hiện được điều đó.Tình hình nghiên cứu trên thế giới 2.1 Nghiên cứu và gây trồng keo tai tượng Keo tai tượng có nguồn gốc từ Australia, Papua Guinea và Indonexia, có sức sinh trưởng nhanh trên nhiều điều kiện lập địa khác nhau.