Phát Hiện và Chẩn Đoán Virus Gây Bệnh Khảm Vàng Lá Trên Cây Cà Chua (Lycopersicum esculentum)

Luận văn thạc sĩ công nghệ sinh học nghiên cứu phát hiện và chẩn đoán virus khảm vàng lá trên cây cà chua tại huyện Đơn Dương, Lâm Đồng.

• Tác giả: Trần Thị Minh Tuyến
• Người hướng dẫn: GS. Bùi Cách Tuyến
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Công nghệ sinh học
• Đề tài: Phát Hiện và Chẩn Đoán Virus Gây Bệnh Khảm Vàng Lá Trên Cây Cà Chua
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• CẢM TẠ
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Giới thiệu về cây cà chua
• 1.2. Phân loại khoa học
• 2. CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả thu thập các mẫu lá non cà chua có triệu chứng khảm vàng lá ngoài đồng ruộng tại địa bàn huyện Đơn Dương, tỉnh Lâm Đồng
• 3.2. Kết quả phát hiện và nhận diện TYLCV bằng kỹ thuật PCR
• 3.3. Kết quả ly trích DNA tổng số
• 3.4. Xây dựng quy trình phát hiện TYLCV trên cà chua bằng phương pháp mẫu gộp
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• PHỤ LỤC
• DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC BẢNG

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bệnh Khảm Vàng Lá Cà Chua Nguyên Nhân Triệu Chứng

Bệnh khảm vàng lá cà chua là một trong những bệnh hại nguy hiểm nhất đối với cây cà chua, gây thiệt hại đáng kể đến năng suất và chất lượng. Bệnh do virus gây bệnh khảm vàng lá, chủ yếu là Tomato yellow leaf curl virus (TYLCV), gây ra. Bệnh lây lan nhanh chóng qua môi giới truyền bệnh như bọ phấn và có thể tàn phá cả vụ mùa nếu không được kiểm soát kịp thời. Việc hiểu rõ về nguyên nhân gây bệnh, triệu chứng điển hình và các biện pháp phòng trừ là vô cùng quan trọng để bảo vệ năng suất cà chua. Theo nghiên cứu của Trần Thị Minh Tuyến (2022), huyện Đơn Dương, Lâm Đồng chịu ảnh hưởng nặng nề của bệnh này, với gần 50% diện tích trồng cà chua bị nhiễm bệnh. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nghiên cứu và áp dụng các biện pháp phòng trừ bệnh khảm vàng lá cà chua hiệu quả.

1.1. Tác Nhân Gây Bệnh Khảm Vàng Lá Cà Chua TYLCV

TYLCV là tác nhân chính gây ra bệnh khảm vàng lá cà chua. Virus này thuộc họ Geminiviridae và có cấu trúc genome đặc biệt. TYLCV lây lan chủ yếu qua bọ phấn (Bemisia tabaci). Khi bọ phấn chích hút nhựa cây bệnh, virus sẽ xâm nhập vào cơ thể chúng và được truyền sang cây khỏe mạnh trong quá trình chích hút tiếp theo. Điều này tạo ra một chu kỳ lây nhiễm liên tục, gây khó khăn cho việc kiểm soát bệnh. Nghiên cứu cho thấy, sự lây lan của TYLCV phụ thuộc nhiều vào mật độ bọ phấn và điều kiện thời tiết, đặc biệt là nhiệt độ và độ ẩm.

1.2. Triệu Chứng Bệnh Khảm Vàng Lá Cà Chua Trên Đồng Ruộng

Triệu chứng bệnh khảm vàng lá cà chua rất dễ nhận biết, giúp người trồng có thể phát hiện sớm và có biện pháp can thiệp kịp thời. Các triệu chứng thường gặp bao gồm: lá non bị vàng và xoăn lại, cây còi cọc, chậm phát triển, và giảm năng suất rõ rệt. Trong trường hợp nhiễm bệnh nặng, cây có thể không đậu quả hoặc quả nhỏ, méo mó và chất lượng kém. Theo quan sát của Trần Thị Minh Tuyến (2022) tại huyện Đơn Dương, các triệu chứng này xuất hiện rất phổ biến trên các ruộng cà chua, gây ảnh hưởng lớn đến kinh tế của người nông dân.

1.3. Chu Kỳ Gây Bệnh Khảm Vàng Lá và Con Đường Lây Lan

Chu kỳ gây bệnh của TYLCV bắt đầu khi bọ phấn mang virus chích hút cây cà chua khỏe mạnh. Virus sau đó nhân lên trong cây và lan truyền khắp các bộ phận. Thời gian ủ bệnh có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tuần, tùy thuộc vào điều kiện môi trường và giống cà chua. Bệnh lây lan chủ yếu qua bọ phấn, nhưng cũng có thể lây lan qua dụng cụ làm vườn bị nhiễm bệnh hoặc qua cây giống bị nhiễm bệnh. Vì vậy, việc sử dụng cây giống sạch bệnh và vệ sinh đồng ruộng là rất quan trọng để ngăn chặn sự lây lan của bệnh.

II. Thách Thức Trong Chẩn Đoán Bệnh Khảm Vàng Lá Cà Chua Sớm

Việc chẩn đoán bệnh khảm vàng lá cà chua sớm là rất quan trọng để ngăn chặn sự lây lan và giảm thiểu thiệt hại. Tuy nhiên, việc chẩn đoán bệnh này có thể gặp nhiều khó khăn do triệu chứng bệnh có thể bị nhầm lẫn với các bệnh khác hoặc do các yếu tố môi trường. Bên cạnh đó, việc phát hiện virus gây bệnh khảm vàng lá bằng các phương pháp truyền thống thường tốn nhiều thời gian và công sức. Do đó, cần có những phương pháp chẩn đoán nhanh chóng, chính xác và hiệu quả để giúp người trồng có thể đưa ra các biện pháp phòng trừ kịp thời. Kỹ thuật PCR (Polymerase Chain Reaction) là một trong những phương pháp chẩn đoán hiện đại, có độ nhạy cao và có thể phát hiện virus ở giai đoạn sớm của bệnh.

2.1. Dấu Hiệu Nhận Biết Bệnh Khảm Vàng Lá Cà Chua Ban Đầu

Việc nhận biết dấu hiệu nhận biết bệnh khảm vàng lá cà chua ở giai đoạn sớm là yếu tố then chốt để có thể kiểm soát bệnh hiệu quả. Ban đầu, lá non thường có màu vàng nhạt, sau đó chuyển dần sang màu vàng đậm và xoăn lại. Các lá bị bệnh thường nhỏ hơn so với lá bình thường và có thể bị biến dạng. Cây bị bệnh thường còi cọc, chậm phát triển và ít ra hoa đậu quả. Tuy nhiên, các triệu chứng này có thể dễ bị nhầm lẫn với các bệnh khác hoặc do thiếu dinh dưỡng. Do đó, cần quan sát kỹ và kết hợp với các phương pháp chẩn đoán khác để xác định chính xác bệnh.

2.2. Khó Khăn Trong Phân Biệt Với Các Bệnh Virus Trên Cà Chua

Cà chua có thể bị nhiễm nhiều loại bệnh virus trên cà chua, như Tomato mosaic virus (ToMV) hay Tomato mottle mosaic virus (ToMMV), khiến cho việc phân biệt bệnh khảm vàng lá cà chua trở nên khó khăn. Các bệnh virus này có thể có các triệu chứng tương tự, như vàng lá, xoăn lá, hoặc cây còi cọc. Để phân biệt chính xác, cần phải sử dụng các phương pháp chẩn đoán chuyên biệt như PCR hoặc ELISA. Việc xác định đúng bệnh là rất quan trọng để có thể áp dụng các biện pháp phòng trừ phù hợp.

2.3. Ảnh Hưởng Của Môi Trường Đến Triệu Chứng Bệnh Khảm Vàng Lá

Điều kiện môi trường có thể ảnh hưởng đến sự biểu hiện của triệu chứng bệnh khảm vàng lá. Ví dụ, trong điều kiện nhiệt độ cao và độ ẩm thấp, triệu chứng bệnh có thể trở nên rõ ràng hơn. Ngược lại, trong điều kiện mát mẻ và ẩm ướt, triệu chứng bệnh có thể ít rõ ràng hơn. Do đó, khi chẩn đoán bệnh khảm vàng lá, cần phải xem xét cả điều kiện môi trường để đưa ra kết luận chính xác. Ngoài ra, cần phải loại trừ các yếu tố khác có thể gây ra triệu chứng tương tự, như thiếu dinh dưỡng hoặc ngộ độc thuốc.

III. PCR Phương Pháp Phát Hiện Virus Gây Bệnh Khảm Vàng Lá TYLCV

Kỹ thuật PCR (Polymerase Chain Reaction) là một phương pháp khuếch đại DNA in vitro, cho phép nhân nhanh một đoạn DNA đặc hiệu từ một lượng mẫu nhỏ. Trong việc phát hiện virus gây bệnh khảm vàng lá, PCR được sử dụng để khuếch đại đoạn DNA đặc trưng của TYLCV, giúp phát hiện virus ngay cả khi số lượng virus trong cây còn rất thấp. PCR có độ nhạy và độ đặc hiệu cao, cho phép chẩn đoán bệnh khảm vàng lá một cách nhanh chóng và chính xác. Theo Trần Thị Minh Tuyến (2022), PCR đã được sử dụng thành công để phát hiện TYLCV trên các mẫu cà chua thu thập tại huyện Đơn Dương.

3.1. Nguyên Tắc Hoạt Động Của Kỹ Thuật PCR Để Phát Hiện TYLCV

Kỹ thuật PCR dựa trên nguyên tắc sử dụng enzyme DNA polymerase để nhân nhanh một đoạn DNA đặc hiệu. Quá trình PCR bao gồm nhiều chu kỳ lặp lại, mỗi chu kỳ bao gồm ba giai đoạn: biến tính (denaturation), gắn mồi (annealing), và kéo dài (extension). Mồi (primer) là các đoạn DNA ngắn, có trình tự bổ sung với trình tự DNA mục tiêu. Trong phát hiện TYLCV, sử dụng cặp mồi đặc hiệu cho virus này. Sau mỗi chu kỳ, số lượng DNA mục tiêu tăng lên gấp đôi, dẫn đến sự khuếch đại nhanh chóng và có thể phát hiện virus dễ dàng.

3.2. Ưu Điểm Vượt Trội Của PCR So Với Các Phương Pháp Truyền Thống

So với các phương pháp chẩn đoán bệnh khảm vàng lá truyền thống, PCR có nhiều ưu điểm vượt trội. Thứ nhất, PCR có độ nhạy cao, có thể phát hiện virus ở giai đoạn sớm của bệnh, ngay cả khi số lượng virus trong cây còn rất thấp. Thứ hai, PCR có độ đặc hiệu cao, chỉ phát hiện TYLCV mà không bị lẫn với các virus khác. Thứ ba, PCR cho kết quả nhanh chóng, thường chỉ mất vài giờ. Thứ tư, PCR có thể được thực hiện trên nhiều loại mẫu khác nhau, như lá, thân, hoặc quả. Do đó, PCR là một công cụ quan trọng trong việc phòng trừ bệnh khảm vàng lá cà chua.

3.3. Quy Trình Thực Hiện PCR Để Phát Hiện Virus TYLCV

Quy trình thực hiện PCR để phát hiện TYLCV bao gồm các bước sau: (1) Thu thập mẫu (lá, thân, hoặc quả) từ cây cà chua nghi ngờ bị bệnh. (2) Chiết xuất DNA từ mẫu. (3) Chuẩn bị hỗn hợp phản ứng PCR, bao gồm DNA mẫu, mồi đặc hiệu cho TYLCV, enzyme DNA polymerase, và các nucleotide. (4) Thực hiện phản ứng PCR trong máy luân nhiệt (thermal cycler). (5) Điện di sản phẩm PCR để xác định sự hiện diện của đoạn DNA đặc trưng của TYLCV.

IV. Phương Pháp Mẫu Gộp Giải Pháp Tiết Kiệm Chi Phí Chẩn Đoán

Phương pháp mẫu gộp (sample pooling method) là một kỹ thuật kết hợp nhiều mẫu thành một mẫu duy nhất để kiểm tra đồng thời, giúp giảm đáng kể số lượng xét nghiệm cần thực hiện và tiết kiệm chi phí. Trong bối cảnh phát hiện bệnh khảm vàng lá cà chua, phương pháp này đặc biệt hữu ích khi cần kiểm tra một lượng lớn mẫu để xác định sự hiện diện của virus gây bệnh khảm vàng lá. Nếu mẫu gộp cho kết quả dương tính, các mẫu thành phần sẽ được kiểm tra riêng lẻ để xác định chính xác nguồn gốc bệnh. Phương pháp này giúp giảm chi phí xét nghiệm, thời gian và công sức, đặc biệt trong các chương trình giám sát bệnh trên diện rộng.

4.1. Ưu Điểm Của Phương Pháp Mẫu Gộp Trong Chẩn Đoán TYLCV

Phương pháp mẫu gộp mang lại nhiều ưu điểm trong việc chẩn đoán TYLCV. Đầu tiên, nó giúp giảm đáng kể chi phí xét nghiệm, đặc biệt khi cần kiểm tra một lượng lớn mẫu. Thứ hai, nó tiết kiệm thời gian và công sức, vì số lượng xét nghiệm giảm xuống. Thứ ba, nó có thể được sử dụng để giám sát bệnh trên diện rộng, giúp phát hiện sớm các ổ dịch và ngăn chặn sự lây lan của bệnh. Tuy nhiên, cần phải thiết kế quy trình mẫu gộp một cách cẩn thận để đảm bảo độ nhạy và độ chính xác của xét nghiệm.

4.2. Quy Trình Xây Dựng Phương Pháp Mẫu Gộp Hiệu Quả

Để xây dựng một phương pháp mẫu gộp hiệu quả, cần phải xem xét các yếu tố sau: (1) Xác định tỷ lệ mẫu gộp phù hợp. Tỷ lệ này phụ thuộc vào độ phổ biến của bệnh và độ nhạy của xét nghiệm. (2) Lựa chọn phương pháp trộn mẫu phù hợp. Các mẫu phải được trộn đều để đảm bảo tính đại diện của mẫu gộp. (3) Đánh giá độ nhạy và độ đặc hiệu của phương pháp mẫu gộp. Cần phải đảm bảo rằng phương pháp có thể phát hiện virus ở nồng độ thấp và không bị lẫn với các virus khác. (4) Kiểm tra và tối ưu hóa quy trình. Cần phải thực hiện các thí nghiệm kiểm tra để đảm bảo rằng quy trình hoạt động ổn định và cho kết quả chính xác.

4.3. Thử Nghiệm Phương Pháp Mẫu Gộp Trong Nghiên Cứu TYLCV

Trần Thị Minh Tuyến (2022) đã thử nghiệm phương pháp mẫu gộp để phát hiện TYLCV trên các mẫu cà chua thu thập tại huyện Đơn Dương. Nghiên cứu này đã chứng minh rằng phương pháp mẫu gộp có thể được sử dụng để phát hiện TYLCV một cách hiệu quả và tiết kiệm chi phí. Kết quả nghiên cứu cho thấy, có thể phát hiện một mẫu bệnh trong 199 mẫu khỏe. Phương pháp mẫu gộp có thể phát hiện mẫu bệnh trong mẫu lớn, ở mức phát hiện là 1/200 (1 mẫu cà chua bệnh trong 199 mẫu cà chua khỏe).

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Về Bệnh Khảm Vàng Lá

Các kết quả nghiên cứu về bệnh khảm vàng lá cà chua có ý nghĩa quan trọng trong việc ứng dụng vào thực tiễn sản xuất. Việc phát hiện và chẩn đoán bệnh sớm giúp người nông dân có thể áp dụng các biện pháp phòng trừ kịp thời, hạn chế sự lây lan và giảm thiểu thiệt hại. Đồng thời, các nghiên cứu về giống cà chua kháng bệnh cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ năng suất và chất lượng cà chua. Việc áp dụng các biện pháp canh tác hợp lý, như luân canh, sử dụng cây giống sạch bệnh, và kiểm soát bọ phấn, cũng góp phần quan trọng vào việc phòng trừ bệnh khảm vàng lá cà chua.

5.1. Biện Pháp Phòng Bệnh Khảm Vàng Lá Cà Chua Hiệu Quả

Để phòng trừ bệnh khảm vàng lá cà chua hiệu quả, cần áp dụng một loạt các biện pháp tổng hợp, bao gồm: (1) Sử dụng cây giống sạch bệnh. (2) Luân canh với các cây trồng không phải là ký chủ của TYLCV. (3) Kiểm soát bọ phấn bằng các loại thuốc trừ sâu phù hợp hoặc bằng các biện pháp sinh học. (4) Vệ sinh đồng ruộng, loại bỏ các cây bị bệnh. (5) Bón phân cân đối, tăng cường sức đề kháng của cây. (6) Sử dụng các giống cà chua kháng bệnh (giống cà chua kháng bệnh khảm vàng lá).

5.2. Nghiên Cứu Phát Triển Giống Cà Chua Kháng Bệnh TYLCV

Nghiên cứu phát triển giống cà chua kháng bệnh TYLCV là một trong những hướng đi quan trọng để giải quyết vấn đề bệnh khảm vàng lá. Các nhà khoa học đang nỗ lực lai tạo và chọn lọc các giống cà chua có khả năng kháng lại sự xâm nhiễm và phát triển của TYLCV. Việc sử dụng các giống cà chua kháng bệnh giúp giảm sự phụ thuộc vào thuốc trừ sâu và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng TYLCV có thể tiến hóa và vượt qua khả năng kháng bệnh của các giống cà chua, do đó cần liên tục nghiên cứu và phát triển các giống mới.

5.3. Ứng Dụng Phân Bón Cho Cà Chua Bị Bệnh Khảm Vàng Lá

Việc sử dụng phân bón cho cà chua bị bệnh khảm vàng lá cần được thực hiện một cách cẩn thận và hợp lý. Bón phân cân đối giúp tăng cường sức đề kháng của cây và giảm thiểu tác hại của bệnh. Nên sử dụng các loại phân hữu cơ và phân vi sinh để cải thiện sức khỏe của đất và hệ vi sinh vật có lợi. Tránh bón quá nhiều phân đạm, vì có thể làm cho cây dễ bị nhiễm bệnh hơn. Ngoài ra, cần bổ sung các nguyên tố vi lượng cần thiết cho sự phát triển của cây.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Bệnh Khảm Vàng Lá

Bệnh khảm vàng lá cà chua là một vấn đề nghiêm trọng đối với ngành trồng cà chua. Việc phát hiện và chẩn đoán bệnh sớm, kết hợp với việc áp dụng các biện pháp phòng trừ tổng hợp, là rất quan trọng để bảo vệ năng suất và chất lượng cà chua. Kỹ thuật PCR và phương pháp mẫu gộp là những công cụ hữu hiệu trong việc phát hiện virus gây bệnh khảm vàng lá. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu về các biện pháp phòng trừ bệnh hiệu quả hơn, bao gồm việc phát triển các giống cà chua kháng bệnh, các loại thuốc trừ sâu sinh học, và các biện pháp canh tác bền vững.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Kiểm Soát Côn Trùng Truyền Bệnh

Việc kiểm soát côn trùng truyền bệnh khảm vàng lá cà chua (bọ phấn) đóng vai trò then chốt trong việc phòng ngừa và hạn chế sự lây lan của bệnh. Bọ phấn là tác nhân chính truyền virus TYLCV từ cây bệnh sang cây khỏe. Việc sử dụng thuốc trừ sâu phù hợp, kết hợp với các biện pháp sinh học (ví dụ, sử dụng thiên địch của bọ phấn), có thể giúp giảm mật độ bọ phấn và hạn chế sự lây lan của bệnh. Tuy nhiên, cần lưu ý sử dụng thuốc trừ sâu một cách cẩn thận để tránh gây hại cho môi trường và sức khỏe con người.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Phát Triển Thuốc Trị Bệnh Khảm Vàng Lá Cà Chua

Hiện nay, chưa có thuốc trị bệnh khảm vàng lá cà chua đặc hiệu. Các nghiên cứu tập trung vào việc tìm kiếm các hoạt chất có khả năng ức chế sự phát triển của TYLCV trong cây. Một số nghiên cứu đã thử nghiệm sử dụng các hợp chất kháng virus hoặc các chất kích thích hệ miễn dịch của cây để chống lại virus. Tuy nhiên, cần có thêm nhiều nghiên cứu để đánh giá hiệu quả và tính an toàn của các hoạt chất này trước khi đưa vào sử dụng rộng rãi.

6.3. Đề Xuất Giải Pháp Canh Tác Bền Vững Để Phòng Bệnh

Để phòng bệnh khảm vàng lá một cách bền vững, cần áp dụng các giải pháp canh tác thân thiện với môi trường. Các giải pháp này bao gồm: (1) Luân canh với các cây trồng không phải là ký chủ của TYLCV. (2) Sử dụng phân hữu cơ và phân vi sinh để cải thiện sức khỏe của đất và tăng cường sức đề kháng của cây. (3) Sử dụng các biện pháp sinh học để kiểm soát côn trùng gây hại. (4) Áp dụng các kỹ thuật tưới tiêu tiết kiệm nước. (5) Trồng xen canh để tăng tính đa dạng sinh học trong vườn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cà chua (Lycopersicum esculentum Mill) là cây trồng có giá trị kinh tế cao, được trồng phổ biến tại nhiều vùng trên thế giới, trong đó Việt Nam có diện tích trồng khoảng 23-25 nghìn ha, với khoảng 40% diện tích tập trung ở miền Nam, đặc biệt là tỉnh Lâm Đồng với khoảng 7.000 ha/năm. Huyện Đơn Dương, Lâm Đồng, được xem là thủ phủ trồng cà chua với diện tích lớn, tuy nhiên, bệnh khảm vàng lá do Tomato yellow leaf curl virus (TYLCV) gây ra đã làm thiệt hại nghiêm trọng, với khoảng 570 ha cà chua bị nhiễm, chiếm gần 50% diện tích toàn huyện, làm giảm năng suất và sản lượng thu hoạch đáng kể.

Nghiên cứu nhằm phát hiện và chẩn đoán virus TYLCV trên cây cà chua tại huyện Đơn Dương, đồng thời xây dựng phương pháp mẫu gộp (sample pooling method) để phát hiện virus trên số lượng mẫu lớn, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí trong công tác kiểm tra, quản lý nguồn bệnh. Nghiên cứu thu thập 50 mẫu lá có triệu chứng khảm vàng lá từ các xã Lạc Xuân, Ka Đô, Tu Tra và Ka Đơn, sử dụng kỹ thuật PCR với cặp primer TyCWF789/TyCWR1543 và giải trình tự đoạn khuếch đại để xác định sự hiện diện của TYLCV.

Phương pháp mẫu gộp được xây dựng với khả năng phát hiện virus ở mức 1/200 (1 mẫu bệnh trong 199 mẫu khỏe), cho thấy hiệu quả cao trong việc phát hiện virus trên quy mô lớn. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ công tác phòng trừ dịch bệnh virus trên cây cà chua, góp phần nâng cao năng suất và giá trị kinh tế của cây trồng tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Virus học thực vật: TYLCV thuộc họ Geminiviridae, chi Begomovirus, là virus DNA sợi đơn gây bệnh khảm vàng lá trên cà chua, lây truyền chủ yếu qua bọ phấn (Bemisia tabaci) theo kiểu bền vững tuần hoàn.
• Cấu trúc genome virus TYLCV: gồm vòng DNA-A và DNA-B, mã hóa các protein cần thiết cho sao chép, lắp ráp và lan truyền virus.
• Kỹ thuật PCR (Polymerase Chain Reaction): phương pháp khuếch đại DNA đặc hiệu, sử dụng cặp primer TyCWF789/TyCWR1543 để phát hiện đoạn gen 754 bp của TYLCV.
• Phương pháp mẫu gộp (sample pooling method): tổng hợp nhiều mẫu xét nghiệm thành một mẫu lớn để giảm số lượng xét nghiệm, tiết kiệm chi phí và thời gian, đồng thời vẫn đảm bảo độ nhạy phát hiện virus.

Các khái niệm chính bao gồm: virus TYLCV, PCR, primer đặc hiệu, mẫu gộp, độ nhạy xét nghiệm, và quản lý dịch bệnh virus trên cây trồng.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: 50 mẫu lá cà chua có triệu chứng khảm vàng lá được thu thập từ 10 ruộng cà chua tại 4 xã thuộc huyện Đơn Dương, tỉnh Lâm Đồng trong giai đoạn từ tháng 12/2020 đến tháng 3/2022.
• Phương pháp chọn mẫu: Mỗi ruộng chọn 5 vị trí theo đường chéo, mỗi vị trí lấy 5 cây ngẫu nhiên có triệu chứng bệnh để thu thập mẫu lá ngọn.
• Ly trích DNA: sử dụng dung dịch đệm SDS, Phenol:chloroform:isoamyl alcohol, ethanol để chiết xuất DNA tổng số từ mẫu lá.
• Phát hiện virus TYLCV: thực hiện phản ứng PCR với cặp primer TyCWF789/TyCWR1543, chu trình nhiệt gồm biến tính 94°C, bắt cặp 58°C, kéo dài 72°C, lặp lại 35 chu kỳ.
• Giải trình tự đoạn khuếch đại: sản phẩm PCR dương tính được gửi giải trình tự và so sánh với dữ liệu NCBI để xác định dòng virus.
• Xây dựng phương pháp mẫu gộp: DNA mẫu bệnh pha loãng với DNA mẫu khỏe theo các tỷ lệ từ 1/10 đến 1/300, thực hiện PCR hai bước để đánh giá độ nhạy phát hiện virus trong mẫu lớn.
• Phân tích dữ liệu: kết quả PCR được kiểm tra bằng điện di gel agarose 1,5%, quan sát dưới đèn UV, tính tỷ lệ mẫu dương tính.

Cỡ mẫu 50 mẫu được chọn nhằm đảm bảo tính đại diện cho vùng trồng cà chua trọng điểm, phương pháp PCR được lựa chọn vì độ nhạy và đặc hiệu cao, phương pháp mẫu gộp giúp tối ưu chi phí và thời gian xét nghiệm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ mẫu dương tính với TYLCV: Trong 50 mẫu lá cà chua có triệu chứng khảm vàng lá thu thập tại huyện Đơn Dương, chỉ có 2 mẫu cho kết quả dương tính với virus TYLCV qua kỹ thuật PCR, tương đương tỷ lệ 4%.
2. Độ tương đồng trình tự gen: Sản phẩm PCR dương tính có trình tự tương đồng 94,33% với dòng Tomato yellow leaf curl Kanchanaburi virus (TYLCKaV), cho thấy virus gây bệnh tại địa phương có liên quan chặt chẽ với dòng virus này.
3. Hiệu quả phương pháp mẫu gộp: Phương pháp mẫu gộp được xây dựng có khả năng phát hiện virus ở mức 1/200 (1 mẫu bệnh trong 199 mẫu khỏe), thể hiện độ nhạy cao và khả năng ứng dụng trong kiểm tra số lượng mẫu lớn.
4. Tiết kiệm chi phí và thời gian: So với phương pháp xét nghiệm từng mẫu riêng lẻ, phương pháp mẫu gộp giúp giảm đáng kể số lượng phản ứng PCR cần thực hiện, từ đó tiết kiệm chi phí thuốc thử và thời gian phân tích.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ mẫu dương tính 4% thấp hơn so với tỷ lệ diện tích cà chua bị nhiễm bệnh (khoảng 50% diện tích tại huyện Đơn Dương), có thể do mẫu thu thập tập trung vào các cây có triệu chứng rõ ràng nhưng virus chưa phát triển mạnh hoặc do sự phân bố không đồng đều của virus trong ruộng. Kết quả giải trình tự cho thấy virus gây bệnh tại địa phương có liên quan đến dòng TYLCKaV, phù hợp với các nghiên cứu trước đây tại Lâm Đồng và các vùng lân cận.

Phương pháp mẫu gộp chứng minh được tính khả thi và hiệu quả trong phát hiện virus trên quy mô lớn, phù hợp với điều kiện thực tế khi cần kiểm tra số lượng mẫu lớn nhằm quản lý dịch bệnh kịp thời. Việc áp dụng phương pháp này giúp giảm chi phí xét nghiệm PCR, vốn là một hạn chế lớn trong công tác giám sát virus thực vật.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ mẫu dương tính theo từng xã, bảng so sánh độ nhạy phát hiện virus giữa phương pháp PCR đơn lẻ và mẫu gộp, cũng như sơ đồ quy trình mẫu gộp giúp minh họa rõ ràng các bước thực hiện.

Kết quả nghiên cứu góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý dịch bệnh virus trên cây cà chua, đồng thời mở ra hướng ứng dụng kỹ thuật sinh học phân tử kết hợp phương pháp mẫu gộp trong giám sát dịch bệnh nông nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Triển khai rộng rãi phương pháp mẫu gộp trong giám sát virus TYLCV: Áp dụng phương pháp mẫu gộp với tỷ lệ phát hiện 1/200 trong các chương trình kiểm tra dịch bệnh tại các vùng trồng cà chua trọng điểm nhằm tiết kiệm chi phí và thời gian. Thời gian thực hiện: ngay trong mùa vụ tiếp theo. Chủ thể thực hiện: các trung tâm kiểm dịch thực vật và phòng thí nghiệm nông nghiệp địa phương.

2. Tăng cường đào tạo kỹ thuật PCR và mẫu gộp cho cán bộ kỹ thuật: Tổ chức các lớp tập huấn về kỹ thuật PCR và phương pháp mẫu gộp cho cán bộ kỹ thuật tại các trung tâm nghiên cứu và phòng thí nghiệm để nâng cao năng lực phát hiện virus. Thời gian: trong 6 tháng tới. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp với các trường đại học.

3. Xây dựng hệ thống giám sát dịch bệnh virus cà chua định kỳ: Thiết lập mạng lưới giám sát dịch bệnh virus cà chua tại các huyện trọng điểm như Đơn Dương, Đức Trọng, với việc lấy mẫu và xét nghiệm định kỳ hàng năm để phát hiện sớm và kiểm soát dịch bệnh. Thời gian: triển khai trong vòng 1 năm. Chủ thể thực hiện: Chi cục Bảo vệ Thực vật tỉnh Lâm Đồng.

4. Nghiên cứu phát triển giống cà chua kháng virus TYLCV: Đẩy mạnh nghiên cứu chọn tạo và ứng dụng các giống cà chua có khả năng kháng hoặc chịu đựng virus TYLCV nhằm giảm thiểu thiệt hại do dịch bệnh. Thời gian: dài hạn, 3-5 năm. Chủ thể thực hiện: Viện Nghiên cứu Nông nghiệp và các trường đại học chuyên ngành.

5. Tuyên truyền nâng cao nhận thức cho nông dân: Tổ chức các chương trình truyền thông, tập huấn về nhận biết triệu chứng bệnh, biện pháp phòng trừ và quản lý dịch bệnh virus trên cà chua để nông dân chủ động phòng tránh. Thời gian: liên tục hàng năm. Chủ thể thực hiện: Trung tâm Khuyến nông và các tổ chức nông nghiệp địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ kỹ thuật và chuyên gia nông nghiệp: Nghiên cứu cung cấp phương pháp phát hiện virus TYLCV hiệu quả, giúp nâng cao năng lực giám sát và quản lý dịch bệnh trên cây cà chua.

2. Nông dân trồng cà chua: Hiểu rõ về bệnh khảm vàng lá, cách nhận biết triệu chứng và các biện pháp phòng trừ hiệu quả, từ đó giảm thiểu thiệt hại kinh tế.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Công nghệ Sinh học, Nông nghiệp: Tài liệu tham khảo về ứng dụng kỹ thuật PCR và phương pháp mẫu gộp trong phát hiện virus thực vật, đồng thời cung cấp dữ liệu thực nghiệm tại Việt Nam.

4. Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chương trình giám sát, phòng chống dịch bệnh virus trên cây trồng, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp PCR có ưu điểm gì trong phát hiện virus TYLCV?
   PCR có độ nhạy và đặc hiệu cao, cho phép phát hiện chính xác virus ngay cả khi nồng độ virus thấp trong mẫu, giúp phát hiện sớm và kiểm soát dịch bệnh hiệu quả.

2. Phương pháp mẫu gộp giúp tiết kiệm chi phí như thế nào?
   Bằng cách gộp nhiều mẫu thành một xét nghiệm, số lượng phản ứng PCR giảm đáng kể, từ đó giảm chi phí thuốc thử và thời gian phân tích, đặc biệt hiệu quả khi tỷ lệ mẫu dương tính thấp.

3. Tỷ lệ phát hiện virus trong mẫu gộp là bao nhiêu?
   Nghiên cứu cho thấy phương pháp mẫu gộp có thể phát hiện virus ở mức 1/200, tức là một mẫu bệnh trong 199 mẫu khỏe vẫn được phát hiện chính xác.

4. Virus TYLCV lây truyền như thế nào?
   Virus chủ yếu lây truyền qua bọ phấn (Bemisia tabaci) theo kiểu bền vững tuần hoàn, bọ phấn hút dịch cây nhiễm virus và truyền sang cây khỏe trong quá trình hút nhựa.

5. Làm thế nào để phòng trừ bệnh khảm vàng lá trên cà chua?
   Phòng trừ bao gồm sử dụng giống kháng, kiểm soát bọ phấn bằng thuốc trừ sâu hợp lý, loại bỏ cây bệnh, áp dụng kỹ thuật canh tác tốt và giám sát dịch bệnh thường xuyên.

Kết luận

• Phát hiện virus TYLCV trên cây cà chua tại huyện Đơn Dương với tỷ lệ mẫu dương tính 4%, xác định dòng virus tương đồng 94,33% với Tomato yellow leaf curl Kanchanaburi virus.
• Xây dựng thành công phương pháp mẫu gộp phát hiện virus trên số lượng mẫu lớn với độ nhạy phát hiện 1/200, giúp tiết kiệm chi phí và thời gian xét nghiệm.
• Phương pháp mẫu gộp có tiềm năng ứng dụng rộng rãi trong công tác giám sát và quản lý dịch bệnh virus trên cây cà chua tại Việt Nam.
• Kết quả nghiên cứu góp phần nâng cao hiệu quả phòng trừ dịch bệnh, bảo vệ năng suất và giá trị kinh tế của cây cà chua.
• Đề xuất triển khai phương pháp mẫu gộp trong các chương trình giám sát dịch bệnh, đồng thời tăng cường đào tạo và tuyên truyền cho cán bộ kỹ thuật và nông dân.

Hành động tiếp theo: Khuyến khích các cơ quan quản lý và phòng thí nghiệm áp dụng phương pháp mẫu gộp trong giám sát virus TYLCV, đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu phát triển giống kháng và biện pháp quản lý tổng hợp dịch bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TONG QUAN 1.1, Giới thiệu về cây cà chua 1.1, Phần loại khoa học Cà chua là cây trồng thuộc họ ca (Solanaceae), có tên khoa học là Lycopersicon esculentum Mill, thuộc loài S. lycopersicum, chi Solanum, họ Solanaceae, bộ Solanales, giới Plantae. Nguồn gốc Cà chua được trồng khắp nơi trên thế giới từ xích đạo tới bắc cực như Alaska. Theo tài liệu nghiên cứu của nhiều tác giả cho rằng bờ biển Tây Nam Mỹ nằm giữa dãy núi Andes và biến, trải dai từ Ecuador đến Peru là trung tâm khởi nguyên của cà chua (Dương Kim Thoa, 2012).

Một số tác giả cho rằng, cây cà chua trồng có nguồn gốc từ cà chua bán hoang dai L. esculentum var pimpinellifolum, tuy nhiên, nhiều tác giả khác nhận định L. esculetum var cerasiforme (cà chua anh đào) mới là tô tiên của cà chua trồng (Đoàn Xuân Cảnh, 2015). Theo học thuyết về trung tâm phát sinh cây trồng của Valilove đề xướng cho rằng quê hương của cà chua ở Nam Mỹ (Peru, Bolovia, Ecuador).

Tại đây, ngày nay còn tìm thấy nhiều loài cà chua hoang dại gần gũi với loài cà chua trồng. Vào thé ki 18 cà chua được đưa vào Châu Á nhờ các lái buôn nước ngoải. Cà chua gia nhập vào Việt Nam từ thời thực dan Pháp chiếm đóng, và được người dân thuần hóa trở thành cây bản địa. Mãi đến cuối thế kỉ 18 đầu thế kỉ 19, cà chua mới được xếp vào cây rau thực pham có giá tri và từ đó phát triển rộng rãi (Mai Thị Phương Anh, 2003).

Đặc điểm hình thái Đặc điểm hình thái của cà chua được mô tả bởi Đường Hồng Dật (2003) trong sách kỹ thuật trồng cà và cà chua có bộ rễ cà chua phát triển rất sạch. Sau khi hạt nây mam, rễ bat đầu phát triển và sau khoảng 3 tuần rễ cái có thé ăn sâu vào đất 65 cm. Khi đưa cây cà chua con từ đồng ruộng ươm ra trồng, rễ cái thường bị đứt, nên rễ phụ thường phát triển nhiều. Rễ cà chua có sức tái sinh rất mạnh, sau khi trồng rễ phụ và rễ tơ mọc ra nhiều.

Sau khi trồng 2 tháng, rễ phân bố nhiều ở tầng đất mặt, rễ lan ra theo chiều ngang cách gốc cây 1m và tập trung nhiều trong phạm vi bán kính 60 - 65 em. Cây cà chua có 2 loại thân. Các giống cà chua thân lùn chỉ cao 35 - 75 em, có thân cứng, mọc thắng, không cần dùng cọc đề chống đỡ. Các giống cà chua thân mềm, khi cây cao khoảng 1,5 — 2m có khuynh hướng bò ra, nên cần dùng cọc tre dé chống đỡ.

Trên thân cây, ở gốc cuống lá thường ra nhiều mầm non, về sau phát triển lên thành nhánh. Ở gần gốc thân, thường mọc ra nhiều rễ đó là các rễ bất định. Vì vậy nếu cắt một đoạn cạnh đem ra giâm có thể phát triển thành cây cả chua hoàn chỉnh. Cà chua có nhiều loại hình lá khác nhau.

Có giống lá bé ít khía, có giống lá có hình dáng giống lá khoai tây, có giống lá nhiều khía, có giống lá xoắn lại. Nhìn chung, các giống cà chua ngắn ngày có lá tương đối bé, màu sắc tương đối nhạt. Thân và lá có lông to, có mùi hăng đặc biệt. Hoa ca chua mọc thành chùm.

Hoa thường do mam ở đầu thân cây hóa thành. Khi mam ở đầu thân hình thành hoa, thì mầm ở các nách lá phát triển thành nhánh thế, tiếp tục phát triển lên. Cây cà chua có hoa đực và hoa cái. Quả có hình tròn hoặc hơi đẹt.

Khi chín tùy thuộc và đặc điểm của giống mà có màu sắc khác nhau: đỏ, vàng hồng, hồng. Giá trị dinh dưỡng Cà chua là loại rau ăn quả có giá trị dinh dưỡng cao, trong quả chín có nhiều đường, chủ yếu là đường glucose, có nhiều vitamin (beta-carotene, BI, B2, C), acid amin va cac chat khoáng quan trong (Ca, P, Fe). Nhờ vao giá tri dinh dưỡng cao, cà chua không những là một thực phẩm được ưa chuộng và sử dung phổ biến trong đời sống, giá trị sử dung cao mà còn có được nghiên cứu và ứng dụng nhiêu về mặt y học. Vì vậy cà chua mang lại rât nhiêu lợi ích và giá trị kinh tê cao.

Tình hình sản xuất cà chua ở Việt Nam và trên thế giới 1. Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới Cà chua là loại cây trồng tuy được chấp nhận như một loại thực phẩm và có lịch sử phát triển tương đối muộn nhưng do nó có khả năng thích ứng rộng, hiệu quả kinh tế và giá trị sử dụng cao. Hiện nay nó đã có mặt ở khắp nơi trên thế giới và ngày càng được chú trọng phát triển hơn cả về năng suất và chất lượng. Cà chua đã và đang trở thành một loại cây thế mạnh mang lại hiệu quả kinh tế cao cho nhiều nước trên thé giới.

Năm 2011, khoảng 150 triệu tấn cà chua đã được sản xuất ra trên thế giới. Diện tích, sản lượng, năng suất ca chua của các châu lục năm 2012 —n Diện tích Năng suất Sản lượng (1000 ha) (tan/ ha) (1000 tấn) Châu Phi 1.371 Nguôn: FAO Database Statics 2014 Theo Bang 1.1 thi năm 2012, Chau A có diện tích trồng cà chua (2.757 nghìn ha) và sản lượng (98.723 nghìn tan) lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, châu Uc và châu Mỹ có năng suất lớn nhất, lần lượt là 61,75 tan/ha và 54,75 tắn/ha. Cà chua là loại rau cho hiệu quả kinh tế cao và là mặt hàng xuất khẩu quan trọng của nhiều nước ở cả hai dạng ăn tươi và chế biến.

Đứng đầu về tiêu thụ cà chua là nước Mỹ, tiếp đến là các nước châu Âu. Nhập khẩu cà chua thế giới đang tăng dan. Từ năm 2011 đến 2015, giá trị nhập khuau tăng từ 1. Khoảng 215 quốc gia nhập khẩu cà chua với 94 nhà xuất khâu.

Giá trị xuất khẩu trung bình của thé giới là 881 USD. Tuy nhiên, giá trị đơn vi từ nước này sang nước khác nhau đáng kê. Giá trị tăng trưởng hàng năm là 161 USD/tan. Năm 2015, tổng nhập khâu toàn cầu của cà chua lên đến US $ 1.000 đồng với các nhà nhập khẩu là Anh, Đức, Pháp, Nhật Bản và Hà Lan với các nước Anh, Đức, Pháp, Nhật Bản là nhà xuất khẩu chính.

Những nước có giá trị nhập khâu cả chua lớn nhất thế giới năm 2016 STT Tên nước Sản lượng Gia tri USD/ sp (nghin tan) (1000 USD) 1 Anh 1488381 314644 881 2 Duc 334772 170360 787 3 Phap 114178 99968 876 4 Nhat Ban 978 95513 978 5 Ha Lan 57416 767 767 6 Chau Uc 54942 825 825 Bí Canada 45869 808 808 8 Thủy Điền 38045 1004 1004 Nguồn: Trung tâm thương mại quốc tế ITC) 1. Tình hình sản xuất cà chua ở Việt Nam Cây cà chua là cây du nhập vào Việt Nam mới được hơn 100 năm nhưng đã trở thành một loại rau phô biến và được sử dụng ngày càng rộng rãi. Diện tích trồng cà chua ngày càng được mở rộng, thường tập trung ở các tỉnh thuộc đồng bằng và trung du Bắc bộ (Hà Nội, Hải Dương, Vĩnh Phúc), còn ở miền Nam tập trung ở các tỉnh An Giang, Tiền Giang, Lâm Đồng. Theo số liệu của tổng cuc théng ké nam 2014, dién tich san xuất cà chua của cà nước năm 2013 đạt 25,48 nghìn ha, tang 20,3% so với năm 2010 (21,17 nghìn ha), năng suất đạt 287,0 ta/ha, sản lượng đạt 731,48 nghìn tan.

Với sản lượng trên tương đương bình quân đầu người khoảng 8, Ikg quả/ năm. Các vùng trồng cà chua đều có nguồn lao động lớn, nông dân có kinh nghiệm canh tác nên nếu có thị trường sẽ thu hút nhiều lao động do giá công nhân rẻ nên giá thành có thé cạnh tranh cao. Chính vì vậy có thê nói triển vọng phát triển cà chua ở nước ta là rất lớn. Việt Nam xếp thứ hạng 27 trong các nước xuất khẩu cà chua trên thế giới.

Các nhà nhập khẩu chính cà chua Việt Nam là Nga, Đài Bắc, Trung Quốc, Kazakhstan, Fiji, Uc, Belarus, Nhật Bản, Hoa Kỳ. Năm 2011, tổng giá trị xuất khẩu là 2. Tình hình sản xuất cà chua ở Đơn Dương (Lâm Đồng) Hiện tại diện tích trồng cà chua của cả nước dao động từ 12000 đến 14000 ha. Do điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng thích hợp nên Lâm Đồng được xem là là vùng trọng điểm nông nghiệp ở phía Nam, Việt Nam.

Cà chua được trồng chủ yếu tập trung tại khu vực này. Trong đó, tập trung nhiều nhất ở hai huyện Đơn Dương và Đức Trọng (Lâm Đồng) khoảng 4000 đến 4500 ha/năm, năng suất bình quân đạt 35 đến 40 tắn/ha, nhiều điện tích đạt 70 đến 80 tan/ha nhờ lợi thé nhiệt độ thấp, phù hợp với giống ca chua cộng với nông dân có trình độ kỹ thuật khá, chịu đầu tư và nhanh nhạy với kỹ thuật mới. Mức độ nguy hại của bệnh khảm vàng lá (xoắn vàng lá) do virus TYLCV gây ra: Theo báo cáo của Chi Cục Bảo Vệ Thực Vat Lam Đồng, Đơn Dương và Đức Trọng (Lâm Đồng) là hai vùng trọng điểm trồng cà chua của cả nước trong hai năm 2005 và 2006 rơi vào tình trạng khó khăn do bệnh tan phá hon 410 ha và dang tiếp tục lan nhanh, tỷ lệ thiệt hại từ 18,5 đến 90%. Các khu vực chịu ảnh hưởng nghiệm trọng của dịch bệnh tại huyện Đơn Dương thuộc Lạc Lâm, Lạc Xuân, Ka Đô, Tu Tra, P’Ro.

Dịch bệnh gây ra đã khiến nông dân các huyện Đơn Dương thiệt hại nghiệm trọng về kinh tế. Năm 2018, tình hình bệnh xoắn lá cà chua do virus tiếp tục xảy ra trên địa bản huyện Đơn Dương, gây thiệt hại hàng ngàn ha cà chua. Nhằm khắc phục tình hình nay, bà con nông dân huyện Don Dương đã chuyền đổi trên 1.750 ha đất trồng cà chua sang trồng các loại rau như: Bắp sú, cải thảo, xà lách, củ đền và khoai tây. Theo thống kê của ngành nông nghiệp huyện Đơn Dương, trong 9 tháng đầu năm 2018, địa phương này có khoảng 570 ha cà chua bị nhiễm bệnh xoắn lá do virus, chiếm xấp xi 50% tổng diện tích toàn huyện.

Trong đó, nhiễm nặng là 192 ha, chiếm gần 17% diện tích gieo trồng. Các xã Lạc Xuân, Lạc Lâm, Ka Đô và Próh. là những nơi có điện tích cà chua nhiễm bệnh nặng nhất. Tý lệ hại phô biến từ 13 - 15%; tỷ lệ hại cao từ 30 - 50%; cá biệt có một số vườn bị 60 - 70% buộc nông dân phải nhé bỏ.

Tình trạng cà chua nhiễm virus ở đây không phải mới xuất hiện mà đã tồn tại 3, 4 năm nay và diễn biến ngày càng nặng hơn. Nông dân đã tìm nhiều cách khắc phục như ngưng canh tác, trồng trong nhà lưới đề hạn chế thiệt hại nhưng vẫn không khắc phục được tình trạng trên.