Luận văn thạc sĩ đánh giá ảnh hưởng của việc thu hồi đất đến sinh kế của người dân tại huyện hải lăng tỉnh quảng trị

Luận văn thạc sĩ phân tích ảnh hưởng của thu hồi đất đến sinh kế người dân tại huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị, đề xuất giải pháp phù hợp.

• Tác giả: Lê Văn Ý
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Thị Thái Hòa
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên và môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Ảnh Hưởng Của Việc Thu Hồi Đất Đến Sinh Kế Của Người Dân Tại Huyện Hải Lăng, Tỉnh Quảng Trị
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Khái quát về đất đai
• 1.1.2. Thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
• 1.1.3. Tổng quan lý thuyết sinh kế
• 1.1.4. Chính sách liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của một số nước và tổ chức trên thế giới, bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 1.1.5. Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở Việt Nam trong những năm trở lại đây
• 1.2. CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Tình hình công tác thu hồi đất ở một số nước trên thế giới
• 1.2.2. Thực trạng công tác thu hồi đất tại Việt Nam
• 1.2.2.1. Thực trạng công tác thu hồi đất tại huyện Hải Lăng
• 1.3. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. PHẠM VI, ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU VÀ CÁC KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC
• 2.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Phương pháp điều tra
• 2.3.2. Phương pháp phân tích theo khung sinh kế bền vững
• 2.3.3. Phương pháp chuyên gia
• 2.3.4. Phương pháp thống kê, phân tích, tổng hợp số liệu điều tra
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.1.3. Hiện trạng sử dụng đất và biến động đất đai trên địa bàn huyện
• 3.1.4. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện
• 3.2. ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC THU HỒI ĐẤT, BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ TĐC TẠI HUYỆN HẢI LĂNG, TỈNH QUẢNG TRỊ
• 3.2.1. Tình hình chung
• 3.2.2. Kết quả đạt được
• 3.2.3. Những vấn đề tồn tại, vướng mắc
• 3.2.4. Tình hình thực hiện công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng tại các dự án nghiên cứu
• 3.3. ẢNH HƯỞNG CỦA VIỆC THU HỒI ĐẤT ĐẾN SINH KẾ CỦA NGƯỜI DÂN
• 3.3.1. Khái quát chung về tình hình các hộ điều tra phỏng vấn
• 3.3.2. Ảnh hưởng của việc thu hồi đất đến sinh kế của người dân
• 3.4. GIẢI PHÁP ĐỂ ĐẢM BẢO SINH KẾ CHO NGƯỜI DÂN KHI BỊ THU HỒI ĐẤT TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN HẢI LĂNG
• 3.4.1. Giải pháp về nguồn vốn tự nhiên
• 3.4.2. Giải pháp về nguồn vốn con người
• 3.4.3. Giải pháp về nguồn vốn tài chính
• 3.4.4. Giải pháp về nguồn vốn vật chất
• 3.4.5. Giải pháp về nguồn vốn xã hội
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng quan về thu hồi đất và sinh kế người dân

Thu hồi đất là quá trình Nhà nước thu lại quyền sử dụng đất từ người dân hoặc tổ chức để phục vụ các mục đích phát triển kinh tế - xã hội. Tại Hải Lăng, Quảng Trị, việc thu hồi đất đã diễn ra mạnh mẽ từ năm 2014 đến 2018, với 33 dự án và 121 ha đất được thu hồi. Sinh kế người dân bị ảnh hưởng đáng kể, đặc biệt là các hộ gia đình có đất nông nghiệp bị thu hồi. Nghiên cứu này tập trung đánh giá tác động của việc thu hồi đất đến đời sống, nguồn thu nhập và sự ổn định kinh tế của người dân.

1.1. Khái niệm và quy trình thu hồi đất

Theo Luật Đất đai 2013, thu hồi đất là việc Nhà nước thu lại quyền sử dụng đất từ người dân hoặc tổ chức. Quy trình này bao gồm các bước như lập kế hoạch, thông báo, bồi thường và tái định cư. Tại Hải Lăng, quy trình này được thực hiện theo quy định của pháp luật, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề liên quan đến bồi thường và hỗ trợ người dân.

1.2. Sinh kế người dân sau thu hồi đất

Sinh kế người dân tại Hải Lăng bị ảnh hưởng nghiêm trọng sau thu hồi đất. Nhiều hộ gia đình mất nguồn thu nhập chính từ nông nghiệp, trong khi các công việc mới không đảm bảo tính ổn định. Nghiên cứu chỉ ra rằng, mặc dù có sự cải thiện về vật chất, nguồn thu nhập của người dân vẫn chưa thực sự ổn định, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế thị trường biến động.

II. Ảnh hưởng của thu hồi đất đến đời sống người dân

Việc thu hồi đất tại Hải Lăng, Quảng Trị đã tác động đến nhiều khía cạnh của đời sống người dân, từ kinh tế đến xã hội và môi trường. Nghiên cứu cho thấy, mặc dù có những tác động tích cực như thúc đẩy chuyển dịch lao động, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết, đặc biệt là việc đảm bảo sinh kế bền vững cho người dân.

2.1. Tác động kinh tế

Thu hồi đất đã làm thay đổi cơ cấu kinh tế của các hộ gia đình tại Hải Lăng. Nhiều hộ chuyển từ nông nghiệp sang các ngành nghề khác, nhưng thu nhập không ổn định. Nghiên cứu chỉ ra rằng, mặc dù có sự cải thiện về vật chất, nguồn thu nhập của người dân vẫn chưa thực sự đảm bảo tính ổn định, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế thị trường biến động.

2.2. Tác động xã hội và môi trường

Việc thu hồi đất cũng gây ra những tác động xã hội và môi trường đáng kể. Nhiều hộ gia đình phải di dời, dẫn đến sự thay đổi trong cộng đồng dân cư. Bên cạnh đó, việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất cũng ảnh hưởng đến môi trường sống của người dân, đặc biệt là trong lĩnh vực nông nghiệp.

III. Giải pháp đảm bảo sinh kế bền vững

Để đảm bảo sinh kế bền vững cho người dân sau thu hồi đất, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính sách đến thực tiễn. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp như đào tạo lao động, hỗ trợ tài chính và tư vấn sử dụng tiền bồi thường hiệu quả.

3.1. Giải pháp về đào tạo lao động

Đào tạo lao động là một trong những giải pháp quan trọng để giúp người dân chuyển đổi nghề nghiệp sau thu hồi đất. Các chương trình đào tạo cần tập trung vào các kỹ năng mới, phù hợp với nhu cầu thị trường lao động tại Hải Lăng, Quảng Trị.

3.2. Hỗ trợ tài chính và tư vấn

Hỗ trợ tài chính và tư vấn sử dụng tiền bồi thường hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo sinh kế bền vững cho người dân. Các chính sách cần được thiết kế linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tế của từng hộ gia đình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2014-2018, huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị đã thực hiện thu hồi đất cho 33 dự án với tổng diện tích 121 ha nhằm phát triển công nghiệp, dịch vụ, đô thị và hạ tầng kinh tế - xã hội. Việc thu hồi đất là xu hướng tất yếu trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tuy nhiên đã ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của người dân, đặc biệt là các hộ nông dân có đất nông nghiệp bị thu hồi. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá ảnh hưởng của việc thu hồi đất đến sinh kế của người dân tại huyện Hải Lăng, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm cải thiện đời sống và ổn định sinh kế cho người dân bị ảnh hưởng. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hai dự án cụ thể tại xã Hải Phú và xã Hải Vĩnh, với số liệu thu thập trong khoảng thời gian 2014-2018. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý đất đai và phát triển bền vững kinh tế - xã hội tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên khung sinh kế bền vững của Bộ Phát triển Quốc tế Vương Quốc Anh (DFID, 1999), trong đó sinh kế được xem là tổng hợp các nguồn lực và năng lực của con người nhằm đạt được mục tiêu sống và phát triển. Khung sinh kế bao gồm năm loại vốn chính: vốn nhân lực (kỹ năng, sức khỏe), vốn tài chính (nguồn tiền, tín dụng), vốn tự nhiên (đất đai, nước), vốn vật chất (cơ sở hạ tầng, thiết bị), và vốn xã hội (mối quan hệ, hỗ trợ cộng đồng). Ngoài ra, nghiên cứu còn vận dụng các lý thuyết về quản lý đất đai, chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, cũng như các mô hình phát triển kinh tế - xã hội liên quan đến chuyển đổi sinh kế sau thu hồi đất.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu bao gồm số liệu thứ cấp từ các báo cáo, văn bản pháp luật, thống kê của huyện Hải Lăng và các tài liệu liên quan; số liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát thực địa, phỏng vấn trực tiếp 80 hộ gia đình bị thu hồi đất tại hai dự án nghiên cứu (50 hộ tại xã Hải Phú và 30 hộ tại xã Hải Vĩnh). Cỡ mẫu được xác định theo công thức Slovin với sai số 0,09, đảm bảo tính đại diện. Phương pháp phân tích sử dụng phần mềm Excel để tổng hợp, xử lý số liệu, xây dựng bảng biểu và biểu đồ minh họa. Ngoài ra, ý kiến chuyên gia và cán bộ quản lý địa phương được thu thập để đánh giá mức độ tác động và đề xuất giải pháp. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 7/2018 đến tháng 3/2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tình hình thu hồi đất: Trong giai đoạn 2014-2018, huyện Hải Lăng đã thu hồi 121 ha đất cho 33 dự án phát triển. Diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi bình quân mỗi hộ nằm trong mức vừa phải, với 71 hộ bị thu hồi trên 30% diện tích đất và 9 hộ dưới 30%. Việc bố trí tái định cư và giao thêm đất tuy không bằng diện tích đất ở bị thu hồi nhưng vẫn đảm bảo nhu cầu xây dựng nhà ở.

2. Ảnh hưởng đến sinh kế: Thu nhập của nhiều hộ gia đình bị thu hồi đất nông nghiệp có xu hướng tăng lên so với trước thu hồi, với mức tăng thu nhập bình quân đầu người đạt khoảng 17,78% trong năm 2018 so với năm 2017. Tuy nhiên, nguồn thu nhập chưa ổn định do phụ thuộc nhiều vào thị trường lao động và kinh tế phi nông nghiệp. Khoảng 43% người dân sau tái định cư không có việc làm ổn định, trong khi 76% lao động chưa qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật.

3. Sử dụng tiền bồi thường: Phần lớn người dân nhận tiền bồi thường chủ yếu dùng để xây dựng nhà cửa và mua sắm thiết bị sinh hoạt, tuy nhiên vẫn còn tồn tại tình trạng sử dụng tiền không hiệu quả, dẫn đến khó khăn về tài chính sau khi tiền bồi thường hết.

4. Khó khăn trong chuyển đổi nghề nghiệp: Người nông dân bị thu hồi đất gặp khó khăn trong việc chuyển đổi nghề nghiệp do trình độ thấp, thiếu kỹ năng và cơ sở đào tạo nghề tại địa phương còn hạn chế. Tỷ lệ lao động được đào tạo chỉ chiếm 39,57% tổng lao động.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy việc thu hồi đất tại huyện Hải Lăng đã tạo ra những tác động tích cực như tăng thu nhập và chuyển dịch lao động sang các ngành nghề phi nông nghiệp. Tuy nhiên, sự ổn định sinh kế chưa được đảm bảo do thiếu việc làm bền vững và hạn chế trong đào tạo nghề. So sánh với các nghiên cứu tại các địa phương khác và quốc tế, tình trạng này là phổ biến khi người dân mất đất sản xuất và phải thích nghi với môi trường kinh tế mới. Việc sử dụng tiền bồi thường chưa được tư vấn hiệu quả cũng là nguyên nhân dẫn đến khó khăn tài chính kéo dài. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh thu nhập trước và sau thu hồi đất, tỷ lệ lao động có việc làm và mức độ sử dụng tiền bồi thường để minh họa rõ hơn các vấn đề này.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo nghề và chuyển đổi việc làm: Cơ quan chức năng cần tổ chức các khóa đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu thị trường lao động, đặc biệt tập trung vào lao động nông thôn bị thu hồi đất, nhằm nâng cao kỹ năng và khả năng tìm kiếm việc làm ổn định trong vòng 1-2 năm tới.

2. Tư vấn sử dụng tiền bồi thường hiệu quả: Xây dựng các chương trình tư vấn tài chính cho người dân bị thu hồi đất để hướng dẫn sử dụng tiền bồi thường vào các hoạt động sinh kế bền vững, tránh lãng phí và rủi ro tài chính.

3. Phát triển quỹ đất tái định cư và hạ tầng: Đảm bảo quỹ đất tái định cư đủ lớn, có vị trí thuận lợi và cơ sở hạ tầng đồng bộ để người dân có thể ổn định cuộc sống, đồng thời giảm thiểu các bất cập trong bố trí tái định cư hiện nay.

4. Tăng cường phối hợp giữa các cấp chính quyền: Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý đất đai, lao động, giáo dục và các tổ chức xã hội để triển khai đồng bộ các chính sách hỗ trợ sinh kế cho người dân bị thu hồi đất trong vòng 3-5 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về đất đai và phát triển kinh tế - xã hội: Giúp hoàn thiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, nâng cao hiệu quả quản lý đất đai và phát triển bền vững.

2. Các nhà hoạch định chính sách và nghiên cứu phát triển: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chương trình hỗ trợ sinh kế cho người dân bị ảnh hưởng bởi thu hồi đất.

3. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức quốc tế: Hỗ trợ thiết kế các dự án phát triển cộng đồng, đào tạo nghề và tư vấn tài chính cho người dân bị thu hồi đất.

4. Người dân và cộng đồng địa phương: Nắm bắt thông tin về quyền lợi, chính sách bồi thường và các giải pháp hỗ trợ để chủ động thích nghi và phát triển sinh kế.

Câu hỏi thường gặp

1. Việc thu hồi đất ảnh hưởng như thế nào đến sinh kế của người dân?
   Việc thu hồi đất làm giảm diện tích đất canh tác, ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn thu nhập nông nghiệp. Người dân phải chuyển đổi nghề nghiệp, tuy nhiên việc làm mới chưa ổn định và thu nhập chưa bền vững, dẫn đến khó khăn trong sinh kế.

2. Chính sách bồi thường và hỗ trợ hiện nay có đáp ứng được nhu cầu của người dân không?
   Chính sách đã cải thiện về mức bồi thường và đối tượng được hỗ trợ, nhưng vẫn còn hạn chế về việc tư vấn sử dụng tiền bồi thường và hỗ trợ đào tạo nghề, khiến người dân khó duy trì sinh kế lâu dài.

3. Làm thế nào để người dân sử dụng tiền bồi thường hiệu quả?
   Cần có các chương trình tư vấn tài chính, hướng dẫn đầu tư vào các hoạt động sinh kế bền vững như sản xuất phi nông nghiệp, kinh doanh nhỏ hoặc học nghề để tăng thu nhập ổn định.

4. Tái định cư có đảm bảo cuộc sống cho người dân bị thu hồi đất không?
   Hiện nay, diện tích và vị trí tái định cư chưa hoàn toàn tương xứng với đất bị thu hồi, cơ sở hạ tầng còn hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và khả năng phát triển sinh kế của người dân.

5. Các giải pháp nào giúp người dân chuyển đổi nghề nghiệp thành công?
   Đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu thị trường, hỗ trợ vay vốn, tạo việc làm tại địa phương và phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp là những giải pháp thiết thực giúp người dân chuyển đổi nghề nghiệp hiệu quả.

Kết luận

• Việc thu hồi đất tại huyện Hải Lăng trong giai đoạn 2014-2018 đã ảnh hưởng rõ rệt đến sinh kế của người dân, đặc biệt là các hộ nông dân bị thu hồi đất nông nghiệp.
• Thu nhập của người dân có xu hướng tăng nhưng chưa ổn định do thiếu việc làm bền vững và hạn chế trong đào tạo nghề.
• Việc sử dụng tiền bồi thường chưa được tư vấn hiệu quả, dẫn đến khó khăn tài chính kéo dài.
• Cần có các giải pháp đồng bộ về đào tạo nghề, tư vấn tài chính, phát triển quỹ đất tái định cư và phối hợp chính quyền để đảm bảo sinh kế bền vững cho người dân.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc hoàn thiện chính sách và thực thi các chương trình hỗ trợ sinh kế tại huyện Hải Lăng và các địa phương tương tự.

Các cơ quan quản lý và tổ chức liên quan cần triển khai ngay các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá tác động để điều chỉnh chính sách phù hợp, đảm bảo phát triển bền vững và nâng cao đời sống người dân bị thu hồi đất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Khái quát về đất đai 1. Khái niệm về đất đai Theo V.

Đôcutraiep (1846-1903): Đất là tầng ngoài cùng của đá bị biến đổi một cách tự nhiên dưới tác dụng của tổng hợp của 5 yếu tố: sinh vật, đá mẹ, địa hình, khí hậu và tuổi địa phương. Viện sĩ thổ nhưỡng nông hoá Liên Xô (cũ) V. Theo quan điểm của C. Mác: Đất là tài sản mãi mãi với loài người, là điều kiện cần để sinh tồn, là điều kiện không thể thiếu được để sản xuất, là tư liệu sản xuất cơ bản trong nông lâm nghiệp.

Theo quan điểm của FAO thì đất được xem như là tổng thể của nhiều yếu tố gồm: Khí hậu, địa hình, đất, thổ nhưỡng, thuỷ văn, thực vật, động vật, những biến đổi của đất do hoạt động con người [26]. Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam thì đất là lớp mỏng trên cùng của vỏ Trái Đất tương đối tơi xốp do các loại đá phong hoá ra, có độ phì nhiêu, trên đó cây cỏ có thể mọc được. Đất hình thành do tác dụng tổng hợp của nước, không khí và sinh vật lên đá mẹ. Như vậy, tuỳ theo quan điểm trong từng lĩnh vực về chuyên môn, mà đất đai được các tác giả nhìn nhận trên các phương diện khác nhau và có nhiều định nghĩa khác nhau.

Tuy nhiên hiện nay khi nói đến đất người ta thường dùng hai khái niệm là đất (soil) và đất đai (land). Đất (soil) là lớp đất mặt của vỏ trái đất gọi là Thổ nhưỡng. Thổ nhưỡng phát sinh là do tác động lẫn nhau của khí trời (khí quyển), nước (thuỷ quyển), sinh vật (sinh quyển) và đá mẹ (thạch quyển) qua thời gian lâu dài. Khái niệm đất theo nghĩa đất đai (land) có thể được hiểu theo nhiều cách khác nhau, đất như là không gian, cộng đồng lãnh thổ, vị trí địa lý, nguồn vốn, môi trường, tài sản [5].

Trong quản lý Nhà nước về đất đai người ta thường đề cập đến đất theo nghĩa đất đai. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 4 1. Phân loại đất Hiện nay, trên thế giới tuỳ theo mục đích phân loại mà có nhiều cách phân loại đất khác nhau. Ở Việt Nam, đất thường được phân loại theo hai cách: Phân loại đất theo thổ nhưỡng và phân loại đất theo mục đích sử dụng [5].

Phân loại đất theo thổ nhưỡng Phân loại đất theo thổ nhưỡng mục đích nhằm xây dựng bản đồ thổ nhưỡng. Trên thế giới có 3 trường phái chủ yếu [5]: • Phân loại đất theo nguồn gốc phát sinh • Phân loại đất theo định lượng các tầng đất • Phân loại đất theo FAO - UNESCO Ở Việt Nam, năm 1976 Bộ Nông nghiệp đã xây dựng bản đồ đất tỉ lệ 1/1.000, bảng phân loại đất chia đất của nước ta thành 13 nhóm với 30 loại đất theo phát sinh. Từ những năm cuối thập kỷ 80 của thế kỷ 20, ở nước ta đã sử dụng hệ thống phân loại đất theo định lượng FAO - UNESCO, bảng phân loại đất theo phương pháp FAO - UNESCO gồm 19 nhóm và 54 loại đất [7]. Phân loại đất theo mục đích sử dụng Ở Việt Nam, Luật đất đai đầu tiên (1987) quy định đất đai được phân làm 5 loại theo mục đích sử dụng, gồm đất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất khu dân cư, đất chuyên dùng và đất chưa sử dụng.

Luật đất đai 1993 quy định đất đai được phân thành 6 loại theo mục đích sử dụng, gồm đất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất khu dân cư nông thôn, đất đô thị, đất chuyên dùng và đất chưa sử dụng. Cách phân loại đất theo Luật đất đai 1987 và Luật đất đai 1993 vừa theo mục đích sử dụng, lại theo địa bàn gây nên có sự chồng chéo. Để khắc phục tình trạng này, Luật Đất đai 2003 và Luật đất đai 2013 có hiệu lực ngày 19/11/2014 quy định căn cứ theo mục đích sử dụng, đất đai được phân thành 3 nhóm: Nhóm đất nông nghiệp, nhóm đất phi nông nghiệp và nhóm đất chưa sử dụng. - Nhóm đất nông nghiệp: Đất nông nghiệp là đất sử dụng vào mục đích sản xuất, nghiên cứu, thí nghiệm về nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản, làm muối và mục đích bảo vệ, phát triển rừng; bao gồm đất sản xuất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất nuôi trồng thuỷ sản, đất làm muối và đất nông nghiệp khác [3].

- Nhóm đất phi nông nghiệp: Đất phi nông nghiệp là đất đang được sử dụng không thuộc nhóm đất nông nghiệp; bao gồm đất ở, đất chuyên dùng, đất tôn giáo tín ngưỡng, đất nghĩa trang, nghĩa địa, đất sông ngòi, kênh, rạch, suối và mặt nước chuyên dùng, đất phi nông nghiệp khác [3]. Trong các phân nhóm của nhóm đất nông nghiệp, PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 phi nông nghiệp lại được chia thành nhiều loại đất chi tiết khác nhau theo yêu cầu của công tác quản lý đất đai. - Nhóm đất chưa sử dụng: Đất chưa sử dụng là đất chưa xác định mục đích sử dụng. Đất chưa sử dụng bao gồm đất bằng chưa sử dụng, đất đồi núi chưa sử dụng, núi đá không có rừng cây [3].

Tóm lại, theo mục đích sử dụng, đất đai ở nước ta hiện nay được chia làm 3 nhóm: Đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp và đất chưa sử dụng. Với tốc độ công nghiệp hoá, đô thị hoá ngày càng cao như hiện nay, đất nông nghiệp và đất chưa sử dụng luôn có xu hướng chuyển sang đất phi nông nghiệp với diện tích ngày càng lớn. Thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Theo khoản 5 điều 4 luật đất đai 2003 quy định: “Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại QSD đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn quản lý theo quy định của Luật đất đai hiện hành” [13]. Theo khoản 11 điều 3 luật đất đai 2013 quy định “Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại QSD đất của người được Nhà nước trao QSD đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai” [14].

Có nơi người ta quan niệm thu hồi đất là giải tỏa hay GPMB là quá trình tổ chức thực hiện việc di dời tài sản gắn liền với đất (nhà cửa, cây cối, các công trình xây dựng và một bộ phận dân cư) trên diện tích đất bị thu hồi để bàn giao lại mặt bằng cho chủ đầu tư thực hiện dự án. [16] Theo các khái niệm trên, thu hồi đất là hành vi của Nhà nước đối với người sử dụng đất thông qua quyết định thu lại QSD đất. Tuy nhiên, theo tác giả cụm từ “thu hồi đất” nên chăng có thể thay bằng “thu hồi QSD đất” vì đã là đất “của” Nhà nước thì tại sao Nhà nước lại phải thu hồi và “thu hồi đất” chỉ có thể dùng đối với những trường hợp người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai. Hoặc ở khía cạnh khác cho thấy cụm từ “thu hồi đất” còn mang tính bạo lực Nhà nước đối với người sử dụng đất, khi Nhà nước có nhu cầu về đất, một số người dân tiến bộ sẽ hiến đất, tự nguyện giao đất thì Nhà nước phải nhận đất mới đúng.

Do vậy, có thể sử dụng một thuật ngữ khác có tính khả quan và dễ được đón nhận hơn từ phía người dân đó là “trưng mua QSD đất”. Trong khi đó, khái niệm “bồi thường” hay “đền bù” có nghĩa là trả lại sự tương xứng giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì một hành vi của chủ thể khác [18]. Pháp luật đất đại năm 2003 và 2013 đều chỉ rõ: Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị QSD đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất [14]. Còn việc hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới.

[13] PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 Sau khi thu hồi đất, bồi thường và hỗ trợ, Nhà nước cũng đã tính đến việc giao đất ở mới cho những trường hợp không còn đất để ở hay gọi là TĐC. Theo đó, TĐC được hiểu là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đây để sinh sống và làm ăn. TĐC bắt buộc đó là sự di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nước thu hồi hoặc trưng thu đất đai để thực hiện các dự án phát triển. TĐC được hiểu là một quá trình bồi thường thiệt hại về đất, tài sản; di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập, cơ sở vật chất, tinh thần đó [11].

Tóm lại, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất là một quá trình phức tạp, nhạy cảm liên quan đến nhiều cấp chính quyền và một bộ phận lớn người dân. Các công đọan này gắn kết với nhau một cách chặt chẽ trong việc giải quyết những mâu thuẩn về mặt lợi ích giữa Nhà nước, người bị thu hồi đất và chủ đầu tư. Quá trình này chịu tác động lớn bởi nhiều yếu tố khác nhau song tự thân nó cũng có những ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự phát triển kinh tế - xã hội: - Một số vấn đề ảnh hưởng đến công tác thu hồi đất, GPMB: + Công tác đăng ký quyền sử dụng đất đất, lập và quản lý hồ sơ địa chính, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đất: Ở nước ta, theo quy định của Luật đất đai, người sử dụng đất phải đăng ký QSD đất tại cơ quan Nhà nước có thẩm quyền để được xét duyệt lập hồ sơ địa chính, cấp giấy chúng nhận QSD đất. Hệ thống hồ sơ địa chính và và giấy chứng nhận QSD đất có liên quan mật thiết với công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC và là một trong những yếu tố quyết định khi xác định nguồn gốc sử dụng đất, đối tượng và mức bồi thường, hỗ trợ [11].

Trong công tác GPMB, giấy chứng nhận QSD đất, hồ sơ địa chính về đất đai là căn cứ tối quan trọng giúp cho việc phân loại đối tượng được bồi thường, hỗ trợ và TĐC đồng thời là cơ sở cung cấp các thông tin về diện tích, loại đất để áp giá bồi thường, hỗ trợ.