Luận Văn Thạc Sĩ: Ảnh Hưởng Khai Thác Than Khánh Hòa Đến Chất Lượng Nước Tại Xã Phúc Hà, Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ môi trường nghiên cứu đánh giá ảnh hưởng của việc khai thác than mỏ than khánh hòa đến chất lượng môi trường nước tại xã, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Đinh Thị Lan Hương
• Người hướng dẫn: TS. Lê Văn Thơ
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Ảnh Hưởng Khai Thác Than Khánh Hòa Đến Chất Lượng Nước Tại Xã Phúc Hà, Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• Mục tiêu nghiên cứu
• Ý nghĩa của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở lý luận của công tác bảo vệ môi trường
• 1.1.1. Môi trường và ô nhiễm môi trường
• 1.2. Tình hình khai thác than và ảnh hưởng của việc khai thác than đến môi trường trên thế giới và tại Việt Nam
• 1.2.1. Thực trạng hoạt động khai thác than trên thế giới
• 1.2.2. Ô nhiễm môi trường do hoạt động khai thác than trên thế giới
• 1.2.3. Hoạt động khai thác than ở Việt Nam
• 1.2.4. Khai thác than ảnh hưởng đến môi trường nước ở Việt Nam
• 1.2.5. Công tác quản lý, bảo vệ môi trường tại Việt Nam
• 1.3. Tình hình nghiên cứu ảnh hưởng của việc khai thác than đến môi trường tại Thái Nguyên
• 1.3.1. Thực trạng hoạt động các mỏ than trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên
• 1.3.2. Ô nhiễm môi trường nước thải do khai thác than
• 1.3.3. Thực trạng môi trường do hoạt động của các mỏ than trên địa bàn tỉnh
• 1.4. Giới thiệu khái quát địa bàn xã Phúc Hà
• 1.4.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.4.2. Tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 1.4.3. Dân số, lao động, việc làm và thu nhập
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.1. Giới thiệu địa bàn nghiên cứu
• 2.3.2. Ảnh hưởng của hoạt động khai thác than đến chất lượng nguồn nước trên địa bàn xã Phúc Hà, thành phố Thái Nguyên
• 2.3.3. Đánh giá chất lượng môi trường nước mặt và nước ngầm qua kết quả đề tài lấy mẫu thực tế trên địa bàn xã Phúc Hà
• 2.3.4. Đề xuất các giải pháp BVMT nước
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu
• 2.4.2. Phương pháp lấy mẫu phân tích
• 2.4.3. Phương pháp tổng hợp, so sánh và phân tích đánh giá kết quả nghiên cứu
• 2.4.4. Phương pháp điều tra phỏng vấn
• 2.4.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Giới thiệu đặc điểm khu mỏ khai thác than Khánh Hòa
• 3.1.1. Phạm vi hoạt động
• 3.1.2. Quy mô của Công ty
• 3.1.3. Đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh của Công ty than Khánh Hòa
• 3.1.4. Hiện trạng khai thác than của mỏ than Khánh Hòa
• 3.1.5. Hiện trạng xả thải vào nguồn nước khu vực tiếp nhận nước thải
• 3.1.6. Đặc điểm nước thải của mỏ than
• 3.2. Ảnh hưởng của hoạt động khai thác than đến môi trường nước trên địa bàn xã Phúc Hà, TP Thái Nguyên
• 3.2.1. Các hoạt động khai thác than gây ảnh hưởng chất lượng môi trường nước
• 3.2.2. Đánh giá ảnh hưởng của hoạt động khai thác than đến môi trường nước qua kết quả quan trắc môi trường nước hàng năm theo báo cáo của Công ty
• 3.3. Ảnh hưởng của hoạt động khai thác than tới môi trường nước
• 3.3.1. Kết quả phân tích mẫu nước mặt
• 3.3.2. Kết quả phân tích các mẫu nước ngầm
• 3.3.3. Đánh giá chất lượng môi trường qua ý kiến của người dân
• 3.4. Đề xuất một số giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường trên địa bàn xã
• 3.4.1. Áp dụng các công cụ quản lý môi trường
• 3.4.2. Giáo dục và truyền thông môi trường
• 3.4.3. Giải pháp về mặt kỹ thuật
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khai thác than và ảnh hưởng đến môi trường

Khai thác than là hoạt động kinh tế quan trọng, đặc biệt tại các quốc gia có trữ lượng lớn như Trung Quốc, Mỹ, và Ấn Độ. Tuy nhiên, hoạt động này gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường, đặc biệt là chất lượng nước. Quá trình khai thác làm thay đổi cấu trúc địa chất, gây xói mòn đất, và thải ra các chất độc hại như kim loại nặng vào nguồn nước. Xã Phúc Hà, Thái Nguyên, là một khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề từ hoạt động khai thác than tại mỏ than Khánh Hòa. Nghiên cứu chỉ ra rằng nguồn nước tại đây bị ô nhiễm nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sinh kế và sức khỏe người dân.

1.1. Tác động đến tài nguyên nước

Hoạt động khai thác than tại Khánh Hòa đã làm suy giảm chất lượng nước tại xã Phúc Hà. Các chất thải từ quá trình khai thác, bao gồm kim loại nặng và chất hữu cơ, đã thấm vào nguồn nước ngầm và nước mặt. Kết quả phân tích mẫu nước cho thấy hàm lượng các chất độc hại như Fe, Pb vượt quá tiêu chuẩn cho phép. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hệ sinh thái mà còn đe dọa sức khỏe cộng đồng.

1.2. Ô nhiễm môi trường nước

Ô nhiễm nước tại xã Phúc Hà chủ yếu do nước thải từ mỏ than Khánh Hòa. Các chất thải này chứa hàm lượng cao kim loại nặng và vi sinh vật gây bệnh. Nghiên cứu chỉ ra rằng nồng độ coliform trong nước vượt quá giới hạn an toàn, gây nguy cơ về sức khỏe cho người dân. Việc quản lý và xử lý nước thải chưa hiệu quả là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này.

II. Đánh giá tác động và giải pháp

Nghiên cứu đã tiến hành đánh giá tác động của hoạt động khai thác than đến chất lượng nước tại xã Phúc Hà. Kết quả cho thấy sự suy giảm nghiêm trọng của nguồn nước cả về mặt hóa học và sinh học. Để giải quyết vấn đề này, các giải pháp như tăng cường quản lý nước, áp dụng công nghệ xử lý nước thải tiên tiến, và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường đã được đề xuất.

2.1. Giải pháp quản lý

Việc tăng cường quản lý nước là yếu tố then chốt để giảm thiểu ô nhiễm. Các biện pháp như giám sát chặt chẽ hoạt động khai thác, xây dựng hệ thống xử lý nước thải hiệu quả, và tuân thủ các quy định về môi trường cần được thực hiện nghiêm ngặt. Ngoài ra, việc giáo dục và truyền thông về bảo vệ môi trường cũng cần được chú trọng.

2.2. Phát triển bền vững

Để đảm bảo phát triển bền vững, cần cân bằng giữa lợi ích kinh tế từ khai thác than và bảo vệ môi trường. Các giải pháp kỹ thuật như sử dụng công nghệ khai thác thân thiện với môi trường, tái chế nước thải, và phục hồi hệ sinh thái sau khai thác cần được áp dụng. Điều này không chỉ giúp cải thiện chất lượng nước mà còn đảm bảo sự phát triển lâu dài của khu vực.

III. Kết luận và đề xuất

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng hoạt động khai thác than tại Khánh Hòa đã gây ra những tác động tiêu cực đến chất lượng nước tại xã Phúc Hà. Để giải quyết vấn đề này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, và cộng đồng. Các giải pháp về quản lý nước, bảo vệ môi trường, và phát triển bền vững cần được triển khai đồng bộ để đảm bảo sự phát triển kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường.

3.1. Đề xuất chính sách

Cần xây dựng và thực thi các chính sách môi trường nghiêm ngặt hơn đối với hoạt động khai thác than. Các quy định về xử lý nước thải, giám sát chất lượng nước, và phục hồi môi trường cần được cụ thể hóa và áp dụng triệt để. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho các doanh nghiệp để thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường.

3.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng

Việc nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường là yếu tố quan trọng. Các chương trình giáo dục, tuyên truyền về tác hại của ô nhiễm nước và cách thức bảo vệ nguồn nước cần được triển khai rộng rãi. Sự tham gia tích cực của cộng đồng sẽ góp phần giảm thiểu tác động tiêu cực từ hoạt động khai thác than.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khai thác khoáng sản năng lượng, đặc biệt là than đá, đóng vai trò nền tảng trong công cuộc công nghiệp hóa nhưng đồng thời tạo ra áp lực sinh thái vô cùng lớn đối với các vùng mỏ. Tỉnh Thái Nguyên là địa phương sở hữu trữ lượng than lớn thứ hai cả nước với hơn 15 triệu tấn than mỡ và khoảng 90 triệu tấn than đá. Trong đó, mỏ than Khánh Hòa do Công ty Than Khánh Hòa quản lý với trữ lượng địa chất 59,30 triệu tấn, diện tích chiếm đất 328,0 ha, đã được nâng công suất khai thác lộ thiên lên mức 800.000 tấn than nguyên khai mỗi năm nhằm cung cấp nhiên liệu chính cho Nhà máy Nhiệt điện Cao Ngạn.

Tuy nhiên, vị trí khai trường mỏ nằm ngay tại xã Phúc Hà, thành phố Thái Nguyên, chỉ cách trung tâm đô thị loại I khoảng 4 km về phía Tây. Xã Phúc Hà có diện tích tự nhiên 648,67 ha với quy mô dân số 4.093 người và mật độ 616 người/km2, trong đó có 92,88 ha diện tích canh tác lúa nước. Hoạt động tháo khô moong khai thác và bốc xúc đất đá tại đây đã làm phát sinh lưu lượng nước thải mỏ lên tới 1.000.000 m3/năm, đe dọa trực tiếp đến chất lượng nước mặt suối Tân Long và nguồn nước ngầm sinh hoạt của cư dân địa phương.

Đề tài nghiên cứu được triển khai trong giai đoạn từ tháng 9/2016 đến tháng 9/2017 nhằm đánh giá toàn diện hiện trạng chất lượng môi trường nước mặt và nước ngầm tại xã Phúc Hà, xác định cụ thể mức độ tác động từ hoạt động khai thác than, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật và quản lý môi trường khả thi, góp phần giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết lan truyền chất ô nhiễm trong môi trường nước và cơ chế hình thành dòng thải mỏ có tính axit. Khi các khoáng vật sulfide kim loại trong than và đất đá thải tiếp xúc với oxy và nước mưa, quá trình oxy hóa sinh ra axit sunfuric hòa tan các kim loại nặng, làm suy giảm nghiêm trọng độ pH của thủy vực. Bên cạnh đó, mô hình đánh giá tương tác thủy văn giữa hoạt động hạ thấp mực nước moong sâu với tầng chứa nước ngầm cục bộ cũng được áp dụng để phân tích sự suy giảm trữ lượng và chất lượng nước giếng khoan.

Các khái niệm chuyên ngành then chốt bao gồm: Nhu cầu oxy hóa học (COD), Nhu cầu oxy sinh học (BOD), Tổng chất rắn lơ lửng (TSS), các chỉ tiêu kim loại nặng như sắt (Fe), chì (Pb) và vi sinh vật chỉ thị Coliform. Hệ thống căn cứ pháp lý và tiêu chuẩn kỹ thuật được áp dụng đồng bộ gồm Luật Bảo vệ Môi trường 2014, Luật Tài nguyên nước 2012, QCVN 08:2015/BTNMT quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước mặt (cột B1), QCVN 09:2015/BTNMT về chất lượng nước ngầm và QCVN 40:2011/BTNMT về nước thải công nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu bao gồm số liệu thứ cấp từ các báo cáo quan trắc định kỳ giai đoạn 2014-2016 của Công ty Than Khánh Hòa, số liệu kinh tế xã hội của Ủy ban nhân dân xã Phúc Hà và dữ liệu sơ cấp thu thập qua các đợt khảo sát thực địa từ tháng 9/2016 đến tháng 9/2017.

Phương pháp lấy mẫu thực địa được thiết kế với cỡ mẫu gồm 02 vị trí nước mặt trên suối Tân Long (vị trí NM-1 tại thượng lưu cách điểm xả 50m và vị trí NM-2 tại hạ lưu cách điểm xả 50m) cùng 04 vị trí nước ngầm dân sinh (mẫu NG-1 tại xóm 13 gần chân bãi thải Tây, mẫu NG-2 tại xóm 3 phía Đông mỏ, mẫu NG-3 tại xóm 12 giáp phía Tây moong khai thác và mẫu NG-4 tại xóm 8 gần trường tiểu học). Mẫu được lấy theo 02 đợt đo đạc tiêu biểu trong năm: Đợt 1 vào tháng 2/2017 (mùa khô) và Đợt 2 vào tháng 6/2017 (mùa mưa, thời điểm tập trung 85% lượng mưa cả năm đạt 2.007 mm).

Quy trình lấy mẫu tuân thủ nghiêm ngặt theo tiêu chuẩn TCVN 6663-6:2008 đối với nước mặt, TCVN 6663-11:2011 đối với nước ngầm và bảo quản lạnh mẫu theo TCVN 6663-3:2008. Lý do lựa chọn hệ thống điểm mẫu này nhằm phản ánh chính xác tác động không gian từ moong khai thác và bãi thải đến khu dân cư qua các mùa khí hậu. Ngoài ra, nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra xã hội học với cỡ mẫu 60 hộ dân sống xung quanh khu mỏ bằng phiếu phỏng vấn chuẩn hóa, kết hợp đo đạc hiện trường bằng máy đo đa chỉ tiêu Horiba và xử lý dữ liệu thống kê trên phần mềm chuyên dụng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích mẫu nước mặt tại suối Tân Long cho thấy sự gia tăng rõ rệt của hàm lượng chất rắn lơ lửng và kim loại sắt tại vị trí tiếp nhận nước thải. Vào mùa khô tháng 2/2017, khi lưu lượng tự nhiên của suối giảm xuống chỉ còn khoảng 128 l/s, nồng độ TSS tại điểm hạ lưu NM-2 cao hơn điểm thượng lưu NM-1 khoảng 1,8 lần, đồng thời tổng hàm lượng Fe ghi nhận mức tăng hơn 65%, tiệm cận ngưỡng giới hạn quy chuẩn cho phép đối với mục đích tưới tiêu nông nghiệp.

Đối với môi trường nước ngầm, các giếng khoan tại khu dân cư chịu ảnh hưởng không đồng đều. Mẫu nước NG-1 tại xóm 13 (chân bãi thải Tây) và mẫu NG-3 tại xóm 12 (giáp moong khai thác sâu đến -87m và -120m) có độ pH dao động ở mức axit nhẹ từ 5,8 đến 6,2. Hàm lượng sắt tổng số tại các điểm này đều cao hơn so với mẫu NG-4 tại xóm 8 từ 1,4 đến 2,1 lần. Chỉ tiêu vi sinh vật Coliform tại một số điểm lấy mẫu đợt tháng 6/2017 xuất hiện với mật độ tăng cao do hiện tượng rửa trôi bề mặt vào mùa mưa.

Kết quả điều tra xã hội học trên 60 hộ gia đình ghi nhận có đến 78,3% số người được phỏng vấn cho rằng nguồn nước sinh hoạt và tưới tiêu bị suy giảm chất lượng rõ rệt kể từ khi mỏ mở rộng quy mô. Khoảng 63,3% hộ dân phản ánh hiện tượng nước giếng bị đục, có cặn lắng màu vàng nâu, và hơn 45% người dân bày tỏ lo ngại về các triệu chứng bệnh ngoài da, đau mắt khi sử dụng nguồn nước này.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng suy thoái môi trường nước tại xã Phúc Hà là do hoạt động bóc đất đá với khối lượng lớn từ các moong D và C có đáy sâu tới mức -120m. Nước tháo khô moong khai thác mang theo lượng cặn lơ lửng khổng lồ, khi xả trực tiếp ra suối Tân Long qua các hồ lắng chưa đảm bảo thời gian lưu sẽ gây bồi lắng dòng chảy. Đồng thời, nước mưa thẩm thấu qua các bãi thải đất đá cao (như bãi thải Nam và bãi thải Tây) đã hòa tan khoáng chất kim loại và ngấm vào các thấu kính chứa nước ngầm xung quanh.

So sánh với các khu vực khai khoáng khác tại Thái Nguyên, mức độ ô nhiễm tại mỏ than Khánh Hòa có đặc tính tương đồng với mỏ than Phấn Mễ (phát sinh lưu lượng nước thải 6.444.000 m3/năm đổ vào sông Đu) và mỏ than Núi Hồng (998.400 m3/năm), nơi thông số TSS và kim loại nặng thường xuyên vượt chuẩn do công nghệ lắng lọc thô sơ. Tuy nhiên, hàm lượng chì (Pb) trong nước ngầm tại Phúc Hà vẫn duy trì dưới ngưỡng giới hạn cho phép của QCVN 09:2015/BTNMT, cho thấy nguy cơ nhiễm độc kim loại nặng nguy hại chưa ở mức báo động đỏ nhưng nguy cơ ô nhiễm cặn lơ lửng và sắt là hiện hữu.

Các diễn biến dữ liệu trong nghiên cứu được trực quan hóa rất hiệu quả thông qua biểu đồ cột so sánh nồng độ TSS và Fe giữa hai đợt quan trắc mùa khô và mùa mưa, biểu đồ phân tán thể hiện sự biến thiên độ pH nước ngầm theo khoảng cách tới moong khai trường, cùng bảng ma trận đối chiếu mức độ hài lòng của 60 hộ dân với các chỉ số hóa lý thực tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Công ty Than Khánh Hòa cần cải tạo và nâng cấp toàn bộ hệ thống hồ lắng phân cấp đối với 1.000.000 m3 nước thải moong phát sinh hàng năm. Bổ sung trạm xử lý hóa lý sử dụng vôi tôi Ca(OH)2 để trung hòa độ axit và hóa chất keo tụ PAC nhằm loại bỏ triệt để 95% hàm lượng TSS và kim loại sắt, đảm bảo nước thải đạt chuẩn QCVN 40:2011/BTNMT cột B trước khi xả ra suối Tân Long trong giai đoạn 2018-2019.

Thứ hai, doanh nghiệp phải phối hợp với chính quyền địa phương gia cố chân đê kè tại bãi thải Tây và bãi thải Nam, xây dựng rãnh thu gom nước mặt xung quanh chân bãi thải dẫn về trạm xử lý tập trung. Tiến hành trồng bổ sung ít nhất 25.000 cây keo lai phủ xanh các tầng thải đã dừng đổ nhằm chống sạt lở và giảm thiểu 80% lượng bùn đất bị rửa trôi trong các tháng mưa cao điểm từ tháng 6 đến tháng 9.

Thứ ba, Ủy ban nhân dân thành phố Thái Nguyên và Ủy ban nhân dân xã Phúc Hà cần triển khai dự án cấp nước sạch tập trung từ nhà máy nước đô thị đến 100% hộ dân tại các xóm 3, xóm 12 và xóm 13 trong thời hạn 12 tháng, giúp người dân chấm dứt việc sử dụng trực tiếp nước giếng ngầm chưa qua xử lý.

Thứ tư, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thái Nguyên cùng Phòng Tài nguyên và Môi trường thành phố cần thiết lập trạm quan trắc nước mặt tự động liên tục tại cửa xả suối Tân Long, thực hiện thanh kiểm tra định kỳ 04 lần/năm và công khai kết quả phân tích mẫu nước cho đại diện cộng đồng 60 hộ dân giám sát.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là nguồn tư liệu khoa học và thực tiễn giá trị dành cho các nhóm đối tượng cụ thể:

• Học viên cao học và sinh viên ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Đất đai và Kỹ thuật Môi trường: Tham khảo phương pháp xây dựng mạng lưới lấy mẫu nước mặt, nước ngầm theo chuẩn TCVN và quy trình xử lý số liệu quan trắc kết hợp điều tra xã hội học.
• Cán bộ kỹ thuật an toàn và môi trường tại các doanh nghiệp khai thác mỏ thuộc Tập đoàn Than - Khoáng sản Việt Nam: Ứng dụng mô hình đánh giá tải lượng dòng thải moong sâu (-87m đến -120m) để thiết kế hệ thống xử lý nước thải và lập Báo cáo Đánh giá tác động môi trường.
• Cơ quan quản lý nhà nước (Sở Tài nguyên và Môi trường, Chi cục Bảo vệ Môi trường Thái Nguyên): Khai thác dữ liệu thực chứng phục vụ công tác quy hoạch lưu vực xả thải suối Tân Long - Sông Cầu và xây dựng chính sách thu phí bảo vệ môi trường.
• Chính quyền địa phương xã Phúc Hà và thành phố Thái Nguyên: Sử dụng kết quả nghiên cứu làm căn cứ khoa học giải quyết tranh chấp môi trường, đền bù dân sinh và quy hoạch hạ tầng cấp nước sạch bền vững cho người dân.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động khai thác mỏ than Khánh Hòa làm phát sinh các nguồn nước thải chính nào? Nguồn thải lớn nhất là nước tháo khô moong khai thác với lưu lượng xấp xỉ 1.000.000 m3/năm chứa hàm lượng chất rắn lơ lửng và sắt cao, cùng với nước mưa chảy tràn rửa trôi qua diện tích 328,0 ha bãi thải đất đá xả trực tiếp vào lưu vực suối Tân Long.

Chất lượng nước mặt suối Tân Long bị suy giảm cụ thể ở những chỉ tiêu nào? Dữ liệu quan trắc qua 2 đợt tháng 2 và tháng 6/2017 cho thấy thông số tổng chất rắn lơ lửng (TSS) và tổng sắt (Fe) tại điểm hạ lưu NM-2 đều tăng từ 1,5 đến 1,8 lần so với điểm thượng lưu NM-1, đặc biệt trầm trọng vào mùa khô khi lưu lượng dòng chảy tự nhiên giảm mạnh.

Nước ngầm tại các xóm lân cận mỏ than Khánh Hòa có an toàn cho sinh hoạt không? Các mẫu nước ngầm NG-1 và NG-3 tại xóm 12, xóm 13 giáp moong sâu -120m và chân bãi thải có dấu hiệu axit hóa nhẹ với độ pH từ 5,8 đến 6,2, hàm lượng sắt và vi sinh vật Coliform vượt ngưỡng QCVN 09:2015/BTNMT, không an toàn nếu uống trực tiếp khi chưa qua lọc.

Quy mô khảo sát người dân địa phương trong đề tài được thực hiện như thế nào? Tác giả đã phỏng vấn ngẫu nhiên 60 hộ dân sinh sống quanh khu mỏ bằng phiếu điều tra chuẩn hóa, ghi nhận hơn 78% ý kiến xác nhận nguồn nước bị biến đổi màu sắc và 63,3% hộ phản ánh nước giếng khoan bị lắng cặn vàng nâu.

Giải pháp cấp bách nhất để bảo vệ sức khỏe người dân xã Phúc Hà là gì? Giải pháp quan trọng nhất là thành phố Thái Nguyên cần hoàn thiện mạng lưới đường ống cấp nước sạch tập trung cho 100% hộ dân vùng ảnh hưởng trong vòng 12 tháng, kết hợp yêu cầu mỏ than vận hành trạm xử lý nước thải đạt chuẩn QCVN 40:2011/BTNMT trước khi xả ra môi trường.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá toàn diện hiện trạng chất lượng môi trường nước mặt suối Tân Long và nước ngầm tại xã Phúc Hà dưới tác động của mỏ than Khánh Hòa.
• Xác định rõ lưu lượng nước thải moong khai trường lên tới 1.000.000 m3/năm là nguồn gây gia tăng 65% nồng độ sắt và làm tăng đáng kể chất rắn lơ lửng ở hạ lưu tiếp nhận.
• Chứng minh hoạt động khai thác moong sâu tới -120m và các bãi thải đất đá đã làm suy giảm cục bộ chất lượng nước ngầm tại các xóm 12 và 13, khiến độ pH giảm xuống 5,8-6,2.
• Ghi nhận bức tranh xã hội học thực tế với 78,3% trong tổng số 60 hộ dân phản ánh nguồn nước bị vẩn đục, vàng cặn và lo ngại rủi ro bệnh tật.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp kỹ thuật, lâm sinh và quản lý đồng bộ với mục tiêu phủ xanh 25.000 cây keo lai và phủ kín mạng lưới nước sạch trong lộ trình 2018-2020.

Công trình nghiên cứu của học viên Đinh Thị Lan Hương là tài liệu học thuật có giá trị thực tiễn cao, đóng góp cơ sở dữ liệu quan trọng cho công tác quản trị môi trường mỏ. Các cơ quan ban ngành và doanh nghiệp khai khoáng cần khẩn trương phối hợp triển khai các khuyến nghị kỹ thuật nhằm hiện thực hóa mục tiêu phát triển kinh tế gắn liền với bảo vệ an ninh nguồn nước bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở lý luận của công tác bảo vệ môi trường 1. Môi trường và ô nhiễm môi trường * Khái niệm môi trường Theo quy định của Luật Bảo vệ Môi trường Việt Nam 2014 Môi trường là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác dộng đối với sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật [6] * Ô nhiễm môi trường Khái niệm về ô nhiễm môi trường có rất nhiêu khái niệm khác nhau - Ô nhiễm môi trường là hiện tượng môi trường tự nhiên bị bẩn, đồng thời các tính chất vật lý, hóa học, sinh học của môi trường bị thay đổi gây tác hại tới sức khỏe con người và các sinh vật khác. - Ô nhiễm môi trường là sự làm thay đổi tính chất của môi trường, vi phạm tiêu chuẩn môi trường, trực tiếp hoặc gián tiếp các thành phần và đặc tính vật lý, hóa học, nhiệt độ, chất hòa tan, chất phóng xạ ở bất kỳ thành phần nào của môi trường hay toàn bộ môi trường vượt quá mức cho phép.

- Theo Luật Bảo vệ môi trường Việt Nam năm 2014: Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của các thành phần môi trường không phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật môi trường và tiêu chuẩn môi trường gây ảnh hưởng xấu đến môi trường và sinh vật. [6] * Ô nhiễm môi trường nước Theo Hiến chương Châu Âu về nước đã định nghĩa: “Ô nhiễm môi trường nước là sự biến nói chung do con người đối với chất lượng môi trường nước, làm nhiễm bẩn nước và gây nguy hại cho con người, cho công nghiệp, nông nghiệp, nuôi cá, nghỉ ngơi, giải trí, cho động vật nuôi và các loài hoang dã”. 4 Nguyên nhân gây ra ô nhiễm nguồn nước do nguồn tự nhiên và nguồn nhân tạo. Ô nhiễm nguồn nước có nguồn gốc tự nhiên: Do mưa, tuyết tan, gió bão, lũ lụt đưa vào môi trường nước chất thải bẩn, các sinh vật và vi sinh vật có hại kể cả xác chết của chúng.

Ô nhiễm nguồn nước có nguồn gốc nhân tạo: Quá trình thải các chất độc hại chủ yếu dưới dạng lỏng như các chất thải sinh hoạt, công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vận tải và môi trường nước Theo bản chất các tác nhân gây ô nhiễm, người ta phân ra các loại ô nhiễm nước: ô nhiễm nước vô cơ, ô nhiễm hữu cơ, ô nhiễm hóa chất, ô nhiễm sinh học, ô nhiễm bởi các tác nhân vật lý. * Các tác nhân và thông số ô nhiễm môi trường nước * pH: pH là một trong những thông số quan trọng và được sử dụng thường xuyên nhất trong hóa nước, dùng để đánh giá mức độ ô nhiễm của nguồn nước, chất lượng nước thải, đánh giá độ cứng của nước, sự keo tụ, khả năng ăn mòn…. Và trong nhiều tính toán về cân bằng axit bazơ Giá trị pH chỉ ra mức độ axit (khi pH<7) hoặc kiềm (khi pH>7), thể hiện ảnh hưởng của hóa chất khi xâm nhập vào môi trường nước. Giá trị pH thấp hay cao đều có nguy hại tới thủy sinh và môi sinh.

* Kim loại nặng Kim loại nặng có nhiều trong nước do nhiều nguyên nhân: quá trình hòa tan các khoáng sản, các thành phần kim loại có sẵn trong tự nhiên hoặc được sử dụng trong các công trình xây dựng, các chất thải công nghiệp, ảnh hưởng của kim loại nặng thay đổi tùy thuộc vào nồng độ của chúng có thể là co ích nều ở nồng độ thấp và rất độc nếu ở nồng độ cao. Kim loại nặng trong nước thường bị hấp thụ bởi các hạt sét, phù sa lơ lửng trong nước. Các chất lơ lửng này dần dần roi xuồng làm cho nồng độ kim loại nặng trong trầm tích 5 thường cao hơn trong nước rất nhiều. Các loài động vật thủy sinh, đặc biệt là động vật đáy sẽ tích lũy lượng lớn các kim loại nặng trong cơ thể.

Thông qua dây chuyền thực phẩm mà kim loại nặng được tích lũy trong con người và gây độc với tính chất bệnh lý rất phức tạp. [1] * Tác nhân coliform Nhiều VSV gây bệnh có mặt trong nước gây tác hại cho nguồn nước phục vụ vào mục đích sinh hoạt. Các sinh vật này có thể truyền hoặc gây bệnh cho người và động vật. Một số các vi sinh vật gây bệnh có thể sống một thời gian khá dài trong nước và là nguy cơ truyền bệnh tiềm tàng.

Để đánh giá mức ô nhiễm vi sinh vật của nước, người ta thường dùng chỉ tiêu colifofm. [1] Số liệu coliform cung cấp cho chúng ta thông tin về mức độ vệ sinh nước và điều kiện vệ sinh môi trường xung quanh khu vực lấy mẫu * Căn cứ pháp lý - Luật Bảo vệ Môi trường năm 2014 - Luật Tài nguyên nước số 17/2012/QH13 - Luật Khoáng sản số 60/2010/QH12 - Nghị định 18/2015/NĐ-CP ngày 14/2/2015 quy định về Quy hoạch bảo vệ môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường và kế hoạch bảo vệ môi trường. - Thông tư 27/2015/TT-BTNMT ngày 29/5/2015 về đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường và kế hoạch bảo vệ môi trường. - Quyết định số 35/2002/QĐ- BKHCN ngày 5/6/2000 của BKHCN về việc ban hành tiêu chuẩn môi trường Việt Nam (31 tiêu chuẩn) - Quyết định số 34/2004/QĐ- BKHCN ngày 9/10/2004 về việc ban hành tiêu chuẩn Việt Nam - Quyết định số 22/2006/QĐ- BTNMT ngày 18/12/2006 của BTNMT về việc bắt buộc áp dụng các tiêu chuẩn Việt Nam (5 tiêu chuẩn) 6 - Quyết định số 16/2008/QĐ- BTNMT ngày 31/12/2008 của BTNMT về việc ban hành Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về môi trường Một số TCVN, QCVN liên quan tới chất lượng nước - TCVN 5992:1995 (ISO 5667-2: 1991) - Chất lượng nước- Lấy mẫu.

Hướng dẫn kỹ thuật lấy mẫu. - TCVN 5993:1995 (ISO 5667-3: 1985) - Chất lượng nước- Lấy mẫu. Hướng dẫn bảo quản và xử lý mẫu. - TCVN 6000:1995 (ISO 5667-11:11:1992) - Chất lượng nước - Lấy mẫu.

Hướng dẫn lấy mẫu nước ngầm - TCVN 5996:1995 (ISO 5667-6: 1990) - Chất lượng nước - Lấy mẫu. Hướng dẫn lấy mẫu ở sông và suối. - QCVN 08: 2015/ BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về chất lượng nước mặt. - QCVN 09: 2015/ BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về chất lượng nước ngầm 1.

Tình hình khai thác than và ảnh hưởng của việc khai thác than đến môi trường trên thế giới và tại Việt Nam 1. Thực trạng hoạt động khai thác than trên thế giới Trong cơ cấu sử dụng năng lượng, than được coi là nguồn năng lượng truyền thống và cơ bản. Than được sử dụng rộng rãi trong đời sống và sản xuất, than là một ngành công nghiệp mang tính toàn cầu, 40% quốc gia trên toàn cầu sản xuất than, tiêu thụ than thì hầu như là tất cả các quốc gia. Trữ lượng than trên toàn thế giới cao hơn nhiều lần trữ lượng dầu mỏ và khí đốt.

Người ta ước tính có khoảng trên 10 nghìn tỷ tấn than, trong đó trữ lượng có thể khai thác là 3000 tỷ tấn mà 3/4 la than đá. Than tập trung chủ yếu ở Bắc bán cầu, trong đó đến 4/5 thuộc về Trung Quốc, Hoa Kỳ, LB Nga, CHLB Đức…Một số ngành sử dụng than làm nguyên liệu đầu vào như: điện, thép và kim loại, xi măng và các loại chất đốt hóa lỏng. Than đóng vai trò chính trong sản xuất ra điện (than đá và than non), các sản phẩm thép và kim loại (than cốc). 7 Hàng năm có khoảng hơn 4,030 triệu tấn than được khai thác, con số này đã tăng 38% trong vòng 20 năm qua.

Châu Á là châu lục khai thác thác nhanh nhất trong khi đó Châu Âu khai thác với tốc độ giảm dần. Các nước khai thác nhiều nhất không tập trung trên một châu lục mà nằm rải rác trên thế giới, năm nước khai thác lớn nhất hiện nay là : Trung Quốc, Mỹ, Ấn Độ, Úc và Nam Phi. Hầu hết các nước khai thác than cho nhu cầu tiều dùng nội địa, chỉ có khoảng 18% than cứng dành cho thị trường xuất khẩu. Lượng than khai thác được dự báo tới năm 2030 vào khoảng 7 tỷ tấn, với Trung Quốc chiếm khoảng hơn một nửa sản lượng.

10 quốc gia sản xuất than nhiều nhất thế giới Nguồn: [23] Than đóng vai trò quan trọng với sản xuất điện và vai trò này sẽ còn được duy trì trong tương lai. Khoảng 39% lượng điện sản xuất ra trên toàn thế giới là từ nguồn nguyên liệu này sẽ vẫn được duy trì trong tương lai (dự báo cho đến năm 2030). Lượng tiêu thụ than cũng được dự báo sẽ tăng ở mức từ 0.5% từ nay cho đến năm 2030. Tiêu thụ về than cho nhu cầu trong các lò hơi sẽ tăng khoảng 1.5%/năm trong khi than non, được sử dụng trong sản xuất điện, tăng với mức 1%/năm.

Cầu về than cốc, loại than được sử dụng trong công nghiệp thép và kim loại được dự báo tăng với tốc độ 0.Thị 8 trường than lớn nhất là châu Á, chiếm khoảng 54% lượng tiêu thụ toàn thế giới, trong đó nhu cầu chủ yếu đến từ Trung Quốc. Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Đài Loan và Hàn Quốc là những nước nhập khẩu than lớn nhất thế giới. Trong bối cảnh giá dầu thô ở mức thấp, giá than luyện kim chịu tác động chủ yếu bởi nhu cầu của Trung Quốc suy giảm: Ngành công nghiệp thép nước này cắt giảm sản lượng, trong khi chính phủ Trung Quốc nâng cao thuế nhập khẩu và đưa ra những quy định mới về chất lượng than, để giảm áp lực lên môi trường từ các nhà máy nhiệt điện than. Năm 2015, nhập khẩu than của Trung Quốc đã giảm tới 30%, mức 204 triệu tấn so với năm 2014.

Tình trạng cung vượt quá cầu trên thị trường than thế giới và việc sụt giảm giá than tới mức thấp nhất trong những năm trở lại đây đã khiến cho các công ty khai thác than và các nước xuất khẩu than gặp nhiều khó khăn. Một số nước khác không có nguồn nhiên liệu tự nhiên phải nhập khẩu than cho các nhu cầu về năng lượng và công nghiệp như Nhật Bản, Đài Bắc và Hàn Quốc. Không chỉ những nước không thể khai thác than mới phải nhập khẩu mà ngay cả các quốc gia khai thác lớn nhất thế giới cũng phải nhập than. Nhu cầu nhập khẩu phục vụ cho dự trữ hay những nguồn than có chất lượng.

Than sẽ vẫn đóng vai trò quan trọng, đặc biệt tại các khu vực có tốc độ tăng trưởng cao. Tăng trưởng của thị trường than dành cho đốt lò hơi và than cốc sẽ mạnh nhất tại châu Á, nơi mà nhu cầu về điện, sản xuất thép, sản xuất xe hơi và nhu cầu dân sinh tăng cao theo mức sống ngày càng được cải thiện.