Đặt vấn đề Đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá, là tƣ liệu sản xuất đặc biệt, là nguồn nội lực, nguồn vốn to lớn của đất nƣớc, là địa bàn phân bố dân cƣ, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh và quốc phòng; có ý nghĩa kinh tế - xã hội sâu sắc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Đô thị hóa là quá trình tất yếu diễn ra không chỉ đối với nƣớc ta mà còn đối với tất cả các nƣớc trên thế giới, nhất là các nƣớc châu Á. Nền kinh tế càng phát triển thì quá trình đô thị hóa diễn ra với tốc độ ngày cành nhanh. Đất nƣớc Việt Nam ta đang phát triển trên đƣờng công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Một trong những chủ trƣơng quan trọng trong phát triển công nghiệp của Đảng ta là ra sức phát triển đô thị cùng với việc công nghiệp hóa nông nghiệp và kinh tế nông thôn; quan tâm đầu tƣ phát triển công nghiệp, dịch vụ và kết cấu hạ tầng, giải quyết việc làm, tăng nhanh sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân để các đô thị làm hạt nhân thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong vùng và trên cả nƣớc. Quá trình đô thị hóa ở nƣớc ta đã bƣớc đầu đem lại những thành quả, vừa làm cho bộ mặt và cuộc sống đô thị thay đổi khá hơn trƣớc vừa tác động tích cực đến sự đổi mới bộ mặt và cuộc sống nông thôn. Hiện nay trên địa bàn cả nƣớc có khoảng trên 256 khu công nghiệp các loại, hơn 20 khu kinh tế và hàng nghìn các khu đô thị tập trung. Các khu công nghiệp thu hút trên 1,34 triệu lao động, nộp ngân sách năm 2010 khoảng 689 triệu USD và 4,000 tỷ đồng, đóng góp rất lớn vào sự phát triển chung của đất nƣớc.
Phƣờng Đề Thám thuộc vùng phía Tây Bắc của Thành Phố Cao Bằng. Là khu vực diễn ra quá trình đô thị hóa, đã hình thành khu dân cƣ đô thị (khu đô thị mới Đề Thám) và các công trình hạ tầng kinh tế - xã hội. Khu vực là trung tâm hành chính, chính trị, văn hóa, thể dục thể thao của tỉnh (với các công trình trung tâm hội nghị tỉnh Cao Bằng, trung tâm hoạt động thanh thiếu niên.) đồng thời là các trung tâm n 2 dịch vụ đô thị, dịch vụ công nghiệp cùng các loại hình nhà ở, đã và đang là điểm dừng chân của nhiều công ty, xí nghiệp. Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực quá trình đô thị hoá cũng phát sinh nhiều vấn đề cần giải quyết nhƣ: diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp, chuyển đổi mục đích sử dụng đất từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp, vấn đề lao động và việc làm của nông dân, cách thức đền bù khi giải phóng mặt bằng cho ngƣời dân… Trong bối cảnh đó, ngƣời dân thay đổi hƣớng sử dụng đất đai của họ nhƣ thế nào? Có đúng với định hƣớng sử dụng đất đai của địa phƣơng không? Sự thay đổi này có ảnh hƣởng đến thu nhập và đời sống của họ không? Cách giải quyết các vấn đề này ra sao? Nhƣ vậy, chúng ta phải làm gì để hạn chế những ảnh hƣởng tiêu cực và chủ động phát huy những mặt tích cực của quá trình đô thị hóa, đảm bảo cho kinh tế nông hộ phát triển hiệu quả và bền vững.
Xuất phát từ những vấn đề trên với sự hƣớng dẫn trực tiếp của ThS.Nông Thị Thu Huyền, em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá ảnh hưởng của đô thị hóa đến sử dụng đất nông nghiệp tại Phường Đề Thám, Thành Phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng, giai đoạn 2013- 2015”. Nhằm có giải pháp sử dụng tài nguyên đất một cách hợp lý và có hiệu quả là hết sức cần thiết cho sự phát triển bền vững. Mục tiêu của đề tài 1. Mục tiêu tổng quát Đánh giá đƣợc tác động tích cực, tiêu cực và mức độ ảnh hƣởng của quá trình đô thị hóa đến sử dụng đất nông nghiệp, đời sống của hộ nông dân mất đất nông nghiệp và đề xuất giải pháp nhằm sử dụng đất nông nghiệp hợp lý và hiệu quả cao.
Mục tiêu cụ thể - Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của phƣờng Đề Thám ảnh hƣởng đến sử dụng đất nông nghiệp. - Phân tích đƣợc ảnh hƣởng của đô thị hóa đến sử dụng đất nông nghiệp. - Đánh giá đƣợc ảnh hƣởng của đô thị hóa đến đời sống của hộ nông dân mất đất nông nghiệp. - Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trong quá trình đô thị hóa của Phƣờng Đề Thám.
Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa trong khoa học: + Củng cố kiến thức cơ sở cũng nhƣ kiến thức chuyên ngành, vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn. Đồng thời là cơ hội cho bản thân tiếp cận với vấn đề đô thị hoá. + Nâng cao khả năng điều tra, thu thập và xử lý thông tin của sinh viên trong quá trình làm đề tài. - Ý nghĩa trong thực tiễn: Trên cơ sở đánh giá ảnh hƣởng của đô thị hóa đến sử dụng đất nông nghiệp từ đó đề xuất ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phƣơng.
n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Cơ sở lý luận của đề tài Khi quá trình đô thị hóa diễn ra cùng với sự xuất hiện các khu đô thị mới, khu công nghiệp, các trụ sở cơ quan đƣợc xây dựng. Thành phố ngày càng đƣợc mở rộng những vấn đề liên quan đến đi lại, nghỉ ngơi, vui chơi giải trí.
của cƣ dân trong các đô thị ngày càng cao. Chính nhu cầu phát triển đó quá trình đô thị hoá đã làm tài nguyên đất chuyển dịch từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp để xây dựng đô thị, làm đời sống của ngƣời dân có sự thay đổi về nghề nghiệp, thu nhập. Cơ sở pháp lí của đề tài 2. Các văn bản của Trung ương - Luật đất đai ngày 29 tháng 12 năm 2013.
- Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 05 năm 2014 của Chính phủ hƣớng dẫn thi hành Luật đất đai. - Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 05 năm 2014 của Chính phủ về bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất. - Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13 tháng 08 năm 2009 của Chính phủ quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ. - Nghị định số 42/2009/NĐ-CP ngày 07 tháng 05 năm 2009 của Chính phủ về việc phân loại đô thị.
- Thông tƣ số 34/2009/TT-BXD ngày 30 tháng 09 năm 2009 của Bộ Xây dựng quy định chi tiết một số nội dung của Nghị định 42/2009/NĐ-CP ngày 07 tháng 05 năm 2009 của Chính phủ về phân loại đô thị. - Thông tƣ số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30 tháng 06 năm 2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng quy định chi tiết về bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất. Các văn bản của tỉnh Cao Bằng - Quyết định số 06/2013/QĐ-UBND ngày 21 tháng 05 năm 2013 của UBND tỉnh Cao Bằng về việc sửa đổi, bổ sung quy định ban hành kèm theo Quyết định số 3336/2009/QĐ-UBND ngày 31 tháng 12 năm 2009 và Quyết định số 638/2011/QĐ- UBND ngày 9 tháng 4 năm 2011 của Ủy ban nhân dân tỉnh về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Cao Bằng. - Quyết định số 05/2013/QĐ-UBND ngày 21 tháng 05 năm 2013 của UBND tỉnh Cao Bằng về việc ban hành bảng giá nhà ở và các công trình xây dựng gắn liền với đất để tính bồi thƣờng thiệt hại khi nhà nƣớc thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Cao Bằng.
- Quyết định số 26/2013/QĐ-UBND ngày 27 tháng 12 năm 2013 của UBND tỉnh Cao Bằng ban hành bảng giá các loại đất năm 2014 trên địa bàn tỉnh Cao Bằng. - Quyết định số 40/2014/QĐ-UBND ngày 19 tháng 12 năm 2014 của UBND tỉnh Cao Bằng ban hành bảng giá các loại đất năm 2015 trên địa bàn tỉnh Cao Bằng. - Quyết định số 42/2014/QĐ-UBND ngày 19 tháng 12 năm 2014 của UBND tỉnh Cao Bằng về việc bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Cao Bằng. - Quyết định số 2224/2014/QĐ-UBND ngày 30 tháng 12 năm 2014 của UBND tỉnh Cao Bằng về việc phê duyệt đề cƣơng và dự toán kinh phí lập hồ sơ đề xuất khu vực phát triển đô thị thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng.
Khái quát các vấn đề nghiên cứu 2. Khái quát về đô thị 2. Các khái niệm về đô thị Các khái niệm liên quan đến đô thị đƣợc khái quát nhƣ sau: Đô thị là điểm dân cƣ tập trung với mật độ cao, chủ yếu là lao động phi nông nghiệp, có hạ tầng và công trình công cộng phục vụ dân cƣ đô thị, là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, du lịch và dịch vụ, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội. Đô thị mới là đô thị dự kiến hình thành trong tƣơng lai, đƣợc đầu tƣ xây dựng từng bƣớc đạt các tiêu chuẩn của đô thị theo quy định của pháp luật.
n 6 Dân số đô thị là dân số thuộc ranh giới hành chính của đô thị, bao gồm: nội thành, ngoại thành, nội thị, ngoại thị và thị trấn. Hệ thống công trình hạ tầng đô thị đƣợc xây dựng đồng bộ là khi hệ thống công trình hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội đã đƣợc đầu tƣ xây dựng đạt 70% yêu cầu của đồ án quy hoạch xây dựng theo từng giai đoạn; đạt quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật và các quy định khác có liên quan. Hệ thống công trình hạ tầng đô thị đƣợc xây dựng hoàn chỉnh là khi hệ thống công trình hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội đã đƣợc đầu tƣ xây dựng đạt yêu cầu của đồ án quy hoạch xây dựng theo từng giai đoạn; đạt quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật và các quy định khác có liên quan. Đô thị có tính chất đặc thù là những đô thị có những giá trị đặc biệt về di sản văn hóa (vật thể và phi vật thể), lịch sử, thiên nhiên và du lịch đã đƣợc công nhận cấp quốc gia và quốc tế.