Luận văn đánh giá ảnh hưởng của điều kiện nuôi trồng tới khả năng tạo quả thể của nấm đông trùng hạ thảo cordyceps militaris

Đông trùng hạ thảo (ĐTHT), tên khoa học *Cordyceps*, là một chi nấm ký sinh trên côn trùng. 62 trang · Đại học Thái Nguyên · 2016.

• Tác giả: Hà Văn Hướng
• Người hướng dẫn: ThS. Bùi Tuấn Hà
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Công nghệ Sinh học
• Đề tài: Đánh Giá Ảnh Hưởng Của Điều Kiện Nuôi Trồng Đến Khả Năng Tạo Quả Thể Của Nấm Đông Trùng Hạ Thảo
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài
• 1.2. Yêu cầu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.4. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Tên gọi Đông trùng hạ thảo
• 2.3. Sơ lược lịch sử nghiên cứu và phân loại Đông trùng hạ thảo
• 2.4. So sánh giữa 2 loài ĐTHT Cordyceps sinensis và Cordyceps militaris
• 2.5. Thị trường và giá
• 2.6. Nghiên cứu về giá trị dược liệu của nấm Đông trùng hạ thảo Cordyceps militaris
• 2.7. Giá trị dược liệu theo y học cổ truyền Đông Á
• 2.8. Giá trị dược liệu theo y học hiện đại
• 2.9. Tình hình nghiên cứu và nuôi trồng nấm Cordyceps militaris trong và ngoài nước
• 2.10. Tình hình nghiên cứu và nuôi trồng nấm Cordyceps militaris trên thế giới
• 2.11. Tình hình nghiên cứu và nuôi trồng nấm Cordyceps militaris trong nước
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.3. Vật liệu nghiên cứu
• 3.4. Địa điểm và thời gian tiến hành nghiên cứu
• 3.5. Nội dung nghiên cứu
• 3.6. Phương pháp nghiên cứu
• 3.7. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.8. Nội dung 1: Nghiên cứu ảnh hưởng của môi trường nền khác nhau đến khả năng sinh trưởng của sợi nấm, sự hình thành và phát triển của mầm quả thể, năng suất sinh học
• 3.9. Nội dung 2: Nghiên cứu ảnh hưởng của bột nhộng tằm đến khả năng sinh trưởng của sợi nấm, sự hình thành và phát triển của mầm quả thể, năng suất sinh học
• 3.10. Nội dung 3: Nghiên cứu ảnh hưởng của nhiệt độ đến sự hình thành và phát triển của mầm quả thể, năng suất sinh học
• 3.11. Chỉ tiêu theo dõi
• 3.12. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Ảnh hưởng của môi trường nền khác nhau đến khả năng sinh trưởng của sợi nấm, sự hình thành và phát triển của mầm quả thể, năng suất sinh học
• 4.2. Ảnh hưởng của môi trường nền khác nhau đến khả năng sinh trưởng của sợi nấm
• 4.3. Ảnh hưởng của môi trường nền khác nhau đến sự hình thành và phát triển của mầm quả thể, năng suất sinh học
• 4.4. Ảnh hưởng của bột nhộng tằm đến khả năng sinh trưởng của sợi nấm, sự hình thành và phát triển của mầm quả thể, năng suất sinh học
• 4.5. Ảnh hưởng của bột nhộng tằm đến khả năng sinh trưởng của sợi nấm
• 4.6. Ảnh hưởng của bột nhộng tằm đến sự hình thành và phát triển của mầm quả thể, năng suất sinh học
• 4.7. Ảnh hưởng của nhiệt độ đến sự hình thành và phát triển của mầm quả thể, năng suất sinh học
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nấm Đông Trùng Hạ Thảo Cordyceps Militaris

Đông trùng hạ thảo (ĐTHT), tên khoa học Cordyceps, là một chi nấm ký sinh trên côn trùng. Vào mùa đông, nấm xâm nhiễm và ký sinh vào cơ thể côn trùng. Đến mùa hè, hệ sợi nấm phát triển thành cây nấm nhú lên khỏi mặt đất, gốc vẫn dính liền vào thân sâu. Do đó, nấm có tên gọi Đông trùng hạ thảo, nghĩa là mùa đông là côn trùng, mùa hạ là cây cỏ. Y học cổ truyền Trung Hoa và y học hiện đại đều công nhận giá trị dược lý của ĐTHT. Cordyceps militaris chứa nhiều hoạt chất sinh học như Cordycepin, Adenosine, và Mannitol, có tác dụng kháng khuẩn, kháng nấm, kháng u, điều hòa miễn dịch và bảo vệ tim mạch. Do có nhiều công dụng tốt, ĐTHT tự nhiên được săn đón với giá thành rất cao. Tuy nhiên, sản lượng ĐTHT tự nhiên rất ít. Các nhà khoa học đã nghiên cứu nuôi ĐTHT trên môi trường nhân tạo để tạo ra sản phẩm có giá trị tương đương với giá thành rẻ hơn.

1.1. Lịch Sử Nghiên Cứu và Phân Loại Nấm Đông Trùng Hạ Thảo

Ghi nhận đầu tiên về nấm Đông trùng hạ thảo được thực hiện tại Trung Quốc vào năm 620 sau Công nguyên. Các học giả Tây Tạng từ thế kỷ 15 đến thế kỷ 18 đã có nhiều công trình nghiên cứu về loài nấm này. Wu-Yiluo vào năm 1757 đã mô tả về nấm Đông trùng hạ thảo trong cuốn sách Dược điển. Việc phát hiện ra giá trị của Đông trùng hạ thảo thuộc về những người chăm bò trên núi Hymalaya ở Tây Tạng và Nepal. Họ thấy rằng những chú bò ăn phải cây nấm Đông trùng hạ thảo vào mùa xuân đã trở nên sung mãn hơn. Chi nấm Cordyceps đã được thu mẫu và định loại trên 400 loài khác nhau. Dựa trên đặc điểm hình thái và cấu trúc phân tử, các loài nấm này được xếp vào các chi chủ yếu như Cordyceps, Elaphocordyceps, Metacordyceps và Ophiocordyceps.

1.2. So Sánh Giữa Cordyceps Sinensis và Cordyceps Militaris

Cordyceps sinensis và Cordyceps militaris là hai loài nấm được nghiên cứu nhiều vì có nhiều hoạt chất sinh học tốt cho sức khỏe con người. Cordyceps sinensis thường phân bố ở độ cao trên 2000m so với mực nước biển ở khu vực Đông Á. Giá trị dược liệu của loài nấm này đã được biết đến hơn 2000 năm trước ở Trung Quốc. Tuy nhiên, sản lượng thu hoạch nấm Cordyceps sinensis ngoài tự nhiên rất ít. Các nhà khoa học đang gặp khó khăn trong việc tìm ra môi trường phù hợp để có thể nuôi loài nấm này mọc được quả thể trên môi trường nhân tạo. Cordyceps militaris phân bố hầu khắp trên thế giới với khoảng độ cao rộng hơn. Các nhà khoa học đã chứng minh rằng so với nuôi Cordyceps sinensis, nuôi Cordyceps militaris dễ dàng hơn trong cả môi trường rắn và môi trường lỏng.

II. Vấn Đề Ảnh Hưởng Điều Kiện Nuôi Trồng Nấm ĐTHT

Việc nuôi cấy Đông trùng hạ thảo trên môi trường nhân tạo phải trải qua hai giai đoạn chính: giai đoạn nhân giống cấp một và giai đoạn nuôi trên giá thể. Hiện nay, các nhà khoa học đã và đang tiến hành nghiên cứu phân lập các chủng nấm ĐTHT, xây dựng được quy trình nhân giống cấp một và đã có nhiều đơn vị sản xuất thành công tạo quả thể nấm Cordyceps militaris. Tuy nhiên, việc tìm kiếm thông tin về nuôi trồng loài nấm này trên các phương tiện thông tin, mạng internet còn gặp nhiều khó khăn. Đặc biệt, có rất ít các nghiên cứu về giai đoạn nuôi trên giá thể được công bố, trong khi đó giai đoạn nuôi trên giá thể được coi là giai đoạn quan trọng nhất trong việc tạo ra quả thể và có được các hoạt chất quý hiếm.

2.1. Tầm Quan Trọng Của Giai Đoạn Nuôi Trên Giá Thể

Giai đoạn nuôi trên giá thể là yếu tố then chốt quyết định đến sự hình thành và phát triển của quả thể nấm Đông trùng hạ thảo. Các yếu tố như thành phần dinh dưỡng của giá thể, độ ẩm, ánh sáng và nhiệt độ có ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng của sản phẩm. Việc tối ưu hóa các điều kiện nuôi trồng trong giai đoạn này là vô cùng quan trọng để đạt được hiệu quả kinh tế cao và sản phẩm có giá trị dược liệu tốt nhất. Các nghiên cứu về giai đoạn này còn hạn chế, gây khó khăn cho việc phát triển quy trình nuôi trồng hiệu quả.

2.2. Thiếu Hụt Thông Tin Về Điều Kiện Nuôi Trồng Tối Ưu

Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về nấm Đông trùng hạ thảo, nhưng thông tin chi tiết về các điều kiện nuôi trồng tối ưu, đặc biệt là giai đoạn nuôi trên giá thể, vẫn còn rất hạn chế. Các thông tin trên internet và các phương tiện truyền thông khác thường chung chung và không đủ để người trồng nấm có thể áp dụng một cách hiệu quả. Điều này dẫn đến việc năng suất và chất lượng nấm không ổn định, gây thiệt hại kinh tế cho người sản xuất. Cần có thêm nhiều nghiên cứu chuyên sâu để cung cấp thông tin chi tiết và chính xác về các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của nấm.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Môi Trường Nền Nấm ĐTHT

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của các điều kiện nuôi trồng khác nhau đến khả năng sinh trưởng của sợi nấm, sự hình thành và phát triển của mầm quả thể, và năng suất sinh học của nấm Đông trùng hạ thảo Cordyceps militaris. Các yếu tố được nghiên cứu bao gồm môi trường nền, bột nhộng tằm và nhiệt độ. Mục tiêu là xác định các điều kiện tối ưu để nuôi trồng nấm ĐTHT với năng suất và chất lượng cao nhất. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện quy trình sản xuất nấm ĐTHT trong thực tiễn.

3.1. Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Môi Trường Nền Khác Nhau

Thí nghiệm được thực hiện để đánh giá ảnh hưởng của các môi trường nền khác nhau đến khả năng sinh trưởng của sợi nấm Đông trùng hạ thảo. Các môi trường nền được sử dụng có thành phần dinh dưỡng khác nhau, bao gồm các nguồn carbon và nitrogen khác nhau. Khả năng sinh trưởng của sợi nấm được đánh giá dựa trên tốc độ phát triển, mật độ sợi nấm và hình thái sợi nấm. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp xác định môi trường nền nào là phù hợp nhất cho sự phát triển của sợi nấm.

3.2. Đánh Giá Ảnh Hưởng Của Bột Nhộng Tằm Đến Nấm ĐTHT

Bột nhộng tằm là một nguồn dinh dưỡng giàu protein và các chất khoáng, có thể có ảnh hưởng tích cực đến sự phát triển của nấm Đông trùng hạ thảo. Thí nghiệm được thực hiện để đánh giá ảnh hưởng của bột nhộng tằm đến khả năng sinh trưởng của sợi nấm, sự hình thành và phát triển của mầm quả thể, và năng suất sinh học. Các công thức môi trường khác nhau với tỷ lệ bột nhộng tằm khác nhau được sử dụng. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp xác định tỷ lệ bột nhộng tằm tối ưu cho việc nuôi trồng nấm.

3.3. Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Nhiệt Độ Đến Sự Phát Triển Nấm

Nhiệt độ là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển của nấm Đông trùng hạ thảo. Thí nghiệm được thực hiện để đánh giá ảnh hưởng của nhiệt độ đến sự hình thành và phát triển của mầm quả thể, và năng suất sinh học. Các công thức môi trường được nuôi cấy ở các nhiệt độ khác nhau. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp xác định nhiệt độ tối ưu cho việc nuôi trồng nấm.

IV. Kết Quả Ảnh Hưởng Của Môi Trường Nền Đến Năng Suất Nấm

Kết quả nghiên cứu cho thấy môi trường nền, bột nhộng tằm và nhiệt độ có ảnh hưởng đáng kể đến khả năng sinh trưởng của sợi nấm, sự hình thành và phát triển của mầm quả thể, và năng suất sinh học của nấm Đông trùng hạ thảo. Môi trường nền giàu dinh dưỡng và có tỷ lệ carbon/nitrogen phù hợp giúp sợi nấm phát triển nhanh và mạnh. Bột nhộng tằm cung cấp protein và các chất khoáng cần thiết cho sự hình thành và phát triển của quả thể. Nhiệt độ tối ưu giúp quả thể phát triển đồng đều và đạt năng suất cao. Các kết quả này cung cấp thông tin quan trọng cho việc tối ưu hóa quy trình nuôi trồng nấm ĐTHT.

4.1. Môi Trường Nền Tối Ưu Cho Sinh Trưởng Sợi Nấm ĐTHT

Môi trường nền giàu dinh dưỡng và có tỷ lệ carbon/nitrogen phù hợp giúp sợi nấm Đông trùng hạ thảo phát triển nhanh và mạnh. Các nguồn carbon và nitrogen khác nhau có ảnh hưởng khác nhau đến sự phát triển của sợi nấm. Môi trường nền chứa các loại đường đơn giản và các nguồn nitrogen hữu cơ thường cho kết quả tốt hơn. Việc lựa chọn môi trường nền phù hợp là yếu tố quan trọng để đạt được năng suất cao.

4.2. Tỷ Lệ Bột Nhộng Tằm Ảnh Hưởng Đến Quả Thể Nấm

Bột nhộng tằm cung cấp protein và các chất khoáng cần thiết cho sự hình thành và phát triển của quả thể nấm Đông trùng hạ thảo. Tỷ lệ bột nhộng tằm trong môi trường nuôi cấy có ảnh hưởng đáng kể đến kích thước, hình thái và màu sắc của quả thể. Tỷ lệ bột nhộng tằm tối ưu giúp quả thể phát triển đồng đều và đạt chất lượng cao. Việc sử dụng bột nhộng tằm là một phương pháp hiệu quả để tăng năng suất và chất lượng nấm.

4.3. Nhiệt Độ Tối Ưu Cho Phát Triển Quả Thể Nấm ĐTHT

Nhiệt độ là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển của quả thể nấm Đông trùng hạ thảo. Nhiệt độ tối ưu giúp quả thể phát triển đồng đều và đạt năng suất cao. Nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp có thể ức chế sự phát triển của quả thể và làm giảm năng suất. Việc kiểm soát nhiệt độ trong quá trình nuôi cấy là rất quan trọng để đạt được kết quả tốt nhất.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Tối Ưu Quy Trình Nuôi Trồng Nấm ĐTHT

Kết quả nghiên cứu này có thể được ứng dụng trong thực tiễn để tối ưu hóa quy trình nuôi trồng nấm Đông trùng hạ thảo. Việc lựa chọn môi trường nền phù hợp, sử dụng bột nhộng tằm với tỷ lệ tối ưu và kiểm soát nhiệt độ trong quá trình nuôi cấy sẽ giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển ngành sản xuất nấm ĐTHT tại Việt Nam, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường và mang lại lợi ích kinh tế cho người sản xuất.

5.1. Xây Dựng Quy Trình Sản Xuất Nấm ĐTHT Hiệu Quả

Kết quả nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng quy trình sản xuất nấm Đông trùng hạ thảo hiệu quả. Quy trình này bao gồm các bước lựa chọn môi trường nền, chuẩn bị giá thể, cấy giống, nuôi cấy và thu hoạch. Việc áp dụng quy trình này sẽ giúp người sản xuất đạt được năng suất cao và chất lượng ổn định.

5.2. Nâng Cao Chất Lượng Sản Phẩm Nấm ĐTHT

Việc tối ưu hóa các điều kiện nuôi trồng sẽ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm nấm Đông trùng hạ thảo. Sản phẩm có chất lượng cao sẽ có hàm lượng các hoạt chất sinh học cao hơn, màu sắc đẹp hơn và hình thái đồng đều hơn. Điều này sẽ giúp sản phẩm cạnh tranh tốt hơn trên thị trường và mang lại giá trị kinh tế cao hơn.

VI. Kết Luận Tương Lai Nghiên Cứu và Phát Triển Nấm ĐTHT

Nghiên cứu này đã đánh giá ảnh hưởng của các điều kiện nuôi trồng đến khả năng tạo quả thể của nấm Đông trùng hạ thảo Cordyceps militaris. Kết quả cho thấy môi trường nền, bột nhộng tằm và nhiệt độ có ảnh hưởng đáng kể đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Cần có thêm nhiều nghiên cứu để khám phá các yếu tố khác ảnh hưởng đến sự phát triển của nấm và tối ưu hóa quy trình sản xuất. Việc phát triển ngành sản xuất nấm ĐTHT có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp nguồn dược liệu quý giá cho sức khỏe con người và mang lại lợi ích kinh tế cho xã hội.

6.1. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Nấm ĐTHT

Các hướng nghiên cứu tiếp theo về nấm Đông trùng hạ thảo có thể tập trung vào việc khám phá các yếu tố khác ảnh hưởng đến sự phát triển của nấm, như ánh sáng, độ ẩm và pH. Ngoài ra, cần có thêm nghiên cứu về các chủng nấm khác nhau và các phương pháp nuôi cấy tiên tiến để tăng năng suất và chất lượng sản phẩm.

6.2. Tiềm Năng Phát Triển Ngành Sản Xuất Nấm ĐTHT

Ngành sản xuất nấm Đông trùng hạ thảo có tiềm năng phát triển rất lớn tại Việt Nam. Nhu cầu thị trường ngày càng tăng và giá trị kinh tế cao của sản phẩm là những yếu tố thuận lợi cho sự phát triển của ngành. Việc đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, xây dựng quy trình sản xuất hiệu quả và quảng bá sản phẩm sẽ giúp ngành sản xuất nấm ĐTHT phát triển bền vững và đóng góp vào sự phát triển kinh tế của đất nước.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Nấm Đông trùng hạ thảo (Cordyceps) là nhóm nấm ký sinh trên ấu trùng côn trùng có giá trị dược liệu cao, được ứng dụng trong y học cổ truyền và y học hiện đại với các hoạt chất sinh học quan trọng như cordycepin, adenosine, D-mannitol và superoxide dismutase (SOD). Trong tự nhiên, loài Cordyceps sinensis có sản lượng thu hoạch rất thấp (khoảng 80 kg/năm), phân bố hạn chế ở các vùng núi cao trên 2000 m (Tây Tạng) và giá thành thương phẩm rất cao. Nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng, các nghiên cứu trên thế giới và tại Việt Nam đã hướng vào loài nấm Nhộng trùng thảo Cordyceps militaris nhờ khả năng sinh trưởng và hình thành quả thể trên môi trường nhân tạo, đồng thời chứa hàm lượng một số hoạt chất quý tương đương hoặc cao hơn Cordyceps sinensis.

Tại Việt Nam, quy trình sản xuất nấm Cordyceps militaris thương mại đòi hỏi kiểm soát nghiêm ngặt các yếu tố môi trường và giá thể. Trong đó, giai đoạn nuôi trên giá thể nhân tạo để kích thích hình thành quả thể và tích lũy sinh khối là khâu quyết định trực tiếp đến năng suất cũng như chất lượng sản phẩm nhưng các công bố khoa học trong nước về giai đoạn này còn hạn chế. Đề tài khóa luận tốt nghiệp "Đánh giá ảnh hưởng của điều kiện nuôi trồng tới khả năng tạo quả thể của nấm Đông trùng hạ thảo Cordyceps militaris" của sinh viên Hà Văn Hướng (Khoa Công nghệ Sinh học và Công nghệ Thực phẩm, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên, 2016) được thực hiện nhằm giải quyết vấn đề kỹ thuật này.

Mục tiêu và các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể được xác định như sau:

• Mục tiêu: Đánh giá ảnh hưởng của điều kiện nuôi trồng tới khả năng sinh trưởng của sợi nấm, sự hình thành và phát triển của mầm quả thể, năng suất sinh học của nấm Đông trùng hạ thảo Cordyceps militaris.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Xác định ảnh hưởng của môi trường nền khác nhau đến khả năng sinh trưởng của sợi nấm, sự hình thành và phát triển của mầm quả thể, năng suất sinh học.
  2. Xác định ảnh hưởng của bột nhộng tằm đến khả năng sinh trưởng của sợi nấm, sự hình thành và phát triển của mầm quả thể, năng suất sinh học.
  3. Xác định ảnh hưởng của nhiệt độ đến sự hình thành và phát triển của mầm quả thể, năng suất sinh học.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Chủng nấm Đông trùng hạ thảo Cordyceps militaris được lưu giữ và bảo quản ở 4°C tại Viện Khoa học Sự sống – Đại học Thái Nguyên.
• Phạm vi nghiên cứu: Đánh giá các chỉ tiêu sinh trưởng hệ sợi, thời gian xuất hiện mầm quả thể, chiều dài quả thể và hiệu suất sinh học (Biological Efficiency - BE) dưới tác động của 3 loại môi trường dinh dưỡng nền, 4 tỷ lệ bổ sung bột nhộng tằm (0%, 1%, 2%, 3%) và 4 chế độ nhiệt độ nuôi trồng (20°C, 20–25°C, 25°C, 30°C).
• Địa điểm và thời gian: Nghiên cứu được tiến hành tại Phòng Sinh học Phân tử – Viện Khoa học Sự sống – Đại học Thái Nguyên, từ tháng 12/2015 đến tháng 6/2016.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và đặc tính sinh học của đối tượng nghiên cứu

Chi nấm Cordyceps thuộc họ Clavicipitaceae, ngành phụ nấm túi (Ascomycotina). Loài Cordyceps militaris có chu trình phát triển tự nhiên ký sinh trên nhộng hoặc ấu trùng sâu non bộ Cánh vẩy (Lepidoptera), sau đó hình thành quả thể dạng chùy thon dài màu vàng cam mọc nhô ra khỏi xác côn trùng. Về giá trị hóa sinh, nghiên cứu tổng hợp các số liệu so sánh thành phần giữa Cordyceps sinensis và Cordyceps militaris trong tài liệu tham khảo cho thấy C. militaris có hàm lượng cordycepin đạt khoảng 2,0% (so với 0,48% ở C. sinensis), D-mannitol đạt 8,0% (so với 6,8%), hoạt độ enzym SOD đạt 584 IU/mg (so với 183 IU/mg), cùng nhiều axit amin thiết yếu (acid aspartic, acid glutamic, alanin, threonin, valin, leucin...) và vitamin nhóm A, B, C, E.

Về mặt sinh lý dinh dưỡng, nấm Cordyceps militaris đòi hỏi nguồn cacbon (glucose), nguồn nitơ hữu cơ (peptone, bột nhộng tằm), khoáng đa vi lượng ($MgSO_4\cdot7H_2O$, $K_2HPO_4$) và chất điều hòa sinh trưởng ($\alpha$-Naphthalene acetic acid - NAA) ở tỷ lệ cân đối; nồng độ đạm quá cao được chứng minh có thể kìm hãm sự biệt hóa tạo quả thể. Về mặt sinh thái học, sự chuyển pha từ sinh trưởng sinh dưỡng (hệ sợi) sang sinh sản (tạo mầm quả thể) chịu ảnh hưởng quyết định bởi sự thay đổi của chế độ chiếu sáng (chu kỳ 12 giờ sáng/12 giờ tối, cường độ 500 lux) và biên độ nhiệt độ.

Phương pháp nghiên cứu và bố trí thí nghiệm

Nghiên cứu áp dụng quy trình nuôi cấy thực nghiệm 6 bước dựa theo Ting-chi Wen và cộng sự (2014):

1. Nhân giống dịch thể: Nuôi cấy chủng nấm trên môi trường dịch thể YMK (20 g/l glucose, 5 g/l peptone, 0,5 g/l $MgSO_4\cdot7H_2O$, 1,5 g/l $K_2HPO_4$) ở 23°C, pH 6,3, lắc 150 vòng/phút trong 120 giờ.
2. Chuẩn bị cơ chất giá thể: Sử dụng 20 g gạo lứt Khang Dân 18 phối trộn cùng 32 ml môi trường nền trong bình thủy tinh dung tích $5 \times 10\text{ cm}$, khử trùng bằng nồi hấp áp lực ở 121°C trong 30 phút.
3. Cấy giống: Cấy 2 ml dịch giống 5 ngày tuổi vào bình nuôi trong tủ an toàn sinh học cấp II.
4. Ươm sợi: Nuôi trong phòng tối ở 20°C cho đến khi sợi nấm ăn kín cơ chất.
5. Kích thích tạo quả thể: Chiếu sáng cường độ 500 lux với chu kỳ 12 giờ sáng/12 giờ tối, độ ẩm không khí 80%.
6. Theo dõi và thu thập số liệu: Đo đạc các chỉ tiêu sinh trưởng và năng suất sau 40–50 ngày nuôi cấy.

Các thí nghiệm được bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn toàn (CRD), mỗi công thức lặp lại 3 lần, mỗi lần lặp lại gồm 10 bình mẫu.

Nhóm thí nghiệm	Yếu tố khảo sát	Các công thức nghiệm thức
Nội dung 1 (TN1 & TN2)	Môi trường nền dinh dưỡng	- Môi trường A: Glucose 40 g/l, peptone 5 g/l, $MgSO_4\cdot7H_2O$ 1,5 g/l, $K_2HPO_4$ 1,5 g/l, NAA 1 mg/l - Môi trường B: Glucose 10 g/l, peptone 10 g/l, $MgSO_4\cdot7H_2O$ 1,0 g/l, $K_2HPO_4$ 1,0 g/l, NAA 1 mg/l - Môi trường C: Nước dừa tự nhiên (pH chung điều chỉnh 6,3)
Nội dung 2 (TN3 & TN4)	Tỷ lệ bột nhộng tằm bổ sung	- CT1 (Đ/c): Gạo lứt + Môi trường A + 0% bột nhộng tằm - CT2: Gạo lứt + Môi trường A + 1% bột nhộng tằm - CT3: Gạo lứt + Môi trường A + 2% bột nhộng tằm - CT4: Gạo lứt + Môi trường A + 3% bột nhộng tằm
Nội dung 3 (TN5)	Nhiệt độ phòng nuôi quả thể	- CT1: 20°C cố định - CT2: 20–25°C luân nhiệt (12h sáng ở 25°C, 12h tối ở 20°C) - CT3: 25°C cố định - CT4: 30°C cố định

Chỉ tiêu theo dõi và phương pháp xử lý số liệu

• Thời gian hệ sợi ăn kín cơ chất và thời gian hình thành mầm quả thể: Ghi nhận theo đơn vị ngày.
• Mật độ hệ sợi bề mặt: Đánh giá định tính theo 3 mức (+: thưa, ++: trung bình, +++: dày đặc).
• Chiều dài quả thể: Đo bằng thước kẹp (đơn vị mm) tại thời điểm thu hoạch, thực hiện trên 5 mầm quả thể được đánh dấu cố định trên mỗi bình.
• Năng suất sinh học (Biological Efficiency - BE): Tính theo tỷ lệ phần trăm giữa khối lượng quả thể tươi thu được trên khối lượng cơ chất khô ban đầu: $$\text{BE } (%) = \frac{\text{Khối lượng quả thể tươi (g)}}{\text{Khối lượng cơ chất khô (g)}} \times 100$$
• Phương pháp thống kê: Số liệu được phân tích phương sai (ANOVA) bằng phần mềm IRRISTART 4.0; kiểm định sai khác giữa các giá trị trung bình theo tiêu chuẩn LSD (Least Significant Difference) và trắc nghiệm Duncan ở độ tin cậy 95% ($P < 0,05$); độ biến động dữ liệu được biểu thị qua hệ số biến thiên (CV%).

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của việc nghiên cứu công nghệ nuôi cấy nhân tạo nấm Cordyceps militaris tại Việt Nam nhằm thay thế nguồn dược liệu tự nhiên đang cạn kiệt. Xác định mục tiêu hoàn thiện thông số môi trường bán nhân tạo (giá thể hạt ngũ cốc bổ sung dịch dinh dưỡng) để tối ưu hóa khả năng tạo quả thể, rút ngắn chu kỳ sinh trưởng và nâng cao hiệu suất sinh học.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng kết lịch sử phân loại chi Cordyceps, phân bố sinh thái học và các công trình nghiên cứu dược lý thực nghiệm. Các dữ liệu trích dẫn chỉ ra rằng dịch chiết từ quả thể nấm có khả năng gây độc chọn lọc và kích hoạt quá trình tự chết (apoptosis) trên các dòng tế bào ung thư người (K562, Du145, NB-4, U937) qua cơ chế hoạt hóa enzym caspase-3 và ức chế yếu tố sinh mạch bFGF. Phần tổng quan cũng điểm lại các mô hình nuôi cấy trên môi trường rắn (gạo lứt, nhộng tằm) và môi trường dịch thể tại Trung Quốc, Hàn Quốc, Hoa Kỳ và một số đơn vị nghiên cứu bước đầu tại Việt Nam.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết danh mục trang thiết bị (nồi hấp vô trùng, tủ an toàn sinh học cấp II, tủ sấy, máy lắc, hệ thống giàn đèn), hóa chất tinh khiết, các công thức môi trường YMK, môi trường A, B, C; quy trình bố trí 5 thí nghiệm đơn yếu tố và các công thức toán thống kê sinh học áp dụng trong tính toán BE, LSD và CV.

Phần 4: Kết quả và thảo luận

1. Ảnh hưởng của môi trường nền dinh dưỡng đến sinh trưởng và tạo quả thể

Kết quả thí nghiệm 1 và 2 cho thấy thành phần môi trường nền có ảnh hưởng rõ rệt đến cả giai đoạn phát triển hệ sợi và giai đoạn hình thành quả thể ($P < 0,05$).

Công thức môi trường	Thời gian lan kín cơ chất (ngày)	Mật độ hệ sợi	Thời gian hình thành mầm quả thể (ngày)	Chiều dài quả thể (mm)	Năng suất sinh học BE (%)
Môi trường A	$10,30^{\text{c}}$	+++	$15,37^{\text{b}}$	$39,07^{\text{a}}$	$5,92^{\text{a}}$
Môi trường B	$11,63^{\text{b}}$	+++	$16,47^{\text{a}}$	$35,70^{\text{b}}$	$5,08^{\text{b}}$
Môi trường C	$12,53^{\text{a}}$	++	$17,00^{\text{a}}$	$25,50^{\text{c}}$	$3,06^{\text{c}}$
Hệ số CV (%)	1,5	—	2,0	2,8	1,9
Giá trị $LSD_{0,05}$	0,33	—	0,66	1,84	0,18

Ghi chú: Các chữ cái khác nhau trong cùng một cột biểu thị sự sai khác có ý nghĩa thống kê ở mức $P < 0,05$.

Môi trường A (chứa hàm lượng glucose cao 40 g/l và peptone 5 g/l) giúp hệ sợi lan kín cơ chất nhanh nhất (10,30 ngày), thúc đẩy tạo mầm sớm nhất (15,37 ngày) và đạt năng suất sinh học cao nhất (5,92%). Tác giả giải thích tỷ lệ C/N của môi trường A phù hợp với nhu cầu sinh lý nấm, trong khi môi trường B có hàm lượng đạm peptone quá cao (10 g/l) làm chậm quá trình biệt hóa mầm quả thể; môi trường C (nước dừa tự nhiên) thiếu tính ổn định về hàm lượng khoáng và đường khử, dẫn đến năng suất sinh học thấp nhất. Do đó, Môi trường A được chọn làm môi trường nền chuẩn (MTN*) cho các thí nghiệm tiếp theo.

2. Ảnh hưởng của tỷ lệ bổ sung bột nhộng tằm

Bổ sung bột nhộng tằm (nguồn chứa 73,5% protein, 17 loại axit amin và vitamin) vào nền Môi trường A + gạo lứt làm thay đổi đáng kể tốc độ sinh trưởng và năng suất quả thể ($P < 0,05$).

Công thức (% bột nhộng tằm)	Thời gian lan kín cơ chất (ngày)	Thời gian hình thành mầm quả thể (ngày)	Chiều dài quả thể (mm)	Năng suất sinh học BE (%)
CT1 (0% - Đ/c)	$10,67^{\text{a}}$	$16,13^{\text{a}}$	$35,90^{\text{d}}$	$6,20^{\text{d}}$
CT2 (1%)	$9,67^{\text{b}}$	$16,23^{\text{a}}$	$42,70^{\text{c}}$	$9,63^{\text{c}}$
CT3 (2%)	$8,70^{\text{c}}$	$15,67^{\text{a,b}}$	$55,33^{\text{a}}$	$11,93^{\text{a}}$
CT4 (3%)	$10,17^{\text{a,b}}$	$16,47^{\text{a}}$	$45,27^{\text{b}}$	$10,00^{\text{b}}$
Hệ số CV (%)	4,1	1,8	1,2	2,2
Giá trị $LSD_{0,05}$	0,77	0,54	1,05	0,38

Công thức bổ sung 2% bột nhộng tằm (CT3) cho kết quả tối ưu vượt trội trên tất cả các chỉ tiêu: thời gian ăn kín cơ chất ngắn nhất (8,70 ngày), chiều dài quả thể trung bình lớn nhất (55,33 mm) và năng suất sinh học đạt cực đại (11,93%), cao gần gấp đôi so với đối chứng không bổ sung bột nhộng tằm (6,20%). Khi nâng tỷ lệ bột nhộng tằm lên mức 3% (CT4), các chỉ tiêu sinh trưởng và năng suất có xu hướng giảm (BE giảm xuống 10,00%, thời gian lan sợi kéo dài lên 10,17 ngày). Hiện tượng này được lý giải do nồng độ nitơ hữu cơ tổng số vượt ngưỡng tối ưu gây ức chế quá trình phát triển hệ sợi và tạo mầm.

3. Ảnh hưởng của nhiệt độ nuôi trồng đến sự phát triển quả thể

Nhiệt độ phòng nuôi trong giai đoạn chiếu sáng kích thích tạo quả thể (độ ẩm 80%, chiếu sáng 12 giờ/ngày, 500 lux) được khảo sát trên môi trường tối ưu (Gạo lứt + Môi trường A + 2% bột nhộng tằm).

Công thức nhiệt độ	Thời gian hình thành mầm quả thể (ngày)	Chiều dài quả thể (mm)	Năng suất sinh học BE (%)
CT1 ($20^\circ\text{C}$)	$16,30^{\text{a}}$	$44,10^{\text{c}}$	$8,14^{\text{c}}$
CT2 ($20-25^\circ\text{C}$ luân nhiệt)	$15,44^{\text{b}}$	$54,77^{\text{a}}$	$10,85^{\text{a}}$
CT3 ($25^\circ\text{C}$)	$16,30^{\text{a}}$	$46,97^{\text{b}}$	$9,47^{\text{b}}$
CT4 ($30^\circ\text{C}$)	$16,50^{\text{a}}$	$38,53^{\text{d}}$	$7,10^{\text{d}}$
Hệ số CV (%)	1,7	1,4	2,4
Giá trị $LSD_{0,05}$	0,53	1,20	0,40

Chế độ nhiệt độ luân nhiệt $20–25^\circ\text{C}$ (12 giờ chiếu sáng ở 25°C kết hợp 12 giờ tối ở 20°C) đem lại hiệu quả cao nhất: thời gian tạo mầm sớm nhất (15,44 ngày), chiều dài quả thể đạt 54,77 mm và năng suất sinh học đạt 10,85%. Sự chênh lệch nhiệt độ ngày/đêm tạo ra tác động kích thích sinh lý, mô phỏng điều kiện tự nhiên giúp thúc đẩy phân hóa mầm. Ở nhiệt độ cao cố định 30°C (CT4), nấm sinh trưởng kém nhất, quả thể ngắn (38,53 mm) và năng suất sinh học giảm mạnh còn 7,10%.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Tổng hợp các thông số kỹ thuật tối ưu đã được chứng minh qua thực nghiệm và đề xuất các nghiên cứu tiếp theo về quy mô sản xuất thử nghiệm.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả định lượng chính

Nghiên cứu đã xác định được tổ hợp các yếu tố nuôi trồng tối ưu cho nấm Cordyceps militaris trên giá thể gạo lứt bán nhân tạo:

• Thành phần môi trường nền tối ưu (Môi trường A): Glucose 40 g/l, peptone 5 g/l, $MgSO_4\cdot7H_2O$ 1,5 g/l, $K_2HPO_4$ 1,5 g/l, NAA 1 mg/l (pH 6,3).
• Tỷ lệ cơ chất bổ sung tối ưu: 2% bột nhộng tằm phối trộn cùng 20 g gạo lứt và 32 ml dung dịch Môi trường A.
• Chế độ nhiệt độ tối ưu: Chế độ luân nhiệt $20–25^\circ\text{C}$ (25°C trong 12 giờ chiếu sáng 500 lux; 20°C trong 12 giờ pha tối; độ ẩm 80%).
• Các chỉ tiêu sinh học đạt được ở điều kiện tối ưu:
  • Thời gian hệ sợi ăn kín cơ chất: 8,70 ngày.
  • Thời gian hình thành mầm quả thể: 15,44 – 15,67 ngày.
  • Chiều dài quả thể trung bình tại thời điểm thu hoạch: 54,77 – 55,33 mm.
  • Hiệu suất sinh học (Biological Efficiency - BE): Đạt từ 10,85% đến 11,93% (tăng gần gấp đôi so với công thức đối chứng không bổ sung nhộng tằm).

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

• Ý nghĩa lý thuyết: Cung cấp dẫn liệu thực nghiệm có kiểm soát thống kê về động thái sinh trưởng của chủng nấm Cordyceps militaris dưới tác động của các nguồn dinh dưỡng C/N và yếu tố vi khí hậu (nhiệt độ luân nhiệt), làm sáng tỏ cơ chế ức chế phân hóa mầm khi dư thừa nitơ hữu cơ.
• Ý nghĩa thực tiễn: Thiết lập công thức giá thể bán nhân tạo sử dụng nguyên liệu sẵn có, giá thành thấp (gạo lứt Khang Dân 18, bột nhộng tằm) giúp hạ giá thành sản xuất nấm Đông trùng hạ thảo, tạo cơ sở kỹ thuật chuyển giao cho các cơ sở sản xuất sinh học thực nghiệm.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài:

  • Nghiên cứu được thực hiện trong phạm vi quy mô phòng thí nghiệm (bình nuôi thủy tinh dung tích nhỏ $5 \times 10\text{ cm}$), chưa tiến hành đánh giá trên quy mô nuôi trồng bán công nghiệp hoặc công nghiệp.
  • Chưa thực hiện phân tích định lượng hàm lượng các hoạt chất sinh học đặc trưng (cordycepin, adenosine, D-mannitol) trong quả thể thu hoạch bằng phương pháp hóa học phân tích (như sắc ký lỏng hiệu năng cao HPLC) giữa các công thức thí nghiệm khác nhau để đánh giá tương quan giữa năng suất sinh học và chất lượng dược liệu.
  • Các yếu tố khảo sát mới tập trung vào 3 biến số đơn lẻ (loại môi trường nền, tỷ lệ bột nhộng tằm, nhiệt độ), chưa khảo sát sâu ảnh hưởng của các dải bước sóng ánh sáng đơn sắc (LED xanh, LED đỏ) hay mật độ thông khí trong bình nuôi.

• Hướng nghiên cứu tiếp theo:

  • Hoàn thiện quy trình công nghệ nuôi cấy trên các loại giá thể phụ phẩm nông nghiệp khác nhằm tối ưu chi phí sản xuất.
  • Phân tích định tính và định lượng hoạt chất cordycepin và adenosine trong sản phẩm quả thể thu được ở các điều kiện nuôi trồng khác nhau.
  • Thử nghiệm sản xuất ở quy mô lớn hơn để hoàn thiện quy trình công nghệ chuyển giao vào thực tiễn.

---

Giá trị tham khảo

Bản khóa luận là tài liệu tham khảo thực nghiệm hữu ích cho các nhóm đối tượng sau:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Công nghệ Sinh học, Công nghệ Thực phẩm, Nông học: Tham khảo cách thức thiết kế thí nghiệm sinh học vi sinh/nấm học, phương pháp tính toán hiệu suất sinh học (BE), quy trình nhân giống dịch thể YMK và kỹ thuật xử lý số liệu thống kê bằng phần mềm IRRISTART (phân tích phương sai ANOVA, LSD, Duncan).
• Người làm nghiên cứu và kỹ thuật viên nuôi trồng nấm dược liệu: Khai thác thông số chi tiết về thành phần dung dịch Môi trường A, tỷ lệ phối trộn 2% bột nhộng tằm và chế độ sốc nhiệt luân kỳ $20–25^\circ\text{C}$ để ứng dụng trực tiếp vào quy trình sản xuất thực tế nấm Cordyceps militaris nhằm cải thiện năng suất quả thể.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Môi trường nhân giống dịch thể cấp một được tác giả sử dụng có thành phần cụ thể như thế nào?
Tác giả sử dụng môi trường dịch thể YMK với thành phần: glucose 20 g/l, peptone 5 g/l, $MgSO_4$ 0,5 g/l, $K_2HPO_4\cdot3H_2O$ 1,5 g/l. Quá trình nhân giống dịch thể được thực hiện ở nhiệt độ 23°C, pH 6,3, tốc độ lắc 150 vòng/phút trong thời gian 120 giờ (5 ngày).

2. Tại sao môi trường nền A lại cho kết quả sinh trưởng và tạo quả thể vượt trội hơn môi trường B và môi trường C?
Môi trường nền A có hàm lượng glucose cao (40 g/l) kết hợp peptone ở mức vừa phải (5 g/l), tạo tỷ lệ C/N cân đối giúp hệ sợi phát triển khỏe và chuyển pha tạo mầm nhanh (15,37 ngày). Môi trường B chứa nồng độ peptone quá cao (10 g/l) làm dư thừa nitơ, dẫn đến ức chế quá trình biệt hóa mầm. Môi trường C (nước dừa tự nhiên) có thành phần dinh dưỡng không đồng nhất và thiếu sự cân bằng khoáng bổ sung, dẫn đến năng suất sinh học thấp nhất (3,06%).

3. Bổ sung bột nhộng tằm ở tỷ lệ nào là tối ưu và tại sao tỷ lệ 3% lại làm giảm năng suất sinh học?
Tỷ lệ bổ sung tối ưu là 2% bột nhộng tằm (tính trên khối lượng cơ chất), giúp chiều dài quả thể đạt cực đại 55,33 mm và năng suất sinh học BE đạt 11,93%. Khi tăng lên 3% bột nhộng tằm (tương đương bổ sung 30 g/lít), tổng hàm lượng nitơ hữu cơ trong môi trường quá cao kết hợp cùng peptone đã làm chậm tốc độ sinh trưởng của hệ sợi (thời gian ăn kín cơ chất tăng từ 8,70 ngày lên 10,17 ngày) và cản trở sự hình thành mầm quả thể, khiến BE giảm xuống 10,00%.

4. Chế độ nhiệt độ nào kích thích hình thành quả thể nấm tốt nhất trong nghiên cứu?
Chế độ luân nhiệt $20–25^\circ\text{C}$ (gồm 12 giờ chiếu sáng 500 lux ở 25°C và 12 giờ tối ở 20°C) cho kết quả tốt nhất, giúp rút ngắn thời gian hình thành mầm quả thể xuống còn 15,44 ngày, chiều dài quả thể đạt 54,77 mm và năng suất sinh học đạt 10,85%. Mức nhiệt độ cố định 30°C cho hiệu quả kém nhất (BE chỉ đạt 7,10%).

5. Chỉ tiêu năng suất sinh học (Biological Efficiency - BE) trong khóa luận được tính toán như thế nào?
Chỉ tiêu BE (%) được tính theo phương pháp của Shrestha và cộng sự (2012), xác định bằng tỷ lệ phần trăm giữa khối lượng quả thể nấm tươi thu hoạch trên khối lượng cơ chất khô ban đầu trong mỗi bình nuôi cấy sau 40–50 ngày nuôi.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hà Văn Hướng đã hoàn thành việc khảo sát thực nghiệm và xác định được các thông số kỹ thuật then chốt cho quy trình nuôi trồng nấm Cordyceps militaris trên giá thể gạo lứt. Kết quả khẳng định việc phối hợp Môi trường nền A (glucose 40 g/l, peptone 5 g/l), bổ sung 2% bột nhộng tằm và duy trì chế độ luân nhiệt $20–25^\circ\text{C}$ mang lại hiệu suất sinh học cao nhất (đạt xấp xỉ 11% - 12%). Các số liệu thu được từ nghiên cứu là cơ sở khoa học đáng tin cậy phục vụ việc hoàn thiện quy trình công nghệ sản xuất nấm Đông trùng hạ thảo nhân tạo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Đông trùng hạ thảo (ĐTHT) tên khoa học Cordyceps là các loài nấm ký sinh trên một số loài côn trùng. Vào mùa Đông nấm xâm nhiễm, ký sinh vào cơ thể côn trùng. Đến mùa Hè, hệ sợi nấm phát triển thành cây nấm nhú lên khỏi mặt đất nhưng gốc vẫn dính liền vào thân sâu. Chính vì vậy mà nấm có tên gọi Đông trùng hạ thảo, có nghĩa là mùa đông là côn trùng, mùa hạ là cây cỏ.

Từ y học cổ truyền Trung Hoa cho đến y học hiện đại của các nước phát triển Mỹ, châu Âu đều công nhận giá trị dược lý của ĐTHT. Loài nấm Cordyceps militaris là một trong những loài thuộc họ Cordyceps, trong quả thể nấm có hàm lượng các hoạt chất có hoạt tính sinh học như: Cordycepin (3'-deoxyadenosine) là một chất tương tự nucleoside có các hoạt tính sinh học bao gồm kháng khuẩn, kháng nấm, kháng u, hoạt động kháng virus [9],[ 38]. Kim et al. Adenosine được cho là có tác dụng điều hòa miễn dịch, bảo vệ tim mạch.

Mannitol của Cordyceps militaris cũng có chức năng hoạt tính sinh học, lợi tiểu, chống các chứng ho ra máu [25]. Superoxide dismutise để phòng ngừa và điều trị xuất huyết não, viêm loét, loại bỏ tình trạng viêm, loạn nhịp tim, phù nề, nhiễm độc, bệnh thấp khớp, thấp khớp, viêm khớp dạng thấp, tổn thương bức xạ, nhiễm độc thuyên tắc. Đông trùng hạ thảo còn có chứa nhiều loại vitamin (trong 100g đông trùng hạ thảo có 0,12 g vitamin B12; 29,19 mg vitamin A; 116,03 mg vitamin C, ngoài ra còn có vitamin B2 (riboflavin), vitamin E, vitamin K.) ngoài ra còn có khoảng 25 - 30 % protein. 2 Do có công công dụng rất tốt nên ĐTHT tự nhiên đang được săn đón rất nhiều với giá thành lên tới hàng tỉ đồng cho 1 kg.

Mặc dù vậy, sản lượng ĐTHT tự nhiên thu hoạch được rất ít. Trước tình hình đó, các nhà khoa học trên thế giới như Mỹ, Thái Lan, Trung Quốc, đã tiến hành nghiên cứu nuôi ĐTHT trên môi trường nhân tạo có hầu hết các hoạt tính sinh học của ĐTHT tự nhiên nhưng lại có giá thành rẻ hơn đáng kể. Tại Việt Nam, do điều kiện nuôi cấy rất nghiêm ngặt, chi phí lớn nên ĐTHT hiện mới chỉ được sản xuất bởi một số đơn vị như Công ty Thiên Phúc, Viện Bảo vệ thực vật với giá thành vẫn còn rất cao. Để nuôi cấy ĐTHT trên môi trường nhân tạo phải trải qua hai giai đoạn chính là giai đoạn nhân giống cấp một và giai đoạn nuôi trên giá thể.

Hiện nay ở nước ta các nhà khoa học đã và đang tiến hành nghiên cứu phân lập các chủng nấm ĐTHT, xây dựng được quy trình nhân giống cấp một và đã có nhiều đơn vị đã sản xuất thành công tạo quả thể nấm ĐTHT Cordyceps militaris. Tuy nhiên việc tìm kiếm thông tin về nuôi trồng loài nấm này trên các phương tiện thông tin, mạng internet còn gặp nhiều khó khăn. Đặc biết có rất ít các nghiên cứu về giai đoạn nuôi trên giá thể được công bố, trong khi đó giai đoạn nuôi trên giá thể được coi là giai đoạn quan trọng nhất trong việc tạo ra quả thể và có được các hoạt chất quý hiếm. Xuất phát từ thực tiễn, tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá ảnh hƣởng của điều kiện nuôi trồng tới khả năng tạo quả thể của nấm Đông trùng hạ thảo Cordyceps militaris”.

Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1. Mục tiêu - Đánh giá được ảnh hưởng của điều kiện nuôi trồng tới khả năng sinh trưởng của sợi nấm, sự hình thành và phát triển của mầm quả thể, năng suất sinh học của nấm Đông trùng hạ thảo Cordyceps militaris.