Đặc điểm một số dấu ấn sinh học ở người bệnh sốt xuất huyết dengue điều trị tại bệnh viện bệnh nhiệt đới trung ương giai đoạn 2017 2019

Chuyên khảo y tế phân tích Đặc điểm một số dấu ấn sinh học ở người bệnh sốt xuất huyết dengue điều trị tại bệnh viện bệnh, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Ngô Thị Mai Khanh
• Người hướng dẫn: TS. Lê Văn Duyệt
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Kỹ Thuật Xét Nghiệm Y Học
• Đề tài: Đặc Điểm Một Số Dấu Ấn Sinh Học Ở Người Bệnh Sốt Xuất Huyết Dengue
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU
• DANH MỤC HÌNH
• TÓM TẮT NGHIÊN CỨU
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Sốt xuất huyết Dengue
• 1.1.1. Tác nhân gây bệnh
• 1.1.2. Dịch tễ học bệnh sốt xuất huyết Dengue
• 1.1.3. Cơ chế sinh bệnh học của sốt xuất huyết Dengue
• 1.2. Các xét nghiệm chẩn đoán xác định căn nguyên virus
• 1.2.1. Xét nghiệm phân lập virus
• 1.2.2. Xét nghiệm phát hiện kháng nguyên virus
• 1.2.3. Xét nghiệm phát hiện acid nucleic của virus
• 1.2.4. Các xét nghiệm khác
• 1.2.5. Giá trị của các kỹ thuật xét nghiệm xác định căn nguyên trong thực hành lâm sàng
• 1.3. Các thay đổi cận lâm sàng trong diễn biến của bệnh sốt xuất huyết Dengue
• 1.3.1. Giai đoạn sốt
• 1.3.2. Giai đoạn nguy hiểm
• 1.3.3. Giai đoạn hồi phục
• 1.4. Các dấu ấn sinh học (sinh hóa, huyết học, interleukins) và vai trò của của chúng trong theo dõi và tiên lượng bệnh
• 1.4.1. Các chỉ số huyết học
• 1.4.1.1. Xét nghiệm công thức máu ngoại vi
• 1.4.1.2. Xét nghiệm các yếu tố đông máu
• 1.4.2. Các chỉ số sinh hóa
• 1.4.2.1. Thay đổi chức năng gan ở người bệnh mắc sốt xuất huyết Dengue
• 1.4.2.2. Sự thay đổi của albumin trong bệnh sốt xuất huyết Dengue
• 1.4.2.3. Chức năng thận trong bệnh sốt xuất huyết Dengue
• 1.4.2.4. Các chỉ số sinh hóa khác
• 1.4.3. Các dấu ấn cytokins trong bệnh sốt xuất huyết Dengue
• 1.4.3.1. Vai trò của TNF- α trong bệnh sốt xuất huyết Dengue
• 1.4.3.2. Vai trò của Interleukin-10 (IL-10) trong bệnh sốt xuất huyết Dengue
• 1.4.3.3. Vai trò của Interleukin-6 (IL-6) trong bệnh sốt xuất huyết Dengue
• 1.5. Các nghiên cứu về sự thay đổi, giá trị và mối liên quan của các dấu ấn trong tiên lượng điều trị sốt xuất huyết Dengue tại Việt Nam và thế giới
• 1.5.1. Trên thế giới
• 1.5.1.1. Các nghiên cứu trên thế giới về sự thay đổi của các dấu ấn sinh học - sinh hóa, huyết học trong tiên lượng bệnh
• 1.5.1.2. Các nghiên cứu trên thế giới về sự thay đổi của các cytokins và tiên lượng bệnh
• 1.5.2. Tại Việt Nam
• 1.5.2.1. Các nghiên cứu về dấu ấn sinh học sinh hóa, huyết học
• 1.5.2.2. Các nghiên cứu về cytokins và tiên lượng
• 1.6. Giới thiệu địa bàn nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.1. Tiêu chuẩn chọn vào nghiên cứu
• 2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.3.2. Cách chọn mẫu
• 2.3.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.4. Các chỉ số, biến số nghiên cứu
• 2.4.1. Các chỉ số nghiên cứu
• 2.4.2. Nhóm các chỉ số khác
• 2.5. Các kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu
• 2.6. Các tiêu chuẩn đánh giá
• 2.6.1. Các tiêu chuẩn lâm sàng
• 2.6.2. Các tiêu chuẩn cận lâm sàng
• 2.7. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.8. Đạo đức nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Một số đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
• 3.1.1. Đặc điểm tuổi, giới của người bệnh nghiên cứu
• 3.1.2. Phân độ lâm sàng của người bệnh sốt xuất huyết
• 3.2. Sự thay đổi của các dấu ấn sinh học ở người bệnh sốt xuất huyết Dengue theo thời gian
• 3.2.1. Sự thay đổi của các chỉ số sinh hóa, huyết học ở người bệnh sốt xuất huyết Dengue
• 3.2.2. Sự thay đổi của các chỉ số sinh hóa, huyết học theo mức độ nặng của bệnh
• 3.3. Mối liên quan giữa các dấu ấn sinh học với mức độ nặng của bệnh sốt xuất huyết Dengue
• 3.3.1. Mối liên quan của các chỉ số nghiên cứu theo mức độ nặng của bệnh
• 3.3.2. Mối liên quan của các chỉ số nghiên cứu trong tiên lượng sốt xuất huyết Dengue có sốc
• 3.3.3. Mối liên quan của các chỉ số nghiên cứu trong tiên lượng sốt xuất huyết Dengue có xuất huyết nặng
• 3.3.4. Mối liên quan của các chỉ số nghiên cứu trong tiên lượng sốt xuất huyết Dengue có suy tạng
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm của các chỉ số sinh hoá, huyết học ở người bệnh sốt xuất huyết Dengue 2017-2019
• 4.1.1. Một số đặc điểm của người bệnh tham gia nghiên cứu
• 4.1.2. Phân độ lâm sàng của người bệnh sốt xuất huyết Dengue
• 4.2. Đánh giá sự thay đổi của các dấu ấn sinh học (huyết học, sinh hoá) ở người bệnh sốt xuất huyết Dengue theo thời gian
• 4.2.1. So sánh đặc điểm lâm sàng, sinh hóa, huyết học ở người bệnh sốt xuất huyết Dengue người lớn và trẻ em
• 4.3. Mối liên quan của các dấu ấn sinh học với mức độ nặng của bệnh sốt xuất huyết Dengue
• 4.3.1. Mối liên quan của các chỉ số nghiên cứu trong tiên lượng sốt xuất huyết Dengue nặng (Phân tích hồi quy logistic đơn biến)
• 4.3.2. Giá trị của các interleukin trong tiên lượng sốt xuất huyết Dengue nặng và các thể nặng trong bệnh sốt xuất huyết Dengue
• 4.3.2.1. Giá trị của IL-6 trong tiên lượng sốt xuất huyết Dengue nặng
• 4.3.2.2. Giá trị của IL-10 trong tiên lượng sốt xuất huyết Dengue nặng
• 4.3.2.3. Giá trị của TNF-α trong tiên lượng sốt xuất huyết Dengue nặng
• 4.4. Phân tích hồi quy đa biến xác định mối liên quan các chỉ số nghiên cứu trong tiên lượng sốt xuất huyết Dengue nặng và các thể nặng trong bệnh sốt xuất huyết Dengue
• 4.4.1. Mối liên quan của các chỉ số nghiên cứu trong tiên lượng sốt xuất huyết Dengue nặng (phân tích logistic đa biến)
• 4.4.2. Mối liên quan của các chỉ số nghiên cứu trong tiên lượng các thể nặng trong bệnh sốt xuất huyết Dengue có sốc, xuất huyết nặng và suy tạng (phân tích logistic đa biến)
• HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: BẢNG PHÂN LOẠI BIẾN SỐ, CHỈ SỐ NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 2: BỆNH ÁN NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 3: BẢNG CÁC GIÁ TRỊ THAM CHIẾU BÌNH THƯỜNG CỦA CÁC CHỈ SỐ NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 4: ĐƠN CHO PHÉP THU THẬP SỐ LIỆU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Sốt Xuất Huyết Dengue Thực Trạng Thách Thức

Sốt xuất huyết Dengue (SXHD) là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, gây ra bởi virus Dengue (DENV) và lây truyền qua muỗi Aedes aegypti. Bệnh diễn biến phức tạp, khó lường và đang trở thành gánh nặng y tế toàn cầu. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), số ca mắc SXHD tăng nhanh chóng, đặc biệt tại khu vực Châu Á, trong đó có Việt Nam. Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương (BVBNĐTƯ) đã chứng kiến sự gia tăng đáng kể số ca nhập viện trong giai đoạn 2017-2019. Việc nghiên cứu sâu hơn về các đặc điểm sinh học của bệnh, cũng như các yếu tố tiên lượng, là vô cùng cần thiết để cải thiện hiệu quả điều trị và giảm tỷ lệ tử vong.

1.1. Dịch tễ học sốt xuất huyết Dengue Sự gia tăng đáng báo động

Sốt xuất huyết Dengue (SXHD) đã lan rộng ra hơn 100 quốc gia, với Châu Á chiếm khoảng 70% gánh nặng bệnh tật toàn cầu. Số ca mắc bệnh SXHD cao nhất từng được ghi nhận là vào năm 2019. Tại Việt Nam, dịch SXHD trở thành dịch bệnh thường niên với cả 4 tuýp DENV cùng lưu hành. Nghiên cứu cho thấy giai đoạn 2017-2019 có số ca mắc tăng cao nhất trong 20 năm trở lại đây. Tình hình dịch bệnh SXHD ngày càng diễn biến phức tạp, đòi hỏi phải có những biện pháp phòng chống và điều trị hiệu quả hơn.

1.2. Các tuýp virus Dengue DENV 1 đến DENV 4 và sự khác biệt

DENV có 4 tuýp huyết thanh là DENV-1, DENV-2, DENV-3 và DENV-4. Cả 4 tuýp virus này đều đã được xác định là cùng lưu hành gây bệnh tại Việt Nam. Mỗi tuýp DENV có thể gây ra các biểu hiện lâm sàng khác nhau và có thể dẫn đến các mức độ nặng khác nhau của bệnh SXHD. Nhiễm một tuýp DENV chỉ tạo miễn dịch với tuýp đó, do đó một người có thể mắc SXHD nhiều lần với các tuýp DENV khác nhau.

II. Thách Thức Chẩn Đoán SXHD Biểu Hiện Lâm Sàng Xét Nghiệm

Chẩn đoán sớm và chính xác SXHD là yếu tố then chốt để điều trị hiệu quả và ngăn ngừa biến chứng. Tuy nhiên, biểu hiện lâm sàng sốt xuất huyết rất đa dạng và có thể nhầm lẫn với các bệnh lý khác. Các xét nghiệm sốt xuất huyết như NS1, IgM, IgG, xét nghiệm PCR để xác định genotype virus dengue đóng vai trò quan trọng. Nghiên cứu tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cần tập trung vào việc đánh giá độ tin cậy và giá trị của các xét nghiệm này trong thực tế lâm sàng, đặc biệt trong bối cảnh dịch bệnh.

2.1. Biểu hiện lâm sàng sốt xuất huyết Khó khăn trong chẩn đoán sớm

Biểu hiện lâm sàng sốt xuất huyết rất đa dạng, từ sốt nhẹ đến sốt cao, đau đầu, đau cơ, phát ban. Các triệu chứng này có thể tương tự như các bệnh lý khác, gây khó khăn cho việc chẩn đoán sớm. Các dấu hiệu cảnh báo như đau bụng, nôn ói, chảy máu, li bì có thể xuất hiện khi bệnh diễn tiến nặng hơn. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu này là rất quan trọng để có thể can thiệp kịp thời và ngăn ngừa biến chứng.

2.2. Các xét nghiệm chẩn đoán SXHD Ưu và nhược điểm của từng loại

Có nhiều loại xét nghiệm sốt xuất huyết khác nhau, bao gồm xét nghiệm phát hiện kháng nguyên virus (NS1), xét nghiệm phát hiện kháng thể (IgM, IgG) và xét nghiệm PCR (phản ứng chuỗi polymerase) để xác định genotype virus dengue. Mỗi loại xét nghiệm có ưu và nhược điểm riêng. Xét nghiệm NS1 có độ nhạy cao trong giai đoạn sớm của bệnh, trong khi xét nghiệm IgM thường dương tính sau vài ngày sốt. Xét nghiệm PCR có độ đặc hiệu cao và có thể xác định được tuýp DENV. Lựa chọn xét nghiệm phù hợp phụ thuộc vào thời điểm lấy mẫu và mục tiêu chẩn đoán.

III. Đánh Giá Các Dấu Ấn Sinh Học Huyết Học Sinh Hóa Cytokine

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá sự thay đổi của các dấu ấn sinh học ở bệnh nhân sốt xuất huyết. Các chỉ số huyết học (bạch cầu, tiểu cầu, hematocrit), sinh hóa (men gan, albumin, creatinine) và cytokine (IL-6, IL-10, TNF-α) được theo dõi và phân tích. Mục tiêu là xác định mối liên quan giữa các chỉ số này với mức độ nặng của bệnh, từ đó tìm ra các yếu tố tiên lượng quan trọng. BVBNĐTƯ là nơi lý tưởng để thực hiện nghiên cứu này, với số lượng lớn bệnh nhân và dữ liệu đầy đủ.

3.1. Thay đổi huyết học Bạch cầu tiểu cầu hematocrit trong SXHD

Trong SXHD, thường có sự thay đổi về các chỉ số huyết học như giảm số lượng bạch cầu và tiểu cầu, tăng hematocrit do cô đặc máu. Mức độ thay đổi của các chỉ số này có thể phản ánh mức độ nặng của bệnh. Nghiên cứu cần đánh giá sự thay đổi của các chỉ số này theo thời gian và mối liên quan của chúng với các biến chứng của SXHD.

3.2. Các chỉ số sinh hóa quan trọng Men gan albumin creatinine

Các chỉ số sinh hóa như men gan (AST, ALT), albumin, creatinine cũng thường bị ảnh hưởng trong SXHD. Tăng men gan có thể là dấu hiệu của tổn thương gan, giảm albumin có thể do thoát huyết tương, và tăng creatinine có thể là dấu hiệu của suy thận. Nghiên cứu cần đánh giá sự thay đổi của các chỉ số này và vai trò của chúng trong tiên lượng SXHD.

3.3. Cytokine và vai trò trong cơ chế bệnh sinh của SXHD IL 6 IL 10 TNF α

Các cytokine như IL-6, IL-10, TNF-α đóng vai trò quan trọng trong cơ chế bệnh sinh của SXHD. Sự tăng quá mức của các cytokine này có thể dẫn đến các phản ứng viêm hệ thống và tổn thương các cơ quan. Nghiên cứu cần đánh giá nồng độ của các cytokine này ở bệnh nhân sốt xuất huyết và mối liên quan của chúng với mức độ nặng của bệnh.

IV. Liên Quan Dấu Ấn Sinh Học Mức Độ Nặng Sốt Xuất Huyết

Mục tiêu quan trọng của nghiên cứu là tìm ra mối liên quan giữa các dấu ấn sinh học và mức độ nặng của sốt xuất huyết Dengue. Phân tích hồi quy logistic sẽ được sử dụng để xác định các yếu tố tiên lượng độc lập cho các biến chứng như sốc, xuất huyết nặng và suy tạng. Kết quả của nghiên cứu có thể giúp các bác sĩ lâm sàng đưa ra quyết định điều trị kịp thời và chính xác hơn.

4.1. Tiên lượng sốc sốt xuất huyết Các yếu tố nguy cơ chính

Sốc là một trong những biến chứng nguy hiểm nhất của SXHD. Nghiên cứu cần xác định các yếu tố nguy cơ chính dẫn đến sốc, dựa trên sự thay đổi của các dấu ấn sinh học. Việc xác định sớm các yếu tố này có thể giúp các bác sĩ có biện pháp can thiệp kịp thời để ngăn ngừa sốc.

4.2. Tiên lượng xuất huyết nặng Các chỉ số cần theo dõi sát sao

Xuất huyết nặng là một biến chứng thường gặp của SXHD. Nghiên cứu cần xác định các chỉ số huyết học và sinh hóa cần theo dõi sát sao để tiên lượng xuất huyết nặng. Các chỉ số này có thể bao gồm số lượng tiểu cầu, các yếu tố đông máu và nồng độ albumin.

4.3. Tiên lượng suy tạng Dấu hiệu cảnh báo sớm và can thiệp kịp thời

Suy tạng là một biến chứng nghiêm trọng của SXHD có thể dẫn đến tử vong. Nghiên cứu cần xác định các dấu hiệu cảnh báo sớm của suy tạng và các dấu ấn sinh học liên quan đến biến chứng này. Việc phát hiện sớm các dấu hiệu này có thể giúp các bác sĩ có biện pháp can thiệp kịp thời để cứu sống bệnh nhân.

V. Phân Tích Dịch Tễ Học Tuổi Giới Tính Địa Dư Ảnh Hưởng SXHD

Nghiên cứu cũng xem xét các yếu tố dịch tễ học sốt xuất huyết, như độ tuổi, giới tính và địa dư, để xác định xem liệu chúng có ảnh hưởng đến diễn biến bệnh và kết quả điều trị hay không. Phân tích này có thể cung cấp thông tin quan trọng cho việc xây dựng các chương trình phòng chống SXHD hiệu quả hơn, đặc biệt tại các khu vực có nguy cơ cao.

5.1. Độ tuổi mắc sốt xuất huyết Sự khác biệt giữa trẻ em và người lớn

Nghiên cứu cần phân tích độ tuổi mắc sốt xuất huyết và xem xét sự khác biệt giữa trẻ em và người lớn về các biểu hiện lâm sàng, diễn biến bệnh và kết quả điều trị. Trẻ em và người lớn có thể có các đáp ứng miễn dịch khác nhau đối với virus DENV, do đó có thể có các yếu tố tiên lượng khác nhau.

5.2. Giới tính và tỷ lệ mắc SXHD Có sự khác biệt đáng kể

Nghiên cứu cần xem xét giới tính mắc sốt xuất huyết và phân tích xem liệu có sự khác biệt đáng kể về tỷ lệ mắc bệnh, mức độ nặng và kết quả điều trị giữa nam và nữ hay không. Các yếu tố nội tiết tố và di truyền có thể đóng vai trò trong sự khác biệt này.

5.3. Địa dư và dịch tễ học SXHD Ảnh hưởng của môi trường sống

Nghiên cứu cần xem xét địa dư sốt xuất huyết và phân tích xem liệu môi trường sống có ảnh hưởng đến tỷ lệ mắc bệnh, mức độ nặng và sự lây lan của virus DENV hay không. Các yếu tố như mật độ muỗi, điều kiện vệ sinh và thói quen sinh hoạt của cộng đồng có thể đóng vai trò quan trọng.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Tương Lai về Sốt Xuất Huyết

Nghiên cứu này đóng góp quan trọng vào việc hiểu rõ hơn về đặc điểm sinh học của sốt xuất huyết Dengue tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để cải thiện chẩn đoán, tiên lượng và điều trị bệnh. Các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc đánh giá vai trò của các dấu ấn sinh học mới và phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả hơn.

6.1. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực hành lâm sàng

Kết quả nghiên cứu về đặc điểm sinh học của sốt xuất huyết Dengue có thể được ứng dụng vào thực hành lâm sàng để cải thiện chẩn đoán, tiên lượng và điều trị bệnh. Các bác sĩ có thể sử dụng các yếu tố tiên lượng được xác định trong nghiên cứu để đưa ra quyết định điều trị kịp thời và chính xác hơn.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo Các dấu ấn sinh học mới và điều trị

Các nghiên cứu tiếp theo về sốt xuất huyết Dengue nên tập trung vào việc đánh giá vai trò của các dấu ấn sinh học mới và phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả hơn. Các dấu ấn sinh học mới có thể bao gồm các protein NS1, kháng thể IgM, kháng thể IgG và các cytokine khác. Các phương pháp điều trị mới có thể bao gồm các thuốc kháng virus và các liệu pháp miễn dịch.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sốt xuất huyết Dengue (SXHD) là bệnh truyền nhiễm do virus Dengue (DENV) gây ra, với bốn tuýp huyết thanh DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4, truyền qua muỗi Aedes aegypti. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), SXHD đã trở thành một trong những bệnh do muỗi truyền phổ biến nhất toàn cầu, với khoảng 3,6 tỷ người sống trong vùng có dịch và 50-200 triệu ca nhiễm mỗi năm, trong đó có khoảng 500.000 ca SXHD nặng và 200.000 ca tử vong. Tại Việt Nam, SXHD là dịch bệnh lưu hành hàng năm, với số ca mắc tăng cao nhất trong 20 năm trở lại đây giai đoạn 2017-2019, đặc biệt năm 2019 ghi nhận khoảng 5000/350 ca mắc, vượt ngưỡng cảnh báo. Bệnh có diễn biến phức tạp, khó tiên lượng, gây ra các biến chứng như sốc giảm thể tích tuần hoàn, rối loạn đông máu, suy tạng, dẫn đến tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá sự thay đổi của các dấu ấn sinh học (sinh hóa, huyết học, interleukin) ở người bệnh SXHD điều trị tại Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương giai đoạn 2017-2019, đồng thời phân tích mối liên quan giữa các dấu ấn này với mức độ nặng của bệnh. Nghiên cứu được thực hiện trên 300 hồ sơ bệnh án người bệnh SXHD từ 6 tuổi trở lên, phân tích theo ba mức độ nặng: nhẹ, cảnh báo và nặng. Kết quả nghiên cứu góp phần hoàn thiện bằng chứng khoa học về SXHD tại Việt Nam, nâng cao hiệu quả chẩn đoán, điều trị và tiên lượng bệnh, từ đó đề xuất các giải pháp điều trị phù hợp nhằm giảm tỉ lệ biến chứng và tử vong.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sinh bệnh học của SXHD, tập trung vào các cơ chế sau:

• Cơ chế sinh bệnh của DENV: Virus Dengue xâm nhập vào tế bào đuôi gai, tế bào đơn nhân, đại thực bào và tế bào nội mô mao mạch, gây tổn thương gan, giảm tiểu cầu, tăng tính thấm thành mạch dẫn đến thoát huyết tương và rối loạn đông máu. Các protein phi cấu trúc của virus như NS1 đóng vai trò quan trọng trong việc kích hoạt hệ miễn dịch và gây tổn thương mô.

• Vai trò của các cytokine và dấu ấn sinh học: Các cytokine tiền viêm như TNF-α, IL-6, IL-10 đóng vai trò trung tâm trong cơ chế bệnh sinh, ảnh hưởng đến tính thấm thành mạch, phản ứng viêm và rối loạn đông máu. Các chỉ số huyết học như số lượng bạch cầu, tiểu cầu, hematocrit, cùng các chỉ số sinh hóa gan, thận và đông máu được sử dụng để theo dõi diễn biến và tiên lượng bệnh.

• Mô hình phân loại mức độ nặng của SXHD: Dựa trên tiêu chuẩn của Bộ Y tế Việt Nam và WHO, phân loại người bệnh thành SXHD nhẹ, SXHD có dấu hiệu cảnh báo và SXHD nặng (bao gồm sốc, xuất huyết nặng, suy tạng), giúp đánh giá mối liên quan giữa dấu ấn sinh học và mức độ bệnh.

Các khái niệm chính bao gồm: thoát huyết tương, rối loạn đông máu, cytokine tiền viêm, men gan (AST, ALT), chỉ số huyết học (tiểu cầu, hematocrit), và các dấu ấn miễn dịch (IL-6, IL-10, TNF-α).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp cắt ngang, hồi cứu hồ sơ bệnh án của 300 người bệnh SXHD điều trị tại Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương trong giai đoạn 2017-2019. Cỡ mẫu được tính toán dựa trên tỉ lệ SXHD nặng ước tính 10%, với sai số tuyệt đối 0,6 và độ tin cậy 95%, đảm bảo tính đại diện cho ba nhóm phân độ lâm sàng.

Mẫu được chọn ngẫu nhiên phân tầng theo ba mức độ SXHD nhẹ, cảnh báo và nặng, dựa trên hồ sơ bệnh án lưu trữ. Dữ liệu thu thập bao gồm các chỉ số lâm sàng, xét nghiệm huyết học (bạch cầu, tiểu cầu, hematocrit), sinh hóa (AST, ALT, albumin, creatinin, bilirubin), đông máu (PT, APTT, INR, fibrinogen) và miễn dịch (IL-6, IL-10, TNF-α) tại ba thời điểm: T1 (ngày 1-3), T2 (ngày 4-6), T3 (ngày 7-9) của bệnh.

Phân tích số liệu sử dụng phần mềm thống kê, áp dụng các phương pháp hồi quy logistic đơn biến và đa biến để xác định mối liên quan giữa các dấu ấn sinh học với mức độ nặng của bệnh. Các xét nghiệm được thực hiện theo quy trình chuẩn ISO15189 tại phòng xét nghiệm của bệnh viện, đảm bảo độ chính xác và tin cậy.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thay đổi các chỉ số huyết học và sinh hóa theo thời gian: Số lượng bạch cầu, tiểu cầu và hematocrit biến đổi rõ rệt từ ngày thứ 2 đến ngày thứ 9 của bệnh. Tiểu cầu giảm dưới 100 G/L trong 72 giờ đầu tiên có giá trị tiên lượng SXHD nặng, giảm dưới 50 G/L ở ngày 4-6 tiên lượng sốc SXHD. Hematocrit tăng trên 0,41 l/l trong 72 giờ đầu tiên liên quan đến SXHD nặng, tăng trên 0,42 l/l tiên lượng suy tạng.

2. Rối loạn chức năng đông máu và các chỉ số men gan, thận: APTT kéo dài trên 40 giây trong 72 giờ đầu tiên có giá trị tiên lượng SXHD nặng và sốc xuất huyết nặng. Creatinin >120 μmol/L tiên lượng độc lập SXHD nặng, sốc và suy tạng. Hoạt độ AST/ALT >200 U/L và bilirubin tăng cao cũng liên quan đến SXHD nặng và suy tạng.

3. Sự khác biệt giữa trẻ em và người lớn: Người lớn có mức độ bất thường về chức năng thận, men gan, bilirubin và đường huyết cao hơn trẻ em (p<0,05). Trẻ em có các bất thường về đông máu khác biệt so với người lớn (p ≤ 0,002).

4. Vai trò của các cytokine IL-6, IL-10 và TNF-α: Các dấu ấn cytokine này không có giá trị tiên lượng độc lập trong SXHD nặng và các thể nặng như sốc, xuất huyết nặng, suy đa tạng.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy các chỉ số huyết học và sinh hóa truyền thống như tiểu cầu, hematocrit, men gan và creatinin có vai trò quan trọng trong tiên lượng mức độ nặng của SXHD, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế và trong nước. Sự giảm tiểu cầu và tăng hematocrit phản ánh tình trạng thoát huyết tương và rối loạn đông máu, là cơ chế bệnh sinh chủ yếu của SXHD nặng.

Rối loạn chức năng gan và thận được ghi nhận rõ ràng, đặc biệt ở người lớn, cho thấy cần theo dõi chặt chẽ các chỉ số này để phát hiện sớm biến chứng suy tạng. Mặc dù các cytokine như IL-6, IL-10 và TNF-α được cho là có vai trò trong cơ chế bệnh sinh, nghiên cứu này không tìm thấy giá trị tiên lượng rõ ràng, có thể do sự biến thiên lớn và ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ diễn biến các chỉ số huyết học và sinh hóa theo thời gian, bảng so sánh các chỉ số giữa các nhóm mức độ nặng và phân tích hồi quy logistic để minh họa mối liên quan giữa dấu ấn sinh học và tiên lượng bệnh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường theo dõi các chỉ số huyết học và sinh hóa trong 9 ngày đầu bệnh: Đánh giá định kỳ số lượng tiểu cầu, hematocrit, men gan (AST, ALT), creatinin và các chỉ số đông máu nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu nặng, đặc biệt trong 72 giờ đầu và ngày 4-6 của bệnh. Thời gian thực hiện: ngay từ khi nhập viện và theo dõi liên tục.

2. Áp dụng phân tầng nguy cơ dựa trên các dấu ấn sinh học: Sử dụng các ngưỡng như tiểu cầu ≤ 100 G/L, hematocrit > 0,41 l/l, APTT > 40 giây để phân loại người bệnh vào nhóm nguy cơ cao, từ đó ưu tiên điều trị và giám sát chặt chẽ. Chủ thể thực hiện: bác sĩ lâm sàng và nhân viên xét nghiệm.

3. Phát triển hướng dẫn điều trị dựa trên dấu ấn sinh học: Cập nhật quy trình điều trị SXHD tại các cơ sở y tế, tích hợp các chỉ số sinh học làm cơ sở quyết định can thiệp y tế kịp thời nhằm giảm biến chứng và tử vong. Thời gian thực hiện: trong vòng 12 tháng tới.

4. Nâng cao năng lực xét nghiệm và đào tạo nhân viên y tế: Đầu tư trang thiết bị xét nghiệm hiện đại, đào tạo kỹ thuật viên và bác sĩ về ý nghĩa và ứng dụng các dấu ấn sinh học trong chẩn đoán và tiên lượng SXHD. Chủ thể thực hiện: bệnh viện, sở y tế, Bộ Y tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ lâm sàng và nhân viên y tế điều trị SXHD: Nắm bắt các dấu ấn sinh học quan trọng giúp chẩn đoán, phân loại mức độ nặng và tiên lượng bệnh, từ đó đưa ra quyết định điều trị chính xác và kịp thời.

2. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành y học, kỹ thuật xét nghiệm: Cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học về mối liên quan giữa các dấu ấn sinh học và diễn biến bệnh SXHD, làm nền tảng cho các nghiên cứu tiếp theo.

3. Quản lý y tế và hoạch định chính sách: Tham khảo để xây dựng các chương trình phòng chống SXHD hiệu quả, cập nhật hướng dẫn chẩn đoán và điều trị dựa trên bằng chứng khoa học.

4. Nhân viên phòng xét nghiệm và kỹ thuật viên y tế: Hiểu rõ quy trình và ý nghĩa các xét nghiệm huyết học, sinh hóa, miễn dịch trong SXHD, nâng cao chất lượng xét nghiệm và hỗ trợ chẩn đoán.

Câu hỏi thường gặp

1. Dấu ấn sinh học nào quan trọng nhất trong tiên lượng SXHD nặng?
   Các chỉ số huyết học như tiểu cầu ≤ 100 G/L, hematocrit > 0,41 l/l, cùng với các chỉ số sinh hóa như men gan (AST, ALT) tăng cao và creatinin >120 μmol/L được xác định có giá trị tiên lượng quan trọng cho SXHD nặng.

2. Vai trò của cytokine IL-6, IL-10 và TNF-α trong SXHD là gì?
   Mặc dù các cytokine này liên quan đến cơ chế bệnh sinh, nghiên cứu cho thấy chúng không có giá trị tiên lượng độc lập trong SXHD nặng, có thể do sự biến thiên lớn và ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác.

3. Tại sao cần theo dõi hematocrit trong SXHD?
   Hematocrit tăng phản ánh tình trạng thoát huyết tương, là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ sốc và biến chứng nặng, giúp bác sĩ điều chỉnh lượng dịch truyền và can thiệp kịp thời.

4. Sự khác biệt về dấu ấn sinh học giữa trẻ em và người lớn như thế nào?
   Người lớn có mức độ bất thường về chức năng thận, men gan và bilirubin cao hơn trẻ em, trong khi trẻ em có các bất thường về đông máu khác biệt, điều này ảnh hưởng đến cách theo dõi và điều trị.

5. Làm thế nào để áp dụng kết quả nghiên cứu vào thực tế lâm sàng?
   Bằng cách tích hợp các dấu ấn sinh học vào quy trình chẩn đoán và phân loại mức độ nặng SXHD, đào tạo nhân viên y tế và cập nhật hướng dẫn điều trị, giúp nâng cao hiệu quả quản lý và giảm tử vong.

Kết luận

• Nghiên cứu đã đánh giá sự thay đổi các dấu ấn sinh học huyết học, sinh hóa và miễn dịch ở người bệnh SXHD điều trị tại Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương giai đoạn 2017-2019.
• Các chỉ số tiểu cầu, hematocrit, men gan (AST, ALT), creatinin và đông máu có giá trị tiên lượng mức độ nặng của bệnh.
• Cytokine IL-6, IL-10 và TNF-α không có giá trị tiên lượng độc lập trong SXHD nặng.
• Kết quả nghiên cứu góp phần hoàn thiện bằng chứng khoa học, hỗ trợ chẩn đoán, điều trị và tiên lượng SXHD tại Việt Nam.
• Đề xuất các giải pháp theo dõi, phân tầng nguy cơ và nâng cao năng lực xét nghiệm nhằm cải thiện hiệu quả quản lý bệnh trong thời gian tới.

Hành động tiếp theo là triển khai áp dụng các chỉ số sinh học vào thực tiễn lâm sàng và đào tạo nhân viên y tế để nâng cao chất lượng chăm sóc người bệnh SXHD.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Sốt xuất huyết Dengue (SXHD) là bệnh truyền nhiễm gây dịch do bốn tuýp virus Dengue (DENV) là DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4 gây nên. DENV truyền từ người bệnh sang người lành qua trung gian muỗi Aedes aegypti là chủ yếu. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), bệnh SXHD đã trở nên phổ biến trên toàn cầu với số trường hợp mắc tăng nhanh chóng. Trước năm 1970, chỉ có 9 quốc gia xảy ra dịch sốt xuất huyết nghiêm trọng, căn bệnh này hiện đang lưu hành và lan rộng trên hơn 100 quốc gia.

Châu Mỹ, Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dương là những khu vực bị ảnh hưởng nghiêm trọng nhất, trong đó Châu Á chiếm ~ 70% gánh nặng bệnh tật toàn cầu. Số ca mắc cao nhất trên toàn cầu được ghi nhận vào năm 2019 (1). Riêng Hoa Kỳ 3,1 triệu người mắc với 25.000 ca SXHD nặng; 4 nước Châu Á có số ca mắc cao nhất, trong đó Việt Nam 320.000 ca, đứng thứ 2 chỉ sau Philippines (WHO, 2022) (1). Tại Việt Nam, SXHD đã trở thành dịch hàng năm và cả 4 tuýp DEN đã được xác định cùng lưu hành gây bệnh.

Theo báo cáo của cục Y tế dự phòng tháng 8/2020: giai đoạn 2017-2019 có số ca mắc tăng cao nhất trong 20 năm trở lại đây; đặc biệt năm 2019, số ca mắc đạt 5000/350. Tỉ lệ người bệnh (NB) nhập viện do SXHD vào năm 2019 vượt mức trung bình giai đoạn 2012-2016 và vượt ngưỡng giá trị cảnh báo. Trên lâm sàng, bệnh SXHD có diễn biến bất thường, khó tiên lượng, vì vậy WHO và Bộ Y tế Việt Nam đã khuyến cáo một số dấu hiệu cảnh báo để phát hiện các biến chứng và nhập viện điều trị kịp thời (1, 2). Tuy nhiên, các dấu hiệu cảnh báo mang tính chủ quan nên hạn chế trên thực hành lâm sàng, đặc biệt ở trẻ em.

Trong những năm gần đây, nhiều nghiên cứu trên thế giới đã đề cập sử dụng các dấu ấn sinh học như các Interleukine (IL); TNF-, hematocrit, tiểu cầu, fibrinogen, creatinine, enzyme gan,… các chỉ số sinh học và các số yếu tố chủng tộc, màu da, cơ địa cũng được đề xuất nghiên cứu để tiên lượng SXHD nặng (3). Tuy nhiên, đến nay các nghiên cứu vẫn chưa nhận được sự đồng thuận 2 và đều đưa ra các khuyến cáo cần nghiên cứu về bệnh SXHD một cách toàn diện hơn (4, 5). Các nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng diễn biến của SXHD gây biến đổi các thành phần máu như giảm albumin huyết thanh do thoát huyết tương, giảm bạch cầu, tiểu cầu, tăng hematocrit gây cô đặc máu, rối loạn chức năng đông cầm máu, tuy nhiên chưa đầy đủ và đồng bộ (1, 6). Các trường hợp tăng men gan do sốt xuất huyết hay tổn thương gan cấp đều đã được mô tả.

Tác động lên gan thường không có triệu chứng nhưng có thể không điển hình và có mức độ nghiêm trọng khác nhau từ nồng độ transaminase tăng không có triệu chứng đến suy gan tối cấp, các biểu hiện khác nhau là một thách thức lớn đối với các bác sĩ điều trị (7). Cơ chế sinh bệnh của DENV cho đến nay vẫn chưa được giải thích rõ ràng và thống nhất; nhiều nghiên cứu cho thấy, sự biến đổi có chiều hướng tăng quá mức của các cytokine ở bênh nhân sốt xuất huyết Dengue như: TNF – α, IL-6, IL-10, IL-8, IL-1, IFN- α… có vai trò quan trọng trong cơ chế sinh bệnh của sốt xuất huyết Dengue. Bởi vậy, TNF – α, IL-6, IL-10 cũng có khả năng trở thành những dấu ấn sinh học quan trọng, có giá trị trong chẩn đoán, tiên lượng và điều trị sốt xuất huyết Dengue (8). Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương (BVNĐTƯ) là bệnh viện tuyến cuối của cả nước, nơi thu dung và điều trị số ca mắc SXHD đến khám và điều trị tăng cao vào 2017 và 2019.

Cụ thể, ngay từ đầu năm 2017, bệnh SXHD đã được thông báo xuất hiện trên cả nước, ở nhiều lứa tuổi, với nhiều biến chứng nặng và nhiều trường hợp tử vong. Do tầm quan trọng của bệnh, Bộ Y tế đã thực hiện “Chương trình phòng chống bệnh SXHD” với sự hỗ trợ của chính phủ và xây dựng các hướng dẫn về chẩn đoán, điều trị và phòng bệnh (1, 9). Hàng loạt các nghiên cứu về bệnh SXHD cũng đã được thực hiện, tuy nhiên các nghiên cứu này vẫn chưa đầy đủ. Việc nghiên cứu đầy đủ các dấu ấn sinh học (sinh hoá, huyết học, miễn dịch) của các trường hợp nhiễm DENV trong vụ dịch 2017 và trong các năm 2018- 2019, đánh giá các yếu tố liên quan đến tiên lượng bệnh sẽ góp phần hoàn thiện các bằng chứng khoa học về bệnh SXHD ở Việt Nam, nâng cao hiệu quả chẩn 3 đoán, điều trị, tiên lượng bệnh và đưa ra các giải pháp điều trị phù hợp kịp thời nhằm cải thiện tỉ lệ biến chứng và tử vong của người bệnh.

Trên cơ sở bộ dữ liệu lớn về SXHD tại BVNĐTƯ từ năm 2017-2019, chúng tôi thực hiện nghiên cứu: “Đặc điểm một số dấu ấn sinh học ở người bệnh sốt xuất huyết Dengue điều trị tại Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương giai đoạn 2017-2019”. 4 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1. Đánh giá sự thay đổi một số dấu ấn sinh học (sinh hoá, huyết học, interleukin) ở người bệnh sốt xuất huyết Dengue điều trị tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương giai đoạn 2017-2019. Phân tích mối liên quan của một số dấu ấn sinh học (sinh hoá, huyết học, interleukin) với mức độ nặng của bệnh ở người bệnh sốt xuất huyết Dengue điều trị tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương giai đoạn 2017-2019.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Sốt xuất huyết Dengue 1. Đại cương Sốt xuất huyết Dengue (SXHD) là bệnh truyền nhiễm gây dịch do virus Dengue (DENV) gây nên. DENV có 4 tuýp huyết thanh là DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4.

Virus truyền từ người bệnh sang người lành do muỗi đốt. Muỗi Aedes aegypti là côn trùng trung gian truyền bệnh chủ yếu. Bệnh xảy ra quanh năm, thường gia tăng vào mùa mưa. Bệnh gặp ở cả trẻ em và người lớn.

Đặc điểm của SXHD là sốt, xuất huyết và thoát huyết tương, có thể dẫn đến sốc giảm thể tích tuần hoàn, rối loạn đông máu, suy tạng, nếu không được chẩn đoán sớm và xử trí kịp thời dễ dẫn đến tử vong (1, 2). Tác nhân gây bệnh DENV thuộc nhóm Flavivirus họ Flaviridae là những virus nhỏ có vỏ bọc chứa RNA đơn có chiều dài khoảng 10 kb. Bộ gen của virus là một RNA sợi dương mã hóa một polyprotein được phân cắt để tạo ra 10 protein virus; 3 protein cấu trúc C (capsid), prM (màng),và E (vỏ); và 7 protein phi cấu trúc: NS1, NS2A, NS2B, NS3, NS4A, NS4B và NS5 (10, 11). Protein vỏ đóng một vai trò quan trọng cho virus liên kết và xâm nhập vào tế bào chủ (12-14) và là đích chính của kháng thể trung hòa.

Các protein phi cấu trúc của DENV có chức năng trong quá trình xử lý polyprotein của virus, sao chép RNA, và lắp ráp virion (10). Một số protein phi cấu trúc cũng đóng một vai trò trong việc điều hòa các phản ứng miễn dịch của vật chủ. Các protein NS2A, NS2B, NS4B và NS5 ức chế các tín hiệu interferon loại I (IFN) (15, 16). NS5 và NS4B đã được chứng minh là tạo ra chemokine và các chất trung gian tiền viêm (17, 18).

Protein NS là đích quan trọng của hệ thống miễn dịch qua trung gian tế bào, đặc biệt là tế bào T CD8 + (19). Tại Việt Nam trong những năm qua có sự lưu hành của cả 4 tuýp DENV, tuy nhiên phổ biến hơn cả là DENV tuýp 2 (20). Nhiễm một loại tuýp DENV sẽ cung cấp khả năng miễn dịch cho tuýp DENV đó, nhưng không cung cấp khả năng miễn dịch cho tuýp khác. Do đó, một người có thể bị nhiễm 4 tuýp (21).

6 Vật chủ trung gian truyền bệnh sốt xuất huyết Dengue chính là muỗi Aedes, thường là muỗi Aedes aegypti. Ngoài ra, muỗi Aedes albopictus cũng có khả năng truyền bệnh sang người nhưng với mức độ thấp hơn. Muỗi Aedes phân bố ở khắp mọi nơi từ nông thôn đến thành thị, đồng bằng, ven biển đến miền núi (20). Dịch tễ học bệnh sốt xuất huyết Dengue 1.1 Trên thế giới Sốt xuất huyết là bệnh do véc tơ truyền phổ biến nhất trên toàn thế giới.

DENV được truyền bởi vectơ muỗi Aedes aegypti và ở mức độ thấp hơn là Aedes albopictus, chủ yếu tại các khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới. Mặc dù gánh nặng bệnh sốt xuất huyết cao nhất ở Đông Nam Á và các Khu vực Tây Thái Bình Dương, nơi 75% trường hợp sốt xuất huyết xảy ra, bệnh sốt xuất huyết cũng lưu hành ở Trung và Nam Mỹ và các vùng của Châu Phi. Các đợt bùng phát bệnh sốt xuất huyết lớn ở Nam Á và Trung Đông đã được báo cáo (22, 23). Theo báo cáo của Tổ chức y tế thế giới (WHO) có khoảng 3,6 tỉ người đang sống trong vùng có SXHD lưu hành, và hằng năm có tới 50 triệu đến 200 triệu ca nhiễm SXHD trong đó có 500.000 ca có biểu hiện SXHD huyết nặng và 200.000 ca tử vong liên quan đến SXHD, SXHD là bệnh do muỗi truyền chiếm tỉ lệ cao thứ 2 sau sốt rét (24).

Các trường hợp sốt xuất huyết lây truyền tại địa phương đã được báo cáo ở Châu Âu và Hoa Kỳ (2010) (25, 26). Tại Việt Nam Việt Nam là quốc gia thuộc khu vực Đông Nam Á, một trong những quốc gia có tỉ lệ mắc SXHD cao trong khu vực (27). Theo báo cáo của cục y tế dự phòng tháng 8/2020: giai đoạn 2017-2019 có số ca mắc tăng cao nhất trong 20 năm trở lại đây; đặc biệt năm 2019, số ca mắc đạt 5000/350. Tỉ lệ người bệnh nhập viện do SXHD vào năm 2019 vượt mức trung bình giai đoạn 2012-2016 và vượt ngưỡng giá trị cảnh báo; tỉ lệ tử vong năm 2019 tăng rõ rệt so với năm 2020.

Tần số mắc SXHD tập trung ở các tỉnh miền Nam và miền Trung (57% và 33%) (27). Về các phổ nhiễm dengue lưu hành tại Việt Nam, nghiên cứu tại huyện Ba Tri (Bến Tre) cho thấy: tuýp DEN-1 chiếm ưu thế vào năm 2006, 2007, 2009, 2014, DEN-2 chiếm ưu thế vào năm 2004, 2011; DEN- 7 3 vào năm 2010 và DEN-4 là 2012 (28). Trong vụ dịch dengue năm 2017 tại Việt Nam, tuýp DEN-1 đã được xác định là căn nguyên gây bệnh chính liên quan đến các trường hợp SXHD nặng (29, 30). Như vậy có thể thấy ở Việt Nam lưu hành cả 4 loại tuýp huyết thanh của DENV và tỉ lệ từng loại thay đổi theo từng giai đoạn cũng như giữa các vùng lãnh thổ khác nhau.