1733 nghiên cứu đặc điểm lâm sàng cận lâm sàng và mô tả kết quả điều trị trẻ 2 tháng đến 15 tuổi bệnh sốt xuất huyết dengue tại bv nhi đồng cần thơ năm 201

Tài liệu nghiên cứu 1733 nghiên cứu đặc điểm lâm sàng cận lâm sàng và mô tả kết quả điều trị trẻ 2 tháng đến 15 tuổi, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Phạm Thị Kim Luyến
• Người hướng dẫn: Ths.BS Nguyễn Thị Thu Ba
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Bác Sĩ Đa Khoa
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng và Kết Quả Điều Trị Sốt Xuất Huyết Dengue ở Trẻ Em Tại Bệnh Viện Nhi Đồng Cần Thơ
• Loại tài liệu: Luận Văn Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Sơ lược về bệnh sốt xuất huyết-Dengue
• 1.2. Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của bệnh sốt xuất huyết-Dengue
• 1.3. Điều trị bệnh sốt xuất huyết-Dengue
• 1.4. Các nghiên cứu về bệnh SXH-D trong và ngoài nước hiện nay
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Tiêu chuẩn chọn mẫu
• 2.3. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4.2. Phương pháp chọn mẫu
• 2.4.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4.4. Kỹ thuật thu thập số liệu
• 2.4.5. Kỹ thuật hạn chế sai số
• 2.4.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.5. Đạo đức trong nghiên cứu y học
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng trẻ từ 2 tháng đến 15 tuổi bệnh SXH-D
• 3.3. Kết quả điều trị trẻ từ 2 tháng đến 15 tuổi bệnh SXH-D
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng trẻ từ 2 tháng đến 15 tuổi bệnh SXH-D
• 4.3. Kết quả điều trị trẻ từ 2 tháng đến 15 tuổi bệnh SXH-D
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Sốt Xuất Huyết Dengue Ở Trẻ Em 2024

Sốt xuất huyết Dengue (SXHD) là một bệnh nhiễm trùng cấp tính do vi-rút Dengue gây ra. Bệnh lây truyền qua trung gian muỗi Aedes aegypti và có thể dẫn đến sốc, thậm chí tử vong nếu không được chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời. Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới, tỷ lệ mắc bệnh sốt xuất huyết Dengue đã gia tăng đáng kể trong những thập niên gần đây. Khoảng 90% các trường hợp tử vong do bệnh xảy ra ở trẻ dưới 15 tuổi. Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề bởi bệnh sốt xuất huyết Dengue, đặc biệt là ở khu vực đồng bằng sông Cửu Long. Việc nghiên cứu về đặc điểm lâm sàng và kết quả điều trị sốt xuất huyết Dengue ở trẻ em là vô cùng quan trọng để cải thiện hiệu quả điều trị và giảm tỷ lệ tử vong. Bài viết này sẽ tập trung vào phân tích các đặc điểm lâm sàng và kết quả điều trị tại Bệnh viện Nhi Đồng Cần Thơ.

1.1. Dịch Tễ Học Sốt Xuất Huyết Dengue Thực Trạng Bệnh

Bệnh sốt xuất huyết dengue trẻ em lưu hành ở khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới, đặc biệt là ở Đông Nam Á. Theo tài liệu, Việt Nam là vùng dịch lưu hành, chủ yếu ở miền Nam và Nam Trung Bộ. Bệnh thường gây dịch vào mùa mưa hoặc tháng có nhiệt độ cao. Dịch bệnh lan dần đến các vùng nông thôn. Mỗi ca sốc nhập viện có 200-500 người nhiễm virus Dengue có hoặc không có triệu chứng. Nghiên cứu dịch tễ học giúp hiểu rõ hơn về sự lây lan và nguy cơ mắc bệnh trong cộng đồng.

1.2. Tác Nhân Gây Bệnh Sốt Xuất Huyết Các Chủng Virus

Các virus Dengue thuộc giống Flavivirus, họ Flaviviridae. Có 4 týp huyết thanh: DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4. Nhiễm một týp tạo miễn dịch suốt đời với týp đó. Virus có đường kính 40-50nm, mang một chuỗi đơn ARN. Gen virus Dengue có chiều dài khoảng 11.000 cặp ba-zơ và 3 protein cấu trúc (C, M, E) và 7 protein không cấu trúc (NS1, NS2A, NS2B, NS3, NS4A, NS4B, NS5). Trong đó, NS1 quan trọng trong chẩn đoán nhiễm trùng dengue ở trẻ em sớm.

II. Thách Thức Chẩn Đoán Lâm Sàng Sốt Xuất Huyết Trẻ Em

Việc chẩn đoán sớm và chính xác sốt xuất huyết Dengue ở trẻ em là một thách thức lớn. Biểu hiện lâm sàng của bệnh rất đa dạng và có thể nhầm lẫn với các bệnh sốt khác. Các triệu chứng ban đầu như sốt cao, nhức đầu, và đau cơ thường không đặc hiệu. Đặc biệt, trong giai đoạn đầu của bệnh, các xét nghiệm chẩn đoán có thể cho kết quả âm tính giả, gây khó khăn cho việc đưa ra quyết định điều trị kịp thời. Sự khác biệt về biểu hiện lâm sàng giữa các nhóm tuổi khác nhau cũng làm phức tạp thêm quá trình chẩn đoán. Việc thiếu các công cụ chẩn đoán nhanh và chính xác tại các cơ sở y tế tuyến dưới cũng là một vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Triệu Chứng Không Điển Hình Của Sốt Xuất Huyết Dengue

Biểu hiện lâm sàng của lâm sàng sốt xuất huyết dengue rất đa dạng, diễn biến từ nhẹ đến nặng. Bệnh thường khởi phát đột ngột và qua ba giai đoạn: sốt, nguy hiểm, hồi phục. Giai đoạn sốt có các triệu chứng như sốt cao, nhức đầu, chán ăn, buồn nôn, da xung huyết, đau cơ, đau khớp, nhức hố mắt, nghiệm pháp dây thắt dương tính, chấm xuất huyết, chảy máu chân răng hoặc chảy máu cam. Tuy nhiên, một số trẻ có thể không có các triệu chứng điển hình, gây khó khăn cho việc chẩn đoán.

2.2. Sai Sót Trong Chẩn Đoán Ảnh Hưởng Đến Kết Quả Điều Trị

Chẩn đoán sai hoặc chậm trễ có thể dẫn đến điều trị không đúng cách và làm tăng nguy cơ biến chứng nặng. Theo WHO, sốt xuất huyết dengue được chia làm 3 mức độ: sốt xuất huyết Dengue, sốt xuất huyết Dengue có dấu hiệu cảnh báo, sốt xuất huyết Dengue nặng. Chẩn đoán đúng mức độ bệnh rất quan trọng để có phác đồ điều trị phù hợp.

III. Cách Điều Trị Sốt Xuất Huyết Dengue Hiệu Quả Cho Trẻ 2024

Hiện nay, sốt xuất huyết Dengue chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, chủ yếu là điều trị triệu chứng và hỗ trợ. Việc điều trị tập trung vào bù dịch để giải quyết tình trạng thoát huyết tương, kiểm soát các biến chứng xuất huyết, và hỗ trợ các cơ quan bị tổn thương. Truyền dịch là một trong những biện pháp quan trọng nhất để duy trì tuần hoàn và ngăn ngừa sốc. Tuy nhiên, việc truyền dịch cần được thực hiện cẩn thận để tránh quá tải dịch, có thể gây phù phổi hoặc suy tim. Theo dõi sát các dấu hiệu sinh tồn và các chỉ số cận lâm sàng là rất quan trọng để điều chỉnh kế hoạch điều trị phù hợp.

3.1. Phác Đồ Điều Trị Sốt Xuất Huyết Dengue Trẻ Em Cập Nhật

Điều trị sốt xuất huyết Dengue dựa vào bù dịch để giải quyết tình trạng thoát huyết tương, kiểm soát xuất huyết, hỗ trợ các cơ quan bị tổn thương. Truyền dịch là biện pháp quan trọng duy trì tuần hoàn và ngăn sốc. Cần truyền dịch cẩn thận tránh quá tải dịch, gây phù phổi hoặc suy tim. Theo dõi sát các dấu hiệu sinh tồn và chỉ số cận lâm sàng để điều chỉnh kế hoạch điều trị.

3.2. Vai Trò Của Bù Dịch Trong Điều Trị Sốt Xuất Huyết

Trong giai đoạn nguy hiểm, việc điều trị sốt xuất huyết dengue tập trung vào bù dịch do thoát huyết tương. Điều này rất quan trọng trong việc duy trì tuần hoàn máu và ngăn ngừa biến chứng sốc, một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu. Theo tài liệu, cần truyền dịch cẩn thận để tránh quá tải dịch.

3.3. Xử Lý Biến Chứng Chảy Máu và Suy Tạng

Ngoài bù dịch, việc xử lý các biến chứng như chảy máu và suy tạng cũng rất quan trọng. Truyền máu, sử dụng các yếu tố đông máu và hỗ trợ chức năng các cơ quan bị tổn thương là cần thiết trong các trường hợp nặng.

IV. Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng Tại Bệnh Viện Nhi Đồng CT

Nghiên cứu tại bệnh viện nhi đồng cần thơ tập trung vào mô tả đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của trẻ em từ 2 tháng đến 15 tuổi mắc bệnh sốt xuất huyết Dengue. Dữ liệu thu thập bao gồm các thông tin về tiền sử bệnh, triệu chứng lâm sàng, kết quả xét nghiệm, và các biện pháp điều trị đã được áp dụng. Mục tiêu của nghiên cứu là xác định các yếu tố tiên lượng và nguy cơ liên quan đến biến chứng sốt xuất huyết dengue, từ đó giúp các bác sĩ đưa ra quyết định điều trị tốt hơn. Nghiên cứu cũng đánh giá hiệu quả của các phác đồ điều trị hiện hành và đề xuất các cải tiến để nâng cao chất lượng chăm sóc bệnh nhân.

4.1. Đặc Điểm Dân Số Học Bệnh Nhân Sốt Xuất Huyết Nghiên Cứu

Nghiên cứu bao gồm trẻ từ 2 tháng đến 15 tuổi mắc sốt xuất huyết Dengue tại Bệnh viện Nhi Đồng Cần Thơ năm 2014-2015. Các thông tin như tuổi, giới tính, địa chỉ, tình trạng dinh dưỡng và tiền sử bệnh được thu thập để phân tích.

4.2. Triệu Chứng Lâm Sàng Phổ Biến Ở Trẻ Em Mắc Sốt Xuất Huyết

Nghiên cứu mô tả các triệu chứng lâm sàng như sốt, xuất huyết, gan to, đau bụng, và các dấu hiệu cảnh báo khác. Phân tích mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng và mối liên quan với các yếu tố khác.

4.3. Kết Quả Xét Nghiệm Huyết Học và Sinh Hóa Máu

Kết quả xét nghiệm máu như công thức máu, chức năng đông máu, và các chỉ số sinh hóa được phân tích để đánh giá tình trạng bệnh và theo dõi hiệu quả điều trị. Dung tích hồng cầu (Hematocrit:Hct): sự thay đổi giá trị Hct theo hƣớng tăng dần, tùy mức độ thoát huyết tƣơng nhiều hay ít. Khi Hct tăng trên 20% giá trị bình thƣờng gọi là cô đặc máu. Tiểu cầu: có thể bình thƣờng hoặc giảm nhẹ trong trƣờng hợp SXH-D và có thể giảm dƣới 100.000 TB/mm3 hay thấp hơn trong sốc SXH-D.

V. Phân Tích Kết Quả Điều Trị Sốt Xuất Huyết Dengue Cần Thơ

Nghiên cứu phân tích kết quả điều trị sốt xuất huyết tại bệnh viện nhi đồng Cần Thơ, bao gồm thời gian nằm viện, các biện pháp điều trị đã được sử dụng, và tình trạng bệnh nhân khi xuất viện. Tỷ lệ tử vong và các biến chứng nặng được đánh giá để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả điều trị. Nghiên cứu cũng so sánh kết quả điều trị giữa các nhóm bệnh nhân khác nhau để đánh giá hiệu quả của các phác đồ điều trị khác nhau. Mục tiêu là tìm ra các phương pháp điều trị tối ưu để cải thiện tiên lượng sốt xuất huyết Dengue và giảm tỷ lệ tử vong ở trẻ em.

5.1. Thời Gian Nằm Viện và Các Yếu Tố Ảnh Hưởng

Thời gian nằm viện trung bình và các yếu tố như độ tuổi, mức độ bệnh, và các biến chứng ảnh hưởng đến thời gian nằm viện được phân tích. Nghiên cứu xem xét thời gian nằm viện trung bình là bao nhiêu. Thời gian này có liên quan đến các yếu tố như độ tuổi, mức độ bệnh hay có biến chứng.

5.2. Tỷ Lệ Biến Chứng và Tử Vong Do Sốt Xuất Huyết

Tỷ lệ biến chứng nặng như sốc, suy đa tạng, và xuất huyết nội tạng được đánh giá. Phân tích các yếu tố liên quan đến tỷ lệ tử vong và các biện pháp phòng ngừa.

5.3. Hiệu Quả Các Phác Đồ Điều Trị Sốt Xuất Huyết Trẻ Em

So sánh hiệu quả của các phác đồ điều trị khác nhau, bao gồm truyền dịch, truyền máu, và sử dụng các thuốc hỗ trợ. Đánh giá ưu và nhược điểm của từng phác đồ điều trị.

VI. Hướng Nghiên Cứu và Cải Thiện Điều Trị Sốt Xuất Huyết

Nghiên cứu về sốt xuất huyết dengue ở Cần Thơ có thể đóng góp vào việc cải thiện phác đồ điều trị sốt xuất huyết trẻ em và nâng cao chất lượng chăm sóc bệnh nhân. Các kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các hướng dẫn lâm sàng và đào tạo cho các bác sĩ và điều dưỡng. Việc tăng cường hợp tác giữa các bệnh viện và các trung tâm nghiên cứu cũng rất quan trọng để chia sẻ kinh nghiệm và cập nhật kiến thức về dịch tễ sốt xuất huyết dengue. Trong tương lai, cần tập trung vào phát triển các phương pháp chẩn đoán nhanh và chính xác hơn, cũng như tìm kiếm các thuốc điều trị đặc hiệu và vắc-xin phòng ngừa bệnh.

6.1. Phát Triển Phương Pháp Chẩn Đoán Nhanh Sốt Xuất Huyết

Nghiên cứu và phát triển các phương pháp chẩn đoán nhanh, chính xác, và chi phí thấp là rất quan trọng để chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời. Các phương pháp chẩn đoán dựa trên công nghệ sinh học phân tử và miễn dịch học đang được nghiên cứu.

6.2. Nghiên Cứu Thuốc Điều Trị Đặc Hiệu Sốt Xuất Huyết Dengue

Mặc dù chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, nhưng các nghiên cứu về các thuốc kháng virus và các liệu pháp miễn dịch đang được tiến hành. Việc tìm ra các thuốc điều trị đặc hiệu sẽ giúp giảm tỷ lệ biến chứng và tử vong.

6.3. Vắc Xin Phòng Ngừa Sốt Xuất Huyết Dengue Tương Lai

Vắc-xin phòng ngừa sốt xuất huyết dengue là một giải pháp lâu dài để kiểm soát dịch bệnh. Các vắc-xin đang được phát triển và thử nghiệm lâm sàng. Hi vọng rằng trong tương lai sẽ có vắc-xin an toàn và hiệu quả để bảo vệ cộng đồng khỏi bệnh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh sốt xuất huyết-Dengue (SXH-D) là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi-rút Dengue gây ra, lây truyền chủ yếu qua muỗi Aedes aegypti và Aedes albopictus. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, hiện có khoảng 2,5 tỷ người trên thế giới sống trong vùng dịch tễ SXH-D, với 50-100 triệu trường hợp mắc bệnh mỗi năm, trong đó có khoảng 500.000 trường hợp SXH-D nặng và tỷ lệ tử vong khoảng 2,5%. Đặc biệt, khoảng 90% các trường hợp tử vong do SXH-D xảy ra ở trẻ dưới 15 tuổi. Ở Việt Nam, bệnh SXH-D lưu hành quanh năm, tập trung cao nhất vào các tháng mùa mưa, đặc biệt tại khu vực đồng bằng sông Cửu Long chiếm hơn 85% số ca mắc và 90% số ca tử vong của cả nước.

Nghiên cứu này được thực hiện tại Bệnh viện Nhi Đồng Cần Thơ trong giai đoạn từ tháng 8/2014 đến tháng 3/2015, nhằm mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả điều trị trẻ em từ 2 tháng đến 15 tuổi mắc bệnh SXH-D. Mục tiêu cụ thể gồm: (1) mô tả đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của trẻ mắc SXH-D; (2) mô tả kết quả điều trị tại bệnh viện trong khoảng thời gian nghiên cứu. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ chẩn đoán sớm, điều trị kịp thời và nâng cao hiệu quả điều trị, góp phần giảm tỷ lệ tử vong và biến chứng do SXH-D gây ra ở trẻ em.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết dịch tễ học bệnh truyền nhiễm: Phân tích sự phân bố và đặc điểm dịch tễ của SXH-D theo nhóm tuổi, giới tính, nơi cư trú và thời gian mắc bệnh.
• Mô hình diễn biến lâm sàng SXH-D theo WHO 2009: Phân loại bệnh thành ba mức độ gồm SXH-D, SXH-D có dấu hiệu cảnh báo và SXH-D nặng, dựa trên các biểu hiện lâm sàng và cận lâm sàng.
• Khái niệm về đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng: Bao gồm các dấu hiệu sốt, xuất huyết, gan to, sốc, các xét nghiệm huyết học như hematocrit, số lượng tiểu cầu, bạch cầu, và các xét nghiệm chẩn đoán vi-rút Dengue như test nhanh NS1, IgM, IgG.
• Mô hình điều trị SXH-D theo hướng dẫn Bộ Y tế Việt Nam 2011: Phương pháp điều trị triệu chứng, bù dịch, truyền dịch và các biện pháp hỗ trợ điều trị trong SXH-D nặng.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang tiền cứu.
• Đối tượng nghiên cứu: 124 trẻ em từ 2 tháng đến 15 tuổi nhập viện tại Bệnh viện Nhi Đồng Cần Thơ từ tháng 8/2014 đến tháng 3/2015, được chẩn đoán SXH-D theo tiêu chuẩn của Bộ Y tế năm 2011.
• Tiêu chuẩn chọn mẫu: Trẻ có triệu chứng lâm sàng phù hợp và test nhanh NS1 hoặc IgM, IgG dương tính với vi-rút Dengue.
• Tiêu chuẩn loại trừ: Trẻ có bệnh lý kèm theo như tim bẩm sinh, viêm phổi, hen phế quản, hội chứng thận hư, bệnh lý máu, nhiễm trùng huyết, suy gan, suy thận; không đồng ý tham gia hoặc không tuân thủ điều trị.
• Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu thuận tiện theo tiêu chuẩn chọn mẫu trong thời gian nghiên cứu.
• Thu thập dữ liệu: Qua phiếu thu thập số liệu chuẩn, khám lâm sàng, xét nghiệm cận lâm sàng (công thức máu, hematocrit, test nhanh NS1, IgM, IgG), theo dõi diễn biến bệnh và kết quả điều trị.
• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm SPSS 18.0, trình bày biến định tính bằng tần suất, phần trăm; biến định lượng bằng trung bình, độ lệch chuẩn. Kiểm định Chi bình phương cho biến định tính, One Way ANOVA cho biến định lượng. Ý nghĩa thống kê khi p < 0,05.
• Đạo đức nghiên cứu: Được sự đồng thuận của bệnh viện và gia đình bệnh nhi, bảo mật thông tin cá nhân, không ảnh hưởng đến sức khỏe bệnh nhi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm chung đối tượng nghiên cứu: Tuổi trung bình 8,65 ± 3,59 tuổi, nhóm tuổi 5-10 chiếm 50,8%, nam chiếm 59,7%, nữ 40,3%, trẻ sống ở nông thôn chiếm 73%. Tình trạng dinh dưỡng bình thường chiếm 73%, thừa cân-béo phì 18%, suy dinh dưỡng 9%. Tháng mắc bệnh cao nhất là tháng 11 (24,2%). Trẻ nhập viện chủ yếu vào ngày 3-5 của bệnh (tổng 75,8%).

2. Đặc điểm lâm sàng: Tất cả trẻ đều sốt, nhiệt độ trung bình 38,94 ± 0,73°C, thời gian sốt trung bình 4,7 ngày. Dấu hiệu xuất huyết dưới da chiếm 66,9%, chảy máu mũi, chân răng 14,5%, nôn ra máu hoặc tiêu phân đen 1,6%. Gan to chiếm 52,4%. Sốc SXH-D xảy ra chủ yếu vào ngày 5 (65%), biểu hiện lâm sàng sốc gồm chi mát (100%), CRT > 2 giây (100%), mạch nhanh (95%). Phân độ bệnh: SXH-D nặng chiếm 48,4%, SXH-D có dấu hiệu cảnh báo 26,6%, SXH-D nhẹ 25%.

3. Đặc điểm cận lâm sàng: Test nhanh NS1 dương tính 100% trước ngày 5, IgM dương tính tăng vào ngày 6 (35,3%), IgG dương tính 62,8% vào ngày 5. Hematocrit ≥ 40% chiếm 72,2% vào ngày 3-6, tiểu cầu < 100.000 TB/mm3 chiếm 31,3% vào ngày 3-6, tăng lên 80% vào ngày 7. Bạch cầu giảm < 4.000 TB/mm3 chiếm 5,7%. Hematocrit và tiểu cầu có sự khác biệt ý nghĩa theo mức độ bệnh (p < 0,001).

4. Kết quả điều trị: Tất cả trẻ SXH-D nặng được truyền dịch, chủ yếu Lactate Ringer (100%), cao phân tử (63,3%), truyền máu chiếm 3,3%. Tổng lượng dịch truyền trung bình 111 ± 17,41 ml/kg/24 giờ, thời gian truyền trung bình 35,82 ± 8,3 giờ. Các biện pháp hỗ trợ gồm đo huyết áp động mạch xâm lấn (51,7%), đo CVP (15%), hỗ trợ hô hấp (thở canulla 13,3%, NCPAP 8,3%, thở máy 1,7%). Thời gian nằm viện trung bình 7,07 ± 2 ngày, trẻ SXH-D nặng có thời gian nằm viện ≥ 7 ngày chiếm 73,3% (p = 0,001). Tỷ lệ khỏi bệnh 99,2%, không có trường hợp tử vong.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế về đặc điểm dịch tễ và lâm sàng SXH-D ở trẻ em. Nhóm tuổi 5-10 dễ mắc SXH-D nặng do tiếp xúc môi trường nhiều và khả năng nhiễm vi-rút Dengue thứ phát cao hơn nhóm nhỏ tuổi. Tỷ lệ nam mắc bệnh cao hơn nữ, tương tự các nghiên cứu trước đây, có thể do khác biệt về hành vi và môi trường sống. Tỷ lệ trẻ sống ở nông thôn cao phản ánh điều kiện môi trường thuận lợi cho muỗi truyền bệnh và hạn chế trong phòng chống dịch.

Biểu hiện lâm sàng đa dạng, với sốt cao, xuất huyết dưới da và gan to là các dấu hiệu phổ biến. Sốc SXH-D thường xảy ra vào ngày 4-6, phù hợp với giai đoạn nguy hiểm của bệnh. Hematocrit tăng và tiểu cầu giảm là các chỉ số cận lâm sàng quan trọng giúp đánh giá mức độ bệnh và hướng dẫn điều trị. Việc sử dụng test nhanh NS1, IgM, IgG giúp chẩn đoán sớm và phân biệt sơ nhiễm, tái nhiễm.

Kết quả điều trị cho thấy việc truyền dịch đúng phác đồ, sử dụng các loại dịch truyền phù hợp và các biện pháp hỗ trợ tích cực giúp nâng cao tỷ lệ khỏi bệnh và giảm tử vong. Thời gian nằm viện kéo dài hơn ở nhóm SXH-D nặng phản ánh mức độ bệnh và nhu cầu chăm sóc đặc biệt. Các kết quả này có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố nhóm tuổi, biểu đồ tỷ lệ các triệu chứng lâm sàng theo mức độ bệnh, bảng phân tích hematocrit và tiểu cầu theo thời gian mắc bệnh, cũng như biểu đồ kết quả điều trị và thời gian nằm viện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác giám sát và phát hiện sớm SXH-D ở trẻ em: Đẩy mạnh đào tạo nhân viên y tế cơ sở về nhận biết dấu hiệu cảnh báo SXH-D, sử dụng test nhanh NS1, IgM, IgG để chẩn đoán kịp thời. Mục tiêu giảm tỷ lệ nhập viện muộn, thực hiện trong vòng 12 tháng, do Sở Y tế và bệnh viện tuyến tỉnh phối hợp thực hiện.

2. Nâng cao hiệu quả điều trị SXH-D nặng tại bệnh viện: Áp dụng nghiêm ngặt phác đồ truyền dịch, sử dụng các biện pháp hỗ trợ huyết động và hô hấp phù hợp, theo dõi sát diễn biến bệnh. Mục tiêu giảm tỷ lệ chuyển viện và tử vong xuống dưới 1%, thực hiện liên tục tại các bệnh viện nhi trong 24 tháng.

3. Tuyên truyền, giáo dục cộng đồng về phòng chống SXH-D: Tập trung vào khu vực nông thôn, nâng cao nhận thức về loại bỏ nơi muỗi sinh sản, sử dụng màn chống muỗi, vệ sinh môi trường. Mục tiêu giảm tỷ lệ mắc bệnh tại cộng đồng ít nhất 20% trong 2 năm, do chính quyền địa phương và ngành y tế phối hợp thực hiện.

4. Nghiên cứu và phát triển các phương pháp chẩn đoán và điều trị mới: Khuyến khích các cơ sở y tế và viện nghiên cứu triển khai các đề tài nghiên cứu về vaccine, thuốc điều trị đặc hiệu và kỹ thuật xét nghiệm nhanh, chính xác hơn. Mục tiêu nâng cao chất lượng chăm sóc và giảm biến chứng SXH-D trong 3-5 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ nhi khoa và nhân viên y tế tuyến cơ sở: Nắm bắt đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và quy trình điều trị SXH-D để chẩn đoán và xử trí kịp thời, giảm biến chứng và tử vong.

2. Nhà quản lý y tế và chính sách: Sử dụng dữ liệu nghiên cứu để xây dựng kế hoạch phòng chống dịch, phân bổ nguồn lực hợp lý, nâng cao hiệu quả công tác y tế dự phòng và điều trị.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên y khoa: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, kết quả và phân tích để phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo về bệnh truyền nhiễm và SXH-D.

4. Cộng đồng và các tổ chức phi chính phủ: Hiểu rõ về dịch tễ và cách phòng chống SXH-D, từ đó phối hợp với ngành y tế trong các chương trình tuyên truyền, giáo dục sức khỏe cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh sốt xuất huyết-Dengue là gì và ai dễ mắc nhất?
   SXH-D là bệnh truyền nhiễm do vi-rút Dengue gây ra, lây qua muỗi Aedes. Trẻ em từ 2 tháng đến 15 tuổi, đặc biệt nhóm 5-10 tuổi, dễ mắc và có nguy cơ diễn tiến nặng do tiếp xúc môi trường và khả năng nhiễm vi-rút thứ phát.

2. Làm thế nào để chẩn đoán SXH-D sớm?
   Chẩn đoán dựa trên triệu chứng lâm sàng như sốt cao, xuất huyết, gan to, kết hợp test nhanh NS1, IgM, IgG. Test NS1 dương tính thường xuất hiện trong 5 ngày đầu của bệnh, giúp phát hiện sớm.

3. Các dấu hiệu cảnh báo SXH-D nặng là gì?
   Bao gồm vật vã, lừ đừ, li bì, đau bụng vùng gan, gan to >2 cm, xuất huyết niêm mạc, tiểu ít, huyết áp tụt hoặc kẹp, mạch nhanh nhỏ. Khi có dấu hiệu này cần nhập viện và điều trị tích cực.

4. Phương pháp điều trị SXH-D hiện nay là gì?
   Chủ yếu là điều trị triệu chứng, bù dịch bằng truyền dịch điện giải và cao phân tử, theo dõi sát huyết động, hỗ trợ hô hấp khi cần. Hiện chưa có thuốc đặc hiệu hay vaccine phòng bệnh.

5. Làm sao để phòng ngừa SXH-D hiệu quả?
   Loại bỏ nơi muỗi sinh sản, sử dụng màn chống muỗi, vệ sinh môi trường, tuyên truyền giáo dục cộng đồng, đặc biệt tại các vùng nông thôn có tỷ lệ mắc cao.

Kết luận

• Nghiên cứu mô tả chi tiết đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả điều trị trẻ em mắc SXH-D tại Bệnh viện Nhi Đồng Cần Thơ năm 2014-2015 với 124 trường hợp.
• Nhóm tuổi 5-10 chiếm tỷ lệ mắc cao nhất, nam nhiều hơn nữ, trẻ sống ở nông thôn chiếm đa số.
• Biểu hiện lâm sàng đa dạng, sốc SXH-D thường xảy ra vào ngày 4-6, hematocrit tăng và tiểu cầu giảm là dấu hiệu cận lâm sàng quan trọng.
• Kết quả điều trị tích cực với tỷ lệ khỏi bệnh 99,2%, không có tử vong, thời gian nằm viện trung bình 7 ngày.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao công tác chẩn đoán, điều trị và phòng chống SXH-D nhằm giảm tỷ lệ mắc và tử vong trong tương lai.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất, tiếp tục nghiên cứu mở rộng quy mô và đa dạng hóa đối tượng nghiên cứu, đồng thời tăng cường đào tạo và tuyên truyền cộng đồng.

Call to action: Các cơ sở y tế, nhà quản lý và cộng đồng cần phối hợp chặt chẽ để kiểm soát và giảm thiểu tác động của bệnh sốt xuất huyết-Dengue ở trẻ em.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Sốt xuất huyết-Dengue là bệnh nhiễm trùng cấp tính do vi-rút Dengue gây ra. Bệnh đƣợc lây truyền qua trung gian của muỗi Aedes agypti, có thể gây nên những trận dịch lớn. Bệnh có thể dẫn đến sốc, tử vong nếu không đƣợc chẩn đoán sớm, điều trị thích hợp và kịp thời [33]. Theo thống kê của Tổ chức y tế thế giới, tỉ lệ mắc bệnh sốt xuất huyết- Dengue đã gia tăng đáng kể trong những thập niên gần đây.

Hiện nay, trên toàn thế giới có khoảng 2,5 tỷ ngƣời (gần 40% dân số thế giới) đang sống trong vùng dịch tễ của bệnh sốt xuất huyết-Dengue. Mỗi năm có khoảng 50-100 triệu trƣờng hợp mắc bệnh sốt xuất huyết-Dengue, trong đó có 500.000 trƣờng hợp mắc bệnh sốt xuất huyết-Dengue nặng và có 2,5% trƣờng hợp tử vong. Khoảng 90% các trƣờng hợp tử vong do bệnh sốt xuất huyết-Dengue xảy ra ở trẻ dƣới 15 tuổi. Bệnh đã có mặt hơn 100 quốc gia và khu vực trên thế giới, trong đó châu Mỹ, Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dƣơng là khu vực bị ảnh hƣởng nghiêm trọng nhất [53].

Ở nƣớc ta, bệnh sốt xuất huyết-Dengue xảy ra quanh năm nhƣng tập trung nhiều nhất là các tháng mùa mƣa. Khu vực đồng bằng sông Cửu Long là nơi chiếm đa số các trƣờng hợp mắc bệnh của cả nƣớc, trên 85% trƣờng hợp mắc bệnh và 90% trƣờng hợp tử vong do bệnh sốt xuất huyết-Dengue là ở các tỉnh phía nam Việt Nam.138 trƣờng hợp mắc bệnh và 42 trƣờng hợp tử vong. Đây là vấn đề lo lắng, quan tâm của Bộ y tế, chính quyền địa phƣơng, gia đình bệnh nhân và thầy thuốc [9], [10]. Hiện nay, sốt xuất huyết-Dengue là bệnh chƣa có thuốc điều trị đặc hiệu và chƣa có vắc-xin dự phòng [40], đồng thời bệnh vẫn còn diễn biến khá phức tạp với nhiều dạng bệnh nặng, điều trị rất khó khăn và tốn kém.

Biểu hiện lâm sàng không chỉ có sốt, xuất huyết da niêm, gan to và sốc mà còn có thể biểu hiện suy đa tạng nhƣ viêm gan nặng, viêm não, viêm cơ tim…vv, do đó việc nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của bệnh sốt xuất huyết-Dengue sẽ góp phần giúp bác sĩ lâm sàng chẩn đoán bệnh sớm, điều trị kịp thời và đạt hiệu quả điều trị cao hơn. 2 Chính vì vậy chúng tôi thực hiện đề tài “Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và mô tả kết quả điều trị trẻ 2 tháng đến 15 tuổi bệnh sốt xuất huyết Dengue tại Bệnh viện Nhi Đồng Cần Thơ năm 2014-2015” với 2 mục tiêu cụ thể nhƣ sau: 1. Mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng trẻ từ 2 tháng đến 15 tuổi bệnh sốt xuất huyết-Dengue tại Bệnh viện Nhi Đồng Cần Thơ năm 2014-2015. Mô tả kết quả điều trị trẻ từ 2 tháng đến 15 tuổi bệnh sốt xuất huyết- Dengue tại Bệnh viện Nhi Đồng Cần Thơ năm 2014-2015.

3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Sơ lƣợc về bệnh sốt xuất huyết-Dengue 1.1 Định nghĩa bệnh sốt xuất huyết-Dengue Sốt xuất huyết-Dengue (SXH-D) là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi-rút Dengue gây nên, lây truyền chủ yếu qua trung gian muỗi vằn Aedes agyti. Đặc điểm của bệnh SXH-D là sốt, xuất huyết và thoát huyết tƣơng, có thể dẫn đến sốc giảm thể tích tuần hoàn, rối loạn đông máu, suy tạng, nếu không đƣợc chẩn đoán sớm và xử lý kịp thời dễ dẫn đến tử vong [29].2 Dịch tễ học bệnh sốt xuất huyết-Dengue 1.1 Phân bố địa lý Bệnh SXH-D lƣu hành ở khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới. Ở Châu Á, bệnh lƣu hành ở hầu hết các quốc gia. Bệnh gặp ở thành thị, nông thôn và miền núi, nhất là các khu vực có mật độ dân cƣ đông đúc.

Việt Nam là vùng dịch lƣu hành của bệnh SXH-D, chủ yếu ở các tỉnh miền Nam và Nam Trung bộ [8].2 Phân bố theo thời gian Bệnh SXH-D thƣờng xuất hiện và gây thành dịch vào các tháng mùa mƣa hoặc tháng có nhiệt độ trung bình cao. Ở miền Nam nƣớc ta, bệnh SXH-D xuất hiện gần nhƣ quanh năm, ở miền Bắc thƣờng xuất hiện từ tháng 7 tới tháng 11[8].3 Đối tượng mắc bệnh Bệnh SXH-D gặp ở trẻ em lẫn ngƣời lớn nhƣng nhiều nhất là ở trẻ em. Tỉ lệ mắc bệnh của nam và nữ bằng nhau [13].3 Tác nhân gây bệnh Các vi-rút Dengue thuộc giống Flavivirus, thuộc họ Flaviviridae. Về phƣơng diện kháng nguyên có 4 týp huyết thanh là DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4.

Khi nhiễm bất kỳ một trong bốn týp huyết thanh vi-rút này sẽ tạo đƣợc miễn dịch suốt đời với týp huyết thanh đó [43], [48]. 4 Về mặt cấu trúc, vi-rút này có đƣờng kính 40-50nm, mang một chuỗi đơn ARN. Virion của chúng bao gồm một nucleocapsid có dạng hình lập phƣơng đƣợc bao quanh bởi một lớp có cấu tạo là lipoprotein. Gen của vi-rút Dengue có chiều dài khoảng 11.000 cặp ba-zơ và 3 protein cấu trúc gồm 1 protein mã hóa cho nucleocapside hay protein lõi (C), 1 protein liên kết màng (M), 1 protein vỏ (E) và 7 protein không cấu trúc (NS1, NS2A, NS2B, NS3, NS4A, NS4B và NS5).

Trong đó, NS1 đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán nhiễm vi-rút Dengue, giúp phát hiện để chẩn đoán sớm nhiễm vi-rút Dengue nhờ xét nghiệm [1], [43], [48].4 Trung gian truyền bệnh Ở nƣớc ta có 2 loại muỗi Aedes gây bệnh chủ yếu là Aedes aegypti và Aedes albopitus. Muỗi Aedes aegypti hút máu ban ngày và thƣờng hút máu nhiều vào sáng sớm và chiều tối. Muỗi Aedes aegypti có mình nhỏ, đen có khoang trắng, thƣờng đƣợc gọi là muỗi vằn, đậu ở nơi tối trong nhà, thƣờng ở thành thị. Muỗi Aedes albopictus thích sống ở lùm cây, ngọn cỏ, phần lớn sống ở nông thôn [2], [34], [49].

Dịch bệnh SXH-D xuất hiện ở các nơi đông dân cƣ sau đó lan dần đến các vùng nông thôn. Ngƣời ta ƣớc tính cứ mỗi một trƣờng hợp mắc bệnh SXH-D có vào sốc vào bệnh viện thì có khoảng 200-500 ngƣời bị nhiễm vi-rút Dengue có triệu chứng lâm sàng hay không triệu chứng lâm sàng [49].1 Muỗi Aedes aegypti (Nguồn U.Department of Health and Human, Centers for Disease Control and Prevention) 5 1.5 Lịch sử bệnh sốt xuất huyết-Dengue trên thế giới và trong nƣớc 1.1 Lịch sử bệnh sốt xuất huyết-Dengue trên thế giới Những trƣờng hợp nhiễm Dengue đầu tiên đƣợc ghi nhận vào năm 1779 ở Batavia (nay là Jakarta) và năm 1780 ở Philadenphia. Sau đó, những trận dịch đã đƣợc báo cáo ở Caltutta (1824), Tây Ấn (1827), Mỹ (1922), Thổ Nhĩ Kỳ (1927 đến 1928), Nhật Bản (1942 đến 1945), chứng tỏ vi-rút Dengue gây bệnh đã phân bố rộng rãi trên thế giới từ 200 năm trƣớc [45]. Ở Đông Nam Á, bệnh SXH-D đƣợc ghi nhận đầu tiên ở Philippin năm 1953.

Trong vòng 30 năm, bệnh SXH-D đƣợc ghi nhận ở Campuchia, Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Lào, Myanma, Singapore, Sri Lanka và Việt Nam. Vào năm 1987 bệnh SXH-D bùng nổ ở Việt Nam (354.517 trƣờng hợp mắc bệnh) và Thái Lan (174.285 trƣờng hợp mắc bệnh). Hiện nay, trên toàn thế giới có khoảng 2,5 tỷ ngƣời (gần 40% dân số thế giới) đang sống trong vùng dịch tễ của bệnh SXH-D. Mỗi năm có 50-100 triệu trƣờng hợp mắc bệnh SXH-D, trong đó 500.000 trƣờng hợp mắc bệnh SXH-D nặng và có 2,5% trƣờng hợp tử vong.

Bệnh SXH-D đã có mặt trên 100 quốc gia thuộc châu Phi, châu Mỹ, Đông Địa Trung Hải, Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dƣơng. Trong đó châu Mỹ, Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dƣơng là khu vực bị ảnh hƣởng nghiêm trọng nhất [48], [52], [53].2 Lịch sử bệnh sốt xuất huyết-Dengue tại Việt Nam Năm 1958, lần đầu tiên Chu Văn Tƣờng và cộng sự căn cứ trên một số bệnh nhi ở bệnh viện Bạch Mai thông báo về một dịch nhỏ SXH-D ở Hà Nội. Năm 1960, 2 vụ dịch SXH-D xảy ra ở Cái Bè (Tiền Giang), An Giang. Năm 1963 vụ dịch SXH-D đầu tiên đƣợc xác định mầm bệnh ở Việt Nam đã nổ ra ở đồng bằng sông Cửu Long [13].

Năm 1963 đến 1988, cả nƣớc có 1.734 trƣờng hợp mắc bệnh và 10.415 trƣờng hợp chết do bệnh SXH-D, đây là số bệnh nhân lớn nhất so với các nƣớc Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dƣơng vào cùng thời điểm [28]. Trong vòng 10 năm từ 1991 đến 2000 số bệnh nhân SXH-D tại Việt Nam dao động từ hơn 40.000 ngƣời mỗi năm với 2 trận dịch cao điểm vào năm 1997 và 6 1998, tỉ lệ tử vong thay đổi 0,4% đến 0,3% [33]. Năm 2000 đến nay, bệnh SXH-D ngày càng lan rộng và diễn biến phức tap. Tại các tỉnh miền Trung và Tây Nguyên cũng tăng cao, nhiều khu vực trƣớc đây rất hiếm gặp bệnh nhân mắc bệnh SXH-D thì nay lại xuất hiện và tăng khá cao.

Tại miền Bắc có nhiều bệnh nhân mắc bệnh SXH-D đƣợc chẩn đoán MAC-ELISA dƣơng tính với vi-rút Dengue [5]. Theo báo cáo mới nhất về tình hình SXH-D năm 2013, Bộ Y tế ghi nhận có 66.138 trƣờng hợp mắc bệnh và 42 trƣờng hợp tử vong.2 Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của bệnh sốt xuất huyết-Dengue 1.1 Đặc điểm lâm sàng của bệnh sốt xuất huyết-Dengue Bệnh SXH-D có biểu hiện lâm sàng đa dạng, diễn biến nhanh chóng từ nhẹ đến nặng. Bệnh thƣờng khởi phát đột ngột và diễn biến qua ba giai đoạn: giai đoạn sốt, giai đoạn nguy hiểm và giai đoạn hồi phục [7].1 Giai đoạn sốt - Sốt cao đột ngột, liên tục. - Nhức đầu, chán ăn, buồn nôn.

- Da xung huyết. - Đau cơ, đau khớp, nhức hai hố mắt. - Nghiệm pháp dây thắt dƣơng tính. - Chấm xuất huyết ở dƣới da, chảy máu chân răng hoặc chảy máu cam.2 Giai đoạn nguy hiểm Thƣờng vào ngày thứ 3-7 của bệnh, ngƣời bệnh có thể còn sốt hoặc đã giảm sốt, có thể có các biểu hiện sau: - Biểu hiện thoát huyết tƣơng do tăng tính thấm thành mạch (thƣờng kéo dài 24 giờ-48 giờ).

+ Tràn dịch màng phổi, mô kẽ, màng bụng, nề mi mắt, gan to, có thể đau. + Nếu thoát huyết tƣơng nhiều sẽ dẫn đến sốc với các biểu hiện vật vã, bứt rứt hoặc li bì, lạnh đầu chi, da lạnh ẩm, mạch nhanh nhỏ, huyết áp tụt, kẹp hoặc không đo đƣợc huyết áp, tiểu ít. 7 - Xuất huyết + Xuất huyết dƣới da: nốt xuất huyết rải rác hoặc chấm xuất huyết thƣờng ở mặt trƣớc hai cẳng chân và mặt trong hai cánh tay, bụng, đùi, mạng sƣờn hoặc mảng bầm tím. + Xuất huyết ở niêm mạc: chảy máu mũi, lợi, tiểu ra máu, kinh nguyệt kéo dài hoặc xuất hiện kinh sớm hơn kỳ hạn.

+ Xuất huyết nội tạng nhƣ tiêu hóa, phổi, não là biểu hiện nặng.3 Giai đoạn hồi phục Sau 24 giờ-48 giờ của giai đoạn nguy hiểm, có hiện tƣợng tái hấp thu dần dịch từ mô kẽ vào bên trong lòng mạch. Giai đoạn này kéo dài 48 giờ-72 giờ.