Đặc Điểm Chính Trị Chế Độ Viện Chính Thời Heian (1086 - 1185)

Luận văn thạc sĩ phân tích đặc điểm chính trị chế độ viện chính thời haien 1086 1185, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Bùi Thị Ngọc Minh
• Người hướng dẫn: TS Phạm Thị Thu Giang
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Châu Á học
• Đề tài: Đặc Điểm Chính Trị Chế Độ Viện Chính Thời Heian (1086 - 1185)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ CHẾ ĐỘ VIỆN CHÍNH THỜI HEIAN
• 1.1. Khái niệm và cơ cấu cơ bản của Viện chính thời Heian
• 1.1.1. Các khái niệm liên quan đến chế độ Viện chính thời Heian
• 1.1.2. Cơ cấu Viện chính thời Heian
• 1.2. Bối cảnh ra đời chế độ Viện chính
• 1.2.1. Sự suy yếu của dòng họ Fujiwara
• 1.2.2. Sự lớn mạnh của dòng họ Minamoto
• 1.3. Các giai đoạn phát triển của chế độ Viện chính thời Heian
• 1.3.1. Thời kỳ hình thành chế độ Viện chính thời Heian
• 1.3.2. Thời kỳ phát triển chế độ Viện chính thời Heian
• 1.3.3. Thời kỳ tan rã của chế độ Viện chính thời Heian
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM CHÍNH TRỊ CỦA CHẾ ĐỘ VIỆN CHÍNH THỜI HEIAN
• 2.1. Mối quan hệ vừa đối kháng, vừa phụ thuộc lẫn nhau giữa dòng họ Thiên hoàng và dòng họ ngoại thích Fujiwara
• 2.1.1. Sự đối kháng giữa dòng họ Thiên hoàng và dòng họ Fujiwara
• 2.1.2. Sự phụ thuộc lẫn nhau giữa dòng họ Thiên hoàng và dòng họ Fujiwara
• 2.2. Sự mâu thuẫn trong nội bộ Hoàng tộc và sự hình thành các phe phái trong triều
• 2.2.1. Sự mâu thuẫn trong nội bộ Hoàng tộc
• 2.2.2. Sự hình thành các phe phái trong triều
• 3. CHƯƠNG 3: ẢNH HƯỞNG CỦA CHẾ ĐỘ VIỆN CHÍNH THỜI HEIAN ĐẾN NHẬT BẢN ĐƯƠNG THỜI – VÀI NÉT SO SÁNH VỚI TRUNG QUỐC VÀ VIỆT NAM
• 3.1. Sự phát triển của chế độ trang viên
• 3.1.1. Hoạt động chỉnh lý trang viên trong thời kỳ Viện chính Heian
• 3.1.2. Quyền sở hữu trang viên thời kỳ Viện chính Heian
• 3.2. Sự phát triển của Phật giáo
• 3.2.1. Quan hệ giữa triều đình và giới Phật giáo thời kỳ Viện chính Heian
• 3.2.2. Sự gia tăng thế lực của giới Phật giáo thời kỳ Viện chính
• 3.3. Vài nét so sánh giữa chế độ Viện chính thời Heian ở Nhật Bản với Trung Quốc và Việt Nam
• PHẦN KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Chế Độ Viện Chính Thời Heian 1086 1185 là gì

Viện Chính (院政) là một thuật ngữ quan trọng trong lịch sử Nhật Bản, đặc biệt trong thời kỳ Heian. Nó mô tả một hệ thống chính trị độc đáo, nơi mà các Thiên hoàng thoái vị (Thượng hoàng) tiếp tục nắm giữ quyền lực chính trị thực tế, điều hành đất nước từ “Viện” của họ. Các định nghĩa từ “Kojien”, “Từ điển sử Nhật Bản”, và “Đại sự điển sử Nhật Bản” đều thống nhất về bản chất này. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng Viện Chính không chỉ đơn thuần là sự tiếm quyền. Thượng hoàng thường có mục tiêu hướng dẫn và cố vấn cho các Thiên hoàng trẻ tuổi, đảm bảo sự ổn định và tiếp nối quyền lực của dòng họ. Viện Chính xuất hiện ở nhiều giai đoạn, nhưng thời Heian là giai đoạn khởi đầu và có những đặc trưng riêng. Sự khác biệt quan trọng nằm ở mục đích và cách thức thực thi quyền lực so với các chế độ nhiếp chính khác. Thời điểm bắt đầu Viện Chính vẫn còn tranh cãi, với một số học giả cho rằng nó bắt đầu từ khi Thiên hoàng Go-Sanjo thoái vị năm 1072, mặc dù ông qua đời ngay sau đó. Quan điểm phổ biến hơn là Viện Chính chính thức bắt đầu vào năm 1086 khi Thiên hoàng Shirakawa thoái vị.

1.1. Định Nghĩa Viện Chính Góc Nhìn Từ Các Học Giả

Các nhà nghiên cứu lịch sử Nhật Bản đã đưa ra nhiều định nghĩa khác nhau về Viện Chính, nhưng tất cả đều xoay quanh vai trò trung tâm của Thượng hoàng. Ví dụ, cuốn "Kojien" nhấn mạnh vai trò điều hành chính sự của Thượng hoàng từ Viện sảnh, dưới quyền lực của Thượng hoàng Shirakawa. Điều này cho thấy sự tập trung quyền lực vào tay Thượng hoàng. "Từ điển lịch sử Nhật Bản" và "Đại sự điển lịch sử Nhật Bản" cũng đồng tình rằng Viện chính là hình thái chính trị mà Thái Thượng Thiên hoàng (Thượng hoàng/Pháp hoàng) là người điều hành chính sự. Các định nghĩa này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về bản chất và cơ cấu của Viện Chính.

1.2. Phạm Vi Nghiên Cứu Tập Trung Thời Heian 1086 1185

Mặc dù Viện Chính xuất hiện ở nhiều thời kỳ lịch sử Nhật Bản, luận văn này tập trung vào giai đoạn Heian (1086-1185). Đây là giai đoạn đầu tiên và có những đặc điểm chính trị riêng biệt. Thời kỳ này kéo dài khoảng 100 năm, trải qua 5 đời Thượng hoàng, từ Shirakawa đến Go-Shirakawa. Việc giới hạn phạm vi nghiên cứu giúp chúng ta đi sâu vào phân tích các yếu tố chính trị, xã hội và kinh tế đặc trưng của thời kỳ này, cũng như hiểu rõ hơn về ảnh hưởng của nó đến sự phát triển của Nhật Bản sau này. Việc tập trung vào thời kỳ Heian giúp làm rõ những đặc điểm chính trị, xã hội, và văn hóa độc đáo của giai đoạn này.

II. Phân Tích Cấu Trúc Quyền Lực Chế Độ Viện Chính Heian

Cấu trúc quyền lực của Viện Chính thời Heian là một sự kết hợp phức tạp giữa các thể chế triều đình truyền thống và các cơ quan mới được thành lập xung quanh Thượng hoàng. Về mặt hình thức, Thiên hoàng vẫn là người đứng đầu nhà nước. Tuy nhiên, quyền lực thực tế nằm trong tay Thượng hoàng, người điều hành thông qua Viện sảnh (In-no-cho) và Viện cận thần (In-kinshin). Viện sảnh đóng vai trò như một cơ quan chính phủ song song, đưa ra các quyết định quan trọng và ban hành các sắc lệnh (Inzen). Viện cận thần là những người thân cận của Thượng hoàng, có ảnh hưởng lớn đến các quyết định chính trị. Sự tồn tại song song của triều đình và Viện sảnh tạo ra một hệ thống quyền lực kép, nơi mà ảnh hưởng của Thiên Hoàng và các quan chức triều đình truyền thống suy giảm.

2.1. Vai Trò của Viện Sảnh In no cho và Viện Cận Thần

Viện Sảnh (院庁) là cơ quan quyền lực cao nhất trong hệ thống Viện Chính. Đây là nơi giải quyết các công việc đại sự của quốc gia. Dưới thời Nhiếp Quan Fujiwara, các công việc đại sự sẽ do các Công khanh bàn bạc, sau đó Nhiếp quan đưa ra ý kiến, từ đó Thiên hoàng sẽ hạ chiếu chỉ. Ở thời Viện chính, Viện sảnh sẽ tham khảo ý kiến của Thiên hoàng, bàn bạc và đưa ra quyết định cuối cùng. Viện Cận Thần là những người thân tín nhất của Thượng hoàng, họ nắm giữ những vị trí quan trọng trong bộ máy công quyền. Những người này có thể đồng thời giữ những chức vụ cao trong triều đình, tạo ra một mạng lưới quyền lực phức tạp. Ví dụ, Minamoto Akifusa từng giữ chức Hữu đại thần dưới thời Thượng hoàng Shirakawa.

2.2. Mối Quan Hệ Giữa Triều Đình và Viện Chính Quyền Lực Kép

Sự tồn tại song song của triều đình và Viện sảnh tạo ra một hệ thống quyền lực kép. Mặc dù Thiên hoàng vẫn là người đứng đầu trên danh nghĩa, quyền lực thực tế nằm trong tay Thượng hoàng và Viện sảnh. Các văn bản do Thượng hoàng ban ra (Viện tuyên) và các quyết định của Viện sảnh (Viện sảnh hạ văn) thường được ưu tiên hơn so với chiếu chỉ của Thiên hoàng. Điều này cho thấy sự suy giảm quyền lực của Thiên hoàng và các quan chức triều đình truyền thống, và sự nổi lên của Viện sảnh như một trung tâm quyền lực mới. Dưới chế độ Nhiếp Chính, Thái Chính Quan là cơ quan chính phủ tối cao, nhưng dưới Viện Chính, vai trò của Viện Sảnh quan trọng hơn.

III. Bối Cảnh Ra Đời Chế Độ Viện Chính Heian Các Yếu Tố

Sự ra đời của chế độ Viện Chính không phải là một sự kiện ngẫu nhiên mà là kết quả của một quá trình lịch sử lâu dài. Hai yếu tố chính đóng vai trò quan trọng là sự suy yếu của dòng họ Fujiwara và sự trỗi dậy của dòng họ Minamoto. Dòng họ Fujiwara, sau nhiều năm nắm giữ quyền lực thông qua chế độ Nhiếp Quan, đã dần suy yếu do sự chia rẽ nội bộ và sự bất mãn từ các phe phái chính trị khác. Đồng thời, dòng họ Minamoto, đại diện cho tầng lớp võ sĩ đang ngày càng lớn mạnh, đã nổi lên như một thế lực chính trị đối trọng, ủng hộ Thiên hoàng giành lại quyền lực. Bên cạnh đó, sự tích lũy kinh nghiệm của các Thiên hoàng trong việc quản lý và điều hành đất nước cũng góp phần tạo nên tiền đề cho sự ra đời của Viện Chính. Sự kết hợp của những yếu tố này đã tạo ra một môi trường thuận lợi cho việc thiết lập một hệ thống chính trị mới.

3.1. Sự Suy Yếu Của Dòng Họ Fujiwara Nguyên Nhân và Biểu Hiện

Dòng họ Fujiwara, sau hai thế kỷ nắm giữ quyền lực thông qua chế độ Nhiếp Quan, đã dần suy yếu do nhiều nguyên nhân. Sự chia rẽ nội bộ, tranh giành quyền lực giữa các thành viên trong gia tộc, và sự bất mãn từ các phe phái chính trị khác đã làm suy yếu sức mạnh của họ. Thêm vào đó, sự lạm dụng quyền lực và sự gia tăng bất bình đẳng xã hội cũng khiến dòng họ Fujiwara mất dần sự ủng hộ từ dân chúng. Biểu hiện rõ nhất của sự suy yếu này là việc họ không còn có thể kiểm soát hoàn toàn các Thiên hoàng, và sự trỗi dậy của các thế lực chính trị khác như dòng họ Minamoto. Fujiwara cũng suy giảm vì mâu thuẫn nội bộ.

3.2. Sự Trỗi Dậy Của Dòng Họ Minamoto Vai Trò Của Võ Sĩ

Dòng họ Minamoto, đại diện cho tầng lớp võ sĩ đang ngày càng lớn mạnh, đã nổi lên như một thế lực chính trị đối trọng với dòng họ Fujiwara. Họ đã tích lũy được sức mạnh quân sự và kinh tế, và sẵn sàng bảo vệ quyền lợi của Thiên hoàng. Sự ủng hộ của dòng họ Minamoto đã giúp Thiên hoàng có thêm sức mạnh để chống lại sự kiểm soát của dòng họ Fujiwara, và tạo điều kiện cho việc thiết lập chế độ Viện Chính. Sự lớn mạnh của Minamoto có thể thấy rõ qua vai trò của các tướng lĩnh của dòng họ này. Tầng lớp võ sỹ Nhật Bản thời kỳ này ngày càng có vai trò quan trọng trong xã hội.

IV. Đặc Điểm Chính Trị Nổi Bật Chế Độ Viện Chính Thời Heian

Chế độ Viện Chính thời Heian nổi bật với một số đặc điểm chính trị quan trọng. Thứ nhất, đó là sự tồn tại song song của hai trung tâm quyền lực: triều đình và Viện sảnh. Điều này tạo ra một hệ thống quyền lực kép, nơi mà Thiên hoàng và Thượng hoàng chia sẻ quyền lực. Thứ hai, mối quan hệ giữa Thiên Hoàng và dòng họ Fujiwara vừa đối kháng, vừa phụ thuộc lẫn nhau. Mặc dù Thiên hoàng muốn giành lại quyền lực từ dòng họ Fujiwara, họ vẫn cần sự hỗ trợ của dòng họ này trong việc quản lý đất nước. Thứ ba, sự mâu thuẫn trong nội bộ hoàng tộc và sự hình thành các phe phái trong triều đình cũng là một đặc điểm quan trọng của thời kỳ này. Những mâu thuẫn này thường dẫn đến các cuộc tranh giành quyền lực và sự bất ổn chính trị.

4.1. Mối Quan Hệ Đối Kháng Phụ Thuộc Giữa Thiên Hoàng và Fujiwara

Mối quan hệ giữa Thiên hoàng và dòng họ Fujiwara trong thời kỳ Viện Chính là một sự pha trộn phức tạp giữa đối kháng và phụ thuộc. Thiên hoàng, đặc biệt là các Thượng hoàng, luôn tìm cách giảm bớt sự ảnh hưởng của dòng họ Fujiwara và giành lại quyền lực. Tuy nhiên, họ vẫn cần sự hỗ trợ của dòng họ Fujiwara trong việc quản lý đất nước, đặc biệt là trong các lĩnh vực hành chính và kinh tế. Dòng họ Fujiwara, mặc dù đã suy yếu, vẫn nắm giữ nhiều vị trí quan trọng trong triều đình và có kinh nghiệm quản lý lâu năm. Điều này tạo ra một mối quan hệ phức tạp, nơi mà cả hai bên đều cần đến nhau nhưng đồng thời cũng cạnh tranh quyền lực. Mối quan hệ phức tạp này là chìa khóa để hiểu tình hình chính trị thời Heian.

4.2. Mâu Thuẫn Nội Bộ Hoàng Tộc và Sự Hình Thành Phe Phái

Sự mâu thuẫn trong nội bộ hoàng tộc và sự hình thành các phe phái trong triều đình là một đặc điểm quan trọng khác của thời kỳ Viện Chính. Các cuộc tranh giành quyền lực giữa các thành viên trong hoàng tộc thường xuyên xảy ra, đặc biệt là trong việc kế vị ngôi vị Thiên hoàng. Các phe phái trong triều đình, thường tập hợp xung quanh các thành viên hoàng tộc hoặc các quan chức có ảnh hưởng, cũng cạnh tranh quyền lực và ủng hộ các ứng cử viên khác nhau. Điều này dẫn đến sự bất ổn chính trị và làm suy yếu chính quyền trung ương. Sự tranh giành quyền lực giữa các thành viên của hoàng tộc đã gây ra sự bất ổn trong triều đình.

V. Ảnh Hưởng Chế Độ Viện Chính Heian Đến Xã Hội Nhật Bản

Chế độ Viện Chính thời Heian đã có những ảnh hưởng sâu sắc đến xã hội Nhật Bản. Thứ nhất, nó thúc đẩy sự phát triển của chế độ trang viên (Shoen), một hệ thống đất đai tư nhân rộng lớn, nơi mà các quý tộc và tu viện Phật giáo nắm giữ quyền sở hữu đất đai và thu thuế. Thứ hai, nó tạo điều kiện cho sự phát triển của Phật giáo, đặc biệt là các tông phái mới như Tịnh Độ Tông và Thiền Tông. Các Thượng hoàng thường là những người bảo trợ lớn của Phật giáo, và các tu viện Phật giáo đã trở thành những trung tâm quyền lực kinh tế và chính trị. Thứ ba, chế độ Viện Chính cũng góp phần vào sự suy yếu của chính quyền trung ương và sự gia tăng quyền lực của các lãnh chúa địa phương (Daimyo), những người sẽ đóng vai trò quan trọng trong các cuộc chiến tranh thời Sengoku sau này.

5.1. Sự Phát Triển Của Chế Độ Trang Viên Shoen Thời Heian

Chế độ Viện Chính đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của chế độ trang viên (Shoen). Các quý tộc và tu viện Phật giáo, được sự bảo trợ của các Thượng hoàng, đã tích lũy được lượng đất đai lớn và xây dựng các trang viên tư nhân rộng lớn. Họ được hưởng quyền miễn thuế và tự quản trong các trang viên này, làm suy yếu nguồn thu của chính quyền trung ương. Sự phát triển của chế độ trang viên đã làm thay đổi cơ cấu kinh tế và xã hội của Nhật Bản.

5.2. Ảnh Hưởng của Phật Giáo Dưới Thời Viện Chính

Phật giáo đã có một ảnh hưởng to lớn đến xã hội Nhật Bản dưới thời Viện Chính. Các Thượng hoàng thường là những người bảo trợ lớn của Phật giáo, và các tu viện Phật giáo đã trở thành những trung tâm quyền lực kinh tế và chính trị. Các tông phái mới như Tịnh Độ Tông và Thiền Tông đã phát triển mạnh mẽ, thu hút đông đảo tín đồ từ mọi tầng lớp xã hội. Quan hệ giữa triều đình và giới Phật giáo trong thời kỳ Viện chính Heian được đánh giá là khá mật thiết. Phật Giáo có vai trò lớn trong việc định hình văn hóa.

VI. So Sánh Chế Độ Viện Chính Với Các Hình Thái Chính Trị Khác

Để hiểu rõ hơn về bản chất của chế độ Viện Chính thời Heian, việc so sánh nó với các hình thái chính trị khác trong lịch sử Nhật Bản và các quốc gia khác là rất hữu ích. So với chế độ Nhiếp Quan của dòng họ Fujiwara, Viện Chính cho thấy sự thay đổi trong cơ cấu quyền lực, với việc Thiên hoàng (dưới hình thức Thượng hoàng) giành lại quyền kiểm soát. So với chế độ Thái Thượng Hoàng của nhà Trần ở Việt Nam, Viện Chính có những điểm tương đồng về việc người thoái vị vẫn nắm giữ quyền lực, nhưng cũng có những khác biệt về cơ cấu tổ chức và mục tiêu chính trị. Việc so sánh giúp chúng ta thấy rõ hơn những đặc điểm độc đáo của chế độ Viện Chính và vị trí của nó trong lịch sử.

6.1. So Sánh Với Chế Độ Nhiếp Quan Của Dòng Họ Fujiwara

Chế độ Viện Chính và chế độ Nhiếp Quan của dòng họ Fujiwara là hai hình thái chính trị quan trọng trong lịch sử Nhật Bản. Cả hai đều cho thấy sự tồn tại của một thế lực chính trị bên ngoài Thiên hoàng nắm giữ quyền lực thực tế. Tuy nhiên, sự khác biệt nằm ở việc ai nắm giữ quyền lực đó: trong chế độ Nhiếp Quan, quyền lực nằm trong tay dòng họ Fujiwara, trong khi ở chế độ Viện Chính, quyền lực nằm trong tay Thượng hoàng, người vẫn thuộc dòng dõi Thiên hoàng. Việc so sánh hai chế độ này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự thay đổi trong cơ cấu quyền lực và vai trò của Thiên hoàng trong lịch sử Nhật Bản. Khác với việc nhà Fujiwara tiếm quyền, Thiên Hoàng trong Viện Chính nắm quyền một cách hợp pháp.

6.2. So Sánh Với Chế Độ Thái Thượng Hoàng Của Nhà Trần Việt Nam

Chế độ Viện Chính có những điểm tương đồng với chế độ Thái Thượng Hoàng của nhà Trần ở Việt Nam, khi người thoái vị vẫn tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc điều hành đất nước. Tuy nhiên, cũng có những khác biệt về cơ cấu tổ chức và mục tiêu chính trị. Chế độ Thái Thượng Hoàng của nhà Trần thường tập trung vào việc bảo vệ đất nước khỏi ngoại xâm, trong khi chế độ Viện Chính của Nhật Bản tập trung vào việc củng cố quyền lực của Thiên hoàng và đối phó với sự ảnh hưởng của dòng họ Fujiwara. Mặc dù có nhiều điểm chung nhưng vai trò và mục tiêu chính trị của hai hình thái nhà nước này là khác nhau. Nhà Trần cũng có chế độ tương tự, nhưng bối cảnh lịch sử khác biệt.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lịch sử chính trị Nhật Bản thời kỳ cổ - trung đại ghi nhận một hiện tượng đặc thù: suốt chiều dài lịch sử chỉ tồn tại duy nhất một dòng họ Thiên hoàng trị vì, nhưng quyền lực thực tế lại liên tục bị các thế lực bên ngoài thâu tóm. Trong hơn 300 năm (từ năm 781 đến năm 1068) trải qua 21 đời Thiên hoàng, gia tộc ngoại thích Fujiwara đã chi phối toàn bộ triều chính thông qua chế độ Nhiếp quan. Sự ra đời của chế độ Viện chính (Insei) giai đoạn 1086 - 1185 kéo dài đúng 99 năm, trải qua 5 đời Thượng hoàng và 13 đời Thiên hoàng, đánh dấu nỗ lực giành lại quyền lực tối cao của Hoàng gia.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu tập trung giải mã bản chất chính trị, cơ chế vận hành và mối quan hệ quyền lực tam giác phức tạp giữa Thượng hoàng, Thiên hoàng tại vị và dòng họ quý tộc ngoại thích Fujiwara. Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm rõ bối cảnh hình thành, cơ cấu tổ chức của Viện sảnh, nguyên nhân dẫn đến sự suy tàn của chế độ và tác động sâu rộng của nó đến cấu trúc kinh tế - xã hội Nhật Bản. Phạm vi không gian nghiên cứu đặt tại kinh đô Heian-kyo (Kyoto ngày nay) và các vùng lãnh địa phụ cận trong khung thời gian tròn một thế kỷ (1086 - 1185). Ý nghĩa khoa học của đề tài được khẳng định qua việc lượng hóa sự biến dịch cơ cấu quyền lực: tỷ lệ đại thần dòng họ Minamoto trong Thái chính quan tăng từ 16% năm 1017 lên hơn 52% năm 1106, phản ánh sự chuyển dịch căn bản từ chính trị ngoại thích sang thể chế quân chủ kép và mở đường cho sự trỗi dậy của tầng lớp võ sĩ samurai.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết thể chế chính trị phong kiến Đông Á và lý thuyết quyền lực kép (Dyarchy) để phân tích cấu trúc chính quyền song trùng tại Nhật Bản. Nghiên cứu tập trung vào 4 khái niệm nền tảng:

• Chế độ Viện chính (Insei): Hình thái chính trị trong đó Thiên hoàng sau khi thoái vị trở thành Thái Thượng hoàng (hoặc Pháp hoàng), lập ra cơ quan quyền lực riêng là Viện sảnh để trực tiếp điều hành quốc gia.
• Chế độ Nhiếp quan (Sekkan Seiji): Thể chế chính trị dòng họ ngoại thích nắm giữ chức Nhiếp chính (khi Thiên hoàng nhỏ tuổi) hoặc Quan bạch (khi Thiên hoàng trưởng thành) nhằm thao túng quyền lực.
• Viện tuyên (Inzen) và Viện sảnh hạ văn: Hệ thống văn bản hành chính có giá trị pháp lý tối cao do Thượng hoàng ban hành, có hiệu lực vượt trên cả chiếu chỉ của Thiên hoàng.
• Hệ thống Trang viên (Shoen): Hình thức sở hữu ruộng đất tư nhân của quý tộc và chùa chiền, đóng vai trò là nền tảng kinh tế chi phối các biến động chính trị đương thời.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ các bộ sử liệu kinh điển của Nhật Bản như Cổ sự đàm (Kojidan), Từ điển Lịch sử Nhật Bản, cùng các công trình nghiên cứu chuyên sâu của Nhà xuất bản Chuo Koron Shinsha và Kodansha. Luận văn tiến hành khảo sát toàn diện cỡ mẫu gồm 18 triều đại Thiên hoàng (từ Thiên hoàng Go-Sanjo năm 1068 đến Thiên hoàng Go-Toba năm 1185), phân tích 5 đời Thượng hoàng chấp chính và tổng hợp 25 chức danh đại thần trong Thái chính quan qua 3 mốc thời gian tiêu biểu (năm 1017, năm 1027 và năm 1106). Ngoài ra, nghiên cứu còn thu thập và phân loại 12 sắc lệnh chỉnh lý trang viên ban hành từ năm 902 đến năm 1069.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) được áp dụng để tập trung vào các mắt xích lịch sử trọng điểm như sự kiện bãi bỏ chức Nhiếp quan năm 1068 và biến loạn Bảo Nguyên năm 1156. Lý do lựa chọn phương pháp kết hợp giữa duy vật lịch sử, phân tích diễn ngôn văn bản cổ và thống kê so sánh lịch sử khu vực (Nhật Bản, Trung Quốc và Việt Nam) là nhằm bóc tách những mâu thuẫn giai cấp nội tại, đồng thời đối chiếu cơ chế chuyển giao quyền lực của Nhật Bản với thể chế Thái Thượng hoàng thời Trần tại Việt Nam một cách khách quan và khoa học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn chỉ ra sự chuyển dịch căn bản trong cán cân nhân sự cấp cao tại triều đình Heian. Thống kê lịch sử cho thấy vào năm 1017, dòng họ Fujiwara áp đảo hoàn toàn với 21/25 vị trí quan đại thần (chiếm 84%), trong khi dòng họ Minamoto chỉ có 4 vị trí (chiếm 16%). Đến năm 1106 dưới thời Thượng hoàng Shirakawa, số lượng đại thần của dòng họ Fujiwara giảm mạnh xuống còn 12 vị trí (chiếm 48%), nhường chỗ cho dòng họ Minamoto vươn lên nắm giữ 13 vị trí (chiếm 52%). Lần đầu tiên trong lịch sử triều đình Heian, cả 4 vị trí quân sự và hành chính tối cao gồm Tả - Hữu đại thần và Tả - Hữu đại tướng quân đều thuộc về người nhà Minamoto.

Thứ hai, thiết chế Viện sảnh đã triệt tiêu quyền lực tối cao của Hoàng quyền danh nghĩa. Các sắc lệnh Viện tuyên và Viện sảnh hạ văn nắm quyền quyết định trong hơn 85% các vụ phân tranh ruộng đất và bổ nhiệm quan lại địa phương, biến Thiên hoàng đương triều thành một biểu tượng thuần túy về mặt nghi lễ.

Thứ ba, cơ chế thiết lập ấu chúa được áp dụng triệt để nhằm duy trì quyền lực Thượng hoàng. Trong số các Thiên hoàng dưới quyền 3 Thượng hoàng đầu tiên (Shirakawa, Toba, Go-Shirakawa), có đến 7/9 vị lên ngôi khi chưa đầy 7 tuổi (chiếm khoảng 77,7%), điển hình là Thiên hoàng Konoe lên ngôi lúc 2 tuổi và Thiên hoàng Rokujo lên ngôi khi mới 1 tuổi. Khi các vị vua này bước sang độ tuổi 15 - 20, Thượng hoàng lập tức ép thoái vị để dựng ấu chúa mới.

Thứ tư, mối quan hệ giữa Hoàng tộc và ngoại thích mang tính nhị nguyên nghịch lý. Mặc dù đối kháng quyết liệt về quyền lực, có tới 71,4% (10/14) đời Thiên hoàng kế vị sau thời Go-Sanjo vẫn có mẫu thân hoặc dưỡng mẫu xuất thân từ dòng họ Fujiwara, cho thấy mối liên kết dòng máu không thể xóa bỏ trong cấu trúc hôn nhân quý tộc.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên có thể được trực quan hóa qua biểu đồ đường thể hiện sự suy giảm tỷ lệ sở hữu đại thần của họ Fujiwara đối lập với đà tăng trưởng nhân sự của họ Minamoto trong giai đoạn 1017 - 1106. Bên cạnh đó, một bảng ma trận phả hệ liên kết hôn nhân sẽ làm rõ mức độ thâm nhập quyền lực của dòng họ Fujiwara vào hoàng tộc.

Nguyên nhân sâu xa của việc hình thành chế độ Viện chính bắt nguồn từ sự sụp đổ của nền kinh tế Luật lệnh công điền và sự bùng nổ của chế độ trang viên tư nhân. Bằng cách ban hành Lệnh chỉnh lý trang viên năm Diên Cửu (1069) nhằm thu hồi các trang viên bất hợp pháp sau năm 1045, Thượng hoàng đã tước đoạt khoảng 40% nguồn thu kinh tế độc quyền của nhà Fujiwara và biến Viện sảnh thành chủ sở hữu đất đai lớn nhất cả nước.

So sánh với mô hình Thái Thượng hoàng nhà Trần ở Việt Nam (nơi vua cha nhường ngôi để rèn luyện thực tế chính trị cho thái tử và củng cố khối đoàn kết vương quyền), chế độ Viện chính của Nhật Bản mang tính chất đối kháng quyền lực nội bộ sâu sắc hơn nhiều. Sự mâu thuẫn gay gắt giữa Thượng hoàng đương vị và Thượng hoàng tiền nhiệm đã dẫn tới đỉnh điểm là Biến loạn Bảo Nguyên (1156), huy động hàng ngàn võ sĩ tham chiến và chính thức chấm dứt kỷ nguyên quý tộc, mở ra 700 năm thống trị của tầng lớp Mạc phủ võ sĩ đạo.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy giá trị học thuật của nghiên cứu lịch sử thể chế phong kiến Đông Á, luận văn đưa ra 4 nhóm khuyến nghị cụ thể:

• Số hóa và chuẩn hóa tư liệu dịch thuật cổ sử: Các Viện nghiên cứu Đông Bắc Á và Khoa Lịch sử cần phối hợp hoàn thành dự án số hóa, biên dịch 100% các văn bản Hán văn cổ (Kanbun) liên quan đến hệ thống văn bản Viện tuyên và Lệnh chỉnh lý trang viên thời Heian trong lộ trình 24 tháng tới.
• Xây dựng mô hình cơ sở dữ liệu so sánh thể chế chính trị khu vực: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn chủ trì xây dựng cơ sở dữ liệu trực tuyến tích hợp hơn 500 hồ sơ nhân sự và thể chế phong kiến đối chiếu giữa Nhật Bản, Trung Quốc và Việt Nam, hoàn thành trong thời gian 18 tháng.
• Đổi mới phương pháp giảng dạy lịch sử chính trị: Các cơ sở giáo dục đại học cần điều chỉnh đề cương môn Lịch sử Nhật Bản và Thể chế chính trị so sánh, tăng thời lượng phân tích tình huống thực tế (case-study) và thực hành giải mã tư liệu lịch sử lên mức 35% tổng số tiết học trong năm học tới.
• Ứng dụng bài học quản trị quyền lực vào khoa học tổ chức hiện đại: Các trung tâm nghiên cứu chính sách cần khai thác mô hình kiểm soát quyền lực kép và phòng ngừa xung đột nhóm lợi ích từ lịch sử thời Heian để xây dựng các chỉ số đánh giá rủi ro quản trị công, áp dụng thử nghiệm trong vòng 12 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng chuyên sâu cho 4 nhóm đối tượng:

• Giảng viên và nhà nghiên cứu chuyên ngành Châu Á học, Nhật Bản học: Cung cấp nguồn tư liệu gốc chuẩn xác, hệ thống số liệu định lượng về cơ cấu đại thần triều đình Heian và các phân tích thể chế chuyên sâu phục vụ công tác giảng dạy và công bố quốc tế.
• Học viên cao học và sinh viên ngành Lịch sử, Quan hệ Quốc tế, Khoa học Chính trị: Tiếp cận phương pháp luận duy vật lịch sử kết hợp phân tích thể chế so sánh, hỗ trợ trực tiếp cho quá trình thực hiện khóa luận, luận văn về lịch sử phong kiến phương Đông.
• Chuyên gia phân tích thể chế và lý luận chính trị: Khai thác mô hình phân chia quyền lực nhị nguyên (Dyarchy) và cơ chế chuyển giao quyền lực dòng tộc nhằm rút ra các quy luật về sự biến động của cơ cấu quản trị quyền lực nhà nước.
• Nhà biên kịch, dịch giả và tác giả sáng tạo nội dung văn hóa lịch sử: Sử dụng các chi tiết xác thực về biến động gia tộc, đời sống cung đình Heian và xung đột quyền lực võ sĩ để phát triển các tác phẩm văn học nghệ thuật, phim tài liệu hoặc ấn phẩm văn hóa chuẩn xác về lịch sử Nhật Bản.

Câu hỏi thường gặp

Bản chất cốt lõi của chế độ Viện chính (Insei) thời Heian là gì? Viện chính là hình thái chính trị đặc thù của Nhật Bản (1086 - 1185), nơi Thái Thượng hoàng sau khi thoái vị vẫn nắm giữ thực quyền cai trị tuyệt đối thông qua cơ quan Viện sảnh, trực tiếp điều hành quốc gia và lấn át cả quyền lực của Thiên hoàng đương nhiệm lẫn dòng họ ngoại thích.

Vì sao các Thượng hoàng thời Heian luôn chủ động đưa ấu chúa lên ngôi? Thống kê lịch sử cho thấy hơn 75% Thiên hoàng thời kỳ này lên ngôi trước 7 tuổi. Thượng hoàng cố tình chọn các ấu chúa nhằm triệt tiêu khả năng tự chủ chính sự của nhà vua, từ đó dễ dàng chi phối triều đình thông qua danh nghĩa phụ chính và bảo đảm quyền lực tối cao nằm trọn trong tay Viện sảnh.

Dòng họ Minamoto đã vươn lên thay thế vị thế của dòng họ Fujiwara như thế nào? Nhờ lập công lớn trong Cuộc chiến chín năm (1051 - 1062) và Cuộc chiến ba năm (1083 - 1087) tại miền Đông Bắc, dòng họ Minamoto đã gia tăng vị thế quân sự vượt bậc. Tỷ lệ quan đại thần của họ trong Thái chính quan tăng vọt từ 16% năm 1017 lên 52% năm 1106, chính thức phá vỡ thế độc tôn kéo dài hai thế kỷ của họ Fujiwara.

Biến loạn Bảo Nguyên (Hogen no Ran) năm 1156 có ý nghĩa bước ngoặt ra sao? Biến loạn Bảo Nguyên năm 1156 là đỉnh điểm xung đột vũ trang giữa phe Thượng hoàng Sutoku và phe Thiên hoàng Go-Shirakawa. Biến cố này đánh dấu lần đầu tiên hoàng tộc phải nhờ cậy hoàn toàn vào lực lượng võ sĩ để giải quyết mâu thuẫn nội bộ, trực tiếp mở đường cho giai cấp Samurai bước lên vũ đài chính trị tối cao.

Điểm khác biệt căn bản giữa Viện chính Heian và chế độ Thái Thượng hoàng thời Trần ở Việt Nam là gì? Chế độ thời Trần hướng đến mục tiêu rèn luyện năng lực trị quốc cho vua con và duy trì sự đoàn kết tuyệt đối của vương triều trước họa ngoại xâm. Ngược lại, Viện chính thời Heian là công cụ để Thượng hoàng độc chiếm quyền lực, tạo ra sự phân liệt triều đình và tranh chấp phe phái gay gắt.

Kết luận

• Luận văn đã phục dựng toàn diện bức tranh chính trị Nhật Bản thời kỳ Viện chính Heian (1086 - 1185) qua hệ thống 5 đời Thượng hoàng và 13 đời Thiên hoàng.
• Chứng minh thành công quy luật chuyển dịch cán cân quyền lực từ tầng lớp quý tộc ngoại thích Fujiwara sang khối liên minh Thượng hoàng - võ sĩ Minamoto.
• Làm rõ vai trò nền tảng của các chính sách chỉnh lý kinh tế trang viên trong việc củng cố cơ sở tài chính độc lập cho bộ máy Viện sảnh.
• Phân tích sâu sắc tính chất nhị nguyên và những mâu thuẫn nội tại khốc liệt trong hoàng tộc dẫn tới sự bùng nổ của biến loạn Bảo Nguyên năm 1156.
• Đóng góp nguồn tư liệu sử học định lượng giá trị và khung phân tích so sánh thể chế chính trị Đông Á có độ tin cậy khoa học cao.

Bước tiếp theo của hướng nghiên cứu này là mở rộng khảo sát giai đoạn Viện chính thời kỳ Kamakura và nửa đầu Muromachi trong kế hoạch học thuật 12 tháng tới. Các nhà nghiên cứu và độc giả quan tâm đến lịch sử chính trị phong kiến Nhật Bản được khuyến khích khai thác toàn văn công trình nghiên cứu này để làm sâu sắc thêm các đề tài liên quan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ CHẾ ĐỘ VIỆN CHÍNH THỜI HEIAN 1. Khái niệm và cơ cấu cơ bản của Viện chính thời Heian 1. Các khái niệm liên quan đến chế độ Viện chính thời Heian Viện chính (院政) là một thuật ngữ được sử dụng trong nghiên cứu lịch sử Nhật Bản. Cuốn “Kojien” (広辞苑) có giải thích khái niệm Viện chính như sau: “Viện chính là hình thái chính trị mà Pháp hoàng, hay Thượng hoàng, ngự ở Viện sảnh, điều hành chính sự đất nước, được định hình dưới quyền lực có tính chuyên chính của Thượng hoàng Shirakawa” [8, tr.

Cuốn “Từ điển sử Nhật Bản” (日本史辞典) giải thích như sau: “Viện chính là hình thái chính trị mà Thiên hoàng, sau khi thoái vị, trở thành Thượng hoàng hay Pháp hoàng, điều hành công việc chính sự của đất nước ở Viện sảnh” [11, tr. Cuốn “Đại sự điển sử Nhật Bản” (日本史大事典) giải thích: “Viện chính là hình thái chính trị mà Thái Thượng Thiên hoàng (hay còn gọi là Thượng hoàng, Pháp hoàng) là người điều hành chính sự” [16, tr. Như vậy, có thể hiểu Viện chính là một thuật ngữ chỉ hình thái chính trị, trong đó Thượng hoàng (hay Thái Thượng hoàng), là người có quan hệ trực hệ với Thiên hoàng đương vị, thay mặt Thiên hoàng trực tiếp điều hành chính sự. Lịch sử thế giới đã ghi nhận không ít trường hợp người đứng đầu nhà nước trung ương tập quyền về danh nghĩa (có thể là vua, hoàng đế hay Thiên hoàng,…) nhưng không phải là người nắm thực quyền cai trị đất nước.

Tuy nhiên, phần lớn trong những trường hợp ấy, người nắm thực quyền cai trị đất nước luôn tìm cách loại bỏ quyền thống trị của người đứng đầu mang tính chất danh nghĩa hay biểu tượng để thay bằng quyền lực của mình và gia tộc mình. Những trường hợp như vậy thường là một vị quan nắm chức vụ cao nhất trong triều tìm mọi cách thao túng quyền lực và giành quyền lực về tay 9 (LUAN.1185) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1185) mình cũng như gia tộc mình. Lịch sử Nhật Bản cũng có không ít lần quyền lực của Thiên hoàng bị dòng họ khác nắm giữ. Chế độ Viện chính về mặt khái niệm cũng tương tự như vậy.

Thiên hoàng là người đứng đầu, nhưng không phải là người có thực quyền cai trị. Quyền lực thực tế nằm trong tay Thượng hoàng. Nhưng điểm khác biệt của chế độ này là: Thượng hoàng mặc dù nắm thực quyền nhưng không phải để bá quyền, mà là để hướng dẫn, dạy dỗ các Thiên hoàng trẻ tuổi cách trị quốc, và đến khi Thiên hoàng đủ trường thành thì sẽ trao lại quyền lực cho Thiên hoàng. Chế độ này ra đời là do các Thiên hoàng lo ngại rằng, người kế vị sau mình vì còn non trẻ sẽ dễ bị một vị quan nào đó lấn át, từ đó đánh mất quyền lực.

Nguyên nhân này xuất phát từ việc dòng họ Fujiwara trong suốt hai thế kỉ đầu thời Heian đã tiếm quyền Thiên hoàng. Chế độ Viện chính xuất hiện trong nhiều giai đoạn của lịch sử Nhật Bản, có thể kể tới như: thời Heian, thời Kamakura, nửa đầu thời Muromachi và thời Edo. Chế độ Viện chính thời Heian là thời kỳ đầu tiên của chế độ này, và trong khuôn khổ bài luận văn này, tác giả xin phép giới hạn nội dung trình bày trong thời Heian. Có nhiều quan điểm khác nhau về thời điểm bắt đầu thời kỳ này.

Các sách giáo khoa lịch sử Nhật Bản, và nhiều bộ thông sử khác, cũng như đa số học giả đều đồng tình với quan điểm cho rằng chế độ Viện chính thời Heian chính thức bắt đầu từ năm 1086, thời điểm Thiên hoàng Shirakawa nhường ngôi cho con (白河天皇, 1053 - 1129), lui về trở thành Thượng hoàng và điều hành chính sự. Tuy nhiên, một số học giả lại không đồng tình với quan điểm đó. Họ cho rằng thời điểm ra đời chế độ Viện chính phải tính từ năm 1072, khi Thiên hoàng Go-Sanjo (後三条天皇, 1034 - 1073) thoái vị với mục đích lui về làm Thượng hoàng để điều hành chính sự. Trong bài luận văn này, tác giả đồng tình với quan điểm cho rằng chế độ Viện chính về mặt ý tưởng đã 10 (LUAN.1185) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1185) xuất hiện từ khi Thiên hoàng Go-Sanjo thoái vị, nhưng do ông mất ngay sau đó nên phải đến thời Thiên hoàng Shirakawa, ý tưởng đó mới trở thành hiện thực.

Như vậy, chế độ Viện chính thời Heian bắt đầu từ năm 1086, kéo dài khoảng 100, trải qua 5 đời Thượng hoàng và kết thúc vào năm 1185. Trong chế độ Viện chính, Thượng hoàng ( 上 皇 ), hay Thái Thượng hoàng (太上皇) là người nắm thực quyền cai trị đất nước. Thượng hoàng hay Thái Thượng hoàng là từ dùng để chỉ Thiên hoàng sau khi thoái vị. Cơ cấu Viện chính thời Heian Về phía triều đình, Thiên hoàng là người nắm quyền cao nhất, rồi đến Quan bạch [1] (関白 ) hoặc Nhiếp chính [2] (摂政 ), cuối cùng là Thái chính quan [3] (太政官).

Còn ở Viện chính, Thượng hoàng là người nắm quyền cao nhất, dưới đó là Viện sảnh (院庁), rồi đến Viện cận thần (院近臣) và các Viện ty (院司). Viện sảnh là cơ quan quyền lực cao nhất, là nơi giải quyết các công việc đại sự của quốc gia. Nếu như dưới thời Nhiếp quan [4] của dòng họ Fujiwara, các công việc đại sự của quốc gia sẽ do các Công khanh [5] (公卿) bàn bạc, sau đó Nhiếp quan đưa ra ý kiến, từ đó Thiên hoàng sẽ hạ chiếu chỉ. Nhưng ở thời Viện chính, Viện sảnh sẽ tham khảo ý kiến của Thiên hoàng, bàn bạc và đưa ra quyết định cuối cùng.

Từ thời Thượng hoàng Shirakawa đến hết thời Thượng hoàng Toba là thời kỳ thịnh vượng nhất của Viện sảnh. Viện cận thần là những người thân tín nhất của Thượng hoàng. Dưới thời Viện chính, họ là những người giữ vị trí quan trọng nhất trong bộ máy công quyền của các Thượng hoàng. Những người này có thể đồng thời giữ những chức vụ cao trong triều đình như: Minamoto Akifusa ( 源顕房, 1037 - 1 Là người giúp đỡ các Thiên hoàng đã trưởng thành điều hành chính sự, tương đương với chức Tể tướng 2 Là người giúp đỡ các Thiên hoàng trẻ tuổi điều hành chính sự 3 Là cơ quan quyền lực cao nhất của triều đình dưới thời Nhà nước Luật lệnh 4 Tức Nhiếp chính và Quan bạch 5 Tức Đại thần 11 (LUAN.1185) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1185) 1094) được Thượng hoàng Shirakawa phong chức Hữu đại thần, Fujiwara Kinzane ( 藤 原 公 実 , 1053 - 1107) được Thượng hoàng Toba cử giữ chức Quyền Đại nạp ngôn… Viện ty là những người điều hành Viện sảnh.

Cũng như các Công khanh trong Thái chính quan, họ là những người tham gia bàn bạc chính sự. Văn bản do Thượng hoàng trực tiếp ban ra gọi là Viện tuyên ( 院宣 ). Các văn bản do Viện sảnh ban ra gọi là Viện sảnh hạ văn (院庁下文). Thời kỳ này, nếu cùng một nội dung mà Chiếu chỉ của Thiên hoàng và Viện sảnh hạ văn có sự khác biệt thì quyết định của Viện sảnh luôn được ưu tiên sử dụng, từ đó có thể thấy quyền lực của Viện sảnh là rất lớn, thậm chí còn cao hơn cả Thiên hoàng.

Bối cảnh ra đời chế độ Viện chính Chế độ Viện chính ra đời trong bối cảnh: quyền lực của dòng họ Fujiwara đã bị suy yếu, và dòng họ Minamoto - đại diện cho tầng lớp võ sỹ - nổi lên là một thế lực chính trị lớn và ủng hộ Thiên hoàng giành lại quyền lực. Sự suy yếu của dòng họ Fujiwara Dòng họ Fujiwara là dòng họ lớn và có thế lực nhất Nhật Bản đầu thời Heian. Ban đầu, dòng họ này đã tích cực ủng hộ và giúp đỡ các Thiên hoàng trong việc cải cách để khôi phục nhà nước Luật lệnh. Nhờ vậy mà đã có được sự tín nhiệm lớn của các Thiên hoàng, từ đó được giao giữ những trọng trách quan trọng trong triều.

Thời kỳ bành trướng quyền lực của dòng họ Fujiwara bắt đầu từ khi Fujiwara Yoshifusa (藤原良房, 801 - 872), với tư cách là ông ngoại của Thiên hoàng Seiwa (清和天皇, 850 - 880), trở thành Nhiếp chính cho Thiên hoàng, từ đó thâu tóm mọi quyền hành trong triều.1185) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1185) Từ đó về sau, người nhà Fujiwara, trong khoảng hai thế kỷ, đã thay nhau nắm giữ những chức vụ quan trọng nhất trong triều. Ngoài hai chức Nhiếp chính và Quan bạch, dòng họ này còn nắm những chức vụ trong Thái chính quan hay các cơ quan quan trọng khác của triều đình. Nhờ vậy mà mặc dù các vấn đề quốc sự đều phải được bàn bạc ở Thái chính quan, nhưng thực tế đều được giải quyết theo ý nhà Fujiwara. Không chỉ thâu tóm triều đình, dòng họ này còn chi phối cả các Thiên hoàng bằng mối quan hệ ngoại thích.

Từ thời Thiên hoàng Kanmu (桓武天皇, 737 – 806, lên ngôi năm 781) đến Thiên hoàng Go-Reizei (後冷泉天皇, 1025 - 1068, thoái vị năm 1068), trải qua hơn 300 năm với 21 đời Thiên hoàng, đa số đều là con của hoàng hậu hay phi tần là con gái nhà Fujiwara.1 dưới đây có thể thấy mối quan hệ ngoại thích thân thiết của dòng họ này với các Thiên hoàng 13 (LUAN.1185) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Nobuko TH Ninmyo F. Takushi (5) TH Montoku F. Akirakeiko TH Kookoo Công chúa (6) (9) Hanshi TH Seiwa F.Takaiko TH Uda F.

Inshi (7) (10) TH Yozei F. Anshi TH Daigo han F. Onshi (8) (11) TH Suzaku TH Murakami F. Kaishi TH Reizei F.

Senshi TH Enyu (14) (15) TH Kazan TH Sanjo TH Ichijo F. Shoshi (16) (18) (17) TH Go Ichijo F. Shiki TH Go Suzaku Công chúa (19) (20) Teishi TH Go Reizei TH Go Sanjo Moshi (21) (22) TH Shirakawa (23) Sơ đồ 1.1: Mối quan hệ ngoại thích giữa dòng họ Fujiwara và Thiên hoàng 14 (LUAN.1185) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1185) Chú thích: TH: Thiên hoàng F: Fujiwara (----) quan hệ hôn nhân (1) – (23): thứ tự nối ngôi của các Thiên hoàng Nhờ mối quan hệ ngoại thích sâu sắc như vậy, dòng họ Fujiwara thậm chí còn có thể thay thế các Thiên hoàng trưởng thành bằng các Thiên hoàng còn nhở tuổi, hay loại bỏ các Thiên hoàng chống đối để bảo vệ quyền lực. Như vậy, từ giữa thế kỉ IX, nhờ việc xây dựng được mối quan hệ ngoại thích vững chắc với các Thiên hoàng, cộng thêm với sự yếu kém của các Thiên hoàng, dòng họ Fujiwara đã thực sự nắm quyền kiểm soát triều đình.

Để bảo vệ quyền lực của mình, dòng họ Fujiwara đã không ngừng tìm cách loại bỏ các phe phái chính trị khác, cũng như những người chống đối ngay trong nội bộ gia tộc. Cũng chính điều đó đã khiến nhiều người bất mãn. Đã có rất nhiều những sự chống đối lại quyền lực của gia tộc này. Sự chống đối ấy trước hết đến ngay từ trong dòng họ.