ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA TP. HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN -----[0\----- PHAÏM ÑAØO THÒNH QUAÙ TRÌNH CHUYEÅN BIEÁN TÖ TÖÔÛNG CHÍNH TRÒ VIEÄT NAM CUOÁI THEÁ KYÛ XIX ÑAÀU THEÁ KYÛ XX LUAÄN VAÊN THAÏC SYÕ TRIEÁT HOÏC TP. HOÁ HOÀ CHÍ MINH - 2006 ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA TP. HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN -----[0\----- PHAÏM ÑAØO THÒNH QUAÙ TRÌNH CHUYEÅN BIEÁN TÖ TÖÔÛNG CHÍNH TRÒ VIEÄT NAM CUOÁI THEÁ KYÛ XIX ÑAÀU THEÁ KYÛ XX Chuyeân ngaønh: Trieát hoïc Maõ soá: 60 22 80 LUAÄN VAÊN THAÏC SYÕ TRIEÁT HOÏC Ngöôøi höôùng daãn khoa hoïc: PGS.
TRÒNH DOAÕN CHÍNH TP. HOÀ CHÍ MINH - 2006 LÔØI CAM ÑOAN Taùc giaû luaän vaên xin cam ñoan, noäi dung luaän vaên laø coâng trình nghieân cöùu ñoäc laäp cuûa taùc giaû, khoâng sao cheùp coâng trình khaùc, neáu coù gì sai soùt, taùc giaû xin chòu traùch nhieäm tröôùc Phaùp luaät cuûa Nhaø nöôùc. Taùc giaû PHAÏM ÑAØO THÒNH MUÏC LUÏC MÔÛ ÑAÀU 1 Chöông 1: NHÖÕNG TIEÀN ÑEÀ CUÛA QUAÙ TRÌNH CHUYEÅN BIEÁN TÖ TÖÔÛNG CHÍNH TRÒ VIEÄT NAM CUOÁI THEÁ KYÛ XIX ÑAÀU THEÁ KYÛ XX 10 1. Hoaøn caûnh lòch söû theá giôùi aûnh höôûng ñeán böôùc chuyeån tö töôûng 10 chính trò Vieät Nam cuoái theá kyû XIX ñaàu theá kyû XX 1.
Ñieàu kieän lòch söû xaõ hoäi Vieät Nam vôùi söï chuyeån bieán tö töôûng 20 chính trò Vieät Nam cuoái theá kyû XIX ñaàu theá kyû XX 1. Nhöõng tieàn ñeà lyù luaän cô baûn cuûa böôùc chuyeån tö töôûng chính 31 trò Vieät Nam cuoái theá kyû XIX ñaàu theá kyû XX Chöông 2: NOÄI DUNG VAØ ÑAËC ÑIEÅM QUAÙ TRÌNH CHUYEÅN BIEÁN TÖ TÖÔÛNG CHÍNH TRÒ VIEÄT NAM CUOÁI THEÁ KYÛ XIX ÑAÀU THEÁ KYÛ XX 45 2. Noäi dung quaù trình chuyeån bieán tö töôûng chính trò Vieät Nam 45 cuoái theá kyû XIX ñaàu theá kyû XX qua caùc caùc nhaø tö töôûng tieâu bieåu 2. Noä i dung quaù trình chuyeån bieán tö töôûng chính trò cuûa Phan 46 Boäi Chaâu 2.
Noäi dung quaù trình chuyeån bieán tö töôûng chính trò cuûa Phan 82 Chaâu Trinh 2. Noäi dung quaù trình chuyeån bieán tö töôûng chính trò cuûa 108 Nguyeãn An Ninh 2. Moät soá ñaëc ñieåm cô baûn cuûa quaù trình chuyeån bieán tö töôûng 127 chính trò Vieät Nam cuoái theá kyû XIX ñaàu theá kyû XX 2. Baøi hoïc vaø yù nghóa lòch söû cuûa quaù trình chuyeån bieán tö töôûng 133 chính trò Vieät Nam cuoái theá kyû XIX ñaàu theá kyû XX ñoái vôùi nöôùc ta hieän nay KEÁT LUAÄN 141 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO 145 1 MÔÛ ÑAÀU 1.
Tính caáp thieát cuûa ñeà taøi Tö töôûng chính trò laø heä thoáng nhöõng quan ñieåm phaûn aùnh quan heä chính trò, kinh teá giöõa caùc taàng lôùp, caùc giai caáp, caùc quoác gia, caùc daân toäc xung quanh vaán ñeà giaønh vaø giöõ chính quyeàn, toå chöùc vaø thöïc thi quyeàn löïc nhaø nöôùc. Tö töôûng chính trò bao giôø cuõng naûy sinh töø nhöõng ñieàu kieän kinh teá xaõ hoäi nhaát ñònh, phaûn aùnh caùc quan heä kinh teá - xaõ hoäi vaø ñaùp öùng yeâu caàu phaùt trieån kinh teá - xaõ hoäi cuûa moät xaõ hoäi nhaát ñònh. Theo quan ñieåm cuûa chuû nghóa Maùc - Leânin: “Chính trò laø söï tham gia vaøo nhöõng coâng vieäc cuûa nhaø nöôùc, laø vieäc vaïch höôùng ñi cho nhaø nöôùc, vieäc xaùc ñònh nhöõng hình thöùc, nhieäm vuï, noäi dung hoaït ñoäng cuûa nhaø nöôùc”[42, tr. Cho neân, chính trò coù vai troø ñònh höôùng, chi phoái moïi hoaït ñoäng kinh teá, xaõ hoäi, vaên hoùa, … cuûa ñôøi soáng xaõ hoäi.
Theå cheá, ñöôøng loái, chuû tröông chính trò quyeát ñònh raát lôùn ñeán vaän meänh cuûa moät daân toäc, V.I Leânin ñaõ töøng noùi: “Chính trò laø vaän meänh thöïc teá cuûa haøng chuïc trieäu con ngöôøi”[43, tr.150] vaø “Khoâng coù moät laäp tröôøng chính trò ñuùng thì moät giai caáp nhaát ñònh naøo ñoù, khoâng theå naøo giöõ vöõng ñöôïc söï thoáng trò cuûa mình, vaø do ñoù, cuõng khoâng theå hoaøn thaønh ñöôïc nhieäm vuï cuûa mình trong lónh vöïc saûn xuaát”[44, tr. Thaám nhuaàn quan ñieåm treân, trong coâng cuoäc ñoåi môùi, Ñaûng ta khaúng ñònh: “Trong tö töôûng con ngöôøi coù nhieàu loaïi, nhöng quan troïng nhaát laø tö töôûng chính trò”[18, tr. Tính chaát quan troïng cuûa tö töôûng chính trò ñöôïc Ñaûng ta cho raèng: “Vì chính trò ñuïng chaïm ñeán caùc moái quan heä ñaëc bieät phöùc taïp vaø nhaïy caûm trong xaõ hoäi, neân vieäc ñoåi môùi trong heä thoáng chính trò nhaát thieát phaûi treân cô sôû nghieân cöùu vaø chuaån bò raát nghieâm tuùc, … bôûi ñoù laø ñieàu kieän ñeå thuùc ñaåy phaùt trieån kinh teá, 2 xaõ hoäi vaø thöïc hieän daân chuû”[17, tr. Cho neân, Ñaûng ta luoân xaùc ñònh, tö töôûng chính trò giöõ vai troø ñònh höôùng cho coâng cuoäc ñoåi môùi vaø phaùt trieån cuûa ñaát nöôùc.
Trong lòch söû Vieät Nam, coù nhieàu giai ñoaïn chuyeån bieán veà tö töôûng noùi chung vaø tö töôûng chính trò noùi rieâng. Caùc giai ñoaïn chuyeån bieán thöôøng gaén lieàn vôùi caùc cuoäc caûi caùch nhaèm thuùc ñaåy xaõ hoäi phaùt trieån, nhö: Khuùc Haïo (907), Hoà Quyù Ly (1375 - 1407), Leâ Thaùnh Toâng (1460 - 1497), Quang Trung (1789 - 1802), Minh Maïng (1820 - 1840) vaø tö töôûng canh taân cuoái theá kyû XIX ñaàu theá kyû XX, … Moãi giai ñoaïn, caùc nhaø tö töôûng ñeà xuaát nhöõng tö töôûng chính trò khaùc nhau laøm cô sôû lyù luaän cho ñöôøng loái, chuû tröông chính trò cho moãi giai ñoaïn lòch söû aáy, ñeå laïi nhöõng baøi hoïc kinh nghieäm quyù baùu trong lòch söû ñaáu tranh gìn giöõ, baûo toàn vaø phaùt trieån cuûa daân toäc ta. Trong ñoù, giai ñoaïn chuyeån bieán tö töôûng chính trò Vieät Nam cuoái theá kyû XIX ñaàu theá kyû XX laø moät giai ñoaïn ñaëc bieät. Bôûi vì nöôùc ta cuoái theá kyû XIX ñaàu theá kyû XX, cheá ñoä phong kieán suy taøn, thöïc daân Phaùp xaâm löôïc, bieán nöôùc ta töø moät nöôùc phong kieán thaønh moät nöôùc nöûa phong kieán, nöûa thuoäc ñòa.
Söï chuyeån bieán naøy do taùc ñoäng töø beân ngoaøi vaøo chöù khoâng phaûi do maâu thuaãn giöõa löïc löôïng saûn xuaát vaø quan heä saûn xuaát ñaõ chín muoài ñaët ra yeâu caàu phaùt trieån. Giaùo sö Traàn Vaên Giaøu ñaõ nhaän ñònh: “Bieát raèng thuôû aáy baûn thaân xaõ hoäi Vieät Nam chöa caáp baùch ñoøi hoûi phaûi phaùt trieån tö baûn chuû nghóa, nhöng coâng cuoäc choáng ngoaïi xaâm laïi caáp baùch ñoøi hoûi phaûi duy taân, töï cöôøng, baèng khoâng, baèng treã thì maát nöôùc”[22, tr. Treân theá giôùi, chuû nghóa tö baûn ñang phaùt trieån maïnh meõ vaø coù nhöõng aûnh höôûng lôùn ñeán caùc daân toäc, maët khaùc; thaéng lôïi cuûa Caùch maïng Thaùng Möôøi Nga (1917) ñaõ môû ra moät thôøi ñaïi môùi. Trong boái caûnh aáy, lòch söû daân toäc ñaët ra caùc caâu hoûi lôùn: Daân toäc ta löïa choïn con ñöôøng naøo vaø phaûi laøm gì ñeå vöøa tieáp thu caùi môùi, vöøa loaïi boû caùi laïc haäu, baûo thuû maø vaãn giöõ vöõng ñoäc laäp daân toäc? Tröôùc yeâu caàu caáp thieát cuûa lòch söû, caùc nhaø tö töôûng chính trò Phan Boäi Chaâu, Phan Chaâu Trinh, Nguyeãn An Ninh, … ñaõ maïnh daïn tìm toøi, khaùm phaù, thöû nghieäm ñi tìm con ñöôøng cöùu nöôùc cho daân toäc theo khuynh höôùng môùi - daân chuû tö saûn.
3 Trong giai ñoaïn hieän nay, ñaát nöôùc ta ñang böôùc vaøo khuùc quanh cuûa lòch söû, trong boái caûnh thôøi ñaïi coù nhieàu söï kieän lòch söû quan troïng. Chuû nghóa xaõ hoäi vöøa traûi qua moät cuoäc khuûng hoaûng; chuû nghóa tö baûn coù nhöõng böôùc ñieàu chænh nhaèm thích nghi vôùi söï phaùt trieån cuûa thôøi ñaïi; toaøn caàu hoùa kinh teá vaø vaán ñeà hoäi nhaäp quoác teá, … Ñaát nöôùc ta ñang tieán haønh söï nghieäp ñoåi môùi trong boái caûnh quoác teá heát söùc phöùc taïp. Thöïc tieãn cuõng ñang ñaët ra nhieàu caâu hoûi töông töï nhö cuoái theá kyû XIX ñaàu theá kyû XX: Chuùng ta phaûi ñi baèng con ñöôøng naøo ñeå vöøa hoäi nhaäp, vöøa baûo veä ñöôïc ñoäc laäp daân toäc; ñeå vöøa tieáp thu ñöôïc caùi môùi, vöøa phaùt huy ñöôïc nhöõng giaù trò truyeàn thoáng cuûa daân toäc, nhaèm ñöa ñaát nöôùc phaùt trieån theo kòp thôøi ñaïi? Nhö vaäy, hai giai ñoaïn lòch söû xeùt veà maët naøo ñoù coù nhöõng ñaëc ñieåm töông töï, ñoù laø ñeàu naèm trong böôùc chuyeån cuûa lòch söû, thöïc tieãn ñang naûy sinh nhöõng vaán ñeà môùi yeâu caàu lyù luaän phaûi caét nghóa vaø giaûi ñaùp. Traûi qua hai möôi naêm ñoåi môùi, chuùng ta ñaõ gaët haùi ñöôïc nhieàu thaønh töïu to lôùn treân nhieàu lónh vöïc, bôûi vì, chuùng ta kòp thôøi ñoåi môùi tö duy, ñaëc bieät laø tö duy chính trò.
Tö töôûng chính trò ñöông ñaïi khoâng chæ coù nguoàn goác töø toàn taïi xaõ hoäi, maø coøn keá thöøa nhöõng tö töôûng tröôùc ñoù nhaèm traùnh ñöôïc nhöõng sai laàm quaù khöù, boå sung vaø phaùt trieån cho hieän taïi vaø töông lai, nhö nhaø trieát hoïc coå ñieån Ñöùc, E.Kant noùi: Nhìn veà coäi nguoàn chính laø höôùng tôùi töông lai [74, tr. Cho neân, trong quaù trình xaây döïng vaø phaùt trieån tö töôûng chính trò, chuùng ta phaûi keá thöøa nhöõng baøi hoïc kinh nghieäm lòch söû ñeå vaän duïng thaønh coâng vaøo coâng cuoäc ñoåi môùi hoâm nay. Do vaäy, nghieân cöùu quaù trình chuyeån bieán tö töôûng chính trò Vieät Nam cuoái theá kyû XIX ñaàu theá kyû XX vaø ruùt ra nhöõng baøi hoïc kinh nghieäm lòch söû coù yù nghóa thieát thöïc vaø laø ñieàu caàn thieát cho coâng cuoäc ñoåi môùi, xaây döïng vaø phaùt trieån ñaát nöôùc hieän nay. Toång quan tình hình nghieân cöùu ñeà taøi Do tính chaát ñaëc thuø vaø phöùc taïp cuûa giai ñoaïn lòch söû Vieät Nam cuoái theá kyû XIX ñaàu theá kyû XX neân thu huùt söï quan taâm nghieân cöùu cuûa ñoâng ñaûo caùc nhaø 4 khoa hoïc treân nhieàu lónh vöïc: tö töôûng, vaên hoùa, lòch söû, v.v… vaø coù raát nhieàu yù kieán tranh luaän.
Trong ñoù, quaù trình chuyeån bieán tö töôûng chính trò Vieät Nam cuõng daønh ñöôïc söï quan taâm cuûa caùc nhaø khoa hoïc, vôùi caùc yù kieán trao ñoåi döôùi nhieàu goùc ñoä khaùc nhau, nhöng töïu trung coù moät soá höôùng chính: Höôùng thöù nhaát, ñoù laø caùc coâng trình nghieân cöùu böôùc chuyeån tö töôûng thôøi kyø naøy trong toaøn boä giai ñoaïn lòch söû cuoái theá kyû XIX ñaàu theá kyû XX. Ñoù laø taùc phaåm “Ñaïi cöông lòch söû Vieät Nam”, (Toaøn taäp, Nhaø xuaát baûn Giaùo duïc, Haø Noäi, 2003), cuûa GS Tröông Höõu Quyùnh, GS Ñinh Xuaân Laâm, PGS Leâ Maäu Haõn (Cb). Trong taùc phaåm naøy, caùc taùc giaû ñaõ nghieân cöùu vaø trình baøy toaøn dieän ñôøi soáng xaõ hoäi: kinh teá, chính trò, vaên hoùa, tö töôûng, … cuûa caùc giai ñoaïn lòch söû daân toäc.