mở đầu chúa Nguyễn Hoàng đến chúa Nguyễn Phúc Thuần. Tác giả nƣớc ngoài nhƣ Li Tana viết về Xứ Đàng Trong – Lịch sử kinh tế, xã hội Việt Nam thế kỉ 17 - 18 (Nguyễn Nghị dịch), NXN Trẻ, năm 2013: nghiên cứu về kinh tế, xã hội dƣới thời chúa Nguyễn ở thế kỉ 17, 18. Borri (ngƣời dịch Hồng Nhuệ, Nguyễn Khắc Xuyên, Nguyễn Nghi)viết về Xứ Đàng Trong 1621, NXB Tp. Hồ Chí Minh, năm 1988: Trình bày xứ Đàng Trong của họ Nguyễn, trên vùng đất mới, trong hoàn cảnh mới và những vấn đề mới, trong đó lĩnh vực kinh tế, xã hội đƣợc tác giả đề cập tới nhiều nhất.
Ngoài ra có các tác giả trong nƣớc nhƣ Phan Khoang, Việt sử xứ Đàng Trong 1558 - 1777: Cuộc Nam tiến của dân tộc Việt Nam, NXB Hà Nội: Văn học, năm 1969. Đề cập đến cuộc Nam tiến trong lịch sử, hệ thống lại các vƣơng triều trƣớc đó, nêu rõ về thời kì chúa Nguyễn về các mặt. Thành Thế Vỹ, Ngoại thương Việt Nam hồi thế kỉ 17, 18, đầu thế kỉ 19, NXB Sử học, Hà Nội, năm 1961. Nghiên cứu rõ về tình hình ngoại thƣơng thế kỉ XVII đến đầu thế kỉ XIX, cung cấp nhiều về những quy định, chính sách về kinh tế 2 thƣơng nghiệp, hoạt động kinh tế ngoại thƣơng của chúa Nguyễn và triều Nguyễn trong lịch sử.
Phan Huy Lê, Đỗ Bang (chủ biên), Nguyễn Hoàng người mở cõi, NXB Chính trị Quốc gia, 2014. Giới thiệu những bài viết của nhiều tác giả nghiên cứu về cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp của chúa Nguyễn Hoàng đối với lịch sử dân tộc. Tƣ duy mở cửa và hƣớng biển, đặc biệt là sự nghiệp mở mang bờ cõi về phƣơng Nam. Cung cấp những tƣ liệu mới về vùng đất Quảng Trị, những di tích liên quan đến thời Nguyễn Hoàng trên đất Quảng Trị.
Nguyễn Văn Kim, Người Việt với biển,NXB Thế giới, năm 2011 - mối quan hệ giữa đất nƣớc Việt Nam, dân tộc Việt Nam với thế giới bên ngoài bằng đƣờng biển qua các nội dung: Truyền thống và tƣ duy hƣớng biển, quan hệ giao thƣơng, chủ quyền và an ninh biển, vị trí và tầm quan trọng của biển, tiềm năng phong phú đa dạng của biển đồng thời góp phần xây dựng luận cứ khoa học cho việc hoạch định chủ trƣơng, chính sách khai thác tài nguyên biển, phát triển kinh tế biển và bảo vệ chủ quyền biển đảo của Việt Nam. Trong đó có nêu rõ dƣới thời chúa Nguyễn. Và Việt Nam trong thế giới Đông Á, NXB Chính trị Quốc gia, năm 2011. Trình bày một số đặc trƣng lịch sử, văn hóa tiêu biểu và vị thế của Đại Việt - Đại Nam - Việt Nam qua các thời kì lịch sử; đồng thời nhìn nhận những diễn tiến cơ bản của lịch sử, văn hóa và vị thế của Việt Nam trong các mối quan hệ đa chiều, trong sự tƣơng quan và tƣơng tác quyền lực khu vực Đông Á của chúa Nguyễn, ứng đối của chính quyền chúa Nguyễn đối với các nƣớc đến buôn bán.
Trần Nam Tiến, Đội Hoàng Sa trong lịch sử xác lập và bảo vệ chủ quyền biển đảo của Việt Nam, NXB Tp. Hồ Chí Minh, 2014. Giới thiệu về sự ra đời đội Hoàng Sa kiêm quản Bắc Hải từ khi thành lập, trải qua thời các chúa Nguyễn, Tây Sơn và nhà Nguyễn, đóng vai trò là lực lƣợng chủ yếu dƣới danh nghĩa nhà nƣớc xác lập và thực thi chủ quyền ở Biển Đông, cụ thể trên 2 quần đảo Hoàng Sa và Trƣờng Sa. Ngoài ra còn có các công trình Hội thảo khoa học đánh giá lại chúa Nguyễn và vƣơng triều Nguyễn diễn ra ở Thanh Hóa vào năm 2008.
Đây là Hội thảo có giá trị lịch sử cao, tập trung nhiều tham luận các tác giả sử học đầu ngành viết về các mặt của thời kì chúa Nguyễn và triều Nguyễn với những đánh giá khoa học khách 3 quan, trung thực. Tạp chí nghiên cứu về ngoại thƣơng của chúa Nguyễn, vai trò chúa Nguyễn trong xây dựng Đàng Trong nhƣ: Lê Quỳnh Hoa về Chính sách giao thương của chúa Nguyễn ở Đàng Trong – cơ sở hội nhập và phát triển của Đại Việt thế kỷ XVII – XVIII, Hội thảo Quốc tế Việt Nam học lần thứ 3 – Việt Nam hội nhập và phát triển: trình bày khái quát về các tiền đề thuận lợi cho ngoại thƣơng, chính sách của chúa đối với ngoại thƣơng. Dƣơng Văn Huy (2007), Chính sách hướng biển của chính quyền Đàng Trong (thế kỉ XVI-XVIII), Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, số 8: trình bày cơ sở sự lựa chọn chính sách hƣớng biển chúa Nguyễn và chính sách hƣớng biển. Phan Thị Lý, Vai trò của chúa Nguyễn đối với sự phát triển của ngoại thương Đàng Trong, Tạp chí Đại học Thủ Dầu Một, số 1/2011: trình bày chính sách chúa đề ra phát triển ngoại thƣơng, từ đó nêu bật lên vai trò của chúa đƣa ngoại thƣơng phát triển.Hội sử học thành phố Đà Nẵng, Hoạt động của Ty tào vụ ở cảng thị Hội An dưới thời chúa Nguyễn, nghiên cứu lịch sử xứ Quảng, số 1/2012: trình bày về bộ máy quản lý ngoại thƣơng là Ty tàu vụ.
Đỗ Quỳnh Nga, Công cuộc khai thác và bảo vệ vùng biển Đàng Trong dưới thời các chúa Nguyễn (nghiên cứu, trao đổi), tạp chí Khoa học Xã hội, số 3/2010: quá trình khai thác và bảo vệ chủ quyền biển đảo dƣới thời chúa Nguyễn. Các tác phẩm, các công trình nêu trên là thành quả của các nhà sử học và các tác giả nƣớc ngoài đã dày công nghiên cứu. Tuy số lƣợng các tác phẩm còn chƣa đáng kể nhƣng nó là những nguồn tài liệu quý giá giúp cho các nhà nghiên cứu có cơ sở để phát triển về vấn đề liên quan đến chúa Nguyễn. Tuy nhiên các tác phẩm còn khái quát, chƣa cụ thể, đầy đủ các mặt của chính sách mà chỉ nghiên cứu tách rời các mảng đề tài với nhau.
Chính vì vậy mà đề tài cố gắng hệ thống, tập hợp lại cho mọi ngƣời thấy đƣợc chính sách của các chúa Nguyễn đối với ngoại thƣơng ở thế kỉ XVI – XVIII để có sự đánh giá khách quan và cụ thể hơn, vẫn trên cơ sở kế thừa các công trình đã nêu trên. Mục đích nghiên cứu và đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu 3.1 Mục đích nghiên cứu Thứ nhất, tìm hiểu tiền đề góp phần thúc đẩy sự phát triển của kinh tế ngoại thƣơng dƣới thời chúa Nguyễn. 4 Thứ hai, tìm hiểu cụ thể về các chính sách mà chúa Nguyễn đề ra để phát triển ngoại thƣơng, thấy đƣợc tác động của chính sách đối với Đàng Trong. Thứ ba, từ đó có sự đánh giá đúng đắn về chính sách của chúa và rút ra bài học kinh nghiệm.2 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu chính của đề tài là chính sách của chúa Nguyễn đối với ngoại thƣơng.
Phạm vi nghiên cứu: Về niên đại thời gian là từ thế kỉ XVI cụ thể là năm 1558 Nguyễn Hoàng xin vào trấn thủ Thuận Hóa bắt đầu cho quá trình mới, xây dựng chính quyền độc lập của họ Nguyễn cho đến thế kỉ XVIII khi chính quyền các chúa Nguyễn dần tan rã. Về không gian nghiên cứu là ở khu vực Đàng Trong mà cụ thể vùng Thuận Quảng. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu Đề tài lấy Chủ nghĩa Mác – Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh làm cơ sở lí luận tƣ tƣởng trong suốt quá trình làm khóa luận. Phƣơng pháp nghiên cứu chính là phƣơng pháp lịch sử, phƣơng pháp lôgic.
Hai phƣơng pháp sử dụng linh hoạt trong từng chƣơng, từng mục của đề tài. Ngoài ra còn sử dụng các phƣơng pháp bổ trợ khác nhƣ phƣơng pháp tổng hợp, phân tích, so sánh, đánh giá. Nguồn tài liệu Tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề ngoại thƣơng còn khá hiếm. Đây là trở ngại lớn trong quá trình nghiên cứu nhƣng để hoàn thành đề tài này đã tập hợp các tƣ liệu từ các bộ sử của Việt Nam viết về thời kì chúa Nguyễn, tập hợp những sự kiện có liên quan về chính sách ngoại thƣơng của chúa Nguyễn nhƣ Phủ biên tạp lục của Lê Quý Đôn, Đại Nam thực lục Tiền biên của Quốc sử quán triều Nguyễn sử dụng để đối chiếu với tài liệu tham khảo khác.
Đây là những tác phẩm có giá trị lịch sử cao, là nguồn tài liệu gốc quan trọng trong việc thu thập, nghiên cứu giúp cho tôi thực hiện tốt đề tài này. Ngoài các bộ sử còn có những tài liệu sách đại cƣơng về lịch sử Việt Nam và lịch sử Đông Nam Á; sách tham khảo của các tác giả trong nƣớc và ngoài nƣớc; các 5 tạp chí nghiên cứu khoa học lịch sử, Hội kỷ khoa học cũng đƣợc tập hợp xem xét khai thác một cách hợp lý phục vụ cho đề tài. Các nguồn tài liệu này đƣợc tập hợp ở các thƣ viện trƣờng Đại Học Thủ Dầu Một, thƣ viện tỉnh Bình Dƣơng, thƣ viện Tổng Hợp TP HCM còn đƣợc thu thập trên các tạp chí, các trang Internet. Đóng góp đề tài Về lí luận Đề tài góp phần hệ thống lại chính sách của chúa Nguyễn đối với ngoại thƣơng để có cái nhìn tổng quát nhất về những chính sách này.
Thấy đƣợc chuyển biến kinh tế - xã hội mà chính sách của chúa Nguyễn mang lại. Thấy đƣợc tầm quan trọng của biển đảo trong lịch sử, khẳng định chủ quyền của dân tộc. Có những chứng cứ cụ thể về thời chúa Nguyễn thiết lập đội Hoàng Sa bảo vệ chủ quyền dân tộc mà nó có giá trị trong thời đại ngày nay khi vấn đề biển đảo đang là một vấn đề quan trọng. Là bằng chứng sống động về công lao của các chúa Nguyễn đối với lịch sử dân tộc.
Về thực tiễn Đề tài còn liên hệ đến thực tiễn xã hội hiện nay về xây dựng công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nƣớc, có những bài học lịch sử bổ ích về quản lý, tầm nhìn, chính sách hợp thời trong phát triển kinh tế, đặc biệt là ngoại thƣơng, có kinh nghiệm trong quan hệ ngoại giao với các nƣớc. Kết quả của đề tài sẽ là cơ sở cung cấp nguồn tài liệu phục vụ cho công tác nghiên cứu và giảng dạy về lịch sử Việt Nam. Kết cấu Ngoài phần dẫn luận, phần kết luận, nội dung đề tài có kết cấu gồm 2 chƣơng: Chƣơng 1: Những tiền đề hình thành chính sách ngoại thƣơng của chúa Nguyễn ở Đàng Trong Tìm hiểu về bối cảnh lịch sử của thế giới, khu vực; bối cảnh lịch sử bên trong (sức ép từ chính quyền Lê - Trịnh, điều kiện của vùng đất khởi nghiệp Thuận Quảng). Đây là những yếu tố tác động đến chính sách ngoại thƣơng của chúa 6 Nguyễn.
