CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VE CHÍNH SÁCH CÔNG NGHỆ THONG TIN NHẰM DAM BAO AN TOÀN THONG TIN SỞ HỮU CÔNG NGHIÊP TẠI CÁC DOANH NGHIỆP INVESIP 1. Cơ sở lý luận về chính sách 1. Khái niệm chính sách Đã có rất nhiều khái niệm về chính sách được các nhà khoa học đưa ra dé đề cập đến các van dé xã hội. Tuy nhiên ở mỗi góc nhìn và cách tiếp cần khác nhau thì thuật ngữ chính sách lại được hiểu và định nghĩa khác nhau.
Theo tổng hợp từ nhiều ngu6n tài liệu khác nhau tác giả xin trích dẫn một số khái niệm về “Chinh sách” như sau: Theo Từ điển tiếng việt chính sách được hiểu là “sách /ược và kế hoạch cụ thé nhằm đạt một mục đích nhất định, dựa vào đường lối chính trị chung và tinh hình thực tế ma dé ra chính sách.” [5] Quan điểm của Jame E.Anderson lại cho răng “Chính sách là quá trình hành động có mục tiêu, mà một hoặc một số chủ thể theo đuổi, để giải quyét những van dé mà ho quan tâm”. [2] Vũ Cao Đàm đã đúc kết và đưa ra một khái niệm được coi là chuẩn mực, khái quát và khá toàn diện về chính sách “Chính sách là một tập hợp biện pháp được thể chế hoá, mà một chủ thể quyên lực, hoặc chủ thể quan lý dua ra, trong đó tạo sự ưu đãi một hoặc một số nhóm xã hội, kích thích vào động cơ 17 hoạt động của họ, định hướng hoạt động của họ nhằm thực hiện một mục tiêu uu tiên nào đó trong chiến lược phát triển của một hệ thống xã hội” [2] Từ các cách tiếp cận khác nhau mà ta có thê thấy được khi nói đến một chính sách sẽ bao trùm rất nhiều các yêu t6 như: - “Chính sách” là tập hợp các phương pháp “biện pháp” được chủ thê quyên lực hoặc quản lý đưa ra và được thể hiện bằng các văn bản quy định có giá trị về mặt pháp lý, nhằm đạt được mục đích mà chủ thé quyền lực và quản lý mong muốn; - Khi một chính sách được tạo ra và ban hành luôn nảy sinh các sy phân biệt đối sử giữa chủ thé quyền lực, chủ thé quan lý với một hoặc toàn bộ nhóm người hay xã hội bị quản lý bởi chính sách. Các nhóm người, xã hội này thường được chia ra làm 3 loại chịu ảnh hưởng từ chính sách được ban hành; + Nhóm thứ nhat là một nhóm người và xã hội được ưu ái (nhóm được hưởng lợi từ chính sách). Nhóm này được chính sách ưu ái nhằm khích thích vào động cơ hoạt động của họ nhằm tạo thêm động lực, tinh thần, kính tế.
để phát triển và thực hiện những mục tiêu theo mục đích của chủ thể quyền lực và chủ thể quản lý mong muốn; + Nhóm thứ hai là nhóm người không được ưu ái (nhóm bị thiệt, bị chính sách kìm hãm). Nhóm này bị chính sách đã ban hành tác động vào động cơ hoạt động của họ nhằm kìm hãng sự phát triển theo chiều hướng ngược với mục đích của chủ thể quyên lực, chủ thé quản lý và buộc nhóm người và xã hội này phải đi đúng theo mục tiêu của chủ thê quyền lực và chủ thể quản lý đề ra. Chính sách tạo một danh giới cụ thé dé giám sát và dua ra những biện pháp, chế tài cụ thé dé tác động vào động cơ hoạt động nhằm kìm hãm sự phát triển theo chiều hướng ngược lại với mục đích của chủ thé quyền lực và chủ thê quản lý; 18 + Cuối cùng, còn xuất hiện một nhóm người và xã hội không bị ảnh hưởng bởi chính sách đây được gọi là nhóm chung lập. Nhóm này có thể nằm ngoài chính sách hoặc không phải chịu bất kỳ sự tác động nào của chính sách đã ban hành.
Một chính sách được tạo ra với mục tiêu khắc phục hay hạn chế những bất bình dang đang tồn tại trong một tô chức hay trong xã hội. Nhưng đôi khi có những chính sách được ban hành lại không đạt được mục tiêu là giải quyết bất bình đăng đang tồn tại, đôi khi chính sách lại dẫn đến những tác động khoét sâu vào những bất bình đẳng đang tồn tại ấy (tác động âm tính nhiều hơn dương tính) những chính sách ấy mang lại những tác động đi ngược lại mục tiêu mà chính sách mong muốn đạt được. Vì vậy mục đích cuối cùng của chính sách là “làm thỏa man những nhu cau cơ bản của mục tiêu phát triển hệ thống ”. [2] Từ những khái niệm va phân tích trên ta có thé thay được rang dé ban hành một chính sách có hiệu quả thì chủ thé quyền lực, chủ thé quản lý cần hiểu rõ các van dé cơ bản của chính sách như: - “Chính sách” là tập hợp của các biện pháp trong đó có thé bảo gồm các biện pháp về kinh tế, khích lệ tinh thần, là một mệnh lệnh hành chính hoặc các biện pháp nhằm ưu đãi đối với một hay nhiều cá nhân, một nhóm, nhiều nhóm trong cơ quan, tổ chức hay xã hội; - Chính sách được thê chế hóa dưới dạng văn bản, các quy định, hướng dẫn trong doanh nghiệp, dưới dạng các thông tư, nghị định, pháp lệnh, đạo luật đối với nhà nước.
- Chính sách có nhiệm vụ tác động vào động cơ hoạt động của mỗi thực thé trong bộ máy dé đưa bộ máy hoàn thành mục tiêu dé ra. Đề chuẩn bị ban hành một chính sách thi chủ thé quyền lực và chủ thể quản lý cần đưa ra được những giải pháp phù hợp để đáp ứng được với mục 19 đích của mình. Giải pháp được đưa ra sẽ giúp cho chủ thể quyền lực và chủ thể quản lý luôn đạt được mục đích của minh. “Pat muc đích cua mình” 6 day không chỉ đạt được từ một phía mà cần đạt được ít nhất từ hai phía bao gồm chủ thể quyền lực và người chịu tác động trực tiếp từ chính sách ban hành.
Chính sách đưa ra nhằm giải quyết những van dé bat đồng bộ trong hệ thống, sau khi van đề bất đồng bộ cũ được giải quyết thì từ những chính sách mới sẽ nảy sinh những bất đồng bộ mới. Vì thế, việc làm chính sách chính là sự thúc đây phát triển của hệ thống, sự phát triển này thê hiện thông qua việc giải quyết các bất đồng này đến các bất đồng khác và đồng thời cũng tạo ra những bất đông mới trong hệ thống. Hiệu quả mà chính sách cần đạt được là tạo lên sự biến đổi phù hợp với mục tiêu mà chủ thể quyền lực và chủ thể quản lý đưa ra. Sự biến đổi phù hợp luôn có hai thuộc tính bao gồm tính tích cực theo một khía cạnh nao đó va đông thời cũng mang tính tiêu cực theo một khía cạnh ngược lại.
Thông qua các khái niệm, định nghĩa và phân tích trên đây, trong khuồn khổ luận án này, tác giả lựa chọn định nghĩa “Chính sách là một tập hợp biện pháp được thể chế hoá, mà một chủ thể quyên lực, hoặc chủ thể quan lý đưa ra, trong đó tạo sự uu đãi một hoặc một số nhóm xã hội, kích thích vào động cơ hoạt động của họ, định hướng hoạt động của họ nhằm thực hiện một mục tiêu uu tiên nào đó trong chiến lược phát triển của một hệ thống xã hội” [2] của Vũ Cao Đàm dé sử dụng cho luận án của mình. Các loại tác động của chính sách Khi chính sách được ban hành thì nó sẽ có rất nhiều tác động tác động đến các đối tượng thụ hưởng chính sách. Các loại tác động ấy thường được được phân ra nhiều nhóm tác động và mức ảnh hưởng cũng khác nhau. Các nhóm tác động gồm tác động dương tính, tác động âm tính và tác động ngoại biên.
Trong tác động ngoài biên lại được chia ra làm hai loại tác động gồm tác 20 động ngoại biên dương tính và tác động ngoại biên âm tính. Trong khuân khổ có hạn của luận văn tác giả xin phân tích qua những loại tác động này của chính sách. - Tác động dương tính của chính sách [3] Những tác động dẫn đến những kết quả mang tính tích cực, phù hợp với mục tiêu mà chính sách ấy đề ra là những tác động mang tính chất dương tính của một chính sách. Những tác động này là loại tác động mà chủ thể quyên lực, chủ thê quan lý hay cơ quan ban hành chính sách mong muốn đạt được của chính sách.
Tuy nhiên, khi ban hành và thực thi một chính sách, không phải lúc nào chính sách cũng có thé đạt được những tác động mang tinh chất dương tinh như mong muốn của chủ thé quyền lực, chủ thé quản lý. Chính sách khi được ban hành còn sinh ra những tác động khác và mang những tính chất khác ngoài mong muốn của chủ thể quyền lực hay chủ thể quản lý. Những tác động này xuất hiện một cách khách quan và có thể nhận diện hoặc xác định được. Nhưng đôi khi chúng cũng không thé nhận diện và xác định được chúng khi chúng chưa tự lộ diện.
Các chủ thể quản lý hoặc nhà thiết lập chính sách cần nhận diện, và có những biện pháp đúng dé ứng phó kịp thời, phù hợp và các tác động này. - Tác động âm tính của chính sách |3] Tác động âm tính là những tác động dẫn đến các kết quả đi ngược lại với mục tiêu mà chủ thể quản lý mong muốn một chính sách đạt được. Chủ thé quản lý cần nhận diện một cách chuẩn xác những tác động này dé có những hành động nhằm hoàn thiện chính sách và hạn chế tối đa những tác động âm tính. - Tác động ngoại biên của chính sách [3] 21 Những tác động dẫn đến những kết quả nằm ngoài dự kiến của chủ thể quản lý và chủ thể quyền lực khi thiết lập chính sách được gọi là Tác động ngoại biên của chính sách.
+ Tác động ngoại biên của một chính sách, có thể xuất hiện một hoặc nhiều tác động ngoại biên khác nhau và được phân chia thành hai dạng tác động chính gồm; tác động ngoại biên dương tính và tác động ngoại biên âm tính; + Tác động ngoại biên dương tính, là các tác động ngoại biên góp phần nâng cao hiệu quả của chính sách được áp dụng; + Tác động ngoại biên âm tính, là loại tác động mà đi ngược lại với mục tiêu của chính sách làm giảm thiểu hiệu quả của chính sách được áp dụng. [Vii Cao Đàm (2012), Khoa học chính sách, NXB Đại hoc Quốc gia Hà Nội, tr. Mục tiêu và phương tiện của chính sách Mục tiêu của chính sách là mục tiêu của các chủ thé quyền lực và chủ thé quản lý.