CHƯƠNG 1 123doc 12 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHIẾN LƯỢC XUẤT KHẨU VÀ TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH XUẤT KHẨU NÔNG SẢN TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 1.1- Cơ sở lý luận của chiến lược phát triển ngoại thương: 1. Khái niệm về chiến lược phát triển ngoại thương: Chiến lược thường được hiểu là đường hướng và cách giải quyết nhiệm vụ đặt ra mang tính toàn cục, tổng thể và trong thời gian dài.Chiến lược xác định tầm nhìn của một quá trình phát triển mong muốn, thể hiện sự nhất quán về con đường và các giải pháp cơ bản để thực hiện. Chiến lược còn là cơ sở cho xây dựng quy hoạch và các kế hoạch phát triển trung hạn và ngắn hạn. Trong quy trình kế hoạch hóa, chiến lược được coi như một định hướng của kế hoạch dài hạn.
Chiến lược phát triển ngoại thương là một phần trong chiến lược phát triển kinh tế -xã hội của một nước, vạch ra các mục tiêu, quan điểm, định hướng và các giải pháp thực hiện các mục tiêu thuộc lĩnh vực ngoại thương trong thời kỳ nhất định. Chiến lược phát triển ngoại thương sẽ phụ thuộc vào chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia từng thời kỳ và phụ thuộc vào những chuẩn mực của các Hiệp định thương mại song phương và đa phương mà quốc gia đó tham gia vào. Do đó, sẽ không có chiến lược phát triển ngoại thương áp dụng cho mọi thời kỳ mà trong từng giai đoạn phát triển nhất định các quốc gia sẽ có chiến lược phát triển ngoại thương phù hợp. Các loại hình chiến lược ngoại thương Tổng kết thực tiễn phát triển ngoại thương của các nước, đặc biệt là các nước đang phát triển sau chiến tranh thế giới thứ lần thứ hai, người ta thấy có ba loại hình chiến lược phát triển ngoại thương: Một là, chiến lược xuất khẩu sản phẩm thô.
123doc 13 Là chiến lược hoàn toàn dựa vào việc sử dụng rộng rãi các nguồn tài nguyên sẵn có và các điều kiện thuận lợi trong nước về các sản phẩm nông nghiệp và khai khoáng. Hạn chế của chiến lược này là cung cầu sản phẩm thô không ổn định; giá sản phẩm thô biến động nhiều và có xu hướng ngày càng giảm. Do đó, thu nhập từ việc xuất khẩu sản phẩm thô sẽ không ổn định. Đây là chiến lược các nước đang phát triển thực hiện thời kỳ đầu sau chiến tranh thế giới thứ hai.
Hai là, chiến lược thay thế hàng nhập khẩu (chiến lược hướng nội): Đặc điểm của chiến lược này là nền kinh tế ít có quan hệ với thị trường thế giới, phát triển tự lực cánh sinh bằng sự can thiệp tuyệt đối của Nhà nước. Các biện pháp thực hiện thay thế nhập khẩu thường là thuế quan bảo hộ, hạn ngạch nhập khẩu và tỷ giá cao quá mức. Điều đó làm cho các doanh nghiệp không năng động, thiếu cơ hội tìm kiếm ưu thế cạnh tranh quốc tế. Do đó, giá thành thấp, chất lượng thấp, ảnh hưởng đến tiềm năng phát triển toàn bộ nền kinh tế.
Ba là, chiến lược hướng ngoại (sản xuất hướng về xuất khẩu): Là chiến lược mà nền kinh tế lấy xuất khẩu làm động lực để phát triển. Phương pháp luận của chiến lược này là căn cứ vào kết quả phân tích các “lợi thế so sánh”, hay những nhân tố sản xuất thuộc tiềm năng của một nước như thế nào trong sự phân công lao động quốc tế, để mang lại lợi ích tối ưu cho một quốc gia. Theo cách tiếp cận đó, chiến lược “hướng về xuất khẩu” là giải pháp “mở cửa” nền kinh tế quốc dân để thu hút vốn và kỹ thuật vào khai thác tiềm năng lao động và tài nguyên của đất nước. Chiến lược hướng về xuất khẩu có những ưu điểm sau: - Nhờ áp dụng chiến lược này, nền kinh tế nhiều nước đang phát triển trong vài ba thập kỷ qua đã đạt được một tốc độ tăng trưởng cao, một số ngành công nghiệp chủ yếu là ngành chế biến xuất khẩu đạt trình độ kỹ thuật tiên tiến, có khả năng cạnh tranh trên thị trường thế giới.
Ngoại thương trở thành “đầu tàu” của nền kinh tế. - Tận dụng được những lợi thế từ thị trường thế giới về vốn, công nghệ và kinh nghiệm quản lý từ những nước tiên tiến. 123doc 14 - Ngày nay, khi xu thế nhất thể hóa về kinh tế toàn cầu gia tăng, thì mô hình kinh tế hướng ngoại đẩy mạnh xuất khẩu ngày càng khẳng định ưu thế phát triển được các nước ngày càng áp dụng rộng rãi. Những vấn đề cơ bản của chiến lược xuất khẩu 1.
Nhiệm vụ và vai trò của xuất khẩu đối với quá trình phát triển kinh tế 1. Nhiệm vụ của xuất khẩu: Để đưa nền kinh tế Việt Nam hội nhập nhanh với nền kinh tế khu vực và thế giới, nhiệm vụ của công tác xuất khẩu là : - Gia tăng thị phần hàng hóa của Việt Nam trên thị trường quốc tế, để ta có thể tham gia tác động vào cung của thị trường, nhờ đó tác động vào giá cả theo hướng có lợi. - Tăng khả năng cạnh tranh để nâng cao vị thế của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế. - Đẩy mạnh xuất khẩu để tham gia làm lành mạnh hóa tình hình tài chính quốc gia: đảm bảo sự cân đối trong cán cân thanh toán và cán cân buôn bán, giảm nhập siêu.
- Xuất khẩu để đảm bảo kim ngạch xuất khẩu phục vụ cho quá trình công nghiệp hóa đất nước và cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật. - Xuất khẩu có nhiệm vụ khai thác có hiệu quả lợi thế tuyệt đối và tương đối của đất nước, kích thích các ngành kinh tế phát triển. - Xuất khẩu để góp phần tăng tích lũy vốn, mở rộng sản xuất tăng thu nhập cho nền kinh tế. - Xuất khẩu nhằm từng bước cải thiện đời sống của nhân dân thông qua việc tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập của nhân dân.
- Hoạt động xuất khẩu còn có nhiệm vụ phát triển quan hệ đối ngoại với tất cả các nước nhất là các nước trong khu vực Đông Nam Á, nâng cao uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế, thực hiện tốt chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước: 123doc 15 “đa dạng hóa thị trường và đa phương hóa quan hệ kinh tế, tăng cường hợp tác trong khu vực”. Vai trò của xuất khẩu Để thực hiện tốt các nhiệm vụ kể trên, công tác xuất khẩu phải nhận rõ những vai trò quan trọng sau đây: 1. Xuất khẩu tạo nguồn vốn chủ yếu cho nhập khẩu phục vụ công nghiệp hóa đất nước. Thật vậy, nhập khẩu cũng như vốn đầu tư của một đất nước thường dựa vào ba nguồn tiền chủ yếu là viện trợ, đi vay và xuất khẩu.
Trong đó, xuất khẩu là nguồn vốn quan trọng nhất để thỏa mãn nhu cầu nhập khẩu những tư liệu sản xuất thiết yếu phục vụ cho công cuộc công nghiệp hóa đất nước. Đẩy mạnh xuất khẩu được xem là yếu tố quan trọng kích thích sự tăng trưởng kinh tế. Việc đẩy mạnh xuất khẩu cho phép mở rộng qui mô sản xuất, nhiều ngành nghề mới ra đời phục vụ cho xuất khẩu, gây hiệu ứng dây chuyền giúp các ngành kinh tế khác phát triển theo, kết quả làm tăng tổng sản phẩm xã hội và nền kinh tế phát triển nhanh có hiệu quả. Ví dụ xuất khẩu gạo, chẳng những ngành trồng lúa thực hiện mở rộng diện tích, tăng vụ để tăng sản lượng gạo xuất khẩu, mà các ngành khác như ngành dệt bao đay để đựng gạo, ngành trồng đay, ngành xay xát, ngành chăn nuôi đều phát triển theo.
Xuất khẩu có vai trò kích thích đổi mới trang thiết bị và công nghiệp sản xuất. Để đáp ứng nhu cầu cao của thị trường thế giới về qui cách, chất lượng sản phẩm thì một mặt sản xuất phải đổi mới trang thiết bị công nghệ, mặt khác người lao động phải nâng cao tay nghề, học hỏi kinh nghiệm sản xuất tiên tiến. Thực tiễn chúng ta có thể thấy trước đây khi chưa xuất khẩu gạo, những máy móc xay xát gạo của ta rất thô sơ, gạo không cần đánh bóng, sàng lọc tấm,… thì 123doc 16 nay chuyển sang xuất khẩu gạo, để gạo đủ tiêu chuẩn xuất khẩu thì hệ thống máy xay xát phải thay đổi theo hướng hiện đại hóa. Đẩy mạnh xuất khẩu có vai trò tác động đến sự thay đổi cơ cấu kinh tế ngành theo hướng sử dụng có hiệu quả nhất lợi thế so sánh tuyệt đối và tương đối của đất nước.
Thật vậy, khi xuất khẩu ra thị trường thế giới, nền kinh tế phải trực diện tiếp xúc với môi trường cạnh tranh lớn và muốn có chỗ đứng của sản phẩm xuất khẩu trên thị trường khu vực và thế giới, thì các ngành kinh tế phục vụ xuất khẩu phải được hoạch định dựa trên lợi thế của quốc gia như tài nguyên, lao động, vốn kỹ thuật và công nghệ,…có như vậy sản phẩm xuất khẩu mới rẻ, chất lượng cao có khả năng cạnh tranh với sản phẩm của các quốc gia khác. Đẩy mạnh xuất khẩu làm cho sản phẩm của quốc gia sẽ tăng Thông qua mở rộng với thị trường quốc tế cho phép các quốc gia đang phát triển thực hiện quy mô lợi thế kinh tế mà có thể bị giới hạn trong thị trường nội địa. Một nền kinh tế mà không liên hệ cạnh tranh với thế giới bên ngoài thường không tạo động lực cho sự cải tiến. Bằng việc mở rộng thị trường và phát triển sản xuất hướng về xuất khẩu, các ngành công ty non trẻ có thể trở thành công ty có khả năng cạnh tranh trên thị trường thế giới.
Đẩy mạnh xuất khẩu có tác động tích cực và hiệu quả đến nâng cao mức sống của nhân dân Nhờ mở rộng xuất khẩu mà một bộ phận người lao động có công ăn việc làm và có thu nhập, ngoài ra một phần kim ngạch xuất khẩu dùng để nhập khẩu những hàng tiêu dùng thiết yếu góp phần cải thiện đời sống nhân dân. Đẩy mạnh xuất khẩu có vai trò tăng cường sự hợp tác quốc tế giữa các Nhà nước, nâng cao địa vị và vai trò của nước ta trên trường quốc tế. Nhờ khả năng xuất khẩu dầu thô và gạo của chúng ta số lượng lớn mà nhiều nước muốn thiết lập quan hệ buôn bán và đầu tư với Việt Nam. 123doc 17 Tóm lại, đẩy mạnh xuất khẩu là hướng phát triển có tính chất chiến lược để đưa nước ta thành nước công nghiệp mới.
Những nhân tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn chiến lược xuất khẩu 1.