Chương 1 Cơ sở lý luận về chiến lược kinh doanh Và phân loại chiến lược kinh doanh 1. C¬ së lý thuyÕt lý luËn vÒ chiÕn lîc 1.1 Kh¸i niÖm chiÕn lîc kinh doanh: ChiÕn lîc kinh doanh ®èi víi c¸c doanh nghiÖp, thùc chÊt lµ mét ph¬ng thøc ®Ó doanh nghiÖp sö dông vµ ®Þnh híng cho t¬ng lai nh»m ®¹t ®îc nh÷ng thµnh c«ng. ChiÕn lîc kinh doanh lµ chiÕn lîc nh»m ®¶m b¶o sù thµnh c«ng cña doanh nghiÖp. C©u hái lu«n ®Æt ra lµ: Thùc chÊt cña chiÕn lîc kinh doanh lµ g×? vµ cã g× ®Ó ph©n biÖt nã trong tÊt c¶ c¸c lo¹i h×nh kh¸c trong mçi kÕ ho¹ch kinh doanh cña doanh nghiÖp? VËy cã thÓ hiÓu r»ng ®ã lµ lîi thÕ c¹nh tranh, nÕu kh«ng cã c¹nh tranh th× ta hiÓu r»ng, sÏ kh«ng cÇn ®Õn chiÕn lîc, ®Ó ®¹t ®îc môc tiªu duy nhÊt nµy, c¸c kÕ ho¹ch ®îc x©y dùng trong doanh nghiÖp, vµ cÇn ph¶i ®¹t ®îc mét sù s¾c nÐt vµ x¸c ®¸ng h¬n so víi ®èi thñ c¹nh tranh.
Môc tiªu tèi thiÓu cña doanh nghiÖp lµ ph¶i lµm sao tiÕp tôc tån t¹i ®îc, cã mét chç ®øng, mét vÞ thÕ v÷ng ch¾c g¾n liÒn víi tªn tuæi cña Doanh nghiÖp, mäi sù yÕu kÐm néi t¹i hoÆc lµ sù v« hiÖu qu¶ ë trong doanh nghiÖp thêng cã thÓ chÞu ®ùng ®îc trong mét thêi gian nhÊt ®Þnh, nhng sù xa sót vÞ trÝ so víi ®èi thñ c¹nh tranh trùc tiÕp hay tiÒm n¨ng cã thÓ g©y nguy c¬ ngay lËp tøc cho sù tån t¹i cña doanh nghiÖp, kÕt qu¶ sÏ ®îc biÕt ngay lµ ®èi thñ c¹nh tranh sÏ ®ang kiÓm so¸t danh lîi, thÞ phÇn, thÞ trêng cña c«ng ty hoÆc doanh nghiÖp, vµ g©y ra mét t×nh tr¹ng nan gi¶i, trong ®ã viÖc qu¶n lý ®èi víi doanh nghiÖp lµ kh«ng thÓ tån t¹i ®îc n÷a. Trong qu¶n trÞ kinh doanh kh¸i niÖm chiÕn lîc kinh doanh ®îc hiÓu qua c¸c quan niÖm sau: -3- Ho¹ch ®Þnh ChiÕn lîc ph¸t triÓn - ChiÕn lîc nh nh÷ng quyÕt ®Þnh, nh÷ng hµnh ®éng hoÆc nh÷ng kÕ ho¹ch liªn kÕt víi nhau ®îc thiÕt kÕ ®Ó ®Ò ra vµ thùc hiÖn nh÷ng môc tiªu. - ChiÕn lîc lµ tËp hîp nh÷ng quyÕt ®Þnh vµ hµnh ®éng híng tíi môc tiªu, ®Ó c¸c n¨ng lùc nguån lùc cña tæ chøc doanh nghiÖp ®¸p øng ®îc nh÷ng c¬ héi, th¸ch thøc tõ bªn ngoµi. - ChiÕn lîc nh lµ mét m« h×nh, v× ë mét khÝa c¹nh nµo ®ã, chiÕn lîc cña mét tæ chøc ph¶n ¶nh ®îc cÊu tróc, khuynh híng mµ ngêi ta dù ®Þnh trong t¬ng lai.
- ChiÕn lîc nh lµ mét triÓn väng, quan ®iÓm nµy muèn ®Ò cËp ®Õn sù liªn quan ®Õn chiÕn lîc víi nh÷ng môc tiªu c¬ b¶n, vÞ thÕ chiÕn lîc vµ triÓn väng trong t¬ng lai cña nã. “VËy chiÕn lîc kinh doanh cña doanh nghiÖp ®îc hiÓu lµ sù tËp hîp mét c¸ch thèng nhÊt c¸c môc tiªu, c¸c chÝnh s¸ch vµ sù phèi hîp c¸c ho¹t ®éng cña mét ®¬n vÞ kinh doanh trong chiÕn lîc tæng thÓ cña doanh nghiÖp“. ChiÕn lîc kinh doanh ph¶n ¸nh c¸c ho¹t ®éng cña ®¬n vÞ kinh doanh bao gåm qu¸ tr×nh ®Æt ra c¸c môc tiªu vµ c¸c biÖn ph¸p, c¸c ph¬ng tiÖn sö dông ®Ó ®¹t ®îc môc tiªu ®ã. Ho¹ch ®Þnh chiÕn lîc kinh doanh nh»m gióp doanh nghiÖp ®¹t ®îc môc tiªu tríc m¾t vµ l©u dµi, tæng thÓ vµ bé phËn, lµ mét ®iÒu hÕt søc quan träng vµ cÇn thiÕt.
Môc ®Ých cña viÖc ho¹ch ®Þnh chiÕn lîc kinh doanh lµ “ Dù kiÕn t¬ng lai trong hiÖn t¹i“ dùa vµo chiÕn lîc kinh doanh, c¸c nhµ qu¶n lý cã thÓ lËp ra c¸c kÕ ho¹ch cho nh÷ng n¨m tiÕp theo. Tuy nhiªn qu¸ tr×nh ®ã ph¶i cã sù kiÓm so¸t chÆt chÏ, hiÖu chØnh trong tõng bíc ®i. Mét chiÕn lîc v÷ng m¹nh lu«n cÇn ®Õn kh¶ n¨ng, ®iÒu hµnh linh ho¹t, sö dông tèt c¸c nguån lùc vËt chÊt, tµi chÝnh con ngêi thÝch øng. ChiÕn lîc kinh doanh thùc chÊt lµ híng vµo tr¶ lêi 4 c©u hái quan träng nh sau: HiÖn nay doanh nghiÖp ®ang ë ®©u? Doanh nghiÖp muèn ®Õn -4- Ho¹ch ®Þnh ChiÕn lîc ph¸t triÓn ®©u? Doanh nghiÖp sÏ ®Õn ®ã b»ng c¸ch nµo? Lµm thÕ nµo ®Ó biÕt ®îc tiÕn ®é cña doanh nghiÖp?.
Ph©n lo¹i chiÕn lîc kinh doanh. Ph©n lo¹i theo ph¹m vi cña chiÕn lîc kinh doanh: Mçi chiÕn lîc ®Òu ho¹ch ®Þnh t¬ng lai ph¸t triÓn cña tæ chøc hay doanh nghiÖp, cã thÓ ph©n chia chiÕn lîc kinh doanh thµnh 02 lo¹i bao gåm: chiÕn lîc tæng qu¸t (Chung) vµ chiÕn lîc bé phËn. * ChiÕn lîc tæng qu¸t ®èi víi mét Doanh nghiÖp, hay mét tæ chøc : ChiÕn lîc tæng qu¸t lµ chiÕn lîc kinh doanh cña 1 doanh nghiÖp, hay 1 tæ chøc nh»m v¹ch ra môc tiªu ph¸t triÓn trong kho¶ng thêi gian dµi. ChiÕn lîc tæng qu¸t tËp trung vµo c¸c môc tiªu néi dung sau: - T¨ng kh¶ n¨ng sinh lîi: C¸c doanh nghiÖp, tæ chøc ®Òu muèn tèi ®a ho¸ lîi nhuËn víi c¸c kho¶n chi phÝ thÊp nhÊt, môc tiªu lµ tû lÖ sinh lîi cña ®ång vèn bá ra Ýt mµ lîi nhuËn cµng cao cµng tèt vµ lµ môc tiªu chÝnh cña mäi doanh nghiÖp, hay tæ chøc.
- T¹o thÕ lùc trªn thÞ trêng: Cã ®îc thÕ lùc trªn thÞ trêng ®èi víi doanh nghiÖp hay tæ chøc thêng ®îc ®o b»ng thÞ phÇn trªn thÞ trêng mµ doanh nghiÖp hay tæ chøc ®ang kiÓm so¸t ®îc; tû träng hµng ho¸ hay lÜnh vùc khai th¸c dÞch vô c«ng nghÖ míi cña doanh nghiÖp vµ tæ chøc so víi tæng lîng cung vÒ s¶n phÈm hµng ho¸, khai th¸c c«ng nghÖ dÞch vô ®ã trªn thÞ trêng; kh¶ n¨ng tµi chÝnh, kh¶ n¨ng liªn doanh, liªn kÕt trong, ngoµi níc; møc ®é phô thuéc cña c¸c doanh nghiÖp kh¸c vµo doanh nghiÖp; uy tÝn, tiÕng t¨m vÒ th¬ng hiÖu, vÞ thÕ cña doanh nghiÖp ®èi víi c¸c kh¸ch hµng. Nãi ®Õn Th¬ng hiÖu cña 1 doanh nghiÖp, tæ chøc vµ tËp ®oµn nµo ®ã nhiÒu ngêi lÇm tëng r»ng ®¬n thuÇn nã chØ lµ dÊu hiÖu ®Ó ph©n biÖt, hay nhËn d¹ng hµng ho¸ cña doanh nghiÖp nµy vµ doanh nghiÖp kh¸c, mµ th¬ng hiÖu kh«ng chØ cã vËy mµ nã ®îc thÓ hiÖn trªn nhiÒu khÝa c¹nh kh¸c n÷a, ngµy nay khi thÞ trêng c¹nh tranh ngµy cµng quyÕt liÖt gi÷a c¸c nhµ cung cÊp dÞch vô vµ hµng -5- Ho¹ch ®Þnh ChiÕn lîc ph¸t triÓn ho¸ kh¸c nhau th× ngêi ta cµng nãi nhiÒu ®Õn vai trß chøc n¨ng cña th¬ng hiÖu cña doanh nghiÖp trªn thÞ trêng, th¬ng hiÖu cña doanh nghiÖp thËm trÝ cßn ®îc nh©n c¸ch ho¸, cã c¸ tÝnh cã chøc n¨ng c¬ b¶n lµ ‘’Chøc n¨ng nhËn biÕt vµ ph©n biÖt; Chøc n¨ng th«ng tin vµ chØ dÉn; Chøc n¨ng t¹o sù c¶m nhËn vµ tin cËy; Chøc n¨ng kinh tÕ’’. - B¶o ®¶m an toµn trong kinh doanh: Kinh doanh lu«n g¾n liÒn víi may rñi, chiÕn lîc kinh doanh cµng t¸o b¹o, c¹nh tranh cµng khèc liÖt th× kh¶ n¨ng thu lîi nhuËn cµng lín nhng rñi ro còng cµng cao. Rñi ro lµ sù bÊt tr¾c kh«ng mong ®îi, nhng c¸c nhµ chiÕn lîc khi x©y dùng chiÕn lîc chÊp nhËn nã th× sÏ t×m c¸ch ng¨n ngõa, nÐ tr¸nh, h¹n chÕ, nÕu c¸c nhµ qu¶n lý cã chÝnh s¸ch phßng ngõa tèt th× thiÖt h¹i sÏ ë møc thÊp nhÊt.
* ChiÕn lîc bé phËn ®èi víi mét Doanh nghiÖp, hay mét tæ chøc ChiÕ hiÕn n llîc îc ttæng æng qu¸tt (Chu qu¸ hung ng ng)) T¹o thÕ lùc trªn thÞ Tèi ®a ho ho¸¸ lîi nhu nhuËËn B¶ B¶o o ®¶ ®¶mma an n ttoµ oµ oµn n trêng tr trong ong kkin in inhh do doa anh hiÕ hiÕn C¸c cchiÕ n lîc bé phË phËn n - ChiÕn lîc bé phËn C¸c ngµnh nghÒ kinh C¸c lÜnh vùc kh¸c: cña c«ng ty. doanh: - ChiÕn lîc Marketing. - ChiÕn lîc bé phËn - Ph¸t ®iªn. - ChiÕn lîc nh©n sù.
- ChiÕn lîc c«ng nghÖ. - ChiÕn lîc bé phËn - TruyÒn dÉn. - ChiÕn lîc tæ chøc. cña c¸c chi nh¸nh ®¬n - EVN Telecom.
-6- Ho¹ch ®Þnh ChiÕn lîc ph¸t triÓn S¬ ®å h×nh1.1: Mèi quan hÖ gi÷a chiÕn lîc tæng qu¸t, chiÕn lîc bé phËn. §Ó ®¹t ®îc môc tiªu chiÕn lîc tæng qu¸t ph¶i tiÕn hµnh tæ chøc thùc hiÖn c¸c chiÕn lîc bé phËn, chiÕn lîc bé phËn bao gåm rÊt nhiÒu lo¹i nh chiÕn lîc dùa vµo b¶n th©n doanh nghiÖp vµ tæ chøc nµo ®ã, hoÆc kh¸ch hµng ®Ó ®¹t môc tiªu tæng qu¸t, hoÆc chiÕn lîc Marketing, ®©y thùc chÊt lµ t×m kiÕm c¸ch thøc hµnh ®éng, mµ mçi doanh nghiÖp ®Òu ph¶i ho¹ch ®Þnh ®Ó ®¹t ®îc môc tiªu ®· ®Þnh. Ph©n lo¹i theo híng tiÕp cËn cña doanh nghiÖp, tæ chøc. * ChiÕn lîc kinh doanh tËp trung vµo nh÷ng yÕu tè then chèt: ViÖc ho¹ch ®Þnh chiÕn lîc ë ®©y lµ kh«ng dµn tr¶i c¸c nguån lùc, mµ tËp trung vµo nh÷ng lÜnh vùc cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh ®èi víi ph¸t triÓn s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp.
* ChiÕn lîc kinh doanh dùa trªn u thÕ t¬ng ®èi: ViÖc ho¹ch ®Þnh chiÕn lîc kinh doanh ë ®©y b¾t ®Çu tõ viÖc ph©n tÝch, so s¸nh s¶n phÈm hay dÞch vô cña Doanh nghiÖp so víi ®èi thñ c¹nh tranh. th«ng qua sù ph©n tÝch ®ã t×m ra ®iÓm m¹nh ®iÓm yÕu lµm chç dùa cho chiÕn lîc kinh doanh. * ChiÕn lîc kinh doanh s¸ng t¹o tÊn c«ng: §Ó thùc hiÖn chiÕn lîc nµy th× doanh nghiÖp ph¶i nh×n th¼ng vµo nh÷ng vÊn ®Ò ®îc coi lµ phæ biÕn, bÊt biÕn vµ xem xÐt chóng. CÇn ®Æt ra nhiÒu c©u hái, nh÷ng nghi nghê vÒ nh÷ng vÊn ®Ò tëng nh ®· kÕt luËn.
Tõ viÖc ®Æt liªn tiÕp c¸c c©u hái vµ sù nghi ngê bÊt biÕn cña vÊn ®Ò, doanh nghiÖp cã thÓ kh¸m ph¸ ra nh÷ng vÊn ®Ò míi mÎ cã lîi cho doanh nghiÖp vµ t×m c¸ch ph¸t triÓn chóng trong chiÕn lîc kinh doanh ®Æt ra. * ChiÕn lîc kinh doanh khai th¸c c¸c kh¶ n¨ng vµ tiÒm n¨ng: X©y dùng chiÕn lîc kinh doanh ë ®©y kh«ng nh»m vµo nh÷ng nh©n tè then chèt mµ dùa trªn sù ph©n tÝch cã hÖ thèng c¸c th«ng tin ®îc ph¶n ¸nh ®Õn nh»m khai th¸c kh¶ n¨ng tiÒm tµng c¸c nh©n tè cã lîi, ®Æc biÖt lµ tiÒm -7- Ho¹ch ®Þnh ChiÕn lîc ph¸t triÓn n¨ng sö dông nguån nh©n lùc d thõa, nguån lùc hç trî cña c¸c lÜnh vùc kinh doanh träng yÕu vµ cña tÊt c¶ c¸c yÕu tè kh¸c bao quanh nh©n tè then chèt. Tõ ®ã t×m c¸ch sö dông ph¸t huy tèi u ho¸ c¸c nguån lùc cña doanh nghiÖp ®Ó mang l¹i hiÖu qu¶ kinh doanh cao nhÊt cho doanh nghiÖp hay mét tæ chøc. Qu¶n lý chiÕn lîc kinh doanh.
Qu¶n lý chiÕn lîc lµ qu¸ tr×nh thùc hiÖn chøc n¨ng, nhiÖm vô, môc tiªu dµi h¹n cña doanh nghiÖp, tæ chøc, trong mèi quan hÖ cña doanh nghiÖp, tæ chøc ®ã ®èi víi m«i trêng bªn ngoµi, tõ viÖc chuÈn ®o¸n sù biÕn ®æi cña m«i trêng, ®¸nh gi¸ tiÒm n¨ng cña doanh nghiÖp, tæ chøc ®Õn viÖc ®a ra c¸c ®Þnh híng chiÕn lîc vµ tæ chøc thùc hiÖn, kiÓm tra vµ ®iÒu chØnh chiÕn lîc. Khi cã nh÷ng t×nh huèng thay ®æi ngoµi dù kiÕn.