CHƯƠNG 1 KHÁI LƯỢC VE CHIEN LƯỢC “MỘT VANH DAI, MỘT CON DUONG” CUA TRUNG QUOC 1. Bối cảnh ra đời của chiến lược OBOR 1. Những nhân to quốc tế - Tình hình thê giới có nhiêu biên đôi mạnh mẽ, phức tạp và mau lẹ, cạnh tranh giữa các nước lớn ngày cảng gia tang, xu thé da cực hóa ngày cảng rõ nét; cuộc cách mạng khoa học công nghệ và xu thê toàn cau hoá phát triên mạnh mẽ, tác động sâu rộng đên hau hét các quốc gia, khu vực. Từ đầu thế kỷ XXI, xu hướng “đa cực” ngày càng hình thành rõ nét xuất phat từ sự nổi lên của các xu hướng liên kết, hợp tác toàn cầu và các cường quốc mới như Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Ban, Brazil.
Mỹ suy giảm sức mạnh toàn diện trong tương quan so sánh với các cường quốc khác. Theo đó, nền kinh tế Mỹ lâm vào khó khăn, vị thế nền kinh tế “số 1” thế giới của Mỹ đang bị đe dọa nghiêm trọng. Mặc dù hiện nay, Mỹ vẫn là nền kinh tế “số 1” thế giới, tính chung cả về tong GDP, tiềm lực vốn và KHCN. nhưng vị thế đó đang đứng trước những thách thức không nhỏ, ngày càng bị thu hẹp với các trung tâm quyền lực khác.
Từ chỗ chiếm khoảng 50% GDP của thế giới sau chiến tranh thế giới thứ II, giảm xuống còn 32% năm 2000 và hiện nay, Mỹ chỉ chiếm khoảng gần 20% GDP toàn cầu. Năm 2000, GDP của Mỹ gấp 12 lần GDP của Trung Quốc, nhưng đến năm 2010 gấp 2,5 lần và đến năm 2016 chỉ còn hơn 1,5 lần (Mỹ là 18,858 nghìn tỷ USD, Trung Quốc là 11,383 nghìn tỷ USD)[1]. Bên cạnh đó, vị thế chính trị và uy tin của Mỹ trên trường quốc tế ngày càng suy giảm, quan hệ của Mỹ với một số đồng minh, đối tác trên thé giới và khu vực cũng không thực sự gắn kết như trước. Ngoài ra, sức mạnh quân sự của Mỹ ngày càng suy giảm trong tương quan so sánh với các cường quốc khác cùng với sự xuất hiện, phát triển của các xu hướng mang tính toàn cầu và của các chủ thê phi nhà nước đang thách thức sự “độc tôn” của Mỹ.com/201 1/09/14/tông-quan-kinh-tế-thế-giới-2001-2010-07012011/ 12 Nước Nga dưới thời Tổng thống Putin và Medvedev đã và đang trỗi dậy mạnh mẽ, từng bước khôi phục dia vi cường quốc chính trị, kinh tế và quân sự, có vị thế ngày càng cao trên trường quốc tế, trở thành một nhân tố quan trọng thúc đây quá trình hình thành thế giới đa cực.
Hiện nay, tình hình chính trị nội bộ của Nga cơ bản Ổn định tạo tiền dé dé nước Nga tập trung phát triển kinh tế, nâng cao tiềm lực tổng hợp quốc gia. Mặc du gặp nhiều khó khăn khi giá dau thế giới sụt giảm mạnh trong thời gian qua, nhưng với nhiều chính sách được đưa ra dé giảm thiểu tác động tiêu cực của giá dầu thế giới, nền kinh tế Nga đang từng bước phục hồi và phát triển, hướng tới địa vị nước lớn hàng đầu về kinh tế trong những thập ký tới. Đáng chú ý, hiện nay Nga tiếp tục duy trì địa vị cường quốc quân sự hàng đầu thế giới, điều này được thé hiện bằng vai trò và sức mạnh của Nga khi tham gia vào chiến trường Syria hiện nay. Nga là cường quốc có ảnh hưởng quan trọng trong các van đề khu vực cũng như toàn cầu.
Có thé khang định, thời gian qua Nga đã “hồi sinh” mạnh mẽ, từng bước khôi phục lại địa vị cường quốc của mình. Với một lãnh thổ rộng lớn, nên văn hóa tiên tiến, nguồn nhân lực khoa học và trí tuệ đồi dào, nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú. lại có ảnh hưởng truyền thống trên trường quốc tế, nên Nga hội tụ đầy đủ điều kiện để trở thành một cực quan trọng trong trật tự thế giới đa cực đang hình thành. Ấn Độ là một trong những nước có tiềm năng trở thành “siêu cường” trong thập kỷ tới, trở thành một nhân tố quan trọng thúc đây tiến trình hình thành thế giới đa cực.
Kinh tế An Độ phát triển mang tính “bùng nổ”, đang từng bước trở thành một trong những dau tau của nền kinh tế thé giới. An Độ cũng có tiềm lực quân sự mạnh, là cường quốc quân sự ở khu vực, hướng tới phát triển thành cường quốc quân sự toàn cau. Hiện nay, An Độ là một nước lớn có ảnh hưởng quan trọng đối với khu vực Nam Á, từng bước vươn tầm ảnh hưởng ra phạm vi toàn câu. EU ngày càng có ảnh hưởng mạnh trên phạm vi toàn cầu, nhất là về kinh tế.
Liên minh châu Âu gồm 28 nước thành viên, với hơn 500 triệu dân, mặc dù đang phải đối mặt với một số khó khăn, thách thức, nhất là sau khi Anh rời khỏi EU, nhưng vẫn tích cực thiết lập một thé chế “kiểu liên bang” để trở thành một thực 13 thể chính trị, kinh tế lớn và quan trọng hàng đầu thế giới. Một EU thống nhất về chính trị và kinh tế sẽ trở thành một nhân tố quan trọng thúc đây tiến trình hình thành thế giới đa cực. Hiện nay, EU ngày càng trở thành một lực lượng chính trị quan trọng trên trường quốc tế và là một thực thể kinh tế lớn, có vai trò quan trọng hàng đầu thế giới. EU đang từng bước mở rộng liên kết an ninh, có vai trò ngày càng quan trọng trong việc bao dam an ninh thế giới.
EU có đủ khả năng trở thành trung tâm quyền lực của thé giới, là một cực trong thế giới đa cực. Nhật Bản tiếp tục duy trì địa vị cường quốc kinh tế, từng bước tăng cường sức mạnh về chính trị và quân sự để trở thành “cường quốc toàn diện”. Nhật Bản là nước lớn có ảnh hưởng quan trọng ở châu Á, cũng như trên trường quốc tế, nhất là về kinh tế. Mặc dù từ thập kỷ 90 của thế kỷ XX đến nay, kinh tế Nhật Bản lâm vào tình trạng suy thoái và trì trệ kéo dài, nhưng nước này vẫn giữ vững địa vị là cường quốc kinh tế hàng đầu thế giới, với nền KHCN phát triển cao.
Đặc biệt, thời gian gần đây, Nhật Bản chủ trương tăng cường tiềm lực chính trị, quân sự nhăm xây dựng Nhật Bản thành “cường quốc toàn diện” có sức mạnh chính trị, quân sự tương xứng với sức mạnh kinh tế. Trong những thập kỷ tới, Nhật Bản sẽ là một cực trong thế giới đa cực, bởi vì hiện nay Nhật Bản là nước có tiềm lực kinh tế, KHCN hàng đầu thé giới. Trung Quốc với tư cách cường quốc “số 2” về kinh tế, sức mạnh tông hợp của quốc gia ngày càng được tăng cường và đóng vai trò ngày càng quan trọng trong “trật tự thế giới mới” đang hình thành, đủ khả năng và tiềm lực dé có thé cạnh tranh trực tiếp vị trí “số 1 thế giới” của Mỹ. Vi vậy, Trung Quốc tat yếu cũng phải xây dựng cho mình một chiến lược quốc gia mang tầm toàn cầu.
- Nên kinh tế thé giới tiếp tục chịu tác động sâu sắc từ cuộc khủng hoảng kinh tế - tài chính thé giới 2008, vấn dé nợ công của EU diễn biến phức tạp, kinh tế nhiều nước, kề cả các nước “mới nổi ” gặp nhiều khó khăn. Kinh tế thế giới tiếp tục chịu ảnh hưởng sâu sắc từ khủng hoảng kinh tế - tài chính năm 2008. Theo đó, giai đoạn từ năm 2013 - 2015, những nên kinh tế phát triển lớn như Mỹ, Nhật Bản, châu Âu, Australia. chưa phục hồi.
Tỷ lệ tăng 14 trưởng ở tất cả các nền kinh tế lớn đều thấp hơn so với mức từng đạt được trong giai đoạn trước năm 2008 và cho đến nay vẫn chưa hoàn toàn hồi phục. Ngoài ra, cuộc khủng hoảng kinh tế - tài chính năm 2008 còn tác động đến thị trường chứng khoán, thương mại đầu tư. Cuộc khủng hoảng nợ công ở các nước châu Âu bắt đầu từ nửa cuối năm 2009 với sự gia tăng mức nợ công của nhóm PIIGS (Bồ Đào Nha, Iceland, Italia, Hy Lạp và Tây Ban Nha) và Hy Lạp là quốc gia đầu tiên rơi vào vòng xoáy này, với mức thâm hụt ngân sách lên tới 13,6% GDP và nợ công nước này lên tới 236 tỷ Ơ-rô, bang khoảng 115% GDP. Tháng 11/2010, Iceland chính thức trở thành nạn nhân thứ hai của cơn bão khủng hoảng nợ công khi phải cầu viện EU và IME.
Bước sang năm 2011, Bồ Đào Nha tiếp tục là quốc gia thứ ba rơi vào khủng hoảng khi tuyên bố mức thâm hụt ngân sách đã lên tới 8,5% GDP, cùng với đó, nợ công cũng đã vượt quá 90% GDP. Italia va Tây Ban Nha mặc dù chưa thực sự rơi vào khủng hoảng, nhưng cũng ở trong vòng nguy hiểm. Thâm hụt ngân sách của Italia vào năm 2011 mới chỉ ở mức 5% GDP, nhưng nợ công đã xap xi 120% GDP. Tây Ban Nha nợ công ở mức 72% GDP, trong khi thâm hụt ngân sách lại rất cao, gần 9% GDP.
EC tỷ lệ thất nghiệp tại Eurozone tăng lên mức kỷ lục 12% trong năm 2013 và 11% trên toàn EU, trong đó Tây Ban Nha là quốc gia có tỷ lệ thất nghiệp ở mức báo động (27%) trong khi tỷ lệ này tại Áo chỉ là 4,7%. Năm 2013 - 2014, kinh tế Pháp và Cộng hòa Síp đều rơi vào suy thoái, trong đó Pháp tăng trưởng âm 0,1% và ty lệ thất nghiệp tăng từ 10,6% năm 2013, lên mức 10,9% trong năm 2014; thâm hụt ngân sách của Pháp trong năm 2014 là 4,2% GDP. Cộng hoa Sip cũng rơi vào suy thoái tram trọng khi GDP giảm 12,6% trong vòng 2 năm (8,7% trong năm 2013 và 3,9% trong năm 2014). Trong khi đó, Tay Ban Nha không thê thoát khỏi cuộc khủng hoảng do bong bóng nhà đất kéo đài suốt một thập ky tại nước này gây ra, khi kinh tế nước này giảm 1,5% trong năm 2013; năm 2014 tăng trưởng là 4%.
Tuy nhiên, theo báo cáo của EC, Hy Lạp lần đầu tiên đạt tăng trưởng sau 6 năm suy thoái liên tiếp, đạt mức tăng trưởng 0,6% trong năm 2014. Cũng theo báo cáo trên, 5 quốc gia trong khối có mức nợ công cao nhất là Hy Lạp, Tây Ban Nha, Italia, Bồ Đào Nha. 15 - Hội nhập quốc tế tiếp tục diễn ra mạnh mẽ, trong đó châu Á - Thái Bình Dương là điểm sáng về phát triển và hội nhập, nhưng cũng là tâm điểm cạnh tranh ảnh hưởng giữa các nước lớn. Tiến trình toàn cầu hóa, khu vực hóa tiếp tục diễn ra mạnh mẽ, trở thành xu thé tất yếu, không thé đảo ngược.
Bên cạnh G-7, WTO tiếp tục phát huy vai trò quan trọng đối với nền kinh tế - chính trị quốc tế, các cơ chế, tổ chức mới hình thành ngày càng phát huy vai trò quan trọng hơn, nhất là G-20, BRICS.