Chương 1: Một số vấn đề lý luận về hành lang kinh tế và cơ sở hình thành chiến lược Hai hành lang, một vành đai kinh tế Việt Nam – Trung Quốc. Chương 2: Thực trạng phát triển chiến lược Hai hành lang, một vành đai kinh tế Việt Nam – Trung Quốc và tác động đối với quan hệ Việt - Trung Chương 3: Các giải pháp phát triển "Hai hành lang, một vành đai kinh tế Việt Nam - Trung Quốc" trong khuôn khổ hợp tác ASEAN – Trung Quốc trong thời kỳ đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế 9 CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HÀNH LANG KINH TẾ VÀ CƠ SỞ HÌNH THÀNH CHIẾN LƢỢC HAI HÀNH LANG, MỘT VÀNH ĐAI KINH TẾ VIỆT NAM – TRUNG QUỐC. Khái niệm hành lang kinh tế và sự hình thành, phát triển một số hành lang kinh tế trên thế giới. Khái niệm hành lang kinh tế: Hành lang kinh tế là một tuyến nối liền về mặt địa lý tự nhiên các vùng lãnh thổ của một hoặc nhiều quốc gia nhằm mục đích liên kết, hỗ trợ lẫn nhau để khai thác có hiệu quả lợi thế so sánh của các khu vực địa – kinh tế nằm trên cùng một dải theo trục giao thông thuận lợi nhất đối với sự lưu thông hàng hóa và liên kết giữa các vùng bên trong cũng như các vùng cận kề với hành lang này.
Tuyến liên kết này được hình thành trên cơ sở hệ thống kết cấu hạ tầng đa dạng có khả năng tạo ra sự phát triển của nhiều ngành kinh tế, làm thay đổi căn bản diện mạo kinh tế của một vùng nhất định thuộc một hoặc nhiều quốc gia mà hành lang kinh tế đi qua, góp phần đáng kể vào tăng trưởng của quốc gia đó. Trên thực tế, thuật ngữ “Hành lang kinh tế” được dùng chủ yếu để chỉ một khu vực rộng lớn trải dài hai bên một tuyến giao thông huyết mạch (đường cao tốc, đường sắt, đường thủy…) đã có hoặc chuẩn bị xây dựng. Tuyến đường trục này cho phép giao thông thuận tiện đến các điểm đầu, cuối bên trong hành lang phát triển đó, có vai trò đặc biệt quan trọng để liên kết toàn khu vực và thúc đẩy phát triển kinh tế dọc theo Hành lang này. Tháng 9 năm 1998, Hội nghị cấp Bộ trưởng lần thứ 8 về Hợp tác tiểu vùng sông Mê Kông do Ngân hàng phát triển Châu Á chủ trì tại Manila đã đưa ra khái niệm “Hành lang kinh tế”.
Khái niệm này được các bên hợp tác tiểu vùng tiếp nhận và đang được thực hiện. Đặc tính chung của hành lang kinh tế: Hành lang kinh tế không phải là một khái niệm mới nhưng cũng không 10 phải là một khái niệm phổ biến trên thế giới. Về bản chất, hành lang kinh tế tập trung thúc đẩy mối liên kết giữa việc xây dựng kết cấu hạ tầng, đặc biệt là việc xây dựng một tuyến đường giao thông trục, với phát triển kinh tế - xã hội ở các vùng xung quanh kết cấu hạ tầng đó. Hành lang kinh tế có thể được bắt đầu bằng việc xây dựng hoặc nâng cấp một tuyến đường trục hoặc chỉ đơn giản là việc phát huy các lợi ích của kinh tế của một tuyến đường trục sẵn có.
Nhiệm vụ của dự án hành lang kinh tế là phát huy tối đa những lợi ích kinh tế của tuyến đường trục. Một hành lang kinh tế thông thường gắn liền với việc hình thành các cụm công nghiệp, dịch vụ ở vùng trên hành lang đó. Các cụm này nằm trải dọc theo tuyến đường trục, chuyên môn hóa vào một số ngành sản xuất hoặc dịch vụ. Hành lang kinh tế được xây dựng nhằm tạo ra một tuyến huyết mạch để liên kết các vùng nhằm đạt được mục đích tăng trưởng kinh tế phát triển một hoặc một số lĩnh vực kinh tế xã hội nhất định.
Thúc đẩy sự phát triển của các vùng nhất định, có thể là một hoặc một số lĩnh vực kinh tế nào đó mà việc xây dựng hành lang tạo điều kiện cho chúng phát triển như du lịch, công nghiệp, thương mại. Hành lang kinh tế tạo ra mối liên kết của một vùng lãnh thổ nhất định với những vùng khác, do vậy tạo điều kiện cho các vùng có hành lang đi qua mở rộng thị trường, thúc đẩy giao lưu kinh tế thương mại. Phát triển kết cấu hạ tầng, dịch vụ là một công việc quan trọng của hành lang kinh tế, do vậy tạo điều kiện để giảm chi phí vận chuyển, đẩy nhanh tốc độ lưu chuyển hàng hóa và dịch vụ do đó có tác dụng nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa dịch vụ và hiệu quả trao đổi thương mại. Tạo dựng môi trường thuận lợi cho việc thu hút đầu tư, phát triển các ngành sản xuất và dịch vụ, đẩy mạnh phân công lao động xã hội.
Sự phát triển kinh tế trên hành lang rút ngắn khoảng cách của vùng trên hành lang và các vùng lân cận khác. Làm giảm chi phí lưu thông hàng hóa nội địa và xuất khẩu thông qua 11 việc hoàn thiện nâng cấp hệ thống hạ tầng theo trục và xung quanh trục hành lang. Tạo điều kiện hình thành các cụm công nghiệp nhờ vào hiệu quả kinh tế do qui mô, các liên kết về công nghệ từ khâu khai thác, chế biến đến mạng lưới tiêu thụ sản phẩm. Tạo ra cơ sở hạ tầng quan trọng cho các hoạt động kinh tế, thu hút đầu tư mới và tăng tính hiệu quả các hoạt động đầu tư hiện có trong vùng thông qua hệ thống chính sách phù hợp, cơ hội hình thành các công viên công nghệ, các khu vực thương mại tự do.
Tạo việc làm thông qua sự chuyển dịch năng động lao động giữa các vùng, cơ hội chuyên môn hóa và đào tạo kỹ năng lao động. Tạo ra các liên kết về kinh tế và xã hội, phát triển các cộng đồng địa phương theo một mục tiêu chung mà vẫn giữ nguyên bản sắc của từng cộng đồng dân cư. Sự hình thành và phát triển một số hành lang kinh tế trên thế giới: Hành lang phát triển Maputo (MDC )1: Nam Phi và Mô Zăm Bích là hai nước đã từng có các quan hệ kinh tế chặt chẽ với nhau. Trong thập kỷ 1970, trục đường giao thông từ Johanesburg (Nam Phi) tới Maputo đã chuyên chở khoảng 40% khối lượng hàng xuất khẩu của Johanesburg và 300.000 khách du lịch của Nam Phi tới Mô zăm bích mỗi năm.
Dòng hàng hóa và con người lưu chuyển theo chiều ngược lại cũng rất lớn. Tuy nhiên, xung đột và chiến tranh giữa hai nước đã làm tê liệt trục giao thông này. Kể từ đầu thập kỷ 1990, Chính phủ hai nước đã hợp tác chặt chẽ trong việc khôi phục trục đường giao thông này và gắn kết nó vào một chương trình phát triển rộng hơn, được gọi là Hành lang phát triển. Hành lang Maputo là một trong các sáng kiến phát triển nhiều tham vọng nhất ở Châu Phi và thế giới.
Cốt lõi của MDC là một loạt các dự án nhằm nâng cấp kết cấu hạ tầng của tuyến đường vận tải từ tỉnh Wibank của Nam Phi 1 Nguyễn Văn Lịch, Phát triển thương mại trên hành lang kinh tế, tr. 71 12 (kề sát Johanesburg) tới Maputo của Mozambich, bao gồm bốn thành phần chính: tuyến đường cao tốc, tuyến đường xe lửa, cảng biên giới giữa hai nước và cảng biển Maputo. Mục tiêu của Maputo không chỉ là xây dựng tuyến đường giao thông mà còn thu hút và xây dựng các ngành công nghiệp có giá trị cao dọc theo chiều rộng và chiều dài của Hành lang phát triển. Tầm nhìn chung của MDC: Sửa chữa và xây dựng mới các công trình kết cấu hạ tầng mới ở vùng hành lang phát triển, thông qua sự hợp tác Nhà nước/ tư nhân (ngân sách của nhà nước chỉ ở mức tối thiểu), do vậy tái tạo dựng các mối liên kết và mở ra các cơ hội kinh tế gắn liền với các lợi thế của vùng hành lang phát triển nhưng chưa tận dụng được hoặc tận dụng chưa đầy đủ.
Dự án này có tầm quan trọng đối với cả hai nước trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, tăng đầu tư và tăng xuất khẩu. Đồng thời, dự án còn thúc đẩy hội nhập kinh tế khu vực, tăng tính cạnh tranh quốc tế và mở rộng nền kinh tế địa phương của hành lang phát triển. Các mục tiêu của MDC: Mục tiêu 1: xây dựng và nâng cấp các kết cấu hạ tầng then chốt ở vùng hành lang phát triển, với sự tham gia tối đa của khu vực tư nhân. Mục tiêu 2: tối đa hóa hoạt động đầu tư và tạo thêm các cơ hội kinh doanh, bảo đảm nhịp độ tăng trưởng kinh tế cao ở vùng hành lang phát triển.
Mục tiêu 3: tối đa hóa tác động đối với sự phát triển của các vùng thuộc hành lang phát triển, đặc biệt là phát triển các cộng đồng địa phương gặp khó khăn. Mục tiêu 4: bảo đảm sự tăng trưởng bền vững nhờ vào các chính sách, chiến lược và khuôn khổ phát triển bảo đảm sự tham gia rộng rãi của người dân và bảo vệ môi trường sống. MDC vẫn đang trong quá trình xây dựng. Hiện nay Chính phủ hai nước đang cân nhắc gần 180 dự án, thuộc mọi ngành kinh tế, với tổng giá trị khoảng 7 tỷ USD và có tiềm năng tạo ra 35.000 việc làm mới.
Hành lang phát triển có thể tăng gấp đôi thu nhập ngoại hối của Mozambich và Nam Phi. Hiện nay, 13 khoảng 4 tỷ USD đã được cam kết và triển khai và đã tạo ra 12.000 việc làm trực tiếp. Vượt qua những tác động hữu hình, MDC còn có chức năng bắc cầu quan trọng – khuyến khích các hiệp định song phương mới, phục hồi niềm tin giữa hai nước, tạo điều kiện cho một sự hội nhập kinh tế đầy đủ hơn của khu vực Nam châu Phi. Tuy mới ở giai đoạn đầu, MDC đã có tác động sâu sắc đến việc hoạch định chính sách kinh tế ở Nam Phi, Mozambich và các nước láng giềng châu Phi.
Hành lang Tây Bắc Canađa2: Hành lang phát triển Tây Bắc Canađa là một trong những vùng kinh tế lớn nhất ở Canađa. Trục cơ bản của hành lang này là tuyến đường cao tốc Yellowhead 16. Hành lang Tây Bắc trải dài gần một nửa lãnh thổ của Canađa: từ các đảo Haida Gwaii/Queen Charlotte tới vùng trung tâm phía Bắc của Britist Columbia, Alberta, Saskathewan và vùng phía tây của tỉnh Manitoba. Hành lang này cung cấp các tuyến đường sắt và đường cao tốc nối liền các cảng Prince Rupert, Stewart và Kitima, Britist Columbia tới các đầu mối giao thông của Canađa tại Winnipeg, Manitoba.
Những liên kết đường sắt và đường bộ liên tỉnh đó, thông qua các cảng biên giới với Mỹ, cung cấp khả năng tiếp cận tới đầu mối giao thông của Mỹ tại Chicago.
