PHẦN B NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Chƣơng 1 Cơ sở lý luận về chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp trong doanh nghiệp xây lắp 1. Đặc điểm hoạt động sản xuất tại các doanh nghiệp xây lắp ảnh hƣởng đến kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm 1. Đặc điểm sản phẩm và tổ chức sản xuất xây lắp có ảnh hưởng đến kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp trong các doanh nghiệp a. Đặc điểm sản phẩm xây lắp Xây dựng cơ bản là một trong những ngành sản xuất vật chất quan trọng mang tính chất công nghiệp, có chức năng xây dựng và lắp đặt, tái sản xuất tài sản cố định tạo ra cơ sở vật chất cho nền kinh tế quốc dân, tăng tiềm lực kinh tế, quốc phòng cho đất nƣớc.
Chính vì vậy, một bộ phận không nhỏ của thu nhập quốc dân nói chung, của tích lũy nói riêng cùng với đầu tƣ, tài chính hỗ trợ của nƣớc ngoài đƣợc sử dụng trong lĩnh vực xây dựng cơ bản. Trong quá trình đầu tƣ xây dựng cơ bản các doanh nghiệp xây lắp giữ một vai trò quan trọng. Cũng nhƣ các ngành sản xuất khác, quá trình sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp xây lắp thực chất là quá trình biến đổi đối tƣợng lao động thành sản phẩm. Tuy nhiên, xây dựng cơ bản lại có những đặc điểm kinh tế kỹ thuật đặc trƣng khác hẳn các ngành khác thể hiện rõ nét ở hoạt động kinh doanh và sản phẩm của ngành đó là: + Thông thƣờng, hoạt động xây lắp đƣợc thực hiện thông qua hình thức nhận thầu.
Vì các doanh nghiệp muốn thắng thầu và kinh doanh có lãi thì phải xây dựng đƣợc một mức giá đấu thầu hợp lý trên các định múc, đơn giá xây lắp cơ bản, giá thị trƣờng và khả năng của doanh nghiệp + Sản phẩm xây lắp đƣợc tạo ra bởi công nghệ xây lắp, đó là các công trình, hạng mục công trình, vật kiến trúc…mang tính tổng hợp về mặt kinh tế, 1 chính trị, kỹ thuật có quy mô lớn, kết cấu phức tạp, mang tính đơn chiếc, thời gian thi công xây lắp rất dài, địa điểm thi công phân tán…vừa mang tính đa dạng lại vừa mang tính độc lập. Mỗi sản phẩm lại có một phƣơng thức kĩ thuật thi công riêng biệt, gồm những giai đoạn nhất định dẫn đến giá trị từng công trình khác nhau. Do đó, việc tổ chức quản lý và hạch toán sản phẩm xây lắp nhất thiết đƣợc lập dự toán cần thiết kế, dự toán thi công. Trong suốt quá trình xây lắp phải lấy giá dự toán là thƣớc đo cả về măt giá trị và kĩ thuật.
+ Chất lƣợng công trình xây lắp phụ thuộc vào nhiều yếu tố nhƣ khảo sát, thiết kế, thi công…đặc biệt là trong khâu thi công, mà thời gian sử dụng của một sản phẩm lại rất lâu dài vì vậy trong quá trình xây lắp phải tổ chức quản lý và hạch toán sao cho có thề giảm sát chặt chẽ chất lƣợng công trình đảm bảo dự toán, thiết kế. + Sản phẩm xây lắp hoàn thành không nhập kho mà tiêu thụ ngay theo giá dự toán hoặc giá thỏa thuận với chủ đầu tƣ từ trƣớc (giá đầu thầu) nên tính chất hàng hóa của sản phẩm thể hiện không rõ. Điều đó có nghĩa là tác động của yếu tố thị trƣờng thể hiện rõ do giá cả đƣợc quy định trƣớc khi tiến hành xây dựng, thi công thông qua hợp đồng giao nhận thầu. + Sản phẩm xây lắp mang tính cố định, nơi sản xuất cũng là nơi sau này khi sản phẩm hoàn thành bàn giao sẽ đƣa vào sử dụng, nó tạo bởi vật liệu xây lắp, máy móc thiết bị thi công xây lắp và lao động theo từng địa điểm thi công, chịu ảnh hƣởng của các nhân tố khách quan nhƣ thời tiết….nên rất dễ dẫn đến tình trạng mất mát, hao hụt, lãng phí vật tƣ, hƣ hỏng tài sản làm tăng chi phí sản xuất dẫn đến khó khăn trong công tác quản lý, sử dụng và hạch toán chi phí.
+ Tổ chức sản xuất trong các doanh nghiệp xây lắp ở nƣớc ta hiện nay phổ biến theo phƣơng thức khoán gọn các công trình, hạng mục công trình hay khối lƣợng công việc cho các đơn vị trong nội bộ doanh nghiệp (xí nghiêp, tổ, đội sản xuất). Trong giá khoán gọn không chỉ có tiền lƣơng mà còn có đủ chi phí vật liệu, công cụ dụng cụ thi công, chi phí chung của bộ phận nhận khoán. 2 + Công trình phải đƣợc thực hiện bảo hành trong một thời gian nhất định đã đƣợc thỏa thuận từ trƣớc, thông thƣờng chủ đầu tƣ sẽ giữ lại 5% giá trị công trình để ràng buộc trách nhiệm của các đơn vị thi công. + Sản phẩm xây lắp mang tính chất riêng lẻ, đơn chiếc.
Mỗi sản phẩm xây lắp có một yêu cầu về mặt thiết kế kỹ thuật, kết cấu, hình thức, địa điểm xây dựng khác nhau. Vì vậy, mỗi sản phẩm xây lắp đều có yêu cầu tổ chức quản lý, tổ chức thi công và biện pháp thi công phù hợp với từng công trình cụ thể, có nhƣ vậy việc sản xuất mới mang hiệu quả cao. Do sản phẩm có tính đơn chiếc nhƣ vậy nên chi phí sản xuất cho từng công trình sẽ khác nhau. Do vậy, việc tập hợp chi phí, tính giá thành sản phẩm xây lắp chƣa tạo ra sản phẩm xây lắp cũng đƣợc tính theo sản phẩm xây lắp riêng biệt.
Thông thƣờng sản phẩm xây lắp theo đơn đặt hàng nên ít phát sinh chi phí trong quá trình lƣu thông. Sản phẩm xây lắp có giá tri lớn, kết cấu phức tạp, thời gian thi công kéo dài. Trong quá trình xây lắp chƣa tạo ra sản phẩm cho xã hội nhƣng lại sử dụng nhiều vật tƣ, nhân lực, vốn. Do đó, việc quản lý đòi hỏi phải lập dự toán thiết kế và thi công để theo dõi, kiểm tra quá trình sản xuất, thi công, đảm bảo sử dụng vốn tiết kiệm đảm bảo chất lƣợng công trình.
Do thời gian thi công kéo dài nên kỳ tính giá thành thƣờng không xác định hàng tháng nhƣ trong sản xuất công nghiệp mà còn xác định theo dõi thời gian địa điểm thi công công trình, hạng mục công trình hoàn thành hay thực hiện bàn giao thanh toán theo giai đoạn quy ƣớc, tùy theo vào kết cấu kỹ thuật và khả năng về vốn của đơn vị xây lắp. Đặc điểm về tổ chức sản xuất Để đáp ứng nhu cầu xây lắp các công trình có quy mô khác nhau, doanh nghiệp xây lắp ở nƣớc ta hiện nay đƣợc tổ chức theo nhiều mô hình khác nhau nhƣ: Tổng công ty, công ty, xí nghiệp, đội xây dụng…. Chu kỳ sản xuất kéo dài, dể gặp những rủi ro ngẫu nhiên theo thời gian nhƣ hao mòn vô hình, thiên tai….Do vậy, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực 3 này cần tổ chức hợp lý, đẩy nhanh tiến độ thi công là điều kiện quan trọng để tránh những tổn thất, rủi ro và ứ đọng vốn trong đầu tƣ kinh doanh. Với địa bàn sản xuất trải rộng tùy theo vị trí thi công công trình nên phƣơng thức quản lý hoạt động xây lắp rất đa dạng.
Có những công trình doanh nghiệp xây lắp áp dụng phƣơng pháp quản lý tập trung nhƣng cũng có những công trình doanh nghiệp xây lắp áp dụng hình thức khoán gọn cho các đơn vị thành viên. Hoạt động xây lắp chủ yếu tiến hành ngoài trời nên phụ thuộc rất lớn vào điều kiện tự nhiên. Tổ chức sản xuất ở các đơn vị xây lắp luôn phải tính đến ảnh hƣởng của các nhân tố này. Đặc điểm này cho thấy chi phí phát sinh trong quá trình xây lắp sẽ phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên.
Đặc điểm hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp Xuất phát từ quy định về dự toán công trình xây dựng cơ bản là phải lập theo từng hạng mục công trình và phải phân tích theo từng khoản mục chi phí cũng nhƣ đặc điểm tại các đơn vị nhận thầu, hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp có đặc điểm sau: - Hạch toán chi phí nhất thiết phải đƣợc phân tích theo từng khoản mục chi phí, từng hạng mục công trình, từng công trình cụ thể. Qua đó thƣờng xuyên so sánh kiểm tra việc thực hiện dự toán chi phí, xem xét nguyên nhân vƣợt, hụt dự toán và đánh giá kết quả kinh doanh. - Đối tƣợng hạch toán chi phí có thể là các công trình, hạng mục công trình, các đơn đặt hàng, các giai đoạn của hạng mục hay nhóm hạng mục….Vì thế phải lập dự toán chi phí và tính giá thành theo hạng mục hay giai đoạn của hạng mục. - Giá thành công trình lắp đặt thiết bị không bao gồm giá trị bản than thiết bị do chủ đầu tƣ đƣa vào để lắp đặt mà chỉ bao gồm những chi phí do doanh nghiệp xây lắp bỏ ra có liên quan đến xây lắp công trình.
Bởi vậy, khi tiếp nhận thiết bị dom chủ đầu tƣ bàn giao để lắp đặt, giá các thiết bị đƣợc ghi vào bên Nợ TK 002 “ Vật tƣ, hàng hóa nhận giữ hộ, nhận gia công ’’. 4 - Giá thành công tác xây dựng và lắp đặt kết cấu bao gồm giá trị vật kết cấu và gía trị thiết bị kèm theo nhƣ các thiết bị vệ sinh, thông gió, thiết bị lò sƣởi ấm, điều hòa nhiệt độ, thiết bị truyền dẫn. Khái niệm và ý nghĩa của chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm xây lắp a. Khái niệm và ý nghĩa của chi phí sản xuất Để sản xuất kinh doanh, bất kỳ một doanh nghiệp nào cũng phải có đầy đủ 3 yếu tố cơ bản của quá trình sản xuất, đó là: Lao động của con ngƣời Đối tƣợng lao động Tƣ liệu lao động Ba yếu tố này kết hợp với nhau trong quá trình sản xuất tạo ra những sản phẩm, dịch vụ đáp ứng nhu cầu của con ngƣời.
Lƣợng tiêu hao đƣợc biểu hiện bằng tiền của các yếu tố trên để sản xuất ra các sản phẩm và dịch vụ đƣợc gọi là chi phí. Trong các đơn vị xây lắp, chi phí sản xuất là toàn bộ chi phí về lao động sống của con ngƣời và lao động vật hóa phát sinh sản xuất và cấu thành nên giá thành sản phẩm xây lắp. Mọi chi phí đều đƣợc biểu hiện bằng tiền, trong đó chi phí về tiền công, tiền trích BHXH, BHYT và KPCĐ là biểu hiện bằng tiền của hao phí lao động, còn chi phí khấu hao tài sản cố định, nguyên liệu, vật liệu.là biểu hiện bằng tiền của lao động vật hóa.