Chi phí do sự chậm trễ về giá và rủi ro thanh khoản tại thị trường chứng khoán Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu chi phí do sự chậm trễ về giá và rủi ro thanh khoản tại thị trường chứng khoán việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn

• Tác giả: Trần Thị Hoài Thương
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Hữu Huy Nhựt
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Chi Phí Do Sự Chậm Trễ Về Giá Và Rủi Ro Thanh Khoản Tại Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng, Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Kết cấu bài nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT
• 2.1. Khái niệm
• 2.2. Các mô hình nghiên cứu trước đây
• 2.2.1. Mô hình định giá tài sản vốn CAPM
• 2.2.2. Mô hình Fama-French ba nhân tố
• 2.2.3. Mô hình định giá tài sản bốn nhân tố của Carhart (1997)
• 2.2.4. Mô hình định giá tài sản của Liu (2006)
• 2.2.5. Các nghiên cứu khác
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đo lường sự chậm trễ về giá
• 4.2. Đo lường rủi ro thanh khoản của cổ phiếu
• 4.3. Mối tương quan giữa sự chậm trễ về giá và thanh khoản
• 4.4. Kiểm tra giá trị tài sản
• 4.5. Kết luận chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC: DANH MỤC 36 CỔ PHIẾU ĐƯỢC CHỌN NGHIÊN CỨU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chi phí chậm trễ giá và rủi ro thanh khoản chứng khoán

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ trong những năm qua, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề liên quan đến chi phí chậm trễ và rủi ro thanh khoản. Chi phí chậm trễ giá là phần lợi nhuận kỳ vọng mà nhà đầu tư mong muốn để bù đắp cho rủi ro khi nắm giữ cổ phiếu có sự chậm trễ về giá. Rủi ro thanh khoản, ngược lại, phản ánh khả năng mua hoặc bán tài sản mà không làm thay đổi giá trị của nó. Hai yếu tố này có mối liên hệ chặt chẽ và ảnh hưởng lớn đến quyết định đầu tư của nhà đầu tư.

1.1. Khái niệm chi phí chậm trễ giá trong chứng khoán

Chi phí chậm trễ giá được hiểu là phần lợi nhuận mà nhà đầu tư yêu cầu để bù đắp cho rủi ro khi nắm giữ cổ phiếu có sự chậm trễ trong việc phản ánh thông tin vào giá. Theo nghiên cứu của Hou và Moskowitz (2005), các cổ phiếu có sự chậm trễ về giá cao thường mang lại lợi nhuận cao hơn, nhưng cũng đi kèm với rủi ro lớn hơn.

1.2. Rủi ro thanh khoản và ảnh hưởng đến quyết định đầu tư

Rủi ro thanh khoản là khả năng mua hoặc bán tài sản mà không làm thay đổi giá trị của nó. Khi thanh khoản thấp, nhà đầu tư phải đối mặt với rủi ro cao hơn, dẫn đến việc yêu cầu tỷ suất sinh lợi cao hơn để bù đắp cho rủi ro này. Điều này có thể ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của nhà đầu tư, đặc biệt trong các tình huống thị trường không ổn định.

II. Vấn đề và thách thức trong chi phí chậm trễ giá và rủi ro thanh khoản

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về chi phí chậm trễ và rủi ro thanh khoản, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc đo lường và phân tích các yếu tố này. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự không hoàn hảo của thị trường chứng khoán, dẫn đến việc thông tin không được phản ánh kịp thời vào giá. Điều này tạo ra sự chậm trễ trong việc điều chỉnh giá cổ phiếu, làm tăng chi phí cho nhà đầu tư.

2.1. Thách thức trong việc đo lường chi phí chậm trễ

Việc đo lường chi phí chậm trễ giá gặp khó khăn do sự biến động của thị trường và sự không đồng nhất trong cách phản ánh thông tin. Các nhà nghiên cứu cần phát triển các mô hình chính xác hơn để đánh giá chi phí này.

2.2. Rủi ro thanh khoản và sự không ổn định của thị trường

Rủi ro thanh khoản thường gia tăng trong các giai đoạn thị trường không ổn định. Khi thị trường gặp khó khăn, nhà đầu tư có thể phải chấp nhận giá thấp hơn để bán cổ phiếu, dẫn đến việc tăng chi phí thanh khoản.

III. Phương pháp nghiên cứu chi phí chậm trễ giá và rủi ro thanh khoản

Để nghiên cứu chi phí chậm trễ giá và rủi ro thanh khoản, các nhà nghiên cứu thường sử dụng các mô hình định giá tài sản như CAPM và LCAPM. Những mô hình này giúp xác định mối quan hệ giữa rủi ro và tỷ suất sinh lợi, từ đó đưa ra các giải pháp cho nhà đầu tư.

3.1. Mô hình CAPM và ứng dụng trong nghiên cứu

Mô hình CAPM (Capital Asset Pricing Model) giúp xác định mối quan hệ giữa tỷ suất sinh lợi và rủi ro. Mô hình này đã được áp dụng rộng rãi trong nghiên cứu chi phí chậm trễ giá và rủi ro thanh khoản.

3.2. Mô hình LCAPM và lợi ích trong phân tích

Mô hình LCAPM (Liquidity-Augmented Capital Asset Pricing Model) được phát triển bởi Liu (2006) nhằm giải thích chi phí thanh khoản trong định giá tài sản. Mô hình này giúp nhà đầu tư hiểu rõ hơn về rủi ro thanh khoản và chi phí chậm trễ giá.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chi phí chậm trễ giá

Nghiên cứu về chi phí chậm trễ giá và rủi ro thanh khoản đã chỉ ra rằng các cổ phiếu có sự chậm trễ về giá cao thường yêu cầu tỷ suất sinh lợi cao hơn. Điều này có thể giúp nhà đầu tư đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn, giảm thiểu rủi ro.

4.1. Kết quả nghiên cứu từ thị trường chứng khoán Việt Nam

Nghiên cứu cho thấy rằng các cổ phiếu có sự chậm trễ về giá cao thường có rủi ro thanh khoản lớn hơn. Điều này đồng nghĩa với việc nhà đầu tư cần phải cân nhắc kỹ lưỡng trước khi đầu tư vào những cổ phiếu này.

4.2. Ứng dụng mô hình LCAPM trong thực tiễn

Mô hình LCAPM đã được áp dụng để phân tích chi phí chậm trễ giá và rủi ro thanh khoản tại thị trường chứng khoán Việt Nam. Kết quả cho thấy mô hình này có thể giải thích tốt hơn các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí chậm trễ giá.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu chi phí chậm trễ giá

Chi phí chậm trễ giá và rủi ro thanh khoản là hai yếu tố quan trọng trong quyết định đầu tư. Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng việc hiểu rõ mối quan hệ giữa chúng có thể giúp nhà đầu tư đưa ra quyết định chính xác hơn. Tương lai của nghiên cứu này sẽ tiếp tục tập trung vào việc phát triển các mô hình chính xác hơn để đo lường chi phí chậm trễ giá và rủi ro thanh khoản.

5.1. Tương lai của nghiên cứu chi phí chậm trễ giá

Nghiên cứu trong tương lai sẽ cần tập trung vào việc phát triển các mô hình mới để đo lường chi phí chậm trễ giá và rủi ro thanh khoản, nhằm cung cấp thông tin chính xác hơn cho nhà đầu tư.

5.2. Khuyến nghị cho nhà đầu tư

Nhà đầu tư nên cân nhắc kỹ lưỡng về chi phí chậm trễ giá và rủi ro thanh khoản trước khi đưa ra quyết định đầu tư. Việc áp dụng các mô hình định giá tài sản có thể giúp giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa lợi nhuận.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức hoạt động từ năm 2000 và phát triển mạnh mẽ từ năm 2006, trở thành kênh đầu tư hấp dẫn với nhiều nhà đầu tư cá nhân và tổ chức. Tuy nhiên, bên cạnh các cơ hội sinh lợi, thị trường này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, trong đó vấn đề thông tin và tính thanh khoản là những yếu tố then chốt ảnh hưởng đến quyết định đầu tư. Sự chậm trễ trong phản ánh thông tin vào giá cổ phiếu là một hiện tượng phổ biến, khiến nhà đầu tư phải đối mặt với chi phí và rủi ro gia tăng. Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích chi phí do sự chậm trễ về giá và rủi ro thanh khoản tại thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2006-2016, qua đó giúp nhà đầu tư đưa ra quyết định đầu tư hiệu quả hơn, giảm thiểu rủi ro.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 36 công ty niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE) và 9 công ty trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HASTC), với dữ liệu giá đóng cửa, mở cửa và khối lượng giao dịch hàng ngày trong suốt 10 năm. Nghiên cứu sử dụng mô hình định giá tài sản LCAPM của Liu (2006) để kiểm định giả thuyết về rủi ro thanh khoản, đồng thời áp dụng phương pháp hồi quy và phân tích thống kê mô tả với công cụ Eviews. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa sự chậm trễ về giá, rủi ro thanh khoản và lợi nhuận kỳ vọng, góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư và quản lý rủi ro trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình định giá tài sản vốn tiêu biểu:

• Mô hình CAPM (Capital Asset Pricing Model): Mô hình này mô tả mối quan hệ tuyến tính giữa tỷ suất sinh lợi kỳ vọng và rủi ro hệ thống của tài sản, được đo bằng hệ số beta thị trường. CAPM giả định thị trường hoàn hảo, nhà đầu tư thận trọng và có kỳ vọng đồng nhất.

• Mô hình Fama-French ba nhân tố: Mở rộng CAPM bằng cách bổ sung hai nhân tố quy mô công ty (SMB) và giá trị sổ sách trên giá trị thị trường (HML) để giải thích tốt hơn sự biến động lợi nhuận cổ phiếu.

• Mô hình định giá tài sản bốn nhân tố của Carhart (1997): Thêm yếu tố xu hướng một năm (momentum) vào mô hình Fama-French nhằm giải thích các biến động lợi nhuận chưa được mô hình ba nhân tố giải thích.

• Mô hình LCAPM của Liu (2006): Mô hình này bổ sung yếu tố thanh khoản vào mô hình định giá tài sản, sử dụng đại lượng LM12 để đo lường thanh khoản, đặc biệt chú trọng đến rủi ro thanh khoản do không có giao dịch, giúp giải thích các bất thường trong lợi nhuận cổ phiếu mà các mô hình trước không thể giải thích.

Các khái niệm chính bao gồm: sự chậm trễ về giá (price delay), chi phí do sự chậm trễ về giá, thanh khoản và chi phí do rủi ro thanh khoản. Sự chậm trễ về giá được định nghĩa là tốc độ phản ánh thông tin vào giá cổ phiếu, trong khi chi phí do sự chậm trễ là phần lợi nhuận kỳ vọng bù đắp cho rủi ro này. Thanh khoản được hiểu là khả năng mua bán tài sản nhanh chóng với chi phí thấp, còn chi phí do rủi ro thanh khoản là phần lợi nhuận kỳ vọng bù đắp cho rủi ro thanh khoản thấp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ 45 công ty niêm yết trên hai sàn HOSE và HASTC trong giai đoạn 2006-2016. Dữ liệu bao gồm giá đóng cửa, giá mở cửa và khối lượng giao dịch hàng ngày, được thu thập từ website chính thức của các sở giao dịch và các nguồn dữ liệu tài chính uy tín.

Phương pháp phân tích gồm:

• Đo lường sự chậm trễ về giá (D1): Áp dụng phương pháp hồi quy theo Hou và Moskowitz (2005), lợi nhuận tuần của cổ phiếu được hồi quy theo lợi nhuận tuần hiện tại và các tuần trước của toàn thị trường. Đại lượng D1 được tính dựa trên hệ số xác định R², phản ánh mức độ chậm trễ trong phản ánh thông tin vào giá.

• Đo lường thanh khoản (LM12): Sử dụng đại lượng LM12 theo Liu (2006), đo số ngày không có giao dịch trong 12 tháng gần nhất, kết hợp với mức hoàn lại (turnover) để đánh giá tính thanh khoản thực sự của cổ phiếu.

• Phân tích mối quan hệ giữa D1 và LM12: Thực hiện phân tích tương quan Pearson và hồi quy cross-sectional theo phương pháp Fama-Macbeth (1973) để xác định mức độ ảnh hưởng của thanh khoản đến sự chậm trễ về giá.

• Kiểm định mô hình LCAPM: Sử dụng mô hình định giá tài sản của Liu (2006) để đo lường rủi ro thanh khoản và kiểm tra ảnh hưởng của rủi ro này đến chi phí do sự chậm trễ về giá, so sánh với các mô hình CAPM, Fama-French và Carhart.

Cỡ mẫu gồm 45 công ty được chọn dựa trên tiêu chí niêm yết liên tục và có dữ liệu đầy đủ trong giai đoạn nghiên cứu. Phương pháp chọn mẫu nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả. Thời gian nghiên cứu kéo dài 10 năm, đủ để quan sát các biến động và xu hướng trên thị trường.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mối quan hệ giữa sự chậm trễ về giá và thanh khoản: Kết quả phân tích cho thấy đại lượng LM12 có tương quan cao nhất với D1 (hệ số tương quan khoảng 0.55), trong khi các đại lượng thanh khoản truyền thống như turnover, Roll’s spread và Amihud’s Illiquidity Measure có tương quan thấp hơn. Hồi quy cross-sectional cho thấy LM12 giải thích được khoảng 72,4% biến động của D1, vượt trội so với các đại lượng khác.

2. Ảnh hưởng của sự chậm trễ về giá và thanh khoản đến lợi nhuận cổ phiếu: Hồi quy Fama-Macbeth chỉ ra rằng cả D1 và LM12 đều có mối quan hệ có ý nghĩa với lợi nhuận cổ phiếu khi xét riêng lẻ. Tuy nhiên, khi cùng đưa vào mô hình với các biến kiểm soát như quy mô công ty, tỷ lệ giá trị sổ sách trên giá trị thị trường, giá cổ phiếu và lợi nhuận kỳ trước, chỉ LM12 giữ được ý nghĩa thống kê, cho thấy rủi ro thanh khoản ảnh hưởng mạnh hơn đến lợi nhuận cổ phiếu so với sự chậm trễ về giá.

3. Kiểm định mô hình LCAPM: Kết quả cho thấy beta thanh khoản (β_liq) tăng dần theo mức độ chậm trễ về giá D1, từ mức âm nhẹ đến dương cao, phù hợp với giả thuyết rằng cổ phiếu có sự chậm trễ về giá cao hơn phải chịu rủi ro thanh khoản lớn hơn. Mô hình LCAPM giải thích tốt hơn các biến động lợi nhuận so với CAPM, Fama-French và Carhart, với lợi nhuận bất thường (α) gần bằng 0 cho tất cả các danh mục.

4. Đặc điểm công ty liên quan đến sự chậm trễ về giá: Các công ty có D1 cao thường có quy mô nhỏ, giá cổ phiếu thấp và tỷ lệ giá trị sổ sách trên giá trị thị trường cao, đồng thời có số ngày không giao dịch nhiều hơn, phản ánh tính thanh khoản kém.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự chậm trễ về giá được xác định là do rủi ro thanh khoản, đặc biệt là thanh khoản do không có giao dịch, gây ra chi phí giao dịch tiềm ẩn và làm giảm sức hấp dẫn của cổ phiếu đối với nhà đầu tư. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu quốc tế như Hou và Moskowitz (2005) và Liu (2006), đồng thời khẳng định mô hình LCAPM là công cụ hiệu quả để giải thích chi phí do sự chậm trễ về giá.

So với các mô hình truyền thống như CAPM hay Fama-French, mô hình LCAPM bổ sung yếu tố thanh khoản giúp giải thích rõ hơn sự biến động lợi nhuận và rủi ro của cổ phiếu trên thị trường Việt Nam, một thị trường mới nổi với nhiều đặc thù về quy mô và thanh khoản. Việc sử dụng đại lượng LM12 cũng cho thấy ưu điểm vượt trội trong việc đo lường thanh khoản thực tế, đặc biệt là trong điều kiện thị trường có nhiều ngày không giao dịch.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các bảng hồi quy chi tiết và biểu đồ thể hiện mối quan hệ giữa beta thanh khoản và lợi nhuận vượt mức, giúp minh họa trực quan sự gia tăng rủi ro và chi phí do sự chậm trễ về giá.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường minh bạch thông tin và cải thiện tốc độ phản ánh thông tin vào giá cổ phiếu: Các cơ quan quản lý và công ty niêm yết cần đẩy mạnh công bố thông tin chính xác, kịp thời nhằm giảm sự chậm trễ về giá, từ đó giảm chi phí và rủi ro cho nhà đầu tư. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, các công ty niêm yết.

2. Phát triển các công cụ và sản phẩm tài chính hỗ trợ thanh khoản: Tăng cường các biện pháp như tạo lập thị trường, khuyến khích giao dịch, phát triển quỹ ETF để nâng cao tính thanh khoản cho các cổ phiếu có quy mô nhỏ và thanh khoản thấp. Thời gian thực hiện: 2-3 năm; Chủ thể: Sở Giao dịch Chứng khoán, các công ty chứng khoán.

3. Nâng cao năng lực phân tích và nhận thức của nhà đầu tư: Tổ chức các chương trình đào tạo, hội thảo về rủi ro thanh khoản và sự chậm trễ về giá, giúp nhà đầu tư hiểu rõ hơn về chi phí tiềm ẩn và cách quản lý rủi ro hiệu quả. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Các tổ chức đào tạo, công ty chứng khoán.

4. Áp dụng mô hình định giá tài sản có tính đến rủi ro thanh khoản trong quản lý danh mục đầu tư: Các nhà quản lý quỹ và nhà đầu tư chuyên nghiệp nên sử dụng mô hình LCAPM để đánh giá và lựa chọn cổ phiếu, nhằm tối ưu hóa lợi nhuận điều chỉnh theo rủi ro thanh khoản. Thời gian thực hiện: ngay lập tức; Chủ thể: Quản lý quỹ, nhà đầu tư tổ chức.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức: Hiểu rõ về chi phí do sự chậm trễ về giá và rủi ro thanh khoản giúp họ đưa ra quyết định đầu tư chính xác, giảm thiểu rủi ro và tối đa hóa lợi nhuận.

2. Các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam: Nắm bắt được tác động của thanh khoản và sự chậm trễ về giá để cải thiện quản trị công ty, nâng cao tính minh bạch và thu hút nhà đầu tư.

3. Cơ quan quản lý thị trường chứng khoán: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy định nhằm tăng cường hiệu quả thị trường, giảm thiểu rủi ro và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.

4. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng: Cung cấp cơ sở lý thuyết và thực nghiệm để phát triển các nghiên cứu sâu hơn về rủi ro thanh khoản và sự chậm trễ về giá tại các thị trường mới nổi.

Câu hỏi thường gặp

1. Sự chậm trễ về giá là gì và tại sao nó quan trọng?
   Sự chậm trễ về giá là tốc độ phản ánh thông tin vào giá cổ phiếu. Nó quan trọng vì ảnh hưởng đến chi phí và rủi ro đầu tư; cổ phiếu phản ánh thông tin chậm thường yêu cầu lợi nhuận cao hơn để bù đắp rủi ro.

2. LM12 đo lường thanh khoản như thế nào?
   LM12 đo số ngày không có giao dịch trong 12 tháng gần nhất, kết hợp với mức hoàn lại để đánh giá tính thanh khoản thực tế, đặc biệt phản ánh rủi ro thanh khoản do không giao dịch.

3. Mô hình LCAPM khác gì so với CAPM truyền thống?
   LCAPM bổ sung yếu tố thanh khoản vào mô hình định giá tài sản, giúp giải thích tốt hơn các bất thường lợi nhuận và rủi ro thanh khoản mà CAPM không thể giải thích.

4. Tại sao rủi ro thanh khoản lại ảnh hưởng mạnh hơn sự chậm trễ về giá đến lợi nhuận cổ phiếu?
   Rủi ro thanh khoản phản ánh khả năng giao dịch cổ phiếu nhanh chóng và chi phí giao dịch thực tế, ảnh hưởng trực tiếp đến giá bán và lợi nhuận kỳ vọng, trong khi sự chậm trễ về giá chỉ là một phần nguyên nhân gián tiếp.

5. Làm thế nào nhà đầu tư có thể giảm thiểu rủi ro do sự chậm trễ về giá và thanh khoản?
   Nhà đầu tư nên đa dạng hóa danh mục, ưu tiên cổ phiếu có thanh khoản tốt, sử dụng các mô hình định giá có tính đến rủi ro thanh khoản và theo dõi sát sao thông tin thị trường để đưa ra quyết định kịp thời.

Kết luận

• Các công ty có quy mô nhỏ, giá cổ phiếu thấp thường có sự chậm trễ về giá cao và thanh khoản kém, dẫn đến chi phí và rủi ro đầu tư tăng.
• Đại lượng LM12 là chỉ số đo lường thanh khoản hiệu quả, có mối quan hệ mật thiết với sự chậm trễ về giá và lợi nhuận cổ phiếu.
• Mô hình LCAPM của Liu (2006) giải thích tốt chi phí do sự chậm trễ về giá và rủi ro thanh khoản hơn các mô hình truyền thống.
• Rủi ro thanh khoản là yếu tố chính ảnh hưởng đến lợi nhuận kỳ vọng của cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Việt Nam.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho nhà đầu tư và cơ quan quản lý trong việc nâng cao hiệu quả đầu tư và quản lý rủi ro trên thị trường.

Tiếp theo, các nhà nghiên cứu và nhà quản lý nên áp dụng mô hình LCAPM trong thực tiễn, đồng thời phát triển các chính sách hỗ trợ tăng cường thanh khoản và minh bạch thông tin. Để nâng cao hiệu quả đầu tư, nhà đầu tư được khuyến nghị áp dụng các công cụ phân tích rủi ro thanh khoản và sự chậm trễ về giá trong quá trình ra quyết định.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu chung bài nghiên cứu: lý do chọn đề tài nghiên cứu, tổng quan bài nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu; Chương 2: Trình bày về tổng quan lý thuyết, các khái niệm, giới thiệu các mô hình nghiên cứu và các bài nghiên cứu của các tác giả trước đây; Chương 3: Trình bày các phương pháp nghiên cứu, dữ liệu nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu; Chương 4: Kết quả nghiên cứu Chương 5: Kết luận TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT 2. Khái niệm:  Sự chậm trễ về giá của một cổ phiếu theo Hou và Moskowitz (2005) được hiểu như là tốc độ giá cổ phiếu đó phản ánh với thông tin, kể cả tin đồn. Tốc độ phản ứng của giá đối với thông tin càng nhanh thì sự chậm trễ về giá càng thấp và ngược lại, nếu tốc độ phản ứng càng chậm tức sự chậm trễ về giá càng cao hay cổ phiếu đó không nhạy cảm với thông tin.  Chi phí do sự chậm trễ về giá: là phần lợi nhuận kỳ vọng mà người nắm giữ cổ phiếu muốn đạt được để bù đắp vào rủi ro khi nắm giữ một cổ phiếu có sự chậm trễ về giá;  Thanh khoản theo Liu (2006) có thể định nghĩa như khả năng mua hoặc bán lượng lớn tài sản một cách nhanh chóng và ít tốn chi phí nhất.

Hay như Amihud, Mendelson và Pederson (2006) thì tính thanh khoản là sự dễ dàng trong giao dịch chứng khoán.  Chi phí do rủi ro thanh khoản: là phần lợi nhuận kỳ vọng mà người nắm giữ cổ phiếu mong muốn đạt được để bù đắp với rủi ro một cổ phiếu có khả năng thanh khoản thấp. Khả năng thanh khoản càng thấp thì rủi ro thanh khoản càng cao và ngược lại. Các mô hình nghiên cứu trước đây: 2.

Mô hình định giá tài sản vốn CAPM: Trong giữa thập niên 1960, ba nhà kinh tế William Sharpe, John Lintnet và Jack Treynor đã đưa ra mối quan hệ giữa tỷ suất sinh lợi và rủi ro bằng phương trình sau: TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 E(Ri)= Rf + (Rm- Rf) βi Trong đó: E(Ri): suất sinh lợi kỳ vọng của 1 danh mục tài sản bất kỳ Rf : Lợi nhuận không rủi ro E(Rm): lợi nhuận kỳ vọng của danh mục thị trường βi : hệ số beta thị trường của danh mục tài sản i Mô hình định giá tài sản vốn CAPM (Capital asset pricing model) là mô hình mô tả mối quan hệ giữa rủi ro và tỷ suất sinh lợi mong đợi. Trong mô hình CAPM, độ rủi ro của mỗi chứng khoán không được đo lường bằng độ lệch chuẩn vì một phần của độ lệch chuẩn đã bị triệt tiêu bởi sự đa dạng hóa danh mục đầu tư. Như đã nêu ở trên, khi các chứng khoán tham gia vào danh mục thì chúng tương tác với nhau để triệt tiêu bớt phần rủi ro không hệ thống của nhau. Trong trường hợp này danh mục đó là danh mục thị trường đa dạng hóa hoàn hảo, do đó rủi ro không hệ thống của từng chứng khoán i riêng rẽ được coi là triệt tiêu hết, chỉ còn lại phần rủi ro hệ thống bằng tích sai của chứng khoán i đó với danh mục thị trường.

Các giả định tâm lý của các nhà đầu tư (1) Các nhà đầu tư là những cá nhân không ưa thích rủi ro nhưng luôn muốn tối đa hóa lợi ích mong đợi. Tức là các nhà đầu tư thích lựa chọn chứng khoán có tỷ suất sinh lợi cao tương ứng với rủi ro cho trước hoặc rủi ro thấp nhất với tỷ suất sinh lợi cho trước. Những nhà đầu tư này được gọi là những nhà đầu tư thận trọng. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 (2) Các nhà đầu tư tìm cách giảm thiểu rủi ro bằng việc kết hợp nhiều chứng khoán khác nhau trong tập hợp danh mục đầu tư của mình (3) Các quyết định đầu tư được đưa ra và kết thúc trong khoảng thời gian nhất định.

Khoảng thời gian này không nhất thiết phải được quy định cụ thể. Nó có thể được tính bằng 6 tháng, 1 năm, 2 năm… Trong thực tế, các quyết định đầu tư thì phức tạp hơn nhiều và thường không chỉ là một chu kỳ thời gian. Việc giả định quyết định đầu tư kéo dài và kết thúc trong một giai đoạn chỉ là sự cần thiết để đơn giản hóa trong tính toán và phân tích (4) Các nhà đầu tư có chung các kỳ vọng về các thông số đầu vào sử dụng để tạo lập danh mục đầu tư hữu hiệu Markowitz. Đó là các thông số như: mức lợi suất, độ rủi ro… Những giả thuyết về thị trường vốn (1) Thị trường vốn là thị trường cạnh tranh hoàn hảo.

Có nghĩa là trên thị trưởng có rất nhiều người bán và người mua. Năng lực của một nhà đầu tư riêng lẻ thì rất nhỏ so với cả thị trường, vì vậy hoạt động của họ không làm ảnh hưởn đến thị trường. Giá cả trên thị trường chỉ chịu sự quyết định bởi mối quan hệ cung cầu. (2) Không tồn tại các loại chi phí giao dịch trên thị trường hay bất kỳ một sự cản trở nào trong cung và cầu của một chứng khoán.

Không có lạm phát hay bất kỳ thay đổi nào trong lãi suất (3) Trên thị trường tồn tại loại chứng khoán không có rủi ro mà nhà đầu tư có thể đầu tư. Thậm chí nhà đầu tư có thể vay với lãi suất bằng lãi suất không rủi ro đó. Hay có thể nói lãi suất vay và lãi suất cho vay cùng bằng nhau và bằng lãi suất không rủi ro. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 (4) Các thị trường vốn ở trạng thái cân bằng, có nghĩa là chúng ta bắt đầu với tất cả các tài sản được định giá đúng với mức độ rủi ro của chúng.

(5) Tất cả các khoản đầu tư có thể phân chia tùy ý, tức nhà đầu tư có thể mua và bán các tỷ lệ phần trăm của bất kỳ tài sản hay danh mục nào. (6) Luôn có một sự cố định những loại tài sản và số lượng của chúng trong một kỳ nghiên cứu đủ lớn. Chúng ta có thể thể hiện về mặt hình học như đồ thị dưới đây: Biểu đồ 1 E(R) Đường thị trường chứng khoán SML M E(Rm) Phần bù đắp rủi ro Rf Lợi nhuận không rủi ro 0 βm 1 Ta có thể thấy rằng: Khi hệ số beta càng cao thì suất sinh lời của chứng khoán càng cao và vì vậy cũng mang nhiều rủi ro hơn. + Beta bằng 0: Lợi nhuận kỳ vọng của chứng khoán có beta bằng 0 chính là lợi nhuận không rủi ro, Rf.

TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 + Beta bằng 1: Lợi nhuận kỳ vọng của chứng khoán có beta bằng 1 chính là lợi nhuận thị trường, E(Rm). Quan hệ giữa lợi nhuận và hệ số rủi ro beta của chứng khoán là quan hệ tuyến tính được diễn tả bởi đường thẳng SML có hệ số góc là E(Rm) - Rf. Mô hình Fama-French ba nhân tố Năm 1993, hai tác giả Fama và French khi kiểm nghiệm mối quan hệ giữa tỷ suất sinh lợi trung bình và β trong mô hình CAPM đã tiến hành xem xét tất cả các nhân tố riêng lẽ từ các nghiên cứu của Banz (1981), Basu (1983), Roenberg, Reid, Lanstein (1985) và Bhandari (1988) để đánh giá vai trò kết hợp của β, quy mô công ty (ME), E/P, đòn bẩy tài chính và tỷ số giá trị sổ sách trên giá trị thị trường (BE/ME) trong việc giải thích cho tỷ suất sinh lợi của cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Mỹ giai đoạn 1963-1990. Hai tác giả nhận thấy rằng tỷ suất sinh lợi trung bình ít có mối quan hệ với β trong mô hình CAPM.

Nghiên cứu còn chỉ ra hai nhân tố ME và BE/ME là những yếu tố có mối quan hệ mạnh nhất với tỷ suất sinh lợi cổ phiếu và vai trò của hai nhân tố còn lại (đòn bẩy, E/P) ít có ý nghĩa khi đưa hai nhân tố này vào mô hình. Từ đó Fama-French đã xây dựng mô hình định giá chứng khoán với 3 nhân tố: nhân tố thị trường, nhân tố quy mô, nhân tố giá trị sổ sách trên giá trị thị trường. Sau khi công bố năm 1993, mô hình ba nhan tố của Fama-French đã được kiểm định là có hiệu quả tại các thị trường chứng khoán phát tiển và thị trường đổi mới. Mô hình được mô tả như sau: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Tỷ suất sinh lợi thị trường vượt trội TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 11 Phần chênh lệch Rm-Rf đôi khi còn được gọi là phần bù của thị trường (market premium) hay tỷ suất sinh lợi thị trường vượt trội, tức là phần tăng thêm của tỷ suất sinh lợi do rủi ro của thị trường mang lại. Beta nhân tố Beta nhân tố của mô hình ba nhân tố Fama-French đo lường mức độ tác động của rủi ro thị trường đối với rủi ro chứng khoán. Tuy nhiên hệ số này khác với beta trong mô hình CAPM bởi việc thêm nhân tố vào mô hình. Phần bù của quy mô (SMB) SMB (Small Minus Big) đo lường lợi nhuận tăng thêm của nhà đầu tư khi đầu tư vào những công ty có giá trị vốn hóa thị trường nhỏ.

Phần lợi nhuận tăng thêm này đôi khi còn được gọi là phần bù của quy mô, tức là lợi nhuận do quy mô của công ty mang lại. Dữ liệu SMB được tính bằng tỷ suất sinh lợi bình quân của danh mục gồm 33% chứng khoán có giá trị vốn hóa thị trường (quy mô) nhỏ trừ cho tỷ suất sinh lợi bình quân của danh mục gồm 33% chứng khoán có giá trị vốn hóa thị trường (quy mô) lớn. Một SMB dương chỉ ra rằng những chứng khoán có quy mô nhỏ luôn tốt hơn (có tỷ suất sinh lợi cao hơn) những chứng khoán có quy mô lớn. Một SMB âm thì biểu hiện điều ngược lại, chứng khoán có quy mô lớn sẽ tốt hơn chứng khoán có quy mô nhỏ.

Phần bù giá trị HML (High Minus Low) đo lường lợi nhuận tăng thêm của nhà đầu tư khi đầu tư vào những công ty có tỷ số giá trị sổ sách trên giá trị thị trường (BE/ME) cao - tức là những cổ phiếu “giá trị”. HML còn được gọi là phần bù TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 12 giá trị, tức là phần tỷ suất sinh lợi tăng thêm do cổ phiếu giá trị mang lại. Dữ liệu HML được tính bằng tỷ suất sinh lợi bình quân của danh mục gồm 50% chứng khoán có BE/ME cao nhất trừ tỷ suất sinh lợi bình quân của danh mục gồm 50% chứng khoán có BE/ME thấp nhất. Một HML dương cho thấy những chứng khoán có BE/ME cao luôn có tỷ suất sinh lợi cao hơn những chứng khoán có BE/ME thấp.