LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Cho vay là một hoạt động cấp tín dụng của NHTM. Hầu hết các nhà kinh tế và các chuyên gia tài chính cho rằng tín dụng là hoạt động kinh doanh chính mang lợi lợi nhuận và cũng là hoạt động chứa đựng nhiều rủi ro nhất trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng. Các nhà quản trị Ngân hàng luôn hƣớng tới việc tài trợ vốn cho các doanh nghiệp, cá nhân trong nền kinh tế nhƣ thế nào để vừa đạt lợi nhuận cao vừa đạt hiệu quả và đảm bảo an toàn cho nguồn vốn.
Đặc biệt, trong những năm gần đây hoạt động cho vay Doanh nghiệp nhỏ và vừa đang trở thành xu hƣớng phát triển, ngày càng đƣợc các Ngân hàng thƣơng mại (NHTM) chú trọng và tăng trƣởng mạnh, mở ra cơ hội phát triển cho các ngân hàng thƣơng mại (NHTM). Do vậy, công tác thẩm định tin dụng nói chung và tín dụng Doanh nghiệp nhỏ và vừa nói riêng là một vấn đề quan trọng và luôn đƣợc các Ngân hàng quan tâm. Thực tế thời gian từ năm 2011 tới nay, khi hàng loạt vụ tín dụng đen bị vỡ lở kéo theo nhiều hệ lụy cho các Ngân hàng cũng đã chỉ ra đƣợc sự yếu kém trong công tác thẩm định tín dụng. Đây là kinh nghiệm lớn cho hệ thống Ngân hàng Việt Nam nói chung và VPBank nói riêng.
Đối với hoạt động tín dụng thì công tác thẩm định có vai trò quan trọng, có ý nghĩa quyết định đối với chất lƣợng tín dụng tại các NHTM. Những hạn chế trong hoạt động thẩm định có thể dẫn tới những quyết định tín dụng không chính xác, sử dụng nguồn vốn kém hiệu quả, tỷ lệ nợ xấu gia tăng cùng nhiều rủi ro khác ảnh hƣởng tới hoạt động bền vững của ngân hàng. Đặc biệt khi các ngân hàng có xu hƣớng mở rộng thị trƣờng bán lẻ, đẩy mạnh tín dụng DNNVV thì cũng đồng nghĩa với tiềm ẩn nhiều rủi ro, bởi vậy việc xây dựng, cải thiện các quy trình, hệ thống nhằm nâng cao chất lƣợng thẩm định tín dụng luôn đƣợc các NHTM đặt lên hàng đầu Công tác thẩm định tín dụng tại VPBank đã có nhiều thay đổi tích cực từ sau khi Ngân hàng này tái cấu trúc hệ thống hoạt động từ năm 2008. Ban điều hành 9 cũng nhƣ các cấp lãnh đạo của VPBank luôn đề cao và chú trọng tới công tác thẩm định vì công tác này ảnh hƣởng trực tiếp tới chất lƣợng tín dụng, hiệu quả hoạt động của Ngân hàng.
Tuy nhiên vẫn còn nhiều mặt hạn chế của công tác thẩm định tín dụng cho thấy công tác thẩm định chƣa đƣợc kiện toàn và ảnh hƣởng tới chất lƣợng tín dụng của VPBank. Nhận định đƣợc vai trò to lớn của công tác thẩm định tín dụng và từ thực tế làm công tác thẩm định tín dụng đối với khách hàng Doanh nghiệp nhỏ và vừa tại VPBank, tôi lựa chọn đề tài “Chất lƣợng thẩm định tín dụng đối với Doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vƣợng” làm đề tài thạc sỹ của mình. Tổng quan nghiên cứu Hiện nay, tín dụng DNNVV là một trong những mảng nghiệp vụ tín dụng quan trọng đối với hệ thống NHTM tại Việt Nam với tiềm năng tăng trƣởng rất lớn. Bởi vậy, tín dụng DNVVV là một đề tài đƣợc các nhà nghiên cứu quan tâm mỗi khi đề cập tới hoạt động ngân hàng.
Một trong những nghiên cứu đó là luận văn thạc sỹ của tác giả Tào Tiền Tiệp về “ Nâng cao chất lƣợng thẩm định tín dụng Ngắn hạn đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ tại NHNN & PTNT Chi nhánh Nam Hà Nội” (Đại học kinh tế quốc dân, 2009): Luận văn đƣợc tác giả nghiên cứu tập trung vào hoạt động cho vay ngắn hạn tại Agribank (giai đoạn 2007-2009) – một trong những ngân hàng có quy mô, thƣơng hiệu và uy tín hàng đầu Việt Nam. Luận văn đã chỉ ra các vấn đề cơ bản về chất lƣợng thẩm định tín dụng ngắn hạn DNNVV, thực trạng tại Agribank và từ đó đƣa ra giải pháp nâng cao chất lƣợng. Tuy nhiên, do đặc thù của Agribank là thực hiện thẩm định và phê duyệt tín dụng theo mô hình phân quyền. Các chi nhánh có hạn mức phán quyết riêng, cán bộ bán hàng đồng thời là cán bộ thẩm định và đƣa ra quyết định cho vay, vì vậy các tiêu chí tác giả xây dựng chủ yếu về năng lực cán bộ thẩm định và nội dung thẩm định.
Năm 2012, tác giả Phan Thị Hiền Lƣơng với đề tài “ Giải pháp nâng cao chất lƣợng thẩm định tín dụng trong hoạt động cho vay KHDN tại Ngân hàng Kỹ thƣơng 10 Việt Nam chi nhánh Hà Đông”, đã đƣa ra nhiều đã đƣa ra nhiều tiêu chí đánh giá và giải pháp thiết thực hơn, phù hợp hơn với điều kiện thị trƣờng tín dụng KHDN ngày càng cạnh tranh mạnh mẽ. Ngoài ra còn nhiều các nghiên cứu khác nhƣ “Nâng cao chất lƣợng thẩm định tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng thƣơng mại cổ phần quân đội” của tác giả Đào Văn Hùng (năm 2014); “Nâng cao chất lƣợng thẩm định tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Công thƣơng Việt Nam – chi nhán Ba Đình” của tác giả Đinh Trọng Đạt (2011),… Các nghiên cứu này đã nhấn mạnh vai trò quan trọng của tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa trong hoạt động của ngân hàng hiện đại, đƣa ra nhiều góc nhìn khác nhau về thực trạng tín dụng DNVVV tại các NHTM, cũng nhƣ đề xuất các giải pháp hiệu quả nhằm phát triển tín dụng KH DNNVV. Tuy nhiên, từ trƣớc tới nay các tác giả chỉ tập trung nghiên cứu vấn đề thẩm định tín dụng nói chung hoặc thẩm định tín dụng ngắn hạn hay dài hạn đối với khách hàng doanh nghiệp tại một chi nhánh nào đó của Ngân hàng hoặc cả hệ thống Ngân hàng nói chung. Chƣa có tác giả nào nghiên cứu vấn đề thẩm định tín dụng Doanh nghiệp nhỏ và vừa tại VPBank.
Nhƣ vậy, đề tài “ Chất lượng thẩm định tín dụng đối với khách hàng Doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam Thịnh Vượng” mà em lựa chọn là một đề tài có ý nghĩa thực tiễn to lớn, tìm hiểu và đánh giá thực trạng chất lƣợng thẩm định tín dụng đối với khách hàng Doanh nghiệp nhỏ và vừa, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng thẩm định tín dụng đối với Doanh nghiệp nhỏ và vừa tại VPBank. Mục đích nghiên cứu Đề tài tập chung nghiên cứu và giải quyết 3 vấn đề cơ bản sau: - Hệ thống hóa cơ sở lý luận về thẩm định tín dụng khách hàng Doanh nghiệp nhỏ và vừa và các tiêu chí đo lƣờng về chất lƣợng thẩm định tín dụng khách hàng Doanh nghiệp nhỏ và vừa - Phân tích thực trang chất lƣợng thẩm định tín dụng Doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Việt Nam Thịnh Vƣợng (VPBank), từ đó 11 đánh giá những kết quả đạt đƣợc cũng nhƣ những hạn chế và nguyên nhân của các hạn chế còn tồn tại trong chất lƣợng thẩm định tín dụng khách hàng Doanh nghiệp nhỏ và vừa. - Đề xuât một số giải pháp nâng cao chất lƣợng thẩm định tín dụng DNNVV tại Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vƣợng. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Đối tƣợng nghiên cứu: Hoạt động thẩm định tín dụng DNNVV, chất lƣợng thẩm định tín dụng DNNVV tại Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vƣợng VPBank - Phạm vi nghiên cứu: Toàn bộ hệ thống Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vƣợng từ năm 2015 đến năm 2018 5.
Phƣơng pháp nghiên cứu Để thực hiện đƣợc mục đích nghiên cứu, đề tài đã sử dụng các phƣơng pháp nghiên cứu sau đây: Phƣơng pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử. Phƣơng pháp thống kê, so sánh, phân tích kinh tế, tổng hợp. Nội dung nghiên cứu Ngoài phần mở bài, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, bảng chữ viết tắt, danh mục bảng biểu, hình vẽ, nội dung chính của luận văn có cấu trúc nhƣ sau: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về tín dụng DNNVV và chất lƣợng thẩm định tín dụng DNNVV tại Ngân hàng thƣơng mại.
Thực trạng chất lƣợng thẩm định tín dụng DNNVV tại Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vƣợng. Giải pháp nâng cao chất lƣợng thẩm định tín dụng DNNVV tại Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vƣợng. 12 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÍN DỤNG DNNVV VÀ CHẤT LƢỢNG THẨM ĐỊNH TÍN DỤNG DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Tổng quan về hoạt động tín dụng và tín dụng DNNVV tại Ngân hàng thƣơng mại 1.
Hoạt động tín dụng của Ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niệm tín dụng “Theo Luật các tổ chức tín dụng Việt Nam năm 2010 thì tín dụng đƣợc hiểu là việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác”. “Tín dụng ngân hàng là quan hệ chuyển nhƣợng quyền sử dụng vốn từ ngân hàng cho khách hàng trong một thời hạn nhất định với một khoản chi phí nhất định (Nguyễn Minh Kiều 2009, tr. Theo quan điểm của Tác giả thì tín dụng là sự vay mƣợn vốn, tài sản của ngƣời khác bằng uy tín, tín nhiệm của ngƣời sử dụng, trong đó có ít nhất hai chủ thể là ngƣời cho vay và ngƣời đi vay.
Ngƣời cho vay có quyền sở hữu vốn nhƣng chƣa hoặc không có nhu cầu sử dụng vốn nên chuyển giao quyền sử dụng mà không chuyển giao quyền sở hữu cho ngƣời đi vay trong một khoảng thời gian đƣợc định sẵn và ngƣời đi vay có trách nhiệm hoàn trả số vốn đã vay kèm theo một khoản chi phí nhất định. Các hình thức tín dụng Theo quy định của “Nghị định số 59/20009/NĐ-CP ngày 16/07/2009 của Chính phủ về tổ chức và hoạt động của NHTM thì NHTM đƣợc cấp tín dụng cho các tổ chức cá nhân dƣới các hình thức cho vay, chiết khấu thƣơng phiếu và các giấy tờ có giá khác, bảo lãnh, cho thuê tài chính và các hình thức khác theo quy 13 định của NHNN Việt Nam”. Trong các hoạt động cấp tín dụng thì cho vay là hoạt động quan trọng và chiếm tỷ trọng lớn nhất.