LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong giai đoạn gần đây, các ngân hàng thƣơng mại đã có sự chuyển mình trong hoạt động kinh doanh, không chỉ tập trung vào khối doanh nghiệp mà hoạt động ngân hàng bán lẻ cũng đang là phân khúc mà các ngân hàng tập trung khai thác. Theo đó, hoạt động tín dụng cá nhân của các ngân hàng thƣơng mại thời gian qua tăng trƣởng khá mạnh mẽ. Tuy nhiên, với đặc trƣng là hoạt động mang nhiều rủi ro, chính vì vậy mà song song với tăng trƣởng tín dụng cá nhân thì chất lƣợng tín dụng cá nhân cũng là một trong những vấn đề nhức nhối và nan giải của các ngân hàng thƣơng mại.
Chất lƣợng tín dụng cá nhân kém đồng nghĩa với việc ngân hàng phải đối mặt với các khoản nợ quá hạn, các khoản nợ xấu, nguy cơ mất vốn, chính vì vậy ảnh hƣởng nặng nề đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng, từ đó hệ lụy đến sự lƣu thông vốn trong nền kinh tế, rất nhiều ngân hàng nợ xấu cao mà từ đó thua lỗ. Chính vì vậy, nâng cao chất lƣợng tín dụng nói chung và hoạt động tín dụng cá nhân nói riêng là vấn đề cấp thiết và cũng là trách nhiệm của ngân hàng trong quá trình tăng trƣởng. Cũng nhƣ các NHTM khác, Ngân hàng TMCP Bắc Á – Chi nhánh Hà Nội luôn quan tâm đến chất lƣợng tín dụng cá nhân, tuy nhiên, chất lƣợng tín dụng cá nhân tại Chi nhánh thời gian qua còn nhiều hạn chế nhƣ nợ quá hạn và nợ xấu ở mức cao, tỷ lệ nợ xấu trên mức quy định của NHNN (>3%)….Chính vì vậy cần có giải pháp trong thời gian tới nhằm nâng cao chất lƣợng tín dụng cá nhân tại Chi nhánh. Xuất phát từ thực tiễn đó, tác giả đã lựa chọn đề tài: "Chất lượng tín dụng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Bắc Á – Chi nhánh Hà Nội" làm đề tài cho luận văn thạc sỹ của mình.
Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan *Các công trình nghiên cứu trong nước 2 - Phạm Thị Nga (2014), "Nâng cao chất lượng hoạt động tín dụng tại Ngân hàng No&PTNT Việt Nam - chi nhánh Hà Nội", luận văn thạc sỹ trường Đại học Kinh Tế Quốc Dân. Luận văn đã nêu ra đƣợc những vấn đề cơ bản về chất lƣợng hoạt động cho vay đối với khách hàng cá nhân của các NHTM; Tập trung phân tích thực trạng chất lƣợng hoạt động cho vay khách hàng hàng doanh nghiệp tại ngân hàng No&PTNT Việt Nam - Chi nhánh hà Nội. Từ đó, đánh giá đƣợc thành tựu cũng nhƣ mặt hạn chế của hoạt động tín dụng cá nhân tại Chi nhánh Hà Nội và phân tích nguyên nhân của những hạn chế đó; Tác giả đƣa ra những định hƣớng cơ bản và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng cho vay khách hàng cá nhân tại ngân hàng No&PTNT Việt Nam – Chi nhánh Hà Nội. - Nguyễn Ngọc Phương (2015), Luận văn thạc sĩ “Nâng cao chất lượng tín dụng tại Ngân hàng TMCP Á Châu”, luận văn thạc sỹ tại Trường đại học Kinh tế Tp.
Hồ Chí Minh. Luận văn trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản về khách hàng cá nhân, về tín dụng ngân hàng và chất lƣợng tín dụng ngân hàng đối với khách hàng cá nhân của ngân hàng thƣơng mại; làm rõ thực trạng chất lƣợng tín dụng đối với khách hàng cá nhân của ngân hàng từ năm 2013-2015, rút ra đƣợc những tồn tại cần giải quyết. Luận văn đã đƣa ra một số giải pháp thiết thực nâng cao chất lƣợng tín dụng đối với tín dụng cá nhân tại ACB. - Lê Phương Dung (2014), "Chất lượng tín dụng bán lẻ - những nan giải của ngành ngân hàng" – Bài viết Tạp chí Tài chính - Ngân hàng số 2, năm 2014 Bài viết đã đã nêu đƣợc những vấn đề cơ bản về chất lƣợng tín dụng bán lẻ mà đặc trƣng của nó là tín dụng cá nhân của hệ thống NHTM; Tác giả đã tập trung phân tích thực trạng chất lƣợng tín dụng cá nhân tại 4 ngân hàng lớn hàng đầu Việt Nam là BIDV, Vietcombank, Vietinbank, Agribank và một 3 số ngân hàng khác nhƣ ACB, Bắc Á, MB….
Từ đó, đánh giá đƣợc thành tựu cũng nhƣ mặt hạn chế còn tồn tại của hoạt động tín dụng cá nhân trong hệ thống NHTM và phân tích nguyên nhân của những hạn chế đó; Đƣa ra những định hƣớng cơ bản và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng tín dụng cá nhân thời gian tới. *Các công trình nghiên cứu ngoài nước - Altunbas, Y. „Bank risk during the financial crisis: do business models matter?‟, European Central Bank Working Paper 1394. Bài viết nói về rủi ro khủng hoảng tài chính của ngân hàng, theo đó nói về mô hình của ngân hàng có tác động không, tuy nhiên nội dung của bài viết cũng đề cập khá sâu đến chất lƣợng tín dụng và sự liên quan của nó với mô hình quản trị ngân hàng cũng nhƣ viết nhấn mạnh về việc chất lƣợng tín dụng có liên quan mật thiết nhƣ thế nào đến nguy cơ rủi ro của ngân hàng.
„A comparative analysis of current credit risk models‟, Journal of Banking and Finance, 241, 59-117. Bài viết so sánh rủi ro tín dụng của các ngân hàng, theo đó, bài viết đề cập sâu đến chất lƣợng tín dụng của các ngân hàng. Chất lƣợng tín dụng của ngân hàng ảnh hƣởng nhƣ thế nào đến các ngân hàng, đồng thời nhóm tác giả cũng đã so sánh chất lƣợng tín dụng, mô hình quản trị rủi ro tín dụng của một nhóm ngân hàng tại nƣớc ngoài. Nhìn chung có rất nhiều các công trình nghiên cứu liên quan đến chất lƣợng tín dụng cá nhân thời gian qua.
Các tác giả d cách tiếp cận khác nhau, đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu khác nhau, khi nghiên cứu về chất lƣợng tín dụng cá nhân đều đã đƣa ra khung lý thuyết về tín dụng cá nhân tại ngân hàng thƣơng mại, các tiêu chí đánh giá chất lƣợng tín dụng cá nhân tại ngân hàng thƣơng mại cũng nhƣ các nhân tố ảnh hƣởng tới chất lƣợng tín 4 dụng cá nhân. Do đó, các nghiên cứu trƣớc đây đã hệ thống hóa khá đầy đủ các vấn đề lý luận cơ bản có liên quan tới đề tài. Tuy nhiên, trong giai đoạn 2015-2017, chƣa có đề tài nào nghiên cứu về chất lƣợng tín dụng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Bắc Á – Chi nhánh Hà Nội do đó, đề tài tác giả chọn vẫn mang tính mới mẻ và cập nhật, có tính cấp thiết vì định hƣớng các giải pháp đƣa ra đến năm 2020. Mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu Mục tiêu nghiên cứu: Đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao chất lƣợng tín dụng KHCN tại Ngân hàng TMCP Bắc Á – Chi nhánh Hà Nội.
Nhiệm vụ nghiên cứu: - Hệ thống hoá một số vấn đề lý luận cơ bản về chất lƣợng tín dụng cá nhân tại NHTM - Phân tích, đánh giá thực trạng chất lƣợng tín dụng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Bắc Á – Chi nhánh Hà Nội, những kết quả đạt đƣợc cũng nhƣ những tồn tại cần khắc phục. - Đề xuấtgiải pháp nâng cao chất lƣợng tín dụng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Bắc Á – Chi nhánh Hà Nội thời gian tới. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu: chất lƣợng tín dụng khách cá nhân Phạm vi nghiên cứu - Về không gian: tại Ngân hàng TMCP Bắc Á – chi nhánh Hà Nội. - Về thời gian: Giai đoạn 2015 – 2017 và định hƣớng giải pháp đến năm 2020.
Phƣơng pháp nghiên cứu Để thực hiện đề tài, tác giả sử dụng tổng hợp các phƣơng pháp nghiên cứu nhƣ phƣơng pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết, tài liệu; Phƣơng pháp 5 phân loại, hệ thống hóa lý thuyết nhằm hệ thống hóa lý luận về chất lƣợng tín dụng cũng nhƣ phân tích thực trạng chất lƣợng tín dụng cá nhân tại Chi nhánh thời gian qua. Kết cấu luận văn Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về chất lƣợng tín dụng cá nhân tại ngân hàng thƣơng mại Chƣơng 2: Thực trạng chất lƣợng tín dụng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Bắc Á – Chi nhánh Hà Nội Chƣơng 3: Giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng tín dụng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Bắc Á – Chi nhánh Hà Nội, định hƣớng đến năm 2020 6 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƢỢNG TÍN DỤNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Hoạt động tín dụng cá nhân của ngân hàng thƣơng mại 1.1 Khái niệm Từ khái niệm tín dụng của ngân hàng thƣơng mại, theo quan điểm của tác giả, tác giả định nghĩa: "Tín dụng cá nhân là quan hệ vay mƣợn, quan hệ sử dụng vốn lẫn nhau giữa ngân hàng thƣơng mại và đối tƣợng khách hàng cá nhân theo nguyên tắc có hoàn trả và có lãi suất. Bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện vốn gốc và lãi cho bên cho vay khi đến hạn thanh toán.
Nhìn chung, tại các ngân hàng thƣơng mại hiện nay, đối với đối tƣợng là khách hàng cá nhân thì hình thức cấp tín dụng chủ yếu là cho vay, còn lại các hình thức nhƣ chiết khấu thƣơng phiếu, cho thuê tài chính… chiếm tỷ trọng rất nhỏ. Do vậy, trong khuôn khổ luận văn, chủ yếu tác giả muốn đề cập đến nội dung chính là cho vay cá nhân trong hoạt động tín dụng cá nhân của ngân hàng thƣơng mại. Đặc điểm của tín dụng cá nhân Thứ nhất, quy mô khoản vay nhỏ nhưng số lượng vay lớn. So với việc cho vay sản xuất kinh doanh, giá trị các khoản cho vay cá nhân không lớn.
Điều này một phần do giá trị hàng hoá, dịch vụ tiêu dùng ở mức vừa phải. Mặt khác, đa số các khách hàng vay vốn đã có sự tích luỹ từ trước đối với các tài sản có giá trị lớn, họ chỉ tìm đến ngân hàng với mục đích hỗ trợ cho hoạt động tiêu dùng cá nhân. Tuy quy mô khoản vay này là nhỏ nhưng tổng quy mô cho vay của ngân hàng lại rất lớn, do số lượng khách hàng có nhu cầu vay vốn tín dụng cá nhân lớn. Thứ hai, các khoản tín dụng cá nhân có mức lãi suất cho vay chưa linh hoạt.
Khách hàng cá nhân thường ít “nhạy cảm” với lãi suất, họ thường chỉ quan tâm đến khoản tiền phải trả hàng tháng hơn là mức lãi suất ghi trong hợp đồng. Do đó, khác với hầu hết các khoản cho vay kinh doanh lãi suất được điều chỉnh theo thị trường, lãi suất tín dụng cá nhân thường được ấn định tại một mức nhất định. Đối với các khoản cho vay ngắn hạn, lãi suất được ấn định ngay từ đầu và không thay đổi cho đến hết thời hạn vay.