Các Yếu Tố Tác Động Đến Nợ Xấu Của Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Các yếu tố tác động đến nợ xấu của ngân hàng thương mại cổ phần việt nam 2023, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về kinh tế.

• Tác giả: Nguyễn Bích Khuê
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Công Hưởng
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Các Yếu Tố Tác Động Đến Nợ Xấu Của Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp và dữ liệu nghiên cứu
• 1.4.1. Phương pháp định tính
• 1.4.2. Phương pháp định lượng
• 1.5. Đóng góp của đề tài
• 1.6. Kết cấu của nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ LƯỢC KHẢO CÁC TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN
• 2.1. Cơ sở lý thuyết về nợ xấu
• 2.1.1. Khái niệm nợ xấu
• 2.1.2. Phân loại nợ và phương pháp đánh giá nợ xấu
• 2.1.3. Các tác động của nợ xấu
• 2.1.3.1. Tác động của nợ xấu đối với ngân hàng
• 2.1.3.2. Tác động của nợ xấu đối với chủ thể vay vốn
• 2.1.3.3. Tác động của nợ xấu đối với nền kinh tế
• 2.2. Lược khảo nghiên cứu thực nghiệm trước
• 2.2.1. Nghiên cứu trên thế giới
• 2.2.2. Nghiên cứu tại Việt Nam
• 2.2.3. Thảo luận các nghiên cứu trước đây
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu và các giả thuyết nghiên cứu
• 3.2.1. Mô hình chung
• 3.2.2. Giải thích các biến trong mô hình nghiên cứu và xây dựng giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp định tính
• 3.4.2. Phương pháp định lượng
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Phân tích tương quan mô hình nghiên cứu
• 4.3. Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến
• 4.4. Phân tích hồi quy
• 4.4.1. Mô hình hồi quy gộp (Pooled OLS)
• 4.4.2. Mô hình tác động cố định và mô hình tác động ngẫu nhiên
• 4.4.3. Ước lượng mô hình theo phương pháp FGLS
• 4.5. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Hàm ý chính sách
• 5.2. Hạn chế của nghiên cứu
• 5.3. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC KÝ HIỆU CÁC BIẾN
• DANH MỤC BẢNG

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nợ Xấu Ngân Hàng Việt Nam Thực Trạng Thách Thức

An ninh tài chính quốc gia đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và ổn định xã hội. Nợ xấu, khi tăng cao, có thể ảnh hưởng tiêu cực đến các mục tiêu tài chính quan trọng của quốc gia. Ngành ngân hàng, huyết mạch tài chính của đất nước, luôn đối mặt với rủi ro nợ xấu phát sinh từ hoạt động tín dụng. Kiểm soát tỷ lệ nợ xấu là ưu tiên hàng đầu của các NHTMCP. Tại Việt Nam, sau hơn một thập kỷ nỗ lực tái cơ cấu và xử lý nợ xấu, vấn đề này vẫn còn nhiều thách thức. Tỷ lệ nợ xấu đã có những giai đoạn tăng giảm, đặc biệt chịu ảnh hưởng bởi đại dịch COVID-19. Thông tư 14 hết hiệu lực làm gia tăng rủi ro nợ xấu khi các khoản nợ tái cơ cấu được chuyển về đúng nhóm nợ thực tế. Lĩnh vực bất động sản cũng đang đối mặt với nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng của các ngân hàng. Do đó, việc duy trì sự ổn định của thị trường tài chính và giảm tỷ lệ nợ xấu là một thách thức lớn. Vì vậy, nghiên cứu về các yếu tố tác động đến nợ xấu của NHTMCP Việt Nam là vô cùng cần thiết. Karim và cộng sự (2011) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xem xét nợ xấu để đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng sau cuộc suy thoái 2008. Việc nghiên cứu nhằm xây dựng các chiến lược ứng phó phù hợp với các cuộc khủng hoảng tài chính trong tương lai.

1.1. Thực Trạng Nợ Xấu tại Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần

Đến cuối năm 2011, tỷ lệ nợ xấu đạt 3,6-3,8% trên tổng dư nợ tín dụng, tăng lên 4,08% vào cuối năm 2012 (NHNN, 2016). Sau đó, nhờ Nghị quyết 42/2017/QH14 và Quyết định 1058/QĐ-TTg, tỷ lệ nợ xấu giảm xuống dưới 2% vào năm 2018-2019. Tuy nhiên, đại dịch COVID-19 đã làm gia tăng rủi ro nợ xấu. Mặc dù Thông tư 14/2021/TT-NHNN hỗ trợ, nhưng sau khi hết hiệu lực vào 30/06/2022, nợ xấu tăng mạnh. Kết thúc năm 2022, tỷ lệ nợ xấu nội bảng tăng lên 1,92%, tỷ lệ nợ xấu gộp khoảng 4,5% (Tiêu Phong và Lê Quân, 2023). Thị trường bất động sản gặp khó khăn càng làm gia tăng áp lực nợ xấu cho các ngân hàng.

1.2. Vai Trò của Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng trong Kiểm Soát Nợ Xấu

Các ngân hàng ở Việt Nam chú trọng quản trị rủi ro và nghiên cứu kỹ lưỡng vấn đề nợ xấu bên cạnh việc thúc đẩy hoạt động tín dụng. Mục tiêu là duy trì tỷ lệ nợ xấu ở mức an toàn và tìm ra giải pháp phù hợp. Vấn đề thanh khoản cần lưu ý để đáp ứng nhu cầu rút tiền của người gửi bất kỳ lúc nào (Tobin, 1880). Các tổ chức phải dự trữ tài sản cho nhu cầu thanh khoản. Nghiên cứu của Salas và Saurina (2002) hay Ghosh (2015) cũng đề cập đến các yếu tố vi mô như tỷ lệ trích lập dự phòng, tốc độ tăng trưởng tín dụng, ROE và quy mô ngân hàng tác động đến nợ xấu.

II. Cách Xác Định Nợ Xấu Phân Loại Tác Động Đến Ngân Hàng

Nợ xấu là yếu tố quan trọng đánh giá mối tương quan giữa lợi nhuận và rủi ro tín dụng. Các thuật ngữ như Non-Performing Loan (NPL), bad debt, doubtful debt được sử dụng rộng rãi để mô tả nợ xấu. Theo BCBS (2006), khoản vay được xem là mất khả năng thanh toán nếu bên vay không thể trả toàn bộ khoản vay hoặc quá hạn thanh toán trên 90 ngày. BCBS cũng chú ý đến "tổn thất có thể xảy ra trong tương lai" khi định giá khoản vay. Hội đồng Chuẩn mực Kế toán quốc tế (IASB) (2004) yêu cầu ngân hàng xử lý nợ xấu phải thu thập dữ liệu khách quan. Khi giá trị khoản nợ giảm, tài sản bị suy giảm do chất lượng nợ xấu. IASB đánh giá cao khả năng trả nợ hơn thời gian quá hạn. IMF (2019) định nghĩa nợ xấu là các khoản vay quá hạn thanh toán gốc/lãi, có khả năng người vay không trả được nợ đầy đủ.

2.1. Phân Loại Nợ Xấu Theo Quy Định Của Ngân Hàng Nhà Nước

Thông tư 11/2021/TT-NHNN quy định về phân loại nợ, trích lập và sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro tín dụng. Nợ được chia thành 5 nhóm: Nhóm 1 (Nợ đủ tiêu chuẩn), Nhóm 2 (Nợ cần chú ý), Nhóm 3 (Nợ dưới tiêu chuẩn), Nhóm 4 (Nợ nghi ngờ), và Nhóm 5 (Nợ có khả năng mất vốn). Nợ xấu bao gồm các khoản nợ thuộc Nhóm 3, Nhóm 4 và Nhóm 5. Việc phân loại này giúp các ngân hàng đánh giá chính xác tình trạng nợ xấu và có biện pháp xử lý phù hợp.

2.2. Tác Động Tiêu Cực của Nợ Xấu Đến Hoạt Động Ngân Hàng

Nợ xấu ảnh hưởng đến lợi nhuận ngân hàng do làm giảm thu nhập từ lãi và tăng chi phí dự phòng rủi ro. Nó còn ảnh hưởng đến uy tín và khả năng huy động vốn của ngân hàng. Nợ xấu làm giảm hiệu quả sử dụng vốn và có thể dẫn đến tình trạng mất thanh khoản. Ngoài ra, nợ xấu còn gây ảnh hưởng đến tăng trưởng tín dụng, vì ngân hàng sẽ thận trọng hơn trong việc cho vay.

2.3. Ảnh Hưởng Của Nợ Xấu Đến Chủ Thể Vay Vốn và Nền Kinh Tế

Đối với chủ thể vay vốn, nợ xấu gây khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn vốn vay mới và ảnh hưởng đến uy tín tín dụng. Đối với nền kinh tế, nợ xấu có thể làm chậm tăng trưởng kinh tế, gây bất ổn tài chính và ảnh hưởng đến niềm tin của nhà đầu tư. Quản lý nợ xấu hiệu quả là rất quan trọng để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của nền kinh tế.

III. Các Yếu Tố Vi Mô Tác Động Đến Nợ Xấu Phân Tích Đánh Giá

Nhiều nghiên cứu đã xác định các yếu tố vi mô ảnh hưởng đến nợ xấu. Tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng (LLR), tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (ETA), quy mô ngân hàng (SIZE), khả năng sinh lời (ROA) và tốc độ tăng trưởng tín dụng (LGR) là những yếu tố quan trọng. Các yếu tố này phản ánh khả năng quản lý rủi ro, mức độ an toàn vốn, hiệu quả hoạt động và chính sách tín dụng của ngân hàng. Việc phân tích các yếu tố này giúp đánh giá sức khỏe tài chính và khả năng chống chịu rủi ro của NHTMCP. Các yếu tố này còn giúp nhà quản lý đưa ra các biện pháp phòng ngừa và xử lý nợ xấu hiệu quả.

3.1. Tác Động của Tỷ Lệ Trích Lập Dự Phòng Rủi Ro Tín Dụng LLR

Tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng (LLR) thể hiện khả năng của ngân hàng trong việc bù đắp các khoản nợ xấu tiềm ẩn. Một LLR cao cho thấy ngân hàng có sự chuẩn bị tốt để đối phó với nợ xấu. Tuy nhiên, LLR quá cao có thể làm giảm lợi nhuận của ngân hàng. Do đó, ngân hàng cần duy trì một mức LLR hợp lý để cân bằng giữa việc đảm bảo an toàn và tối đa hóa lợi nhuận. Nghiên cứu của Đào Lê Kiều Oanh và cộng sự (2020) và Trần Vương Thịnh và Nguyễn Ngọc Hồng Loan (2021) đều cho thấy vai trò quan trọng của LLR trong việc kiểm soát nợ xấu.

3.2. Ảnh Hưởng của Tỷ Lệ Vốn Chủ Sở Hữu Trên Tổng Tài Sản ETA

Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (ETA) phản ánh mức độ an toàn vốn của ngân hàng. Một ETA cao cho thấy ngân hàng có khả năng chống chịu rủi ro tốt hơn. ETA giúp ngân hàng hấp thụ các khoản lỗ từ nợ xấu mà không ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, ETA quá cao có thể làm giảm hiệu quả sử dụng vốn của ngân hàng. Ngân hàng cần duy trì một mức ETA phù hợp với quy mô và mức độ rủi ro của hoạt động.

3.3. Mối Quan Hệ Giữa Quy Mô Ngân Hàng SIZE và Nợ Xấu

Quy mô ngân hàng (SIZE) có thể tác động đến nợ xấu theo hai hướng. Một mặt, các ngân hàng lớn có thể có hệ thống quản lý rủi ro tốt hơn và khả năng đa dạng hóa danh mục cho vay cao hơn, giúp giảm thiểu rủi ro nợ xấu. Mặt khác, các ngân hàng lớn có thể có xu hướng cho vay mạo hiểm hơn để tăng trưởng, dẫn đến rủi ro nợ xấu cao hơn. Do đó, tác động của SIZE đến nợ xấu là không rõ ràng và cần được xem xét trong bối cảnh cụ thể.

IV. Yếu Tố Vĩ Mô Tác Động Nợ Xấu Lạm Phát GDP Tăng Trưởng Tín Dụng

Các yếu tố vĩ mô như tỷ lệ lạm phát (INF), tăng trưởng GDP (GDP) và tăng trưởng tín dụng (LGR) cũng có thể ảnh hưởng đến nợ xấu. Lạm phát cao có thể làm giảm khả năng trả nợ của người vay, dẫn đến tăng nợ xấu. Tăng trưởng GDP chậm có thể làm giảm thu nhập của doanh nghiệp và cá nhân, cũng làm tăng nợ xấu. Tăng trưởng tín dụng quá nhanh có thể dẫn đến việc nới lỏng tiêu chuẩn cho vay, làm tăng rủi ro nợ xấu.

4.1. Ảnh Hưởng Của Lạm Phát INF Đến Khả Năng Trả Nợ

Lạm phát (INF) làm giảm giá trị thực của thu nhập và tài sản, làm giảm khả năng trả nợ của người vay. Khi lạm phát tăng cao, người vay có thể gặp khó khăn trong việc duy trì mức sống và trả nợ đúng hạn. Lạm phát cũng có thể làm tăng chi phí sản xuất của doanh nghiệp, làm giảm lợi nhuận và khả năng trả nợ. Ngân hàng cần theo dõi sát diễn biến lạm phát để điều chỉnh chính sách tín dụng phù hợp.

4.2. Tác Động Của Tăng Trưởng GDP GDP Đến Chất Lượng Tín Dụng

Tăng trưởng GDP (GDP) tạo ra việc làm và thu nhập, làm tăng khả năng trả nợ của người vay. Khi nền kinh tế tăng trưởng, doanh nghiệp có nhiều cơ hội kinh doanh và tạo ra lợi nhuận, cá nhân có việc làm và thu nhập ổn định. Điều này giúp cải thiện khả năng trả nợ và giảm rủi ro nợ xấu. Ngân hàng cần hỗ trợ các doanh nghiệp và cá nhân có khả năng tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế để thúc đẩy tăng trưởng GDP và cải thiện chất lượng tín dụng.

4.3. Rủi Ro Từ Tăng Trưởng Tín Dụng LGR Quá Nóng

Tăng trưởng tín dụng (LGR) quá nhanh có thể dẫn đến việc nới lỏng tiêu chuẩn cho vay, làm tăng rủi ro nợ xấu. Khi ngân hàng cạnh tranh để tăng trưởng tín dụng, họ có thể chấp nhận rủi ro cao hơn và cho vay những đối tượng không đủ điều kiện. Điều này làm tăng khả năng nợ xấu phát sinh trong tương lai. NHNN cần kiểm soát tăng trưởng tín dụng một cách chặt chẽ để đảm bảo an toàn hệ thống.

V. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Hàm Ý Chính Sách Quản Trị Rủi Ro

Kết quả nghiên cứu về các yếu tố tác động đến nợ xấu có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng các chính sách và biện pháp quản trị rủi ro hiệu quả. Ngân hàng có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để điều chỉnh chính sách tín dụng, quản lý rủi ro và cải thiện hiệu quả hoạt động. Nhà nước có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để điều chỉnh chính sách vĩ mô, hỗ trợ doanh nghiệp và đảm bảo an toàn hệ thống tài chính.

5.1. Hàm Ý Chính Sách Đối Với Ngân Hàng Nhà Nước

NHNN cần kiểm soát tăng trưởng tín dụng một cách chặt chẽ, đảm bảo an toàn hệ thống tài chính. NHNN cần tăng cường giám sát hoạt động của các ngân hàng, đặc biệt là trong lĩnh vực tín dụng. NHNN cần có các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp, giúp họ vượt qua khó khăn và duy trì khả năng trả nợ.

5.2. Biện Pháp Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Hiệu Quả Cho NHTMCP

NHTMCP cần xây dựng hệ thống quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả, từ khâu thẩm định đến khâu giám sát và thu hồi nợ. NHTMCP cần đa dạng hóa danh mục cho vay, tránh tập trung vào một số ít lĩnh vực hoặc khách hàng. NHTMCP cần tăng cường trích lập dự phòng rủi ro tín dụng, đảm bảo khả năng bù đắp các khoản nợ xấu tiềm ẩn.

VI. Kết Luận Về Nợ Xấu Hướng Nghiên Cứu Triển Vọng Tương Lai

Nghiên cứu về các yếu tố tác động đến nợ xấu của NHTMCP Việt Nam là một chủ đề quan trọng và có ý nghĩa thực tiễn cao. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các chính sách và biện pháp quản trị rủi ro hiệu quả, góp phần đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của hệ thống tài chính. Tuy nhiên, nghiên cứu này vẫn còn một số hạn chế và cần được tiếp tục phát triển trong tương lai. Cần có thêm nhiều nghiên cứu để xác định các yếu tố tác động đến nợ xấu trong bối cảnh mới, với các phương pháp phân tích hiện đại hơn.

6.1. Hạn Chế Của Nghiên Cứu và Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Nghiên cứu này chỉ tập trung vào một số yếu tố chính và chưa xem xét đến các yếu tố khác như yếu tố pháp lý, yếu tố quản trị ngân hàng và yếu tố cạnh tranh. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu trong quá khứ và chưa dự báo được các tác động của các sự kiện trong tương lai. Do đó, cần có thêm nhiều nghiên cứu để khắc phục các hạn chế này và đưa ra các giải pháp toàn diện hơn.

6.2. Triển Vọng Ứng Dụng Nghiên Cứu Nợ Xấu Trong Tương Lai

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các mô hình dự báo nợ xấu, giúp các ngân hàng và nhà quản lý chủ động hơn trong việc đối phó với rủi ro. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để đánh giá hiệu quả của các chính sách và biện pháp quản trị rủi ro hiện hành. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ ngân hàng trong lĩnh vực quản trị rủi ro tín dụng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 đã trình bày rõ về tính cấp thiết của việc xem xét và phân tích các yếu tố tác động đến nợ xấu dựa vào tình hình thực tế nợ xấu của các NHTMCP Việt Nam giai đoạn 2012 – 2022. Việc xác định mục tiêu và đối tượng nghiên cứu cũng được thể hiện trong chương này. Ngoài ra, phương pháp nghiên cứu chính là nghiên cứu định lượng, còn nghiên cứu định tính đóng vai trò là phương pháp phụ trợ. Cuối cùng là đưa ra kết cấu bố cục gồm 5 chương và những điểm nổi bật trong mỗi chương.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ LƢỢC KHẢO CÁC TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN Giớ i thiệ u Chương thứ hai cung cấp cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu về tác động của các nhân tố vi mô và đặc thù ngành trong mối quan hệ với nợ xấu tại các NHTMCP Việt Nam và các tổ chức tín dụng khác. Sau đó thảo luận để xác định khoảng trống nghiên cứu. Cơ sở lý thuyết về nợ xấu 2. Khái niệm nợ xấu Nợ xấu là một cấu phần quan trọng để đánh giá mức độ tương tác giữa lợi nhuận từ hoạt động tín dụng và rủi ro tín dụng.

Những từ như non – performing loan (NPL), bad debt, doubtful debt được dùng rộng rãi để mô tả nợ xấu. Nhìn chung nợ xấu được mô tả như sau: Theo BCBS (2006), “một khoản vay được coi là mất khả năng thanh toán nếu xảy ra một hoặc cả hai trường hợp sau: (i) Ngân hàng xác định rằng bên vay vốn không thể trả toàn bộ khoản vay; (ii) Chủ thể vay vốn quá hạn thanh toán trên 90 ngày”. Ngoài ra, BCBS đặc biệt chú ý “tổn thất có thể xảy ra trong tương lai” khi định giá các khoản vay. Toàn bộ các khoản vay quá hạn 90 ngày và có biểu hiện mất khả năng thanh toán của bên vay sẽ bị coi là nợ xấu theo hướng dẫn này.

Hội đồng Chuẩn mực Kế toán quốc tế (IASB) (2004) nhận thấy rằng các ngân hàng xử lý nợ xấu phải thu thập dữ liệu khách quan ngay từ năm 2005. Khi giá trị của một khoản nợ phải trả giảm đi, tài sản được ghi nhận bị suy giảm giá trị do chất lượng của khoản nợ xấu xuống cấp. Dễ dàng nhận thấy, IAS vẫn đánh giá cao khả năng trả nợ hơn là thời gian quá hạn. Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (2019): “Nợ xấu được định nghĩa là những khoản vay mà (1) Quá hạn thanh toán gốc/lãi 90 ngày trở lên; hoặc (2) các khoản thanh 9 toán lãi từ 90 ngày trở lên đã được vốn hóa (tái đầu tư thành số tiền gốc), tái cấp vốn hoặc đảo hạn (thanh toán chậm theo thỏa thuận); hoặc (3) khả năng thanh toán của bên vay suy giảm, chẳng hạn như do phá sản hoặc khó khăn tài chính khác”.

Quan điểm này xem xét nợ xấu trên khía cạnh khả năng trả nợ của khách hàng và thời gian nợ. Khách hàng có thể hoàn toàn không trả được nợ hoặc chỉ có thể thanh toán một phần. IMF xem xét nợ xấu từ một góc độ khác về việc trì hoãn thời gian trả nợ với mốc thời gian là quá hạn trên 90 ngày. Ngoài ra, định nghĩa mới nhất về NPL không có sự khác biệt so với bản trước đó của IMF (2004).

Tại Việt Nam, sau nhiều lần sửa đổi bổ sung thì nợ xấu được định nghĩa theo Thông tư 11/2021/TT-NHNN của Thống đốc NHNN ngày 30/07/2021 (gọi tắt là Thông tư 11) – Quyết định mới nhất về việc phân loại tài sản có, mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro và việc sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro trong hoạt động của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Như vậy, tại khoản 8 Điều 3 Thông tư 11, “nợ xấu được định nghĩa là nợ xấu nội bảng, gồm nợ thuộc các nhóm 3, 4 và 5 quy định tại Điều 10 Thông tư 11”. Theo NHNN, nợ xấu được quyết định bởi hai điều sau: (i) Thanh toán chậm hơn 90 ngày và (ii) Nghi ngờ về khả năng thực hiện nghĩa vụ của người đi vay. Phân loại nợ và phương pháp đánh giá nợ xấu Giới thiệu các phân loại và phương pháp đánh giá nợ xấu tại một số quốc gia Để ngân hàng tăng trưởng bền vững trong dài hạn, công tác điều tiết và quản lý nợ xấu cần được thực hiện một cách chặt chẽ.

Do đó, việc xác định các khoản cho vay có tính chất nợ xấu, đánh giá rủi ro và chủ động trích lập các khoản dự là điều không thể bỏ qua. Bholat và cộng sự (2016) lập luận trong nghiên cứu của mình rằng khó có một tiêu chuẩn chung về phân loại nợ do thực tế nó phụ thuộc vào đặc điểm riêng của mỗi quốc gia. Phụ lục 01 trình bày một số điểm khác biệt giữa phân loại nợ tại các nước thuộc nhóm G20 của công trình nghiên cứu này. 10 Qua Phụ lục 01, dễ dàng nhận thấy rằng Hoa Kỳ, Đức đã sử dụng các hệ thống để phân loại các khoản nợ một cách rõ ràng.

Mặt khác, các nhà quản lý ngân hàng thường có trách nhiệm xây dựng các quy tắc và thủ tục phân loại nợ nội bộ tại những quốc gia không tồn tại hệ thống quản lý cụ thể. Điển hình là hệ thống Pháp quy định các điều kiện tối thiểu đối với các khoản vay có dấu hiệu suy giảm, nhưng không có tiêu chuẩn rõ ràng để thiết lập chúng. Cách tiếp cận tương tự được sử dụng ở Ý khi nước này phân thành năm nhóm nợ chỉ với hướng dẫn chung về cách áp dụng phân loại vào thực tế. Tại Anh, các nhóm nợ không được hình thành theo bất kỳ tiêu chí nào.

Do đó, giám sát viên ngân hàng mong muốn ngân hàng có một quy trình phù hợp để quản lý rủi ro tín dụng, bao gồm cả việc đánh giá và cập nhật khoản vay. Trong khi đó, các quốc gia châu Á (như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc,…) thường có xu hướng chia các khoản vay thành bốn hoặc năm hạng mục và sử dụng cách phân loại tương tự nhau. Hơn nữa, số nhóm nợ của các nước châu Mỹ như Argentina và Brazil vượt quá mức chung khi so sánh với các nước trong nhóm G20. Ngoài ra, dựa trên cơ sở về thời gian quá hạn mà WB, IMF, và một số ngân hàng nước ngoài phân nợ vào năm nhóm cơ bản như sau: (i) Nhóm 1 – Nợ đạt tiêu chuẩn; (2) Nhóm 2 – Nợ cần theo dõi; (3) Nhóm 3 - Nợ dưới tiêu chuẩn; (4) Nhóm 4 – Nợ đáng nghi ngờ; (5) Nhóm 5 – Nợ có khả năng mất vốn.

Giới thiệu cách phân loại và phương pháp đánh giá nợ xấu tại Việt Nam theo quy định Thông tư 11 Từ năm 2005, các NHTM tại Việt Nam đã thực hiện phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro theo hướng dẫn tại Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN (còn gọi là Quyết định 493) của NHNN. Tiếp đó là Thông tư số 02/2013/NHNN (Thông tư 02) được ban hành. Tuy nhiên, văn bản này xuất hiện một số hạn chế do NHTM ngày càng càng đa dạng lĩnh vực kinh doanh. Như một hệ quả tất yếu, các văn bản mới, cập nhật và thay thế phải được tạo ra để tăng cường bảo mật hệ thống, tăng tính minh bạch trong hoạt động của các NHTM và tuân theo quy định quản lý rủi ro toàn 11 cầu.

Trước tình hình đó, NHNN đã ban hành Thông tư 11/2021/TT-NHNN (Thông tư 11) ngày 30/07/2021 thay thế một số văn bản liên quan khác và Thông tư 02. Theo quy định tại Điều 1 và Khoản 1, 2 của Điều 11 trong Thông tư 11, các khoản nợ trong được phân loại theo phương pháp định lượng và định tính. Về phương pháp phân loại nợ định lượng, tổ chức tín dụng thực hiện phân loại nợ căn cứ vào thời gian quá hạn của khoản nợ và có quyền chủ động phân loại khách hàng vào nhóm có rủi ro cao hơn khi nhận thấy khả năng trả nợ bị suy giảm. Ngược lại, các tổ chức tín dụng sử dụng hệ thống xếp hạng nội bộ theo phương pháp định tính, dựa trên chính sách giảm thiểu và quản lý rủi ro.

Bất kể phương pháp nào được sử dụng thì nợ xấu đều là các khoản nợ từ nhóm 3 đến nhóm 5, lần lượt tương ứng với nợ dưới tiêu chuẩn, nợ nghi ngờ và nợ có khả năng mất vốn. Trên thực tế, phần lớn các tổ chức tín dụng chỉ phân loại nợ theo định lượng mà không quan tâm đến phương pháp định tính. Do đó, hệ thống phân loại nhóm nợ của Việt Nam và những mô tả cơ bản về từng nhóm nợ tương tự như hệ thống của nhiều quốc gia phát triển khác. Ngoài ra, do khóa luận xem xét các yếu tố tác động đến tỷ lệ nợ xấu tại các NHTMCP trên địa bàn Việt Nam nên nghiên cứu sử dụng phương pháp phân loại nợ theo quy định của NHNN Việt Nam làm chuẩn.

Các tác động của nợ xấu Không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của bản thân ngân hàng mà nợ xấu còn tác động sâu rộng và nặng nề đến các chủ thể xung quanh, cũng như nền kinh tế. Có thể chia thành 3 nhóm như sau: 2. Tác động của nợ xấu đối với ngân hàng Khi phân tích các tác động của nợ xấu đối với hệ thống ngân hàng, tác động đầu tiên được đề cập đến là giảm khả năng sinh lời của ngân hàng. Thông thường, hoạt động chính của các ngân hàng là huy động tiền gửi từ vốn thị trường nhàn rỗi và sử dụng nó để cho vay.

Hay nói cách khác, ngân hàng hỗ trợ luân chuyển vốn từ nơi dư thừa sang nơi cần vốn. Kết quả là, vốn có thể được sử dụng hiệu quả hơn trong khi vẫn hưởng lợi từ việc phân bổ dòng vốn vào. Mặt khác, nợ xấu cao cho 12 thấy ngân hàng không có khả năng thu hồi nợ gốc, tồn đọng vốn kinh doanh lớn. Như vậy, ngân hàng vừa phải trả lãi tiền gửi, vừa giảm lợi nhuận để tăng trích lập dự phòng theo quy định đã ban hành.

Nếu tình trạng này vẫn còn tiếp diễn, ngân hàng này sẽ bị giám sát đặc biệt bởi từ NHNN và hạn chế khả năng mở rộng hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Song song đó, nợ xấu còn ảnh hưởng đến khả năng thanh toán. Tương tự như việc nợ xấu ảnh hưởng đến khả năng sinh lời: làm chi phí quản lý và xử lý nợ xấu tăng, bên cạnh việc mất gốc và lãi từ các khoản cho vay. Từ đó gây mất cân đối và tiềm ẩn rủi ro thanh khoản.

Cuối cùng, tỷ lệ nợ xấu cao gây tổn hại đến uy tín và làm suy giảm lòng tin của khách hàng đối với tiềm lực tài chính của ngân hàng trên thị trường.