Những nhân tố tác động đến quyết định nắm giữ tiền mặt của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán việt nam luận văn thạc sĩ tài chính ngân hàng

Bài viết phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Lan Như
• Người hướng dẫn: TS. Võ Hồng Đức
• Trường học: Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Những nhân tố tác động đến quyết định nắm giữ tiền mặt của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu và dữ liệu nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa của đề tài nghiên cứu
• 1.7. Bố cục của đề tài nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: LÝ THUYẾT NẮM GIỮ TIỀN MẶT VÀ CÁC HỌC THUYẾT LIÊN QUAN
• 2.1. Cơ sở lý thuyết về nắm giữ tiền mặt và các học thuyết liên quan
• 2.1.1. Học thuyết hoán đổi
• 2.1.2. Học thuyết trật tự phân hạng
• 2.1.3. Học thuyết về đại diện
• 2.1.4. Học thuyết dòng tiền tự do
• 2.2. Các nghiên cứu trước
• 2.2.1. Các công trình nghiên cứu trên thế giới
• 2.2.2. Các công trình nghiên cứu trong nước
• 2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp
• 2.3.1. Yếu tố dòng tiền
• 2.3.2. Yếu tố thanh khoản
• 2.3.3. Yếu tố đòn bẩy tài chính
• 2.3.4. Yếu tố cơ hội tăng trưởng
• 2.3.5. Yếu tố quy mô công ty
• 2.3.6. Yếu tố đầu tư vào tài sản cố định
• 2.3.7. Yếu tố chi trả cổ tức
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.1.1. Biến phụ thuộc
• 3.1.2. Biến độc lập
• 3.1.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Mô hình Pooled OLS
• 3.2.2. Mô hình hồi quy với tác động cố định – FEM
• 3.2.3. Mô hình hồi quy với tác động ngẫu nhiên – Random
• 3.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 3.3.1. Thống kê mô tả dữ liệu
• 3.3.2. Phân tích tương quan giữa các biến trong mô hình
• 3.3.3. Phân tích hồi quy đa biến
• 3.3.4. Thảo luận kết quả
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Ma trận hệ số tương quan
• 4.3. Kết quả hồi quy và lựa chọn mô hình
• 4.3.1. Kết quả mô hình hồi quy Pooled OLS sử dụng biến giả ngành
• 4.3.2. Kết quả mô hình hồi quy tác động cố định (FEM)
• 4.3.3. Kết quả mô hình hồi quy tác động ngẫu nhiên (REM)
• 4.3.4. Kiểm định lựa chọn mô hình phù hợp
• 4.4. Thảo luận kết quả
• 4.4.1. Kiểm định đa cộng tuyến
• 4.4.2. Kiểm định hiện tượng phương sai thay đổi
• 4.4.3. Kiểm định hiện tượng tự tương quan
• 4.4.4. Tổng hợp kết quả kiểm định
• 4.5. Kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• 5.1. Một số đề xuất
• 5.2. Hạn chế của nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Quyết định nắm giữ tiền mặt

Quyết định nắm giữ tiền mặt là một yếu tố quan trọng trong quản lý tài chính của doanh nghiệp. Tiền mặt không chỉ đảm bảo khả năng thanh toán mà còn là công cụ để doanh nghiệp đối phó với các rủi ro tài chính. Theo lý thuyết chi phí đánh đổi, doanh nghiệp cần cân bằng giữa lợi ích và chi phí của việc nắm giữ tiền mặt. Lợi ích bao gồm khả năng thanh toán nhanh chóng và giảm rủi ro thiếu hụt vốn, trong khi chi phí là chi phí cơ hội của việc không đầu tư số tiền đó vào các dự án sinh lời. Nghiên cứu chỉ ra rằng, các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam thường duy trì tỷ lệ tiền mặt trung bình khoảng 10.2%, cao hơn so với các doanh nghiệp tại Mỹ (8.1%) và tương đương với các doanh nghiệp tại Anh (10.3%).

1.1. Tầm quan trọng của tiền mặt

Tiền mặt được coi là mạch máu của doanh nghiệp, đảm bảo hoạt động liên tục và ổn định. Nghiên cứu cho thấy, nhiều doanh nghiệp đã phá sản do không đủ tiền mặt để thanh toán các khoản nợ đến hạn. Do đó, việc nắm giữ tiền mặt hợp lý giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro thanh khoản và duy trì hoạt động kinh doanh hiệu quả.

1.2. Chi phí cơ hội của việc nắm giữ tiền mặt

Việc nắm giữ tiền mặt quá nhiều có thể dẫn đến chi phí cơ hội cao, đặc biệt khi tỷ suất sinh lợi của các dự án đầu tư cao hơn chi phí sử dụng vốn. Nghiên cứu chỉ ra rằng, các nhà quản trị có thể sử dụng tiền mặt để đầu tư vào các dự án kém hiệu quả, gây lãng phí nguồn lực và giảm giá trị doanh nghiệp.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định nắm giữ tiền mặt

Nghiên cứu xác định các yếu tố chính ảnh hưởng đến quyết định nắm giữ tiền mặt của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Các yếu tố này bao gồm dòng tiền, tính thanh khoản, đòn bẩy tài chính, tốc độ tăng trưởng, quy mô doanh nghiệp, đầu tư vào tài sản cố định, và chi trả cổ tức. Kết quả nghiên cứu cho thấy, dòng tiền và tỷ lệ nắm giữ tiền mặt năm trước có tác động tích cực đến quyết định nắm giữ tiền mặt, trong khi tính thanh khoản và đầu tư vào tài sản cố định có tác động tiêu cực.

2.1. Dòng tiền và tính thanh khoản

Dòng tiền là yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến quyết định nắm giữ tiền mặt. Doanh nghiệp có dòng tiền mạnh thường duy trì mức tiền mặt cao để đảm bảo thanh khoản. Ngược lại, tính thanh khoản cao có thể làm giảm nhu cầu nắm giữ tiền mặt, vì doanh nghiệp có thể dễ dàng chuyển đổi tài sản thành tiền mặt khi cần.

2.2. Đòn bẩy tài chính và tốc độ tăng trưởng

Đòn bẩy tài chính và tốc độ tăng trưởng có tác động không rõ ràng đến quyết định nắm giữ tiền mặt. Một số nghiên cứu chỉ ra rằng, doanh nghiệp có đòn bẩy cao thường giữ ít tiền mặt để tránh rủi ro tài chính, trong khi doanh nghiệp tăng trưởng nhanh có thể cần nhiều tiền mặt để đầu tư vào các dự án mới.

III. Chiến lược đầu tư và quản lý tài chính

Chiến lược đầu tư và quản lý tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp cần cân nhắc giữa việc đầu tư vào các dự án sinh lời và duy trì một lượng tiền mặt đủ để đối phó với các rủi ro bất ngờ. Nghiên cứu chỉ ra rằng, các doanh nghiệp có chiến lược đầu tư hiệu quả thường duy trì mức tiền mặt hợp lý, đảm bảo khả năng thanh toán và tối đa hóa lợi nhuận.

3.1. Chiến lược đầu tư

Các doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược đầu tư phù hợp với mục tiêu dài hạn. Việc đầu tư vào các dự án có tỷ suất sinh lợi cao giúp tăng giá trị doanh nghiệp, nhưng cũng cần đảm bảo rủi ro ở mức chấp nhận được.

3.2. Quản lý tài chính hiệu quả

Quản lý tài chính hiệu quả giúp doanh nghiệp duy trì mức tiền mặt hợp lý, đảm bảo khả năng thanh toán và giảm thiểu rủi ro tài chính. Các nhà quản trị cần thường xuyên đánh giá tình hình tài chính và điều chỉnh chiến lược nắm giữ tiền mặt phù hợp với điều kiện thị trường.

IV. Tình hình kinh tế và thị trường

Tình hình kinh tế và thị trường có ảnh hưởng lớn đến quyết định nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp. Trong bối cảnh kinh tế bất ổn, các doanh nghiệp thường tăng cường nắm giữ tiền mặt để đối phó với các rủi ro bất ngờ. Ngược lại, trong thời kỳ kinh tế ổn định, doanh nghiệp có thể giảm mức tiền mặt để đầu tư vào các dự án sinh lời. Nghiên cứu chỉ ra rằng, các yếu tố vĩ mô như chính sách tiền tệ và tình hình thị trường cũng ảnh hưởng đến quyết định nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp.

4.1. Tác động của tình hình kinh tế

Trong thời kỳ kinh tế suy thoái, các doanh nghiệp thường tăng cường nắm giữ tiền mặt để đối phó với các rủi ro thanh khoản và giảm thiểu tác động tiêu cực từ thị trường.

4.2. Chính sách tiền tệ và thị trường

Chính sách tiền tệ của Chính phủ có thể ảnh hưởng đến quyết định nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp. Ví dụ, lãi suất thấp có thể khuyến khích doanh nghiệp giảm mức tiền mặt để đầu tư vào các dự án sinh lời.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tiền mặt là mạch máu của doanh nghiệp, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hoạt động và phát triển bền vững. Theo ước tính, tỷ lệ tiền mặt trung bình mà các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam nắm giữ trong giai đoạn 2011-2016 là khoảng 10.2%, cao hơn mức 8.1% của các công ty Mỹ và tương đương với 10.3% của các công ty Anh. Tuy nhiên, việc nắm giữ tiền mặt quá nhiều hoặc quá ít đều tiềm ẩn rủi ro, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn và khả năng thanh khoản của doanh nghiệp. Do đó, nghiên cứu các nhân tố tác động đến quyết định nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp là cần thiết để giúp các nhà quản trị tài chính đưa ra các quyết định hợp lý.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung phân tích các yếu tố tài chính như dòng tiền, tính thanh khoản, đòn bẩy tài chính, tốc độ tăng trưởng, quy mô công ty, chi trả cổ tức và đầu tư vào tài sản cố định ảnh hưởng đến tỷ lệ nắm giữ tiền mặt của các doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE và HNX trong giai đoạn 2011-2016. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 444 công ty với 2664 quan sát, loại trừ các định chế tài chính như ngân hàng, công ty chứng khoán và bảo hiểm do đặc thù khác biệt. Ý nghĩa nghiên cứu không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản trị tiền mặt mà còn cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà đầu tư và nhà quản lý trong việc đánh giá và ra quyết định tài chính.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên bốn học thuyết chính về nắm giữ tiền mặt:

• Học thuyết chi phí đánh đổi: Doanh nghiệp cân bằng giữa chi phí cơ hội của việc giữ tiền mặt và lợi ích thanh khoản để xác định mức tiền mặt tối ưu.
• Học thuyết trật tự phân hạng: Doanh nghiệp ưu tiên sử dụng nguồn vốn nội bộ, do đó tích lũy tiền mặt để giảm phụ thuộc vào nguồn vốn bên ngoài.
• Học thuyết đại diện: Nhà quản trị có thể giữ tiền mặt để tăng quyền kiểm soát và theo đuổi mục tiêu cá nhân, dẫn đến xung đột lợi ích với cổ đông.
• Học thuyết dòng tiền tự do: Tiền mặt được giữ lại để nhà quản trị có thể tự do đầu tư vào các dự án mà không cần sự chấp thuận của cổ đông.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu bao gồm tỷ lệ tiền mặt (tiền và tương đương tiền trên tổng tài sản), dòng tiền tự do, tính thanh khoản, đòn bẩy tài chính, tốc độ tăng trưởng doanh thu, quy mô công ty, đầu tư vào tài sản cố định và chi trả cổ tức.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu bảng gồm 2664 quan sát của 444 doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE và HNX trong giai đoạn 2011-2016. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán và các trang web chứng khoán uy tín.

Mô hình hồi quy được xây dựng dựa trên lý thuyết trật tự phân hạng, chi phí đánh đổi và dòng tiền tự do, bao gồm biến phụ thuộc là tỷ lệ tiền mặt và các biến độc lập như dòng tiền, tính thanh khoản, đòn bẩy, tốc độ tăng trưởng, quy mô, đầu tư tài sản cố định và chi trả cổ tức. Mô hình hồi quy dữ liệu bảng được ước lượng bằng ba phương pháp: Pooled OLS, Fixed Effect Model (FEM) và Random Effect Model (REM). Các kiểm định F và Hausman được sử dụng để lựa chọn mô hình phù hợp nhất. Để khắc phục các khuyết tật như đa cộng tuyến, phương sai thay đổi và tự tương quan, phương pháp hồi quy với sai số chuẩn Driscoll và Kraay được áp dụng nhằm đảm bảo kết quả ước lượng tối ưu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ tiền mặt trung bình của các doanh nghiệp niêm yết là khoảng 10.2%, cao hơn mức 8.1% của các công ty Mỹ và tương đương với 10.3% của các công ty Anh trong các nghiên cứu trước.

2. Ảnh hưởng tích cực có ý nghĩa thống kê của biến tỷ lệ tiền mặt năm trước và dòng tiền lên tỷ lệ tiền mặt hiện tại. Cụ thể, các công ty có tỷ lệ tiền mặt cao trong năm trước có xu hướng giữ tiền mặt cao hơn trong năm hiện tại, cho thấy tính ổn định trong chính sách quản trị tiền mặt.

3. Ảnh hưởng tiêu cực của tính thanh khoản và đầu tư vào tài sản cố định đến tỷ lệ tiền mặt. Doanh nghiệp có tài sản thanh khoản cao hoặc đầu tư nhiều vào tài sản cố định thường giữ ít tiền mặt hơn, do tài sản thanh khoản có thể thay thế tiền mặt và đầu tư tài sản cố định làm giảm lượng tiền mặt sẵn có.

4. Tác động không rõ ràng của đòn bẩy tài chính, tốc độ tăng trưởng và chi trả cổ tức đến quyết định nắm giữ tiền mặt, với các hệ số hồi quy không có ý nghĩa thống kê rõ ràng trong mẫu nghiên cứu.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các lý thuyết kinh tế và các nghiên cứu thực nghiệm trước đây như của Opler et al. (1999), Ferreira và Vilela (2004), Ozkan và Ozkan (2004). Việc tỷ lệ tiền mặt năm trước ảnh hưởng mạnh đến tỷ lệ tiền mặt hiện tại phản ánh tính liên tục trong chính sách quản trị tiền mặt của doanh nghiệp. Dòng tiền dương giúp doanh nghiệp có nguồn lực tài chính nội bộ, từ đó tăng khả năng giữ tiền mặt để phòng ngừa rủi ro và tận dụng cơ hội đầu tư.

Mối quan hệ nghịch biến giữa tính thanh khoản và tiền mặt cho thấy doanh nghiệp ưu tiên sử dụng tài sản thanh khoản thay thế cho tiền mặt nhằm tối ưu hóa chi phí cơ hội. Đầu tư vào tài sản cố định làm giảm lượng tiền mặt do nguồn lực tài chính bị phân bổ cho các tài sản dài hạn.

Việc đòn bẩy tài chính, tốc độ tăng trưởng và chi trả cổ tức không có tác động rõ ràng có thể do đặc thù thị trường Việt Nam và các yếu tố thể chế chưa hoàn thiện, dẫn đến sự khác biệt so với các thị trường phát triển. Kết quả này cũng được minh họa qua các biểu đồ hồi quy và bảng ma trận tương quan, cho thấy mức độ ảnh hưởng và mối quan hệ giữa các biến.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý dòng tiền: Do dòng tiền có tác động tích cực đến việc giữ tiền mặt, doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống quản lý dòng tiền hiệu quả nhằm đảm bảo nguồn lực tài chính ổn định, giảm thiểu rủi ro thanh khoản. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Ban tài chính doanh nghiệp.

2. Tối ưu hóa cấu trúc tài sản thanh khoản: Doanh nghiệp nên cân đối giữa tiền mặt và các tài sản thanh khoản khác để giảm chi phí cơ hội, đồng thời đảm bảo khả năng thanh khoản cần thiết. Thời gian thực hiện: 1 năm; Chủ thể: Ban quản trị và bộ phận kế toán.

3. Kiểm soát đầu tư vào tài sản cố định hợp lý: Đầu tư tài sản cố định cần được hoạch định kỹ lưỡng để không làm giảm quá mức lượng tiền mặt, tránh ảnh hưởng đến khả năng thanh toán ngắn hạn. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Ban đầu tư và tài chính.

4. Xây dựng chính sách chi trả cổ tức linh hoạt: Mặc dù chi trả cổ tức không ảnh hưởng rõ ràng đến tiền mặt, doanh nghiệp nên cân nhắc chính sách cổ tức phù hợp nhằm duy trì sự cân bằng giữa lợi ích cổ đông và nhu cầu vốn lưu động. Thời gian thực hiện: hàng năm; Chủ thể: Hội đồng quản trị.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản trị tài chính doanh nghiệp: Giúp hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định nắm giữ tiền mặt, từ đó xây dựng chính sách quản lý vốn lưu động hiệu quả.

2. Nhà đầu tư và phân tích tài chính: Cung cấp cơ sở để đánh giá khả năng quản trị tài chính và sức khỏe thanh khoản của doanh nghiệp trước khi ra quyết định đầu tư.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành tài chính – ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu dữ liệu bảng và các mô hình hồi quy trong lĩnh vực tài chính doanh nghiệp.

4. Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Hỗ trợ trong việc xây dựng các chính sách phát triển thị trường vốn và nâng cao tính minh bạch, hiệu quả quản trị doanh nghiệp niêm yết.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tỷ lệ tiền mặt năm trước lại ảnh hưởng lớn đến tỷ lệ tiền mặt hiện tại?
   Doanh nghiệp thường duy trì chính sách quản trị tiền mặt ổn định để đảm bảo thanh khoản và phòng ngừa rủi ro, nên tỷ lệ tiền mặt năm trước là chỉ báo quan trọng cho quyết định hiện tại.

2. Dòng tiền có tác động như thế nào đến quyết định giữ tiền mặt?
   Dòng tiền dương giúp doanh nghiệp có nguồn lực nội bộ để giữ tiền mặt nhằm phục vụ hoạt động và đầu tư, giảm sự phụ thuộc vào nguồn vốn bên ngoài.

3. Tại sao đầu tư vào tài sản cố định lại làm giảm lượng tiền mặt?
   Đầu tư tài sản cố định chiếm dụng nguồn lực tài chính lớn, làm giảm lượng tiền mặt sẵn có trong doanh nghiệp.

4. Tính thanh khoản có thể thay thế tiền mặt không?
   Tài sản thanh khoản có thể dễ dàng chuyển đổi thành tiền mặt, do đó doanh nghiệp có thể giữ ít tiền mặt hơn nếu có tài sản thanh khoản cao.

5. Tại sao đòn bẩy tài chính không có tác động rõ ràng đến tiền mặt trong nghiên cứu này?
   Có thể do đặc thù thị trường Việt Nam và các yếu tố thể chế chưa hoàn thiện, khiến mối quan hệ giữa đòn bẩy và tiền mặt không rõ ràng như ở các thị trường phát triển.

Kết luận

• Tỷ lệ tiền mặt trung bình của các doanh nghiệp niêm yết Việt Nam là khoảng 10.2%, cao hơn mức trung bình của Mỹ và tương đương Anh.
• Tỷ lệ tiền mặt năm trước và dòng tiền có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến quyết định nắm giữ tiền mặt hiện tại.
• Tính thanh khoản và đầu tư vào tài sản cố định có ảnh hưởng tiêu cực đến lượng tiền mặt nắm giữ.
• Đòn bẩy tài chính, tốc độ tăng trưởng và chi trả cổ tức không có tác động rõ ràng trong mẫu nghiên cứu.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản trị và nhà đầu tư trong việc xây dựng chính sách quản lý tiền mặt hiệu quả.

Next steps: Các doanh nghiệp nên áp dụng các đề xuất quản lý dòng tiền, tối ưu hóa tài sản thanh khoản và kiểm soát đầu tư tài sản cố định để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Các nhà nghiên cứu có thể mở rộng nghiên cứu với dữ liệu cập nhật và các yếu tố thể chế để làm rõ hơn các tác động chưa rõ ràng.

Hành động ngay: Các nhà quản trị tài chính và nhà đầu tư nên xem xét kỹ các chỉ số tài chính liên quan đến tiền mặt trước khi ra quyết định nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 đã phan nao giới thiệu khái quát nội dung đề tài với tính cấp thiết của đề tài, mục tiêu nghiên cứu của đề tài. Trên cơ sở đó, đề tài xây dựng các câu hỏi nghiên cứu và thông qua các phương pháp kỹ thuật định lượng để tìm ra kết quả nghiên cứu. Trong chương 2 đề tài sẽ tiếp tục giới thiệu cơ sở lý thuyết về nắm giữ tiền mặt và các học thuyết liên quan. Nội dung chương sẽ được tách làm hai phần: phần đầu nêu ra cơ sở lý thuyết về quyết định nắm giữ tiền mặt và các học thuyết liên quan; phần thứ hai đề tài trích dẫn một số nghiên cứu thực nghiệm trước để mình chứng cho mối quan hệ giữa các chỉ số tài chính và quyết định nắm giữ tiền mặt, đông thời cũng làm cơ sở để xác định các biến nghiên cứu trong đề tài.1 Cơ sở lý thuyết về nắm giữ tiền mặt và các học thuyết liên quan Tiền mặt là một tài sản có tính thanh khoản cao nhất và là thước đo khả năng trả nợ của doanh nghiệp.

Nắm giữ tiền mặt là một vẫn dé quan trong của bất kỳ doanh nghiệp nào bởi vì nó cung cấp cho doanh nghiệp khả năng thanh khoản. Vì vậy, các doanh nghiệp có thể trả hết những nghĩa vụ nợ của họ đúng hạn thậm chí cả trong những khoảng thời gian khó khăn. Đề gia tăng sản lượng bán hàng và doanh thu, một doanh nghiệp cần xây dựng tiền mặt dự trữ bằng cách đảm bảo rằng thời gian của các dòng tiền có thể tạo nên vị thế tích cực của toàn bộ dòng tiền. Bởi vậy, tiền mặt là một nhân tố cần thiết cho phép doanh nghiệp tồn tại và thịnh vượng.

Trong các nghiên cứu tài chính, tiền mặt thường được định nghĩa là các khoản tiền mặt và các loại chứng khoán đầu tư ngắn hạn hoặc các khoản tương đương tiền. Các khoản tương đương tiền có đặc điểm là chúng có thể chuyên thành tiền mặt trong khoảng thời gian rất ngắn, bao gồm các loại chứng chỉ tiền gửi, tín phiếu kho bạc, hợp đồng mua lại và các quỹ thị trường tiền tệ. Chính vì vậy, nắm giữ tiền mặt có thê xác định từ quan điểm tài chính nắm giữ tiền mặt và các khoản tương đương tiền bởi doanh nghiệp (Pascal, 2005). Theo John Maynard Keynes, trong tác phâm kinh điển “Lý thuyết chung về nhân công, lợi ích và tiển ”, đã định nghĩa ba động cơ cho tính thanh khoản: động cơ đầu cơ, 8 động cơ dự phòng và động cơ giao dịch.

Theo đó, động cơ đầu cơ là nhu cầu nắm giữ tiền nhằm tận dụng được, ví dụ, mua bán mặc cả có thê tăng lên, lãi suất hấp dẫn, và (trong trường hợp của các công ty đa quốc gia) những biến động tỷ giá có lợi. Đối với hầu hết các công ty, khả năng vay dự trữ và các chứng khoán đầu tư ngắn hạn có thể được sử dụng để thỏa mãn động cơ này. Theo đó, có thê có động cơ đầu cơ đề duy trì thanh khoản, nhưng thực chất không nhất thiết nắm giữ tiền mặt. Hãy nghĩ theo cách này: nếu bạn có một thẻ tín dụng với hạn mức tín dụng rất lớn, thì có lẽ bạn có thê tận dụng bắt kỳ món hời bắt thường nào diễn ra mà không cần mang theo tiền mặt.

Điều này cũng đúng cho phạm vi nhỏ hơn là động cơ dự phòng. Động cơ dự phòng là nhu cầu một nguồn cung cấp an toàn để hoạt động như là một dự trữ tài chính. Một lần nữa, có thể là động cơ dự phòng để duy trì thanh khoản. Tuy nhiên, do giá trị của các công cụ thị trường tiền tệ tương đối ôn định và những công cụ như tín phiếu kho bạc có tính lỏng cao, nên không có nhu cầu thực sự để nắm giữ một lượng tiền đáng kể nhằm mục đích dự phòng.

Động cơ giao dịch là nhu cầu có tiền mặt trong tay đề chỉ trả hóa đơn. Các nhu cầu liên quan đến giao dịch xuất phát từ hoạt động chỉ tiêu và thu nợ thông thường của công ty. Chỉ tiêu tiền mặt bao gồm thanh toán tiền lương, các món nợ thương mại, thuế và cổ tức. Tiền mặt được thu từ việc bán sản phâm, bán tài sản và huy động vốn mới.

Dòng tiền vào (các khoản thu) và dòng tiền ra (các khoản chi) không hoàn toàn đồng nhất, và một vài mức độ năm giữ tiền mặt là cần thiết để đảm bảo. Khi hoạt động chuyên tiền điện tử và các hoạt động tốc độ cao khác, hay còn gọi là hệ thống thanh toán không giấy tờ tiếp tục phát triển, thì nhu cầu giao dịch tiền mặt vẫn tồn tại mà không bị biến mắt. Tuy nhiên, nếu điều này có diễn ra thì vẫn sẽ có nhu cầu về thanh khoản và nhu cầu đề quản lý nó hiệu qua (Stephen, 2008). Có bốn học thuyết quan trọng giải thích về mức độ nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp: 2.1 Học thuyết hoán đổi Theo học thuyết này, các doanh nghiệp chọn mức độ nắm giữ tiền mặt tối ưu bằng cách so sánh giữa chỉ phí và lợi ích nắm giữ tiền mặt.

Giả định rằng nhà quản lý tối da hóa tài sản của cô đông, họ sẽ lập nên cách nắm giữ tiền mặt sao cho lợi ích biên và chỉ 9 phí biên cân bằng với nhau. Theo Keynes (1936) nhận định, lợi ích của việc năm giữ tiền mặt vì động cơ chỉ phí giao dịch và động cơ phòng ngừa. Động cơ đầu tiên liên quan tới vấn đề tiết kiệm chi phí nhằm gia tăng vốn và nhu cầu thanh toán tài sản hiện có để chỉ trả. Động cơ thứ hai cho rằng doanh nghiệp có thể sử dụng khả năng thanh khoản dé huy động vốn cho các hoạt động và việc đầu tư khi các nguồn tài chính khác không có sẵn hoặc tốn kém chỉ phí.

Chi phí của việc nắm giữ tiền mặt chủ yếu là chi phí cơ hội của vốn đầu tư vào tài sản thanh khoản. Điểm quan trọng của học thuyết này là có một mức độ tối ưu về số dư tiền mặt cho các doanh nghiệp, trong đó các nhà quản lý quyết định về vẫn đề nắm giữ tiền mặt dựa trên phân tích giữa chỉ phí và lợi ích. Theo học thuyết này, để tối đa hóa tài sản của các cổ đông, số dư tiền mặt của doanh nghiệp phải được kiểm soát sao cho lợi ích biên gia tăng từ việc nắm giữ tiền mặt sẽ bằng với chỉ phí biên.2 Học thuyết trật tự phân hạng Học thuyết của Myers và Majluf (1984) lại cho rằng không có mức độ nắm giữ tiền mặt tối ưu, và tiền mặt chỉ hoạt động như là một vật đệm giữa lợi nhuận giữ lại và nhu cầu đầu tư. Ngoài ra, học thuyết này còn giả định rằng một hệ thống phân cấp tài chính được tuân theo bởi các công ty nhằm tối thiểu hóa chi phi do các thông tin bất cân xứng.

Ở trường hợp đầu tiên, các công ty thích tài trợ cho các khoản đầu tư của họ bằng nguồn vốn bên trong, sau đó sử dụng nợ và cuối cùng là vốn cỗ phần, bởi vì nợ có chỉ phí thông tin thấp hơn so với huy động vốn bằng cô phần. Kết quả là, xem xét thực tế rằng các nhà quản lý thích huy động vốn bằng nguồn bên trong hơn là nguồn bên ngoài, họ có xu hướng tích lũy tiền mặt để có thể cung cấp cho nhu cầu tài chính trong nội bộ ở giai đoạn đầu và không sử dụng nguồn vốn bên ngoài. Học thuyết về đại diện Học thuyết của Jensen (1986) cho rằng những nhà đầu tư cố hữu của các công ty có cơ hội đầu tư nghèo nàn có xu hướng giữ lại tiền mặt hơn là chỉ tiêu nó. Học thuyết đại diện gồm hai giả thiết khi hướng tới quyết định nắm giữ tiền mặt: giả thiết dòng tiền tự do và giả thiết giảm thiêu rủi ro.

Trong đó, lý thuyết dòng tiền tự do cho rằng nhà quản 10 lý thích nắm giữ tiền mặt hơn là chỉ trả cổ tức cho cô đông bởi vì nó giúp gia tăng mức độ tài sản mà họ kiểm soát và tính linh hoạt để theo đuôi mục tiêu riêng của họ. Giả thiết giảm thiêu rủi ro xem xét việc nắm giữ tiền mặt như là các khoản đầu tư phi rủi ro và chính vì vậy nhà đầu tư ngại rủi ro sẽ gia tăng việc nắm giữ tiền mặt để giảm thiêu ton thất do rủi ro của công ty, do đó, từ bỏ những dự án rủi ro có NPV dương. Học thuyết dòng tiền tự do Theo học thuyết dòng tiền tự do, chính sách chỉ trả cổ tức từ dòng tiền tự do dẫn tới xung đột về lợi ích giữa nhà quản trị và cô đông. Nhà quản trị thay vì dùng dòng tiền tự do dé chi trả cổ tức cho cô đông lại sử dụng khoản tiền này để đầu tư vào những dự án thâu tóm công ty khác, mở rộng công ty, nghiên cứu và phát triển hoặc đa dạng hóa các loại hình kinh doanh của công ty với lời hứa với các cô đông là nhằm mục đích gia tăng lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro cho công ty.

Tuy nhiên, đây chỉ là các biện pháp tăng quỹ tiền mặt đưới sự kiểm soát của các nhà quản trị, vì điều này cho phép họ tăng sức mạnh của mình và được tự do thực hiện dự án mới mà không cần một sự cho phép của các cô đông. Ủng hộ học thuyết dòng tiền tự do, Harford (1999) chứng tỏ rằng nắm giữ tiền mặt vượt mức dễ dẫn đến việc thâu tóm giảm giá trị. Tuy nhiên, Mikkelson và Partch (2003) lại cho rằng các doanh nghiệp với mức lợi nhuận giữ lại cao không gây nên thành quả hoạt động thấp.2 Các nghiên cứu trước Một số tác giả đã nghiên cứu tác động của nhiều yếu tô khác nhau ảnh hưởng đến việc nắm giữ tiền mặt của các doanh nghiệp từ nhiều góc độ và quy mô khác nhau. Sau đây là một số các nghiên cứu trước hữu ích đối với bài nghiên cứu này.1 Các công trình nghiên cứu trên thế giới Nghiên cứu của Kim và các cộng sự (1998) Nghiên cứu đầu tiên tác giả muốn đề cập tới là tác phâm “Các yếu tổ quyết định nắm giữ tài sản thanh khoản của doanh nghiệp: Lý thuyết và các bằng chứng” của Kim 11 và các cộng sự (1998).

Tác giả thực hiện nghiên cứu này nhằm cung cấp những lý thuyết cũng như những bằng chứng thực nghiệm về quyết định đầu tư vào những tài sản thanh khoản của công ty. Dữ liệu được sử dụng trong phân tích là dữ liệu dạng bảng của 915 công ty trong lĩnh vực công nghiệp tại Mỹ trong suốt thời gian từ năm 1975 tới năm 1994.