Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Tỷ Suất Sinh Lợi Của Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Khám phá các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi của ngân hàng thương mại Việt Nam trong bài luận văn chi tiết và phân tích sâu sắc.

• Tác giả: Nguyễn Trần Dũng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thanh Phong
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Tỷ Suất Sinh Lợi Của Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5.1. Phạm vi nghiên cứu về không gian
• 1.5.2. Phạm vi nghiên cứu về thời gian
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Kết cấu của luận văn
• 1.8. Ý nghĩa của đề tài nghiên cứu
• 1.8.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.8.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỶ SUẤT SINH LỢI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.1. Tỷ suất sinh lợi và các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi của ngân hàng
• 2.1.1. Tỷ suất sinh lợi của ngân hàng
• 2.1.1.1. Khái niệm
• 2.1.2. Các chỉ tiêu đo lường tỷ suất sinh lợi của ngân hàng
• 2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi của ngân hàng thương mại
• 2.2.1. Yếu tố thuộc về nội tại ngân hàng
• 2.2.2. Yếu tố kinh tế vĩ mô
• 2.3. Lược khảo các nghiên cứu thực nghiệm liên quan đến tỷ suất sinh lợi của ngân hàng
• 2.3.1. Nghiên cứu nước ngoài
• 2.3.2. Nghiên cứu trong nước
• 2.3.3. Tóm tắt các nghiên cứu trước đây
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.1.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.1.1.1. Biến phụ thuộc
• 3.1.1.2. Biến độc lập
• 3.1.1.3. Phương trình hồi quy
• 3.1.2. Quy trình nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 4.2. Kết quả mô hình nghiên cứu
• 4.2.1. Thống kê mô tả
• 4.2.2. Ma trận tương quan
• 4.2.3. Kết quả nghiên cứu
• 4.2.3.1. Kết quả mô hình nghiên cứu đối với ROA
• 4.2.3.2. Kết quả mô hình nghiên cứu đối với ROE
• 4.2.3.3. Tổng hợp kết quả nghiên cứu
• 4.3. Thảo luận kết quả
• 4.3.1. Quy mô ngân hàng
• 4.3.2. Quy mô vốn chủ sở hữu
• 4.3.3. Dư nợ cho vay
• 4.3.4. Quy mô tiền gửi
• 4.3.5. Tăng trưởng kinh tế
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Hàm ý chính sách
• 5.1.1. Đối với các nhà quản lý ngân hàng
• 5.1.2. Đối với các nhà hoạch định chính sách
• 5.2. Hạn chế của bài nghiên cứu và gợi ý hướng nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tỷ Suất Sinh Lợi Ngân Hàng Khái Niệm Đo Lường

Tỷ suất sinh lợi của ngân hàng là một tỷ số tài chính then chốt, đo lường khả năng sinh lợi trên các nguồn lực sử dụng. Nó thể hiện mối tương quan giữa thu nhập đạt được và các nguồn lực đầu tư, được biểu thị bằng tỷ lệ phần trăm. Tỷ suất sinh lợi không chỉ phản ánh kết quả kinh doanh mà còn đánh giá chất lượng hoạt động so với quy mô ngân hàng. Đây là thước đo quan trọng để so sánh hiệu quả giữa các ngân hàng và các tổ chức tín dụng khác, đồng thời đánh giá khả năng thành công. Tỷ suất sinh lợi giúp nhà quản trị đánh giá kỹ năng quản lý, khả năng xoay sở trước biến động kinh tế và là động lực để hoạch định chiến lược kinh doanh. Đồng thời, nó thể hiện sức mạnh tài chính dài hạn của ngân hàng thông qua kết quả kinh doanh và bảng cân đối kế toán. Từ đó có những quyết định đầu tư đúng đắn, lâu dài cho các NHTM Việt Nam.

1.1. Phân Tích Chi Tiết Về Khái Niệm Tỷ Suất Sinh Lợi NHTM

Tỷ suất sinh lợi, hay hiệu quả sinh lời, là một chỉ số quan trọng giúp đánh giá mức độ hiệu quả trong việc sử dụng nguồn vốn của ngân hàng để tạo ra lợi nhuận. Nó không chỉ đơn thuần là con số lợi nhuận, mà còn phản ánh cách ngân hàng quản lý và sử dụng các nguồn lực của mình. Theo đó, tỷ suất sinh lời giúp các nhà đầu tư và quản lý ngân hàng đánh giá được khả năng sinh lời của ngân hàng so với các ngân hàng khác, hoặc so với chính ngân hàng trong các giai đoạn khác nhau. Việc theo dõi và phân tích tỷ suất sinh lời giúp ngân hàng có thể đưa ra các quyết định kinh doanh sáng suốt hơn, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động và tăng trưởng bền vững.

1.2. Các Chỉ Tiêu Chính Đo Lường Tỷ Suất Sinh Lợi Ngân Hàng

Có nhiều chỉ tiêu để đo lường tỷ suất sinh lợi, nhưng hai chỉ tiêu quan trọng nhất là ROA (Return on Assets) và ROE (Return on Equity). ROA đo lường khả năng sinh lời trên tổng tài sản, cho biết ngân hàng sử dụng tài sản hiệu quả như thế nào để tạo ra lợi nhuận. ROE đo lường khả năng sinh lời trên vốn chủ sở hữu, cho biết lợi nhuận mà các cổ đông nhận được trên mỗi đồng vốn đầu tư. Cả hai chỉ tiêu đều quan trọng và cung cấp những góc nhìn khác nhau về hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Việc phân tích cả ROA và ROE giúp có cái nhìn toàn diện về khả năng sinh lời của ngân hàng và đưa ra các quyết định đầu tư chính xác hơn.

II. ROA ROE Ngân Hàng Ý Nghĩa và Ứng Dụng Trong Phân Tích

Hai chỉ số ROA và ROE có vai trò quan trọng trong việc đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng. ROA cho thấy khả năng quản lý tài sản của ngân hàng và tạo ra lợi nhuận. ROA cao chứng tỏ ngân hàng sử dụng tài sản hiệu quả, tạo ra nhiều lợi nhuận trên mỗi đồng tài sản. ROE phản ánh lợi nhuận mà ngân hàng tạo ra trên mỗi đồng vốn chủ sở hữu. ROE cao cho thấy ngân hàng đang sử dụng vốn chủ sở hữu hiệu quả, mang lại lợi nhuận tốt cho các cổ đông. Các nhà đầu tư và nhà quản lý ngân hàng sử dụng hai chỉ số này để đánh giá hiệu quả hoạt động, đưa ra quyết định đầu tư và quản lý rủi ro. Theo tài liệu gốc, hiện nay tỷ suất sinh lợi trên vốn chủ sở hữu và tỷ suất sinh lợi trên tổng tài sản bình quân của ngân hàng Việt Nam thấp hơn so với cùng ngành ở các nước và trong khu vực (ROE < 15%, ROA < 1%).

2.1. ROA Ngân Hàng Thương Mại Đánh Giá Hiệu Quả Quản Lý Tài Sản

ROA (Return on Assets) là chỉ tiêu đánh giá hiệu quả quản lý của ngân hàng, nó chỉ ra khả năng trong quá trình chuyển tài sản của ngân hàng thành thu nhập ròng. ROA cung cấp cho các nhà đầu tư thông tin về khoản lãi được tạo ra từ lượng tài sản của ngân hàng. Đây là chỉ tiêu được sử dụng trong hầu hết các bài nghiên cứu đo lường khả năng sinh lợi của các ngân hàng. ROA thể hiện khả năng của ngân hàng trong việc sử dụng các tài sản để tạo ra lợi nhuận. ROA càng cao thể hiện khả năng quản lý của Ban quản trị ngân hàng trong việc chuyển tài sản của ngân hàng thành lợi nhuận ròng, và cho thấy cơ cấu tài sản của ngân hàng hợp lý. Do đó, ROA càng cao thì khả năng sinh lợi của ngân hàng càng cao. Ngoài phụ thuộc vào các...

2.2. ROE Ngân Hàng Đánh Giá Khả Năng Sinh Lời Từ Vốn Chủ Sở Hữu

ROE (Return on Equity) là một thước đo hiệu quả kinh doanh của một công ty so với vốn chủ sở hữu. ROE thể hiện bao nhiêu lợi nhuận một công ty tạo ra bằng tiền mà các cổ đông đã đầu tư. Nói cách khác, tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu cho thấy khả năng tạo ra lợi nhuận từ mỗi đô la vốn cổ phần của công ty. Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) đặc biệt hữu ích khi so sánh hiệu quả hoạt động của các công ty trong cùng một ngành. Giống như các tỷ lệ tài chính khác, điều quan trọng là phải so sánh ROE của một công ty với các đối thủ cạnh tranh của nó thay vì xem xét nó trên cơ sở độc lập. ROE càng cao thì càng tốt - đặc biệt là khi so sánh với các công ty ngang hàng.

2.3. So Sánh Phân Tích ROA và ROE Góc Nhìn Toàn Diện

Trong khi ROA đo lường khả năng của một công ty trong việc tạo ra lợi nhuận từ tài sản của mình thì ROE đo lường khả năng của một công ty trong việc tạo ra lợi nhuận từ vốn chủ sở hữu của nó. Cả hai chỉ số này đều được các nhà đầu tư sử dụng rộng rãi để đánh giá sức khỏe tài chính của một công ty, nhưng chúng cung cấp những quan điểm hơi khác nhau. Một công ty có ROA cao có nghĩa là đang tạo ra nhiều lợi nhuận từ tài sản của mình, trong khi một công ty có ROE cao có nghĩa là đang tạo ra nhiều lợi nhuận từ vốn chủ sở hữu của mình. Cả hai điều này đều là những điều tốt, nhưng điều quan trọng là phải hiểu sự khác biệt giữa hai chỉ số này trước khi đưa ra bất kỳ quyết định đầu tư nào. Ngân hàng có thể sử dụng cả 2 công cụ phân tích tài chính ngân hàng này để có những quyết định đầu tư đúng đắn.

III. Yếu Tố Nội Tại Ảnh Hưởng Tới Tỷ Suất Sinh Lợi Ngân Hàng

Các yếu tố nội tại bên trong ngân hàng có tác động trực tiếp đến tỷ suất sinh lợi. Quy mô ngân hàng, thể hiện qua tổng tài sản, có thể tạo lợi thế kinh tế nhờ quy mô, giảm chi phí và tăng lợi nhuận. Vốn chủ sở hữu lớn mạnh giúp ngân hàng có khả năng hấp thụ rủi ro tốt hơn, tăng cường uy tín và mở rộng hoạt động. Tăng trưởng tín dụng hợp lý giúp tăng thu nhập từ lãi, nhưng cần quản lý rủi ro tín dụng chặt chẽ để tránh nợ xấu. Hiệu quả hoạt động thể hiện qua CIR (Cost-to-Income Ratio) cũng là yếu tố quan trọng. Các yếu tố này phối hợp sẽ tạo ra hiệu quả hoạt động tối ưu, từ đó thúc đẩy tỷ suất sinh lợi.

3.1. Tác Động Của Quy Mô Ngân Hàng Đến Tỷ Suất Sinh Lợi ROA ROE

Quy mô của ngân hàng, thường được đo bằng tổng tài sản, có thể ảnh hưởng đáng kể đến tỷ suất sinh lợi. Các ngân hàng lớn hơn có thể hưởng lợi từ hiệu quả kinh tế nhờ quy mô, giảm chi phí hoạt động trên mỗi đơn vị tài sản và tăng hiệu quả quản lý chi phí. Tuy nhiên, quy mô lớn cũng có thể dẫn đến các vấn đề quản lý phức tạp hơn và khó khăn trong việc kiểm soát rủi ro. Do đó, mối quan hệ giữa quy mô và tỷ suất sinh lợi có thể không tuyến tính và phụ thuộc vào khả năng quản lý của ngân hàng.

3.2. Vốn Chủ Sở Hữu Ảnh Hưởng Đến Khả Năng Sinh Lợi Ngân Hàng

Vốn chủ sở hữu đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sự ổn định và khả năng sinh lời của ngân hàng. Một ngân hàng có vốn chủ sở hữu mạnh mẽ có khả năng hấp thụ các khoản lỗ và rủi ro tốt hơn, đồng thời tăng cường uy tín và khả năng tiếp cận vốn. Vốn chủ sở hữu cao cũng cho phép ngân hàng mở rộng hoạt động tín dụng và đầu tư, từ đó tạo ra lợi nhuận lớn hơn. Do đó, vốn chủ sở hữu là một yếu tố then chốt ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi của ngân hàng và cần được quản lý một cách cẩn thận.

3.3. Tăng Trưởng Tín Dụng và Rủi Ro Ảnh Hưởng Đến ROA ROE

Tăng trưởng tín dụng là một động lực quan trọng để tăng thu nhập của ngân hàng, nhưng cũng đi kèm với rủi ro gia tăng. Việc mở rộng tín dụng quá nhanh hoặc cho vay vào các lĩnh vực rủi ro cao có thể dẫn đến nợ xấu gia tăng và làm giảm tỷ suất sinh lợi. Do đó, ngân hàng cần có chính sách tín dụng cẩn thận, đánh giá rủi ro tín dụng một cách chính xác và quản lý nợ xấu hiệu quả để đảm bảo tăng trưởng tín dụng bền vững và không ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng sinh lời. Quản trị rủi ro tín dụng tốt là một phần không thể thiếu trong quá trình này.

IV. Yếu Tố Vĩ Mô Tác Động Đến Tỷ Suất Sinh Lợi Ngân Hàng

Các yếu tố kinh tế vĩ mô như tăng trưởng GDP, lạm phát, lãi suất thị trường, và chính sách tiền tệ có ảnh hưởng lớn đến hoạt động của ngân hàng. Tăng trưởng GDP thúc đẩy nhu cầu tín dụng và tăng thu nhập của ngân hàng. Lạm phát có thể ảnh hưởng đến chi phí hoạt động và giá trị tài sản. Lãi suất thị trường tác động đến biên lãi ròng (NIM) và lợi nhuận từ hoạt động cho vay. Chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước cũng ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của ngân hàng thông qua các quy định về dự trữ bắt buộc, lãi suất tái cấp vốn, và các công cụ điều hành khác. Hiểu rõ và ứng phó linh hoạt với các yếu tố vĩ mô là chìa khóa để duy trì tính sinh lời.

4.1. Tăng Trưởng GDP Động Lực Tăng Trưởng Tỷ Suất Sinh Lợi NHTM

Tăng trưởng GDP thường đi đôi với sự gia tăng nhu cầu tín dụng từ các doanh nghiệp và cá nhân. Khi nền kinh tế phát triển, các doanh nghiệp có xu hướng mở rộng sản xuất và đầu tư, trong khi người tiêu dùng tăng cường chi tiêu. Điều này tạo ra cơ hội cho ngân hàng tăng cường hoạt động cho vay và thu nhập từ lãi. Do đó, tăng trưởng GDP có thể được xem là một động lực quan trọng thúc đẩy tỷ suất sinh lợi của ngân hàng, đặc biệt là trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang phát triển.

4.2. Lạm Phát và Ảnh Hưởng Đến Hiệu Quả Sinh Lời Của Ngân Hàng

Lạm phát có thể tác động đến tỷ suất sinh lợi của ngân hàng theo nhiều cách khác nhau. Một mặt, lạm phát có thể làm tăng chi phí hoạt động của ngân hàng, từ đó làm giảm lợi nhuận. Mặt khác, lạm phát cũng có thể làm tăng giá trị tài sản của ngân hàng, đặc biệt là các khoản cho vay có lãi suất thả nổi. Do đó, tác động thực tế của lạm phát đến tỷ suất sinh lợi phụ thuộc vào mức độ lạm phát, cơ cấu tài sản và nợ của ngân hàng, và khả năng quản lý rủi ro lạm phát. Theo đó, lạm phát luôn là yếu tố cần quan tâm khi phân tích tài chính ngân hàng.

4.3. Lãi Suất Thị Trường Tác Động Đến NIM và Lợi Nhuận Ngân Hàng

Lãi suất thị trường có ảnh hưởng trực tiếp đến biên lãi ròng (NIM) của ngân hàng, là chênh lệch giữa lãi suất cho vay và lãi suất huy động. Khi lãi suất thị trường tăng, ngân hàng có thể tăng lãi suất cho vay, nhưng cũng phải tăng lãi suất huy động để thu hút tiền gửi. Nếu ngân hàng không thể chuyển hoàn toàn chi phí lãi suất tăng lên cho người vay, NIM sẽ giảm và lợi nhuận sẽ bị ảnh hưởng tiêu cực. Do đó, ngân hàng cần quản lý lãi suất một cách hiệu quả để duy trì NIM ổn định và đảm bảo hiệu quả sinh lời.

V. Phân Tích Nghiên Cứu Thực Nghiệm Về Tỷ Suất Sinh Lợi Ngân Hàng

Nhiều nghiên cứu thực nghiệm đã được thực hiện để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi của ngân hàng, bao gồm cả các yếu tố nội tại và yếu tố vĩ mô. Các nghiên cứu này sử dụng các phương pháp phân tích khác nhau, như hồi quy tuyến tính, phân tích dữ liệu bảng, và mô hình hóa cấu trúc. Kết quả của các nghiên cứu này thường khác nhau tùy thuộc vào mẫu dữ liệu, phương pháp phân tích, và bối cảnh kinh tế. Tuy nhiên, các nghiên cứu này cung cấp những bằng chứng quan trọng để hiểu rõ hơn về các yếu tố quyết định tính sinh lời của ngân hàng và giúp các nhà quản lý ngân hàng đưa ra các quyết định kinh doanh hiệu quả hơn.

5.1. Tổng Quan Các Nghiên Cứu Nước Ngoài Về Yếu Tố Ảnh Hưởng ROA ROE

Các nghiên cứu quốc tế đã chỉ ra rằng các yếu tố như quy mô ngân hàng, vốn chủ sở hữu, hiệu quả hoạt động, chất lượng tài sản, và môi trường kinh tế vĩ mô có ảnh hưởng đáng kể đến tỷ suất sinh lợi của ngân hàng. Một số nghiên cứu tập trung vào tác động của quy định và giám sát ngân hàng đến khả năng sinh lời, trong khi các nghiên cứu khác xem xét vai trò của công nghệ và đổi mới trong việc cải thiện hiệu quả hoạt động và tăng tỷ suất sinh lợi.

5.2. Lược Khảo Các Nghiên Cứu Trong Nước Về Tỷ Suất Sinh Lợi NHTM

Các nghiên cứu trong nước thường tập trung vào phân tích các yếu tố đặc thù của hệ thống ngân hàng Việt Nam, như tác động của tái cơ cấu ngân hàng, chính sách tiền tệ, và cạnh tranh ngân hàng đến khả năng sinh lời. Một số nghiên cứu xem xét tác động của nợ xấu và quản lý rủi ro tín dụng đến ROA và ROE, trong khi các nghiên cứu khác tập trung vào vai trò của quản trị doanh nghiệp và minh bạch thông tin trong việc cải thiện hiệu quả hoạt động.

VI. Kết Luận Hàm Ý Chính Sách Nâng Cao Tỷ Suất Sinh Lợi

Nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi của ngân hàng có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh hệ thống ngân hàng Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức. Kết quả nghiên cứu có thể cung cấp những hàm ý chính sách quan trọng cho các nhà quản lý ngân hàng và các nhà hoạch định chính sách. Các nhà quản lý ngân hàng có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để đưa ra các quyết định kinh doanh hiệu quả hơn, tập trung vào các yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến khả năng sinh lời. Các nhà hoạch định chính sách có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chính sách hỗ trợ sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng và đảm bảo sự ổn định tài chính.

6.1. Hàm Ý Chính Sách Cho Nhà Quản Lý Ngân Hàng Việt Nam

Các nhà quản lý ngân hàng nên tập trung vào việc cải thiện hiệu quả hoạt động, quản lý rủi ro tín dụng, và tăng cường vốn chủ sở hữu để nâng cao tỷ suất sinh lợi. Việc đầu tư vào công nghệ và đổi mới cũng có thể giúp ngân hàng cải thiện hiệu quả hoạt động và tăng khả năng cạnh tranh. Ngoài ra, các nhà quản lý ngân hàng cần theo dõi chặt chẽ các yếu tố kinh tế vĩ mô và điều chỉnh chiến lược kinh doanh một cách linh hoạt để ứng phó với các biến động.

6.2. Hàm Ý Chính Sách Cho Nhà Hoạch Định Chính Sách Tài Chính

Các nhà hoạch định chính sách nên tiếp tục thực hiện các chính sách hỗ trợ tái cơ cấu ngân hàng, tăng cường giám sát và quy định ngân hàng, và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho sự phát triển của hệ thống ngân hàng. Việc khuyến khích cạnh tranh lành mạnh và minh bạch thông tin cũng có thể giúp cải thiện hiệu quả hoạt động và tăng tính sinh lời của ngân hàng. Ngoài ra, các nhà hoạch định chính sách cần phối hợp chặt chẽ với Ngân hàng Nhà nước để điều hành chính sách tiền tệ một cách hiệu quả và ổn định kinh tế vĩ mô.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2009 - 2018, hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) Việt Nam trải qua nhiều biến động với sự thay đổi về số lượng và quy mô hoạt động. Theo số liệu thống kê, 25 ngân hàng thương mại được nghiên cứu đại diện cho hệ thống ngân hàng Việt Nam với đầy đủ các nhóm ngân hàng nhà nước và ngân hàng thương mại cổ phần. Tỷ suất sinh lợi (TSSL) của các ngân hàng được đo lường qua các chỉ số ROA (tỷ suất sinh lợi trên tổng tài sản) và ROE (tỷ suất sinh lợi trên vốn chủ sở hữu) có mức trung bình lần lượt là 0.82% và 8.92%, thấp hơn so với các nước trong khu vực. Vấn đề nghiên cứu tập trung vào việc xác định các yếu tố nội tại ngân hàng và các yếu tố kinh tế vĩ mô ảnh hưởng đến TSSL nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh của các NHTM Việt Nam.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là phân tích thực trạng hoạt động kinh doanh, xác định các yếu tố tác động đến TSSL, xây dựng mô hình hồi quy kiểm định các yếu tố này và đề xuất các hàm ý chính sách phù hợp. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 25 ngân hàng thương mại trong khoảng thời gian 10 năm từ 2009 đến 2018, sử dụng dữ liệu báo cáo tài chính và các chỉ số kinh tế vĩ mô như tốc độ tăng trưởng GDP và tỷ lệ lạm phát. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện ở việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm cập nhật, giúp các nhà quản trị và hoạch định chính sách có cơ sở khoa học để nâng cao tỷ suất sinh lợi, góp phần ổn định và phát triển hệ thống ngân hàng Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết chính về tỷ suất sinh lợi của ngân hàng thương mại:

1. Lý thuyết về tỷ suất sinh lợi (Profitability Theory): Tỷ suất sinh lợi được định nghĩa là tỷ số giữa lợi nhuận và các nguồn lực sử dụng, phản ánh hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Các chỉ số phổ biến gồm ROA và ROE, trong đó ROA đo lường khả năng sinh lợi trên tổng tài sản, còn ROE đo lường hiệu quả sử dụng vốn chủ sở hữu.

2. Lý thuyết về các yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận ngân hàng: Bao gồm các yếu tố nội tại như quy mô tổng tài sản (SIZE), quy mô vốn chủ sở hữu (CAPITAL), tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản (LOAN), tỷ lệ tiền gửi trên tổng tài sản (DEPOSITS), và các yếu tố kinh tế vĩ mô như tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) và tỷ lệ lạm phát (INF). Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên mô hình hồi quy của Sherish Gul và cộng sự (2011), tập trung vào ảnh hưởng của các biến này đến ROA và ROE.

Các khái niệm chính bao gồm:

• ROA (Return on Assets): Lợi nhuận ròng trên tổng tài sản, phản ánh hiệu quả quản lý tài sản.
• ROE (Return on Equity): Lợi nhuận ròng trên vốn chủ sở hữu, thể hiện hiệu quả sử dụng vốn của cổ đông.
• SIZE: Quy mô tổng tài sản, đại diện cho quy mô ngân hàng.
• CAPITAL: Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản, phản ánh mức độ an toàn vốn.
• LOAN: Tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản, thể hiện hoạt động tín dụng.
• DEPOSITS: Tỷ lệ tiền gửi trên tổng tài sản, phản ánh nguồn vốn huy động.
• GDP: Tốc độ tăng trưởng kinh tế, chỉ số kinh tế vĩ mô quan trọng.
• INF: Tỷ lệ lạm phát, ảnh hưởng đến chi phí và thu nhập của ngân hàng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp định tính và định lượng. Phương pháp định tính bao gồm tổng hợp, thống kê và so sánh dữ liệu thứ cấp để giải thích bổ sung cho kết quả định lượng. Phương pháp định lượng áp dụng các kỹ thuật hồi quy trên dữ liệu bảng (panel data) của 25 ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2009 - 2018 với tổng số 250 quan sát.

Các phương pháp phân tích hồi quy bao gồm:

• Pooled OLS (Bình phương nhỏ nhất gộp): Phân tích dữ liệu tổng hợp.
• Fixed Effects Model (FEM): Hồi quy với hiệu ứng cố định, kiểm soát các yếu tố không quan sát được không đổi theo thời gian.
• Random Effects Model (REM): Hồi quy với hiệu ứng ngẫu nhiên, giả định các yếu tố không quan sát được là ngẫu nhiên.
• Feasible Generalized Least Squares (FGLS): Phương pháp bình phương bé nhất tổng quát khả thi, khắc phục hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan trong mô hình.

Cỡ mẫu gồm 25 ngân hàng với dữ liệu liên tục 10 năm, được chọn dựa trên tính đại diện và đầy đủ dữ liệu. Quy trình nghiên cứu gồm thống kê mô tả, phân tích ma trận tương quan, hồi quy và kiểm định các giả thiết mô hình như đa cộng tuyến, phương sai thay đổi, tự tương quan để lựa chọn mô hình phù hợp và đảm bảo tính chính xác của kết quả.

Phương trình hồi quy tổng quát được xây dựng như sau:

$$ Y_{it} = \beta_0 + \beta_1 SIZE_{it} + \beta_2 CAPITAL_{it} + \beta_3 LOAN_{it} + \beta_4 DEPOSITS_{it} + \beta_5 GDP_{it} + \beta_6 INF_{it} + \varepsilon_{it} $$

Trong đó, $Y_{it}$ đại diện cho ROA hoặc ROE của ngân hàng $i$ tại thời điểm $t$.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của quy mô vốn chủ sở hữu (CAPITAL):

   • CAPITAL có tác động cùng chiều và có ý nghĩa thống kê ở mức 1% đối với ROA, với hệ số hồi quy khoảng 0.03.
   • Điều này cho thấy khi tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản tăng 1%, ROA tăng khoảng 0.03%, phản ánh vốn chủ sở hữu là yếu tố quan trọng nâng cao khả năng sinh lợi.

2. Ảnh hưởng của quy mô ngân hàng (SIZE):

   • SIZE tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê ở mức 5% đối với ROA và ROE.
   • Mức tăng 1% trong quy mô tổng tài sản làm tăng ROA khoảng 0.01% và ROE khoảng 0.02%, cho thấy ngân hàng lớn hơn có lợi thế về quy mô kinh tế và hiệu quả hoạt động.

3. Tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản (LOAN):

   • LOAN có tác động cùng chiều và có ý nghĩa thống kê với ROA và ROE, với hệ số hồi quy lần lượt khoảng 0.02 và 0.015.
   • Điều này phản ánh hoạt động cho vay là nguồn thu nhập chính, góp phần tăng lợi nhuận ngân hàng.

4. Tỷ lệ tiền gửi trên tổng tài sản (DEPOSITS):

   • DEPOSITS tác động ngược chiều và có ý nghĩa thống kê với ROA, với hệ số khoảng -0.01.
   • Tỷ lệ tiền gửi cao làm tăng chi phí huy động vốn, từ đó giảm tỷ suất sinh lợi.

5. Tác động của yếu tố kinh tế vĩ mô:

   • Lạm phát (INF) có tác động cùng chiều và có ý nghĩa thống kê với ROA và ROE, hệ số khoảng 0.02, cho thấy lạm phát làm tăng thu nhập lãi danh nghĩa, nâng cao lợi nhuận.
   • Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) không có ý nghĩa thống kê rõ ràng trong mô hình hồi quy với ROA, nhưng có tác động tích cực với ROE.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy cả yếu tố nội tại ngân hàng và yếu tố kinh tế vĩ mô đều ảnh hưởng đáng kể đến tỷ suất sinh lợi của các NHTM Việt Nam. Quy mô vốn chủ sở hữu đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao khả năng sinh lợi, phù hợp với lý thuyết vốn an toàn và các nghiên cứu trước đây. Quy mô ngân hàng và tỷ lệ cho vay cũng góp phần tích cực, phản ánh hiệu quả hoạt động tín dụng và khai thác quy mô kinh tế.

Tỷ lệ tiền gửi có tác động tiêu cực đến ROA do chi phí huy động vốn tăng khi cạnh tranh giữa các ngân hàng gia tăng. Lạm phát làm tăng lợi nhuận thông qua việc điều chỉnh lãi suất, tuy nhiên nếu lạm phát không được dự báo chính xác có thể gây rủi ro cho ngân hàng.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả tương đồng với nghiên cứu của Sherish Gul và cộng sự (2011) về tác động tích cực của quy mô, vốn chủ sở hữu và lạm phát đến lợi nhuận ngân hàng. Tuy nhiên, sự khác biệt về tác động của GDP cho thấy đặc thù kinh tế Việt Nam và mức độ phát triển của hệ thống ngân hàng cần được xem xét kỹ hơn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tương quan giữa các biến SIZE, CAPITAL, LOAN, DEPOSITS với ROA và ROE, cũng như bảng hồi quy chi tiết thể hiện hệ số và mức ý nghĩa thống kê để minh họa rõ ràng các mối quan hệ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường vốn chủ sở hữu:
   Các ngân hàng cần chủ động tăng quy mô vốn chủ sở hữu để nâng cao khả năng sinh lợi và đảm bảo an toàn tài chính. Mục tiêu tăng vốn nên được thực hiện trong vòng 3-5 năm tới, do các nhà quản lý ngân hàng và cổ đông thực hiện.

2. Mở rộng quy mô hoạt động hợp lý:
   Khuyến khích các ngân hàng phát triển quy mô tổng tài sản thông qua mở rộng mạng lưới và đa dạng hóa sản phẩm tín dụng, nhằm tận dụng lợi thế quy mô kinh tế. Kế hoạch này nên được triển khai trong 2-4 năm, do ban lãnh đạo ngân hàng chủ trì.

3. Tối ưu hóa tỷ lệ cho vay:
   Cần kiểm soát chất lượng tín dụng và duy trì tỷ lệ cho vay hợp lý để tăng lợi nhuận mà không làm tăng rủi ro nợ xấu. Các biện pháp quản lý rủi ro tín dụng nên được thực hiện liên tục, do phòng quản lý rủi ro và ban điều hành ngân hàng.

4. Quản lý chi phí huy động vốn:
   Giảm áp lực chi phí tiền gửi bằng cách đa dạng hóa nguồn vốn và áp dụng các chính sách lãi suất cạnh tranh nhưng bền vững. Mục tiêu giảm tỷ lệ tiền gửi trên tổng tài sản trong 1-3 năm tới, do bộ phận tài chính và marketing ngân hàng thực hiện.

5. Theo dõi và dự báo biến động kinh tế vĩ mô:
   Các ngân hàng cần xây dựng hệ thống dự báo lạm phát và tăng trưởng kinh tế để điều chỉnh chính sách kinh doanh phù hợp, giảm thiểu rủi ro do biến động vĩ mô. Đây là nhiệm vụ của bộ phận phân tích kinh tế và chiến lược ngân hàng, thực hiện định kỳ hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản trị ngân hàng:
   Giúp hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận, từ đó xây dựng chiến lược kinh doanh và quản lý rủi ro hiệu quả, nâng cao khả năng cạnh tranh.

2. Nhà hoạch định chính sách tài chính - ngân hàng:
   Cung cấp cơ sở khoa học để thiết kế các chính sách hỗ trợ phát triển hệ thống ngân hàng bền vững, đảm bảo ổn định tài chính quốc gia.

3. Các nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng:
   Là tài liệu tham khảo quan trọng về mô hình nghiên cứu, phương pháp phân tích và kết quả thực nghiệm trong lĩnh vực ngân hàng Việt Nam.

4. Nhà đầu tư và cổ đông ngân hàng:
   Giúp đánh giá hiệu quả sử dụng vốn và tiềm năng sinh lợi của các ngân hàng, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ suất sinh lợi ROA và ROE khác nhau như thế nào?
   ROA đo lường lợi nhuận trên tổng tài sản, phản ánh hiệu quả sử dụng tài sản của ngân hàng. ROE đo lường lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu, thể hiện hiệu quả sử dụng vốn của cổ đông. Cả hai chỉ số đều quan trọng để đánh giá hiệu quả kinh doanh.

2. Tại sao vốn chủ sở hữu lại ảnh hưởng mạnh đến lợi nhuận ngân hàng?
   Vốn chủ sở hữu tạo nền tảng tài chính vững chắc, giúp ngân hàng mở rộng hoạt động, giảm rủi ro phá sản và tăng niềm tin của khách hàng, từ đó nâng cao lợi nhuận.

3. Lạm phát có tác động tích cực hay tiêu cực đến lợi nhuận ngân hàng?
   Lạm phát thường làm tăng thu nhập lãi danh nghĩa, giúp lợi nhuận ngân hàng tăng. Tuy nhiên, nếu lạm phát không được dự báo chính xác, chi phí có thể tăng nhanh hơn thu nhập, gây ảnh hưởng tiêu cực.

4. Tại sao tỷ lệ tiền gửi lại có tác động tiêu cực đến ROA?
   Tỷ lệ tiền gửi cao đồng nghĩa với chi phí huy động vốn tăng, làm giảm biên lợi nhuận của ngân hàng, từ đó ảnh hưởng tiêu cực đến ROA.

5. Mô hình hồi quy nào phù hợp nhất để phân tích dữ liệu ngân hàng?
   Mô hình Fixed Effects (FEM) phù hợp với ROA do kiểm soát được các yếu tố không quan sát được cố định theo thời gian, trong khi mô hình Random Effects (REM) phù hợp với ROE. Phương pháp FGLS được sử dụng để khắc phục hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan, đảm bảo kết quả chính xác.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định rõ các yếu tố nội tại ngân hàng (quy mô tổng tài sản, vốn chủ sở hữu, tỷ lệ cho vay, tỷ lệ tiền gửi) và yếu tố kinh tế vĩ mô (lạm phát, tăng trưởng GDP) ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi của các NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2009 - 2018.
• Vốn chủ sở hữu và quy mô ngân hàng là những yếu tố có tác động tích cực và mạnh mẽ nhất đến lợi nhuận ngân hàng.
• Tỷ lệ tiền gửi có ảnh hưởng tiêu cực đến ROA do chi phí huy động vốn tăng.
• Lạm phát có tác động tích cực đến lợi nhuận, trong khi tăng trưởng kinh tế có ảnh hưởng không đồng nhất giữa các chỉ số lợi nhuận.
• Các nhà quản trị và hoạch định chính sách cần tập trung vào việc tăng cường vốn chủ sở hữu, mở rộng quy mô hợp lý, kiểm soát chất lượng tín dụng và quản lý chi phí huy động vốn để nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 3-5 năm, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng các yếu tố ảnh hưởng khác như quản trị rủi ro, công nghệ và môi trường pháp lý.

Các nhà quản lý ngân hàng và nhà hoạch định chính sách nên áp dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chiến lược phát triển bền vững, đồng thời các nhà nghiên cứu có thể phát triển thêm các mô hình phân tích sâu hơn dựa trên dữ liệu cập nhật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu Chương 2: Tổng quan lý thuyết về các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi của ngân hàng thương mại Chương 3: Mô hình và phương pháp nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách.8 Ý nghĩa của đề tài nghiên cứu 1.1 Ý nghĩa khoa học Đề tài không đóng góp lý thuyết mới về mặt khoa học nhưng đã tổng hợp một cách hệ thống các lý thuyết về tỷ suất sinh lợi của NHTM để hình thành nên khung lý thuyết chặt chẽ cho đề tài nghiên cứu.2 Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu cung cấp bổ sung bằng chứng thực nghiệm các yếu tố tác động đến khả năng sinh lợi của NHTM, cập nhật số liệu của các NHTM Việt Nam đến năm 2018. Qua đó giúp cho các nhà nghiên cứu, các nhà quản trị ngân hàng tại Việt Nam có một bức tranh đầy đủ và toàn diện hơn về một phương pháp tiếp cận trong đo lường và đánh giá lợi nhuận của ngân hàng. Qua việc phân tích các yếu tố bên ngoài và các yếu tố nội tại, bài nghiên cứu sẽ cung cấp các thông tin hữu ích để các nhà quản trị ngân hàng có thể đưa ra những chính sách, những chiến lược kinh doanh hợp lý nhằm nâng cao lợi nhuận của các ngân hàng trong bối cảnh hiện nay. 6 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỶ SUẤT SINH LỢI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 2.1 Tỷ suất sinh lợi và các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi của ngân hàng 2.1 Tỷ suất sinh lợi của ngân hàng 2.1 Khái niệm Tỷ suất sinh lợi của ngân hàng là một tỷ số tài chính đo lường khả năng sinh lợi, liên quan đến lượng thu nhập đạt được với các nguồn lực sử dụng chúng, kết quả là một số tương đối trong đó tử số là các biến lợi nhuận còn mẫu số là các nguồn hình thành nên lợi nhuận.

Tỷ suất sinh lợi được tính bằng phần trăm, giúp đánh giá đúng đắn kết quả kinh doanh của ngân hàng hơn so với con số lợi nhuận tuyệt đối, đánh giá chất lượng công tác của ngân hàng dựa trên quy mô kinh doanh của ngân hàng. Tỷ suất sinh lợi là chỉ tiêu, thước đo đánh giá thành quả hoạt động của ngân hàng, thước đo cho phép so sánh giữa thành quả và rủi ro giữa ngân hàng với các tổ chức tín dụng khác và khả năng thành công của ngân hàng. Tỷ suất sinh lợi giúp các nhà quản trị đo lường hiệu quả ở các khía cạnh kỹ năng, xoay sở, khéo léo trước tình hình kinh tế và là động lực thúc đẩy nhà điều hành trong việc hoạch định các chiến lược, quyết định tài trợ, đầu tư, kinh doanh trong một giai đoạn. Tỷ suất sinh lợi cũng thể hiện sức mạnh tài chính dài hạn của ngân hàng được đánh giá thông qua kết quả hoạt động kinh doanh và bảng cân đối kế toán.2 Các chỉ tiêu đo lường tỷ suất sinh lợi của ngân hàng Vì lợi nhuận là số tuyệt đối nên nếu so sánh số tuyệt đối giữa các ngân hàng không cùng quy mô sẽ không chuẩn xác vì vậy phải dùng tỷ suất sinh lợi để so sánh trong trường hợp này.

Trong rất nhiều chỉ tiêu đo lường tỷ suất sinh lợi, tác giả chỉ tập trung hai chỉ tiêu chính sau:  Tỷ lệ thu nhập trên tổng tài sản (ROA) ROA = Lợi nhuận ròng/Tổng tài sản 7 ROA là chỉ tiêu đánh giá hiệu quả quản lý của ngân hàng, nó chỉ ra khả năng trong quá trình chuyển tài sản của ngân hàng thành thu nhập ròng. ROA cung cấp cho các nhà đầu tư thông tin về khoản lãi được tạo ra từ lượng tài sản của ngân hàng. Đây là chỉ tiêu được sử dụng trong hầu hết các bài nghiên cứu đo lường khả năng sinh lợi của các ngân hàng. ROA thể hiện khả năng của ngân hàng trong việc sử dụng các tài sản để tạo ra lợi nhuận.

ROA càng cao thể hiện khả năng quản lý của Ban quản trị ngân hàng trong việc chuyển tài sản của ngân hàng thành lợi nhuận ròng, và cho thấy cơ cấu tài sản của ngân hàng hợp lý. Do đó, ROA càng cao thì khả năng sinh lợi của ngân hàng càng cao. Ngoài phụ thuộc vào các yếu tố nội tại bên trong ngân hàng, ROA còn phụ thuộc vào những yếu tố vĩ mô. Mặc dù ROA không tính đến các yếu tố ngoại bảng ảnh hưởng đến hoạt động của ngân hàng nhưng ROA vẫn được xem là chỉ tiêu đo lường khả năng sinh lợi tốt nhất, do ROA không bị ảnh hưởng bởi sự tăng cao của nguồn vốn và ROA thể hiện khả năng tạo ra lợi nhuận của ngân hàng từ danh mục tài sản của chính ngân hàng đó.

 Tỷ lệ thu nhập trên vốn chủ sở hữu (ROE) ROE = Lợi nhuận ròng/Vốn chủ sở hữu ROE thể hiện 1 đồng vốn chủ sở hữu của ngân hàng sẽ mang về bao nhiêu đồng lợi nhuận trong một thời gian nhất định (thường là 1 năm). Do đó, ROE sẽ đánh giá lợi ích mà cổ đông (chủ sở hữu ngân hàng) có được từ nguồn vốn bỏ ra nên việc nghiên cứu ROE sẽ giúp ngân hàng đánh giá hiệu quả sử dụng vốn đầu tư của chính ngân hàng. ROE càng cao chứng tỏ ngân hàng sử dụng hiệu quả đồng vốn của cổ đông, cơ cấu nguồn vốn và sử dụng nguồn vốn của ngân hàng hợp lý và hiệu quả. Do đó, khi ROE càng cao thì cổ phiếu ngân hàng đó sẽ được đánh giá cao và thu hút các nhà đầu tư.

Các nhà điều hành ngân hàng luôn muốn tăng ROE để đáp ứng và làm hài lòng yêu cầu của cổ đông thông qua các biện pháp như quản trị rủi ro, kiểm soát nợ xấu,… ROA hay ROE đều đóng góp vào việc phân tích, đánh giá khả năng sinh lợi của ngân hàng. Mỗi chỉ số đều có những mặt ưu điểm và hạn chế riêng, có ý nghĩa khác 8 nhau nên việc đánh giá đồng thời hai chỉ số này sẽ giúp ta có một cái nhìn toàn diện về hiệu quả sử dụng vốn cũng như tài sản của ngân hàng.  Các chỉ số khác Ngoài hai chỉ số ROA và ROE, cũng có một chỉ số khác đánh giá TSSL của các NHTM như sau: + Tỷ suất sinh lợi trên thu nhập (ROS): ROS = Lợi nhuận ròng/Tổng thu nhập ROS phản ánh nếu ngân hàng thu được 100 đồng thu nhập thì có được bao nhiêu đồng lợi nhuận, phản ánh quan hệ giữa lợi nhuận ròng dành cho nhà đầu tư và thu nhập của ngân hàng. ROS phụ thuộc vào chiến lược, mục tiêu trong các giai đoạn của từng ngân hàng, nên ROS chủ yếu được dùng để đánh giá từng ngân hàng đối với mặt bằng trung bình của cả ngành.

+ Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (NIM): NIM được xác định bằng chênh lệch giữa tổng thu nhập từ lãi và tổng chi phí trả lãi trên cho tổng tài sản có sinh lời bình quân. Trong đó, tổng tài sản có sinh lời bình quân được xác định theo các khoản mục tiền gửi tại Ngân hàng nhà nước, các TCTD, cho vay khách hàng, cho vay các tổ chức tín dụng khác, chứng khoán đầu tư. Khi tỷ lệ thu nhập lãi cận biên này càng cao thì khả năng sinh lời của ngân hàng càng cao. Do đó, NIM cho thấy được khả năng của toàn thể cán bộ nhân viên ngân hàng cũng như năng lực quản trị, điều hành của Hội đồng quản trị trong việc duy trì tăng trưởng nguồn thu so với mức tăng trưởng chi phí.

Tuy nhiên, NIM vẫn chưa phải là một chỉ số tối ưu, toàn diện khi NIM vẫn còn một số hạn chế: thứ nhất đối với thu nhập thì NIM không tính đến thu nhập ngoài lãi và thu nhập từ phí dịch vụ, thứ hai đối với chi phí thì NIM không xét đến chi phí dự phòng rủi ro tín dụng, chi phí tài sản, chi phí nhân sự. + Tỷ lệ thu nhập ngoài lãi cận biên (NNIM): NNIM đo lường mức chênh lệch giữa nguồn thu ngoài lãi và chi phí ngoài lãi trên cho tài sản có sinh lời. Trong đó, nguồn thu ngoài lãi chủ yếu là nguồn thu phí 9 từ các dịch vụ với các chi phí ngoài lãi mà ngân hàng phải chịu (gồm tiền lương, chi phí sửa chữa, bảo hành thiết bị, và chi phí tổn thất tín dụng). + Tỷ lệ thu nhập trên vốn sử dụng (ROCE): Tỷ lệ thu nhập trên vốn sử dụng là chỉ số thể hiện khả năng thu lợi nhuận của ngân hàng dựa trên lượng vốn đã sử dụng, trong đó vốn sử dụng là phần chênh lệch giữa tổng tài sản và nợ ngắn hạn.

ROCE càng cao thì khả năng sinh lợi của ngân hàng càng cao (theo Gul, Irshad và Zaman, 2011). ROCE được tính toán theo công thức: Lợi nhuận trước thuế và lãi vay chia cho vốn sử dụng.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi của ngân hàng thương mại Tỷ suất sinh lợi là mục tiêu cuối cùng của các NHTM, bởi vậy việc gia tăng tỷ suất sinh lợi cho NHTM là điều rất cần thiết. Tuy nhiên, để gia tăng tỷ suất sinh lợi của NHTM, cần phải làm rõ được các yếu tố tác động đến tỷ suất sinh lợi của NHTM nhằm hạn chế những rủi ro làm giảm tỷ suất sinh lợi của NHTM, tạo cộng hưởng đối với những yếu tố ảnh hưởng có lợi đến tỷ suất sinh lợi của NHTM. Hiệu quả hoạt động của NHTM chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố chủ quan và yếu tố khách quan.

Các yếu tố chủ quan là yếu tố bên trong của ngân hàng được xác định bởi các quyết định và chính sách quản lý của ngân hàng như: quy mô ngân hàng, tỷ lệ cho vay, quy mô tiền gửi,…. Đồng thời, hiệu quả hoạt động của NHTM bị tác động bởi các yếu tố kinh tố vĩ mô. Trong các nghiên cứu trước đây, những yếu tố kinh tế vĩ mô thường được sử dụng là tốc độ tăng trưởng sản phẩm quốc nội hàng năm, tỷ lệ lạm phát. Trong luận văn, tác giả nghiên cứu hai nhóm yếu tố chính: nhóm yếu tố đặc trưng của NHTM và nhóm các yếu tố vĩ mô.

Trong nghiên cứu này tác giả không đề cập đến các yếu tố như: sự ổn định của hệ thống chính trị, môi trường đầu tư, môi trường pháp lý, năng lực quản trị điều hành của lãnh đạo NHTM, khả năng ứng dụng công nghệ và chất lượng nguồn nhân sự.1 Yếu tố thuộc về nội tại ngân hàng - Quy mô ngân hàng Hiện nay, trong hoạt động kinh doanh ngân hàng thì tổng tài sản được sử dụng như chỉ tiêu để đánh giá quy mô ngân hàng.