Chương 1 trình bày tổng quan về vương quốc Phù Nam. Chương 2 trình bày về tiểu quốc Na Phật Na. Chương 3 trình bày về tiểu quốc Chinh phục đầm lầy và chương 4 trình bày về tiểu quốc Cát Tiên. 4 - Bài viết “Phù Nam: Huyền thoại và những vấn đề lịch sử” của tác giả Vũ Đức Liêm (2017) đăng trong Tạp chí Nghiên cứu quốc tế.
Bài viết này lập luận rằng Phù Nam không thể là sản phẩm chiếm hữu, độc quyền của một quốc gia dân tộc nào cả. Thực tế, nó là một thực thể lịch sử đứng giữa các đường biên hiện đại ở hạ lưu Mekong mà một phần di sản của nó đã trở thành bộ phận không tách rời của nước Việt Nam. Thực tế lịch sử đó cần phải được tôn trọng. Lịch sử của Phù Nam cũng chính là một phần của lịch sử Việt Nam.
Ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ đến các vương quốc ở Đông Nam Á * Về ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ ở Indonesia, chúng tôi nhận thấy có các công trình như sau: - Công trình “Tìm hiểu văn hóa Indonesia” của nhóm tác giả Ngô Văn Doanh, Nguyễn Huy Hồng (1987). Công trình này trình bày văn hóa Indonesia qua các thời kỳ lịch sử. Qua những nội dung trình bày, các tác giả đã đưa ra những ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ chẳng hạn trong ngôn ngữ, văn học, tôn giáo, nghệ thuật,…. Những yếu tố ảnh hưởng Ấn Độ không bị mất đi hoàn toàn khi văn hóa Ả Rập – Islam giáo du nhập vào Indonesia.
Hay yếu tố ngoại lai này lồng ghép vào nhau và tạo nên sự đa dạng của văn hóa Indonesia. - Bài viết “Mandala Srivijaya” của tác giả Ngô Văn Doanh (2009) đăng trong Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á số 2/2009. Bài viết này trình bày về thể chế chính trị của vương quốc Srivijaya, một trong những vương quốc biển hùng mạnh của khu vực Đông Nam Á hải đảo. Thể chế chính trị ảnh hưởng từ văn hóa Ấn Độ, Mandala của Srivijaya có một số điểm khác so với các nơi khác.
Cũng nhờ vào sự khác biệt của thể chế chính trị này mà vương quốc Srivijaya tồn tại trong một thời gian dài, từ thế kỷ VII đến thế kỷ XIII nhà nước cổ đại Srivijaya đã ngự trị và khống chế công việc thương mại trên biển ở vùng Đông Nam Á. - Bài viết “Một số ảnh hưởng của Ấn Độ trong văn hóa Indonesia” của tác giả Nguyễn Thanh Tuấn (2013) đăng trong kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc tế “Mối quan hệ giữa Ấn Độ và Đông Nam Á – Sự cam kết chiến lược hay sự hội nhập khu vực”. Bài viết trình bày về quá trình du nhập văn hóa Ấn Độ vào Indonesia, Sự tiếp nhận văn hóa Ấn Độ của văn hóa Indonesia trên các lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo, văn hóa tổ chức xã hội, nghệ thuật, … - Luận văn cao học chuyên ngành Châu Á học “Dấu ấn Hindu giáo trong nghệ thuật và tín ngưỡng – tôn giáo Indonesia” của tác giả Hoàng Hải Hà (2017). Luận văn trình bày dấu ấn Hindu giáo trong nghệ thuật truyền thống như nghệ thuật tạo hình, ngôn từ và biểu diễn.
Bên cạnh đó, luận văn còn tìm dấu ấn của Hindu giáo trong tín ngưỡng bản địa, Phật giáo và Islam giáo ở Indonesia. * Về ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ ở các nước Đông Nam Á, chúng tôi nhận thấy có các công trình như sau: - Công trình “Văn hóa Đông Nam Á” của tác giả Mai Ngọc Chừ (1999). Công trình này trình bày văn hóa Đông Nam Á theo tiến trình lịch sử và theo các thành tố văn hóa. Trong tiến trình lịch sử, công trình đã đề cập đến các giai đoạn văn hóa Đông Nam Á, trong đó có các ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ đến văn hóa các nước Đông 5 Nam Á.
Các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa các nước Đông Nam Á rất đa dạng, chẳng hạn ngôn ngữ, văn học, tôn giáo, nghệ thuật, … - Công trình “Nghệ thuật Đông Nam Á” của nhóm tác giả Ngô Văn Doanh - Cao Xuân Phổ - Trần Thị Lý (2000). Trước hết, công trình này đề cập đến các giai đoạn nghệ thuật Đông Nam Á, kế đến trình bày nghệ thuật của từng nước một. Trong phần nghệ thuật các nước, tác giả đã tìm ra những ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ đến văn hóa các nước Đông Nam Á nhìn từ khía cạnh nghệ thuật tạo hình, trong đó nổi bật là kiến trúc và điêu khắc. Cuối cùng, công trình trình bày một số di tích nghệ thuật nổi tiếng ở khu vực Đông Nam Á.
- Bài viết “Dấu ấn cổ sơ của các xã hội Đông Nam Á” của tác giả Nguyễn Văn Kim (2008) đăng trong Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử. Trước hết, bài viết đề cập đến vấn đề lập quốc của các nước Đông Nam Á cổ đại như Văn Lang – Âu Lạc, Phù Nam, …. Quá trình dựng nước đều dựa vào huyền thoại. Thứ hai, khu vực Đông Nam Á có quan hệ qua lại với cả Ấn Độ và Trung Quốc nên đến thế kỷ IV-V, sau Phù Nam và cùng với Phù Nam ở Đông Nam Á đã hình thành nhiều vương quốc.
Có những vương quốc đã đạt đến mức độ “tập quyền” cao, có ảnh hưởng trên một không gian chính trị tương đối rộng lớn nhưng cũng có những vương quốc mới ở trình độ tạo lập, chưa thể đạt đến sự thống nhất. Nhưng đã tạo ra được một trong những đặc tính tiêu biểu của loại hình nhà nước mandala Đông Nam Á ảnh hưởng Ấn Độ. - Luận án tiến sĩ Văn hóa học “Hình tượng điêu khắc thần Vishnu và Shiva trong văn hóa Đông Nam Á” của tác giả Phan Anh Tú (2014). Luận án khảo cứu các sưu tập và hiện vật tiêu biểu có nguồn gốc từ các vương quốc cổ ở Việt Nam, Campuchia, Indonesia và Thái Lan.
Công trình miêu tả chi tiết, đầy đủ các chủ đề, khía cạnh liên quan đến thần Vishnu và Shiva dưới nhiều góc độ, những ảnh hưởng của hai vị thần này trong lịch sử nghệ thuật, văn hóa của các quốc gia Đông Nam Á. Đồng thời phân tích mối quan hệ giao lưu giữa các trung tâm văn hóa với nhau. Từ đó, tác giả nêu lên nhận định của mình nhằm làm sáng tỏ ý nghĩa văn hóa của hình tượng thần Vishnu và Shiva. Bên cạnh đó, tác giả cũng đã chỉ ra trong nghệ thuật Đông Nam Á, mối quan hệ giữa tượng Vishnu, Shiva với ngôi đền luôn gắn bó mật thiết, khắng khít và không thể tách rời nhau.
Ngoài yếu tố thẩm mỹ, tượng thần còn làm tăng thêm tính thiêng liêng cho ngôi đền, thể hiện chức năng giáo dục và củng cố niềm tin tôn giáo cho các tín đồ. Hiện nay đã có những công trình nghiên cứu về văn hóa tín ngưỡng và tôn giáo của người Chăm cả trong lịch sử lẫn đương đại, trong đó các công trình mang tính tổng quan có thể kể đến như: The Indianized States of Southeast Asia của học giả G. Coedès, xuất bản lần đầu tại Pháp năm 1965, thuật trình quá trình Ấn Độ hoá của các quốc gia Đông Nam Á trong lịch sử, bao gồm Champa; công trình Văn hóa cổ Champa của tác giả Ngô Văn Doanh, do Nxb. Văn hóa Dân tộc ấn hành năm 2002, trong đó Tiết 2 của chương III có bàn về tôn giáo Chămpa; hay công trình Văn hóa – Xã hội Chăm: Nghiên cứu và đối thoại của nhà nghiên cứu Inrasara, Nxb.
Văn học xuất bản năm 2003 có một bài viết trong Phần III. Về sáng tạo với tiêu đề “Shiva, ý nghĩa của phá hủy và ý hướng sáng tạo” có bàn về quan niệm tín ngưỡng tôn giáo của người Chăm; Công trình Người Chăm xưa và nay của tác giả Nguyễn Duy Hinh, Nxb. Từ điển Bách khoa xuất bản năm 2010, tiết 2 chương II có viết về chủ đề 6 “Dân tộc Chăm và tôn giáo”; một công trình nữa mà người viết bài phát hiện là của nhà nghiên cứu Sakaya mang tên Văn hóa Chăm – Nghiên cứu và phê bình do Nxb. Phụ nữ phát hành năm 2010, chương thứ III viết về tôn giáo của người Chăm.
Trên cơ sở kế thừa thành tựu và chọn lọc phát triển từ các công trình đã có, bài viết này mong muốn gợi một cái nhìn so sánh văn hóa và phát hiện những tương quan gắn với lịch sử giao lưu – tiếp biến giữa hai nền văn hóa Ấn Độ và Champa ở khía cạnh truyền bá và tiếp nhận Phật giáo Đại thừa, như một cống hiến nghiên cứu nhỏ bé với hy vọng gợi mở những công trình chuyên sâu hơn. Tình hình nghiên cứu ngoài nước 4. Lịch sử hình thành và phát triển các vương quốc ảnh hưởng Ấn Độ ở Đông Nam Á * Về các vương quốc ở Indonesia, chúng tôi nhận thấy có các công trình như sau: - Công trình “Ancient Indian Colonies in the far east, Vol. II Suvarnadvipa” của tác giả R.
Công trình này gồm 4 quyển trình bày về các vương quốc thời kỳ ảnh hưởng Hindu ở Indonesia. Quyển 1 trình bày về thời kỳ đầu của chủ nghĩa thuộc địa Hindu giáo, quyển 2 trình bày về đế chế Sailendra, quyển 3 trình bày về sự ra đời và suy sụp của các vương quốc Indo-Java, quyển 4 trình bày về sự sụp đổ của các vương quốc Hindu giáo ở Suvarnadvipa. - Công trình “Runtuhnya kerajaan Hindu-Jawa dan timbulnya negara-negara Islam di Nusantara” của tác giả Slamet Muljana (2005). Công trình này mô tả quá trình sụp đổ của vương quốc Majapahit là vương quốc lớn nhất trên đảo Java.
Sau gần 200 năm đứng uy nghi là vương quốc Ấn Độ giáo lâu đời nhất ở Java, Majapahit cuối cùng đã bị phá hủy, chôn vùi trong các mảnh vỡ lịch sử. Lỗ hổng của nó được kích hoạt bởi biến động chính trị - xã hội không thể tách rời khỏi vai trò của Wali Songo trong việc truyền bá đạo Hồi ở quần đảo này. Cuộc đấu tranh giành quyền lực và đấu tranh kinh tế cũng tô màu cho giai đoạn quan trọng nhất trong lịch sử của Pramod Indonesia hiện đại này. - Các công trình sách lịch sử Indonesia dành cho học học phổ thông ở Indonesia đều dành một chương đề cập đến cuộc sống của các vương quốc ảnh hưởng Hindu giáo – Phật giáo trên quần đảo Indonesia.
Các nội dung đề cập đến quá trình du nhập tôn giáo và văn hóa Ấn Độ vào Indonesia, các vương quốc Hindu giáo – Phật giáo ở Indonesia, đời sống xã hội vào thời các vương quốc Hindu giáo – Phật giáo, …. Chẳng hạn nhự công trình “Sejarah Indonesia kelas X” của Bộ Giáo dục và Văn hóa Cộng hòa Indonesia (2013), công trình “Cakrawala Sejarah untuk SMA / MA Kelas XI (Program Bahasa)” của tác giả Wardaya 2009, công trình “Sejarah SMA / MA Kls XI- Bahasa” của H. Purwanta và các tác giả, ….