Các nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu của các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam

Phân tích các yếu tố tác động đến nợ xấu của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam. Nghiên cứu chuyên sâu về tài chính, kinh tế lượng.

• Tác giả: Nguyễn Thị Loan
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Đình Hạc
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Các yếu tố ảnh hưởng đến nợ xấu của các Ngân hàng Thương mại cổ phần tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH ĐỊNH
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu tổng quát
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể
• 1.4. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.5. Đối tượng nghiên cứu
• 1.6. Phạm vi nghiên cứu
• 1.7. Phương pháp nghiên cứu
• 1.8. Đóng góp và điểm mới của Luận văn
• 1.9. Bố cục của đề tài
• 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ NỢ XẤU
• 2.1. Khái quát các loại rủi ro của ngân hàng thương mại
• 2.2. Rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại
• 2.2.1. Quan điểm về nợ xấu
• 2.2.2. Cách phân loại nợ
• 2.2.2.1. Phân loại nợ xấu trên thế giới
• 2.2.2.2. Phân loại nợ xấu tại Việt Nam
• 2.2.3. Nguyên nhân của nợ xấu
• 2.2.3.1. Nguyên nhân từ khía cạnh vĩ mô
• 2.2.3.2. Nguyên nhân từ khía cạnh vi mô
• 2.3. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 2.3.1. Lược khảo về các nghiên cứu có liên quan trên thế giới
• 2.3.2. Các nghiên cứu tại Việt Nam
• 2.3.3. Khoảng trống nghiên cứu
• 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 3.3. Phương pháp đo lường các biến
• 3.3.1. Biến phụ thuộc
• 3.4. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.6. Chọn mẫu và thu thập dữ liệu
• 3.7. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng nợ xấu tại các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2012–2022
• 4.2. Thống kê mô tả các dữ liệu của nghiên cứu
• 4.3. Kết quả ước lượng Bayes
• 4.4. Kiểm định 04 mô hình
• 4.4.1. Mô hình 1: Hồi quy tuyến tính Bayes sử dụng tiên nghiệm mặc định
• 4.4.2. Mô hình 2: Hồi quy tuyến tính Bayes sử dụng blocking
• 4.4.3. Mô hình 3: Thông tin tiên nghiệm của các tham số có phân phối chuẩn
• 4.4.4. Mô hình 4: Hồi quy tuyến tính Bayes sử dụng tiên nghiệm đa thức zellners
• 4.5. Lựa chọn mô hình
• 4.6. Tiêu chuẩn thông tin Bayes
• 4.7. Kiểm định mô hình Bayes
• 4.8. Kiểm định hội tụ của chuỗi MCMC đối với mô hình 2
• 4.9. Kiểm định hội tụ theo phương pháp lấy mẫu MCMC
• 4.10. Kết quả thu được
• 4.11. Thảo luận kết quả nghiên cứu về mặt kỹ thuật
• 5. KHUYẾN NGHỊ VÀ KẾT LUẬN
• 5.1. Hàm ý chính sách nhằm hạn chế các rủi ro tín dụng
• 5.2. Hạn chế và hướng phát triển của nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nợ Xấu Ngân Hàng Thực Trạng Thách Thức

Hệ thống ngân hàng, huyết mạch của nền kinh tế, đóng vai trò then chốt trong sự phát triển bền vững và tăng trưởng quốc gia. Tuy nhiên, đại dịch Covid-19 năm 2020 đã giáng một đòn mạnh vào nền kinh tế toàn cầu, gián đoạn chuỗi cung ứng và đẩy nhiều doanh nghiệp đến bờ vực phá sản. Điều này kéo theo những ảnh hưởng tiêu cực đến các ngân hàng, làm gia tăng rủi ro tín dụng, đặc biệt là nợ xấu. Rủi ro tín dụng luôn gắn liền với nợ xấu, những khoản nợ không có khả năng sinh lời hoặc thu hồi. Vì vậy, việc xây dựng các chính sách và chiến lược quản trị rủi ro tín dụng để ngăn ngừa nợ xấu, cũng như các biện pháp xử lý nợ xấu, trở thành ưu tiên hàng đầu của các ngân hàng. Theo phân tích của các chuyên gia, lợi nhuận của các NHTM Việt Nam vẫn đang tăng trưởng mạnh, một phần nhờ kiềm soát được nợ xấu, phần khác là do các ngân hàng đã chủ động giảm chi phí hoạt động và tăng thu nhập từ các hoạt động phi tín dụng. Nợ xấu hiện nay không chỉ tác động tiêu cực đến các NHTM mà còn đối với nền kinh tế.

1.1. Nguyên Nhân Nợ Xấu Yếu Tố Vĩ Mô Vi Mô Quan Trọng

Nợ xấu phát sinh do nhiều nguyên nhân, có thể phân thành hai nhóm chính: yếu tố vĩ mô và yếu tố vi mô. Các yếu tố vĩ mô bao gồm: biến động kinh tế (khủng hoảng, suy thoái), chính sách tiền tệ (lãi suất, tỷ giá), và sự phát triển của các ngành kinh tế (bất động sản, xây dựng). Yếu tố vi mô liên quan đến hoạt động nội tại của ngân hàng, như: quản trị rủi ro tín dụng, chất lượng thẩm định tín dụng, và năng lực quản lý. Phân tích kỹ lưỡng các yếu tố này giúp ngân hàng có cái nhìn toàn diện về nguy cơ nợ xấu và đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.2. Tỷ Lệ Nợ Xấu Nguy Cơ Tiềm Ẩn Ảnh Hưởng Kinh Tế

Tỷ lệ nợ xấu là một chỉ số quan trọng phản ánh sức khỏe của hệ thống ngân hàng và nền kinh tế. Tỷ lệ này càng cao, nguy cơ mất ổn định tài chính càng lớn. Nợ xấu ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận của ngân hàng, làm giảm khả năng cho vay và đầu tư vào nền kinh tế. Ngoài ra, nợ xấu còn gây ra tâm lý lo ngại cho nhà đầu tư và người dân, ảnh hưởng tiêu cực đến lòng tin vào hệ thống tài chính. Theo b愃Āo c愃Āo của Ngân hàng Nhà nươꄁc đăng t愃ऀi trên trang web www, Tỷ lệ nợ xấu của hệ thống TCTD đến cuối năm 2023 ở Việt Nam là 4,55%.

II. Yếu Tố Vĩ Mô Ảnh Hưởng Nợ Xấu Phân Tích Tác Động

Các yếu tố vĩ mô đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và gia tăng nợ xấu. Tăng trưởng GDP, lạm phát, lãi suất, và tỷ giá hối đoái đều có tác động trực tiếp đến khả năng trả nợ của doanh nghiệp và cá nhân. Khi kinh tế suy thoái, doanh nghiệp gặp khó khăn trong sản xuất kinh doanh, dẫn đến mất khả năng trả nợ. Lạm phát làm giảm giá trị thực của đồng tiền, khiến người vay phải trả nhiều hơn so với dự kiến. Lãi suất cao làm tăng chi phí vay vốn, gây áp lực lên người vay. Biến động tỷ giá hối đoái ảnh hưởng đến các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, làm tăng rủi ro vỡ nợ. Việc theo dõi sát sao và dự báo chính xác các yếu tố vĩ mô này giúp ngân hàng đưa ra các quyết định tín dụng hợp lý và giảm thiểu rủi ro nợ xấu.

2.1. Tăng Trưởng Tín Dụng Nợ Xấu Mối Quan Hệ Rủi Ro

Tăng trưởng tín dụng quá nóng có thể dẫn đến gia tăng nợ xấu. Khi các ngân hàng chạy đua tăng trưởng tín dụng, họ có thể nới lỏng các tiêu chuẩn cho vay, chấp nhận rủi ro cao hơn. Điều này dẫn đến việc cấp tín dụng cho các dự án kém hiệu quả hoặc các khách hàng không đủ khả năng trả nợ. Do đó, việc kiểm soát tăng trưởng tín dụng ở mức hợp lý và duy trì các tiêu chuẩn cho vay chặt chẽ là rất quan trọng để ngăn ngừa nợ xấu. Bên cạnh đó, do 愃Āp lực tăng trưởng tín dụng, cạnh tranh gay gắt giư뀃a c愃Āc TCTD và c愃Āc yếu tố vĩ mô bên ngoài như dịch bệnh, biến đổi khí hậu, tỷ lệ này đang có xu hươꄁng tăng cao và không có dấu hiệu dư뀀ng lại.

2.2. Khủng Hoảng Kinh Tế Nợ Xấu Tác Động Giải Pháp

Khủng hoảng kinh tế là một yếu tố vĩ mô có tác động mạnh mẽ đến nợ xấu. Trong thời kỳ khủng hoảng, nhiều doanh nghiệp phá sản, người dân mất việc làm, dẫn đến mất khả năng trả nợ hàng loạt. Để đối phó với tình trạng này, các ngân hàng cần có các biện pháp xử lý nợ xấu hiệu quả, như: cơ cấu lại nợ, bán nợ, và trích lập dự phòng rủi ro. Đồng thời, chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và người dân vượt qua khó khăn.

III. Yếu Tố Vi Mô Tác Động Nợ Xấu Quản Trị Kiểm Soát

Các yếu tố vi mô, liên quan đến hoạt động nội tại của ngân hàng, đóng vai trò then chốt trong việc quản lý nợ xấu. Quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả, chất lượng thẩm định tín dụng, và năng lực quản lý đều có tác động lớn đến khả năng kiểm soát nợ xấu. Một hệ thống quản trị rủi ro tín dụng tốt giúp ngân hàng nhận diện, đo lường, và kiểm soát rủi ro tín dụng một cách hiệu quả. Quy trình thẩm định tín dụng chặt chẽ đảm bảo rằng chỉ những khách hàng đủ khả năng trả nợ mới được cấp tín dụng. Năng lực quản lý tốt giúp ngân hàng đưa ra các quyết định tín dụng đúng đắn và xử lý nợ xấu kịp thời.

3.1. Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Giải Pháp Giảm Nợ Xấu

Quản trị rủi ro tín dụng là quá trình nhận diện, đo lường, và kiểm soát rủi ro tín dụng. Một hệ thống quản trị rủi ro tín dụng tốt giúp ngân hàng đánh giá chính xác khả năng trả nợ của khách hàng, phân loại rủi ro tín dụng, và đưa ra các biện pháp phòng ngừa rủi ro. Các biện pháp này có thể bao gồm: thiết lập hạn mức tín dụng, yêu cầu tài sản đảm bảo, và theo dõi sát sao tình hình tài chính của khách hàng.

3.2. Chất Lượng Tín Dụng Tiêu Chí Đánh Giá Kiểm Soát

Chất lượng tín dụng là một yếu tố quan trọng quyết định khả năng trả nợ của khách hàng. Để đánh giá chất lượng tín dụng, ngân hàng cần xem xét nhiều yếu tố, như: lịch sử tín dụng của khách hàng, tình hình tài chính, khả năng sinh lời, và tài sản đảm bảo. Việc kiểm soát chặt chẽ chất lượng tín dụng giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro nợ xấu.

IV. Nghiên Cứu Thực Nghiệm Ảnh Hưởng Của COVID 19 Đến Nợ Xấu

Năm 2020, đại dịch COVID-19 đã gây ra những xáo trộn lớn cho nền kinh tế toàn cầu, ảnh hưởng sâu sắc đến hệ thống ngân hàng và làm gia tăng nợ xấu. Nghiên cứu thực nghiệm về tác động của COVID-19 đến nợ xấu tại các NHTM Việt Nam cho thấy, đại dịch đã làm suy giảm hoạt động sản xuất kinh doanh của nhiều doanh nghiệp, khiến họ mất khả năng trả nợ. Ngoài ra, các biện pháp giãn cách xã hội và hạn chế đi lại đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng và làm giảm nhu cầu tiêu dùng, ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng trả nợ của người dân.

4.1. Dữ Liệu Phương Pháp Nghiên Cứu Nợ Xấu Ngân Hàng

Để thực hiện nghiên cứu này, dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính và báo cáo thường niên của 21 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2012-2022. Phương pháp nghiên cứu được sử dụng là phân tích hồi quy đa biến, với biến phụ thuộc là tỷ lệ nợ xấu và các biến độc lập là các yếu tố vĩ mô và vi mô. Kết quả phân tích cho thấy, COVID-19 có tác động đáng kể đến nợ xấu tại các NHTM Việt Nam.

4.2. Phân Tích Kết Quả Tác Động Của COVID 19 Lên Nợ Xấu

Kết quả phân tích hồi quy cho thấy, biến COVID-19 có hệ số dương và ý nghĩa thống kê, cho thấy đại dịch có tác động làm gia tăng nợ xấu tại các NHTM Việt Nam. Điều này cho thấy, các ngân hàng cần có các biện pháp phòng ngừa và xử lý nợ xấu hiệu quả để đối phó với những rủi ro do đại dịch gây ra.

V. Giải Pháp Giảm Nợ Xấu Đề Xuất Chính Sách Quản Trị

Để giảm thiểu nợ xấu và đảm bảo an toàn cho hệ thống ngân hàng, cần có các giải pháp đồng bộ từ cả phía chính phủ và các ngân hàng. Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và người dân vượt qua khó khăn kinh tế, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Các ngân hàng cần tăng cường quản trị rủi ro tín dụng, nâng cao chất lượng thẩm định tín dụng, và có các biện pháp xử lý nợ xấu hiệu quả.

5.1. Chính Sách Tiền Tệ Ổn Định Kinh Tế Vĩ Mô

Chính sách tiền tệ ổn định đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát nợ xấu. Ngân hàng Nhà nước cần điều hành chính sách tiền tệ một cách linh hoạt và thận trọng, đảm bảo ổn định giá trị đồng tiền và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Ngoài ra, chính phủ cần có các chính sách tài khóa hợp lý để ổn định kinh tế vĩ mô và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho doanh nghiệp.

5.2. Hoàn Thiện Pháp Lý Nâng Cao Năng Lực Xử Lý Nợ

Hệ thống pháp lý cần được hoàn thiện để tạo điều kiện thuận lợi cho việc xử lý nợ xấu. Các quy định về mua bán nợ, thu hồi tài sản đảm bảo cần được sửa đổi và bổ sung để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả. Đồng thời, các ngân hàng cần nâng cao năng lực xử lý nợ xấu, đào tạo đội ngũ cán bộ có kinh nghiệm và chuyên môn cao.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2012-2022, hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) tại Việt Nam đã trải qua nhiều biến động kinh tế vĩ mô và nội tại, đặc biệt là tác động của đại dịch Covid-19. Tỷ lệ nợ xấu (NPL) của các NHTMCP được ghi nhận khoảng 4,55% vào cuối năm 2023, theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Mặc dù tỷ lệ này không cao, nhưng áp lực tăng trưởng tín dụng, cạnh tranh gay gắt giữa các tổ chức tín dụng (TCTD) và các yếu tố kinh tế vĩ mô như dịch bệnh, biến đổi khí hậu đang khiến nợ xấu có xu hướng tăng lên và kéo dài. Nợ xấu không chỉ ảnh hưởng tiêu cực đến lợi nhuận và hoạt động của các ngân hàng mà còn tác động đến sự ổn định của nền kinh tế quốc gia.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là xác định các nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu của các NHTMCP tại Việt Nam, ước lượng mức độ tác động của từng nhân tố và đề xuất các giải pháp nhằm hạn chế tỷ lệ nợ xấu. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 21 ngân hàng thương mại cổ phần lớn tại Việt Nam trong khoảng thời gian 11 năm từ 2012 đến 2022. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các nhà quản trị ngân hàng và cơ quan quản lý nhà nước xây dựng chính sách quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả, góp phần duy trì sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng và nền kinh tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về rủi ro tín dụng (RRTD) trong ngân hàng thương mại, phân loại nợ xấu theo chuẩn mực quốc tế và Việt Nam, cũng như các mô hình kinh tế lượng để phân tích tác động của các yếu tố vi mô và vĩ mô đến nợ xấu. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết rủi ro tín dụng: RRTD được xem là rủi ro phi thị trường, liên quan đến khả năng khách hàng không trả được nợ gốc và lãi đúng hạn. Nợ xấu là biểu hiện cụ thể của RRTD, được đo lường bằng tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ (NPL).

2. Mô hình hồi quy tuyến tính Bayes: Phương pháp này được sử dụng để ước lượng mối quan hệ giữa biến phụ thuộc (NPL) và các biến độc lập gồm yếu tố nội tại ngân hàng và yếu tố kinh tế vĩ mô. Phương pháp Bayes phù hợp với dữ liệu bảng (panel data) kết hợp chuỗi thời gian và dữ liệu chéo, giúp kiểm định sự hội tụ và độ tin cậy của mô hình.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu bao gồm: Nợ xấu (NPL), Hiệu quả hoạt động kinh doanh (ROE), Quy mô ngân hàng (SIZE), Tăng trưởng tín dụng (GROW), Sở hữu nhà nước (STATA), Đại dịch Covid-19 (COVID), Tỷ lệ lạm phát (INF), Tốc độ tăng trưởng GDP (GDP).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu sử dụng là số liệu thứ cấp thu thập từ báo cáo tài chính hợp nhất, báo cáo thường niên của 21 NHTMCP Việt Nam và các nguồn dữ liệu kinh tế vĩ mô từ năm 2012 đến 2022. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 21 ngân hàng trong 11 năm, tổng cộng khoảng 231 quan sát.

Phương pháp phân tích chính là hồi quy tuyến tính Bayes với dữ liệu bảng, sử dụng phần mềm STATA 17 để xử lý và phân tích. Các bước nghiên cứu bao gồm:

• Thu thập và tổng hợp dữ liệu tài chính ngân hàng và kinh tế vĩ mô.
• Thống kê mô tả các biến số chính và kiểm định tương quan giữa các biến.
• Xây dựng mô hình hồi quy với biến phụ thuộc là tỷ lệ nợ xấu (NPL) và các biến độc lập gồm NPL lag một năm, ROE, SIZE, GROW, STATA, COVID, INF, GDP.
• Kiểm định mô hình bằng các tiêu chuẩn thông tin Bayes, kiểm định hội tụ chuỗi MCMC và độ tin cậy của các ước lượng.
• Phân tích kết quả hồi quy và so sánh với các nghiên cứu trước đây.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng 6 tháng, từ thu thập dữ liệu, xử lý đến phân tích và viết báo cáo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng tích cực của NPL lag một năm (NPLt-1) đến NPL hiện tại: Hệ số hồi quy cho thấy nợ xấu năm trước có tác động cùng chiều và có ý nghĩa thống kê đến nợ xấu năm sau, phản ánh tính bền vững và sự kéo dài của nợ xấu trong hệ thống ngân hàng.

2. Hiệu quả hoạt động kinh doanh (ROE) có tác động tích cực đến nợ xấu: Kết quả cho thấy ROE tăng 1% dẫn đến tỷ lệ nợ xấu tăng tương ứng, điều này có thể do các ngân hàng tập trung vào lợi nhuận mà bỏ qua rủi ro tín dụng, dẫn đến gia tăng nợ xấu.

3. Quy mô ngân hàng (SIZE) tác động cùng chiều đến nợ xấu: Ngân hàng có quy mô lớn hơn thường có tỷ lệ nợ xấu cao hơn, có thể do quy mô lớn đi kèm với danh mục tín dụng đa dạng và phức tạp hơn, làm tăng rủi ro tín dụng.

4. Đại dịch Covid-19 (COVID) làm tăng tỷ lệ nợ xấu: Biến đại dịch có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến nợ xấu, phản ánh tác động tiêu cực của đại dịch đến khả năng trả nợ của khách hàng và hoạt động kinh doanh của ngân hàng.

5. Tốc độ tăng trưởng GDP (GDP) có tác động cùng chiều đến nợ xấu: Tăng trưởng kinh tế cao hơn đi kèm với tỷ lệ nợ xấu tăng, có thể do mở rộng tín dụng trong giai đoạn tăng trưởng dẫn đến rủi ro tín dụng gia tăng.

6. Tăng trưởng tín dụng (GROW), sở hữu nhà nước (STATA) và tỷ lệ lạm phát (INF) có tác động ngược chiều đến nợ xấu: Các yếu tố này làm giảm tỷ lệ nợ xấu, cho thấy sự kiểm soát tín dụng chặt chẽ, vai trò quản lý của nhà nước và lạm phát trong việc điều tiết rủi ro tín dụng.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, khẳng định vai trò quan trọng của các yếu tố nội tại ngân hàng và kinh tế vĩ mô trong việc ảnh hưởng đến nợ xấu. Việc nợ xấu năm trước ảnh hưởng đến năm sau cho thấy tính chất kéo dài của rủi ro tín dụng, đòi hỏi các ngân hàng cần có chính sách quản lý nợ xấu hiệu quả.

Tác động tích cực của ROE và SIZE đến nợ xấu phản ánh sự đánh đổi giữa lợi nhuận và rủi ro trong hoạt động ngân hàng. Đại dịch Covid-19 là yếu tố mới được bổ sung, làm rõ tác động tiêu cực của các cú sốc bên ngoài đến hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Các biến GROW, STATA và INF có tác động ngược chiều cho thấy vai trò của chính sách tín dụng, quản lý nhà nước và điều kiện kinh tế trong việc kiểm soát nợ xấu. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ đường thể hiện xu hướng nợ xấu và các biến chính trong giai đoạn nghiên cứu, cũng như bảng hệ số hồi quy chi tiết.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và giám sát nợ xấu: Các ngân hàng cần xây dựng hệ thống cảnh báo sớm dựa trên dữ liệu nợ xấu lag để chủ động xử lý rủi ro tín dụng, giảm thiểu sự kéo dài của nợ xấu. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, chủ thể là phòng quản lý rủi ro ngân hàng.

2. Cân bằng giữa lợi nhuận và rủi ro tín dụng: Ngân hàng nên điều chỉnh chiến lược kinh doanh, không chỉ tập trung vào tăng ROE mà cần chú trọng kiểm soát chất lượng tín dụng, tránh gia tăng nợ xấu do chạy theo lợi nhuận. Thời gian 1 năm, chủ thể là ban điều hành và hội đồng quản trị.

3. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong thẩm định và giám sát tín dụng: Đầu tư hệ thống công nghệ hiện đại giúp nâng cao hiệu quả thẩm định, giảm thiểu sai sót và gian lận thông tin, từ đó hạn chế rủi ro tín dụng. Thời gian 2 năm, chủ thể là phòng công nghệ thông tin và quản lý tín dụng.

4. Chính sách hỗ trợ và điều tiết của Nhà nước: Ngân hàng Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường kiểm soát sở hữu nhà nước trong ngân hàng, đồng thời có chính sách hỗ trợ các ngân hàng trong giai đoạn khó khăn do đại dịch và biến động kinh tế. Thời gian liên tục, chủ thể là Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan quản lý.

5. Kiểm soát tăng trưởng tín dụng hợp lý: Các ngân hàng cần xây dựng kế hoạch tăng trưởng tín dụng bền vững, tránh tăng trưởng nóng gây áp lực lên chất lượng tín dụng và làm tăng nợ xấu. Thời gian 1-3 năm, chủ thể là phòng tín dụng và ban điều hành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý ngân hàng thương mại cổ phần: Giúp hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu, từ đó xây dựng chiến lược quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả, nâng cao chất lượng tín dụng và lợi nhuận.

2. Cơ quan quản lý nhà nước và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách quản lý, giám sát hoạt động tín dụng và xử lý nợ xấu, đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính.

3. Các nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành tài chính – ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu định lượng, mô hình hồi quy Bayes và các yếu tố tác động đến nợ xấu trong bối cảnh Việt Nam.

4. Các tổ chức tín dụng và công ty kiểm toán, tư vấn tài chính: Hỗ trợ đánh giá rủi ro tín dụng, xây dựng các giải pháp quản lý nợ xấu phù hợp với đặc thù thị trường Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh biến động kinh tế và dịch bệnh.

Câu hỏi thường gặp

1. Nợ xấu được định nghĩa như thế nào trong nghiên cứu này?
   Nợ xấu (NPL) được đo lường bằng tỷ lệ phần trăm nợ xấu trên tổng dư nợ, theo chuẩn phân loại của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các chuẩn quốc tế như IMF, Basel. Ví dụ, nợ quá hạn trên 90 ngày hoặc có dấu hiệu không thu hồi được được xem là nợ xấu.

2. Tại sao sử dụng phương pháp hồi quy tuyến tính Bayes trong nghiên cứu?
   Phương pháp Bayes phù hợp với dữ liệu bảng kết hợp chuỗi thời gian và dữ liệu chéo, giúp kiểm định sự hội tụ và độ tin cậy của mô hình, đồng thời xử lý tốt các vấn đề về đa cộng tuyến và mẫu nhỏ. Ví dụ, nghiên cứu đã kiểm định hội tụ chuỗi MCMC để đảm bảo kết quả chính xác.

3. Đại dịch Covid-19 ảnh hưởng như thế nào đến nợ xấu?
   Covid-19 làm giảm khả năng trả nợ của khách hàng do gián đoạn sản xuất kinh doanh, dẫn đến tăng tỷ lệ nợ xấu. Nghiên cứu cho thấy biến đại dịch có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến nợ xấu trong giai đoạn 2020-2022.

4. Các yếu tố kinh tế vĩ mô nào ảnh hưởng đến nợ xấu?
   Tăng trưởng GDP, tỷ lệ lạm phát và tăng trưởng tín dụng là các yếu tố kinh tế vĩ mô quan trọng. Trong đó, GDP và lạm phát có tác động khác chiều đến nợ xấu, ví dụ tăng trưởng GDP có thể làm tăng nợ xấu do mở rộng tín dụng, trong khi lạm phát có thể giảm nợ xấu do giá trị thực của nợ giảm.

5. Làm thế nào để các ngân hàng giảm thiểu rủi ro nợ xấu?
   Ngân hàng cần tăng cường quản lý tín dụng, áp dụng công nghệ thông tin trong thẩm định, cân bằng giữa lợi nhuận và rủi ro, kiểm soát tăng trưởng tín dụng hợp lý và phối hợp với cơ quan quản lý để xây dựng chính sách phù hợp. Ví dụ, xây dựng hệ thống cảnh báo sớm dựa trên dữ liệu nợ xấu lag một năm.

Kết luận

• Nợ xấu của các NHTMCP Việt Nam chịu ảnh hưởng đồng thời bởi các yếu tố nội tại ngân hàng như nợ xấu năm trước, hiệu quả hoạt động, quy mô ngân hàng và các yếu tố kinh tế vĩ mô như đại dịch Covid-19, tăng trưởng GDP, tăng trưởng tín dụng, sở hữu nhà nước và lạm phát.
• Phương pháp hồi quy tuyến tính Bayes với dữ liệu bảng là công cụ hiệu quả để phân tích mối quan hệ giữa các biến trong nghiên cứu này.
• Đại dịch Covid-19 là yếu tố mới và có tác động tiêu cực rõ rệt đến tỷ lệ nợ xấu, đòi hỏi các ngân hàng và cơ quan quản lý cần có biện pháp ứng phó kịp thời.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào quản lý rủi ro tín dụng, cân bằng lợi nhuận và rủi ro, ứng dụng công nghệ và hoàn thiện chính sách quản lý nhà nước.
• Nghiên cứu mở ra hướng tiếp tục phân tích sâu hơn về tác động của các yếu tố mới và xây dựng mô hình dự báo nợ xấu trong tương lai.

Next steps: Triển khai các giải pháp quản lý rủi ro tín dụng trong 1-3 năm tới, đồng thời mở rộng nghiên cứu với dữ liệu cập nhật và các biến số mới.

Các nhà quản lý ngân hàng và cơ quan quản lý nhà nước nên áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng, góp phần phát triển bền vững hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 Trong chương này đã kh愃Āi qu愃Āt lý do ch漃⌀n đề tài, mục tiêu, câu hỏi, đối tượng, phạm vi, phương ph愃Āp nghiên cứu, bố cục của đề tài. Ngoài ra, t愃Āc gi愃ऀ còn đưa ra đối tượng và phạm vi nghiên cứu vơꄁi phương ph愃Āp nghiên cứu định lượng cho dư뀃 liệu b愃ऀng được thu thập tại c愃Āc NHTM giai đoạn tư뀀 2012 – 2022. Đồng thời, t愃Āc gi愃ऀ cũng đã nêu đóng góp và điऀm mơꄁi của đề tài này cho c愃Āc NHTM Việt Nam làm cơ sở trình bày cho c愃Āc chương sau. CƠ SƠꀉ LÝ THUY쨃ĀT VÀ T퐃ऀNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN 2.1 Khái quát các loại rủi ro của ngân hàng thương mại Đऀ hiऀu rõ c愃Āc vấn đề liên quan đến RRTD, chương này bắt đầu bằng việc tổng hợp sơ lược về c愃Āc loại RR của NHTM.

Và RRTD được xếp vào loại “ RR tài chính phi thị trường”. “NHTM là loại hình tổ chức tài chính cung cấp m⌀t danh mục c愃Āc dịch vụ tài chính đa dạng nhất, đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm, dịch vụ thanh to愃Ān, và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so vơꄁi bất kỳ tổ chức tài chính nào trong nền kinh tế” theo Peter Rose (Commercial Bank Management). Theo Điều 4, kho愃ऀn 3 - Luật c愃Āc TCTD, văn b愃ऀn bổ sung sửa đổi số 07/VBHN-VPQH ngày 12 th愃Āng 12 năm 2017 thì “NHTM là loại hình ngân hàng được thực hiện tất c愃ऀ c愃Āc hoạt đ⌀ng ngân hàng và c愃Āc hoạt đ⌀ng kinh doanh kh愃Āc theo quy định của Luật c愃Āc TCTD nhằm mục tiêu lợi nhuận”; Và theo Điều 4, kho愃ऀn 12 Luật c愃Āc TCTD thì “Hoạt đ⌀ng ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên m⌀t hoặc m⌀t số c愃Āc nghiệp vụ như: Nhận tiền gửi; Cấp tín dụng; Cung ứng dịch vụ thanh to愃Ān qua tài kho愃ऀn”. Theo đó, NHTM thực hiện c愃Āc vai trò và chức năng sau: (i) M⌀t trung gian tài chính (huy đ⌀ng vốn đऀ cho vay, đầu tư; (ii) Là trung gian thanh to愃Ān (giao dịch tài kho愃ऀn giư뀃a c愃Āc kh愃Āch hàng); (iii) Như là người b愃ऀo lãnh (tín dụng, dự thầu, ph愃Āt hành chứng kho愃Ān; (iv) Là m⌀t kênh thực hiện điều tiết tài chính, tiền tệ, ngân hàng của Chính phủ.

Theo c愃Āch phân loại RR tài chính, bao gồm RR thị trường và RR phi thị trường thì c愃Āc RR thị trường dươꄁi t愃Āc đ⌀ng thay đổi của tỷ gi愃Ā gồm có: RR lãi suất; RR tỷ gi愃Ā; RR chứng kho愃Ān và RR hàng hóa. Và RR phi thị trường gồm có RR tín dụng: vơꄁi t愃Āc đ⌀ng gây gi愃ऀm thứ hạng tín dụng, gây nguy cơ vỡ nợ; và RR thanh kho愃ऀn tạo ra nguy cơ không đ愃Āp ứng được tức thời c愃Āc nghĩa vụ tài chính. Qua đó, RRTD thực chất được xếp vào loại RR phi thị trường. 8 Trong hoạt đ⌀ng của NHTM, c愃Āc n⌀i dung dịch vụ cung cấp như trên luôn có mối quan hệ hỗ tương lẫn nhau trong việc sử dụng luân chuyऀn tuần hoàn nguồn vốn huy đ⌀ng đऀ cho vay đến kh愃Āch hàng.

Và cấp tín dụng ngân hàng là hoạt đ⌀ng luôn chiếm tỷ tr漃⌀ng cao trong danh mục c愃Āc hoạt đ⌀ng kinh doanh có sử dụng nguồn vốn của NHTM, đồng thời dịch vụ cung cấp tín dụng cũng tạo lợi nhuận kinh doanh nguồn vốn lơꄁn nhất và là hoạt đ⌀ng mang nhiều RR nhất có thऀ dẫn đến việc làm cạn kiệt nguồn vốn và ph愃Ā s愃ऀn ngân hàng nếu không qu愃ऀn lý tốt c愃Āc RRTD trong suốt qu愃Ā trình di̀n tiến của hoạt đ⌀ng kinh doanh NHTM. RR là yếu tố không tr愃Ānh khỏi trong nền kinh tế thị trường và NHTM không mi̀n nhi̀m vơꄁi RR. C愃Āc RR chính của hoạt đ⌀ng kinh doanh NHTM bao gồm c愃Āc loại sau: (1) RR tín dụng; (2) RR thanh kho愃ऀn; (3) RR lãi suất; (4) RR thị trường; (5) RR thu nhập; (6) RR mất kh愃ऀ năng chi tr愃ऀ. Bên cạnh đó, NHTM ph愃ऀi đối diện vơꄁi c愃Āc RR kh愃Āc trong hoạt đ⌀ng mà được phân loại như sau:(1) RR lạm ph愃Āt; (2) RR tỷ gi愃Ā; (3) RR chính trị; (4) RR t⌀i phạm; (6) RR quốc gia.

M⌀t trong c愃Āc RR trên di̀n ra ra sẽ làm 愃ऀnh hưởng đến toàn b⌀ hoạt đ⌀ng kinh doanh của NHTM như: về thương hiệu của NHTM, đ⌀ tin cậy của kh愃Āch hàng đối vơꄁi NHTM, kh愃ऀ năng thanh kho愃ऀn của NHTM. Trươꄁc rất nhiều như뀃ng kh愃ऀ năng RR có thऀ x愃ऀy ra trong kinh doanh tín dụng có tính chất sống còn của NHTM, việc nghiên cứu chi tiết c愃Āc nhân tố t愃Āc đ⌀ng đến RRTD NHTM được thực hiện tư뀀 bươꄁc nghiên cứu lý thuyết đến bươꄁc phân tích số liệu.2 Rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại Tại c愃Āc NHTM thì c愃Āc chỉ tiêu đऀ đo lường RRTD đó là tỷ lệ nợ xấu (Dự phòng RRTD) (Nguy̀n Văn Tiến, 2015). Mục tiêu bài nghiên cứu x愃Āc minh c愃Āc yếu tố và mức đ⌀ 愃ऀnh hưởng của c愃Āc yếu tố đến nợ xấu của c愃Āc ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Dựa vào kết qu愃ऀ nghiên cứu nêu ra m⌀t số hàm ý chính s愃Āch đऀ gi愃ऀm thiऀu tỷ lệ nợ xấu hiện nay và thúc đẩy tăng trưởng c愃Āc hoạt đ⌀ng kinh doanh của ngân hàng trong tương lai.1 Quan điểm về nợ xấu Trong nghiên cứu này, biến phụ thu⌀c là nợ xấu (NPL), được đo lường bằng tỷ lệ phần trăm của nợ xấu trên tổng dư nợ.

“Hiện nay chưa có m⌀t sự nhất trí nào về kh愃Āi niệm nợ xấu hoặc c愃Āc phương thức, tiêu chí hay điều kiện nào đऀ đo lường và phân loại nợ xấu mà do chính người viết đề cập và đặt tên. C愃Āc quốc gia hay định chế tài chính khi có sự kh愃Āc nhau trong hoạt đ⌀ng kinh doanh sẽ có thऀ kh愃Āc nhau về c愃Āch phân loại nhóm nợ“ (Nguy̀n Thị Hồng Ánh và c⌀ng sự, 2021). C愃Āch nhìn nhận và đ愃Ānh gi愃Ā nợ xấu còn tùy thu⌀c vào c愃Āch nhìn nhận và đ愃Ānh gi愃Ā của c愃Āc cơ quan nhà nươꄁc và tổ chức chính phủ quốc tế như Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), 唃ऀy ban Gi愃Ām s愃Āt Ngân hàng Basel (Basel - BCBS), Viện Tài chính Quốc tế (IIF) và Chuẩn mực B愃Āo c愃Āo Tài chính Quốc tế (IFRS). Theo Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế (IMF) và Liên Hợp Quốc (Nhóm chuyên gia tư vấn – AEG): “M⌀t kho愃ऀn nợ được coi là nợ xấu khi qu愃Ā hạn tr愃ऀ lãi và/hoặc gốc trên 90 ngày; hoặc c愃Āc kho愃ऀn lãi chưa tr愃ऀ tư뀀 90 ngày trở lên đã được nhập gốc, t愃Āi cấp vốn hoặc chậm tr愃ऀ theo thỏa thuận; hoặc c愃Āc kho愃ऀn ph愃ऀi thanh to愃Ān đã qu愃Ā hạn dươꄁi 90 ngày nhưng có lý do chắc chắn đऀ nghi ngờ về kh愃ऀ năng kho愃ऀn vay sẽ được thanh to愃Ān đầy đủ”.

Hiện nay, Trung Quốc và c愃Āc quốc gia kh愃Āc đều 愃Āp dụng định nghĩa này của IMF. 唃ऀy ban Basel về gi愃Ām s愃Āt ngân hàng (BCBS) không đưa ra thời gian qu愃Ā hạn đऀ m⌀t kho愃ऀn nợ được xem là nợ xấu mà cho rằng “Nợ xấu” là “kho愃ऀn nợ đã qu愃Ā hạn và ngân hàng thấy người vay không có kh愃ऀ năng tr愃ऀ nợ đầy đủ khi ngân hàng chưa thực hiện hành đ⌀ng gì đऀ cố gắng thu hồi”. Theo Chuẩn mực Kế to愃Ān quốc tế (IAS) cho rằng “Nợ xấu định nghĩa là c愃Āc kho愃ऀn nợ bị gi愃ऀm gi愃Ā trị (impaired), thay vì sử dụng thuật ngư뀃 nợ xấu (non-performing)”. Quy định kế to愃Ān IAS 39 được sử dụng ở c愃Āc nươꄁc có nền kinh tế lơꄁn tư뀀 2005, cho rằng “Ph愃ऀi có dấu hiệu rõ ràng đऀ có thऀ nói rằng gi愃Ā trị m⌀t kho愃ऀn tín dụng bị gi愃ऀm.

Khi gi愃Ā trị m⌀t kho愃ऀn tín dụng bị suy gi愃ऀm, thì cũng bị gi愃ऀm gi愃Ā trị tài s愃ऀn do chất lượng bị thiệt hại của kho愃ऀn vay đó”. Nhìn chung, chuẩn IAS tập trung vào kh愃ऀ năng có thऀ tr愃ऀ nợ của c愃Āc kho愃ऀn tín dụng, chứ không cần chúng ph愃ऀi qu愃Ā hạn hơn 90 ngày 10 hay chưa bị qu愃Ā hạn. Đऀ biết được kh愃ऀ năng tr愃ऀ nợ của kh愃Āch hàng ph愃ऀi xem xét dòng tiền lưu đ⌀ng hoặc đ愃Ānh gi愃Ā theo xếp hạng tín dụng của kh愃Āch hàng. Kỹ thuật này về mặt lý thuyết được coi là chính x愃Āc, nhưng vấp ph愃ऀi nhiều khó khăn khi đưa vào 愃Āp dụng thực tế.

Thông tư số 11/2021/TT-NHNN do ngân hàng nhà nươꄁc ban hành ngày 30/07/2021 Quy định về phân loại tài s愃ऀn có, mức trích, phương ph愃Āp trích lập dự phòng rủi ro và việc sử dụng dự phòng đऀ xử lý rủi ro trong hoạt đ⌀ng của tổ chức tín dụng, chi nh愃Ānh ngân hàng nươꄁc ngoài quy định c愃Āc kho愃ऀn nợ mà m⌀t phần hoặc toàn b⌀ nợ gốc và/hoặc lãi đã qu愃Ā hạn được g漃⌀i là c愃Āc kho愃ऀn nợ qu愃Ā hạn. Theo thông tư trên “C愃Āc kho愃ऀn vay được chia làm 5 nhóm nợ, trong đó nợ nhóm 3 (còn g漃⌀i là nợ dươꄁi tiêu chuẩn) g漃⌀i là nợ xấu (NPL), nhóm 4 g漃⌀i là là nợ nghi ngờ, nhóm 5 được g漃⌀i là nợ có kh愃ऀ năng mất vốn. Thông tư 02 định nghĩa nợ xấu theo 2 ý là nợ bị chậm tr愃ऀ trên 90 ngày và kh愃ऀ năng tài chính của chủ thऀ vay vốn”. Chỉ tiêu đo lường nợ xấu thông dụng của m⌀t NHTM là tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ.

Do đó, đề tài nghiên cứu này sử dụng kh愃Āi niệm nợ xấu của Việt Nam và số liệu tỷ lệ nợ xấu, cũng như tổng dư nợ trong c愃Āc b愃Āo c愃Āo tài chính hợp nhất của c愃Āc NHTM đऀ tính tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ trong việc thực hiện nghiên cứu định lượng.2 Cách phân loại nợ: 2. Phân loại nợ xấu trên thế giới Việc phân loại nợ được xem là công việc của lãnh đạo ngân hàng trong vai trò nhà qu愃ऀn trị hoặc nhằm mục đích b愃Āo c愃Āo đến cơ quan gi愃Ām s愃Āt ngân hàng. Đối vơꄁi mỗi quốc gia, mỗi khu vực sẽ có c愃Āc xu hươꄁng phân loại nợ riêng và kh愃Āc nhau, rất khó đऀ có thऀ thống nhất m⌀t quy định chung. Tuy nhiên việc phân loại nợ không kh愃Āc nhau hoàn toàn mà vẫn có m⌀t số điऀm chung nhất định giư뀃a c愃Āc quốc gia.

Danh s愃Āch c愃Āc nươꄁc đã ký đồng ý Hiệp ươꄁc chung về vay (GAB – General Agreements to Borrow) đều có hươꄁng dẫn hệ thống phân loại nợ m⌀t c愃Āch chi tiết và rõ ràng. Ở Đức, có bằng chứng cho thấy c愃Āc ngân hàng tại nươꄁc này đã chia nợ của 11 h漃⌀ thành 4 nhóm ((i) Kho愃ऀn vay không có rủi ro (ii) Kho愃ऀn vay có dấu hiệu rủi ro (iii) Kho愃ऀn vay có dấu hiệu không thu hồi được và (iv) Kho愃ऀn vay mất vốn (Nợ xấu)) và có quy định mức dự phòng cụ thऀ cho tư뀀ng nhóm. Trong khi đó, c愃Āc ngân hàng ở Nhật B愃ऀn lại chia nợ thành 5 nhóm và quy định mức trích lập dự phòng cho 3 nhóm nợ cuối vơꄁi tỷ lệ trích lập lần lượt là 15%, 70% và 100%. Ở Hà Lan thì ngược lại, việc phân loại nợ dường như ít được thực thi và không có quy định cụ thऀ hay rõ ràng nào về phân loại nợ, khi cần đ⌀t xuất hoặc định kỳ theo yêu cầu, c愃Āc nhà qu愃ऀn lý chỉ đạo cho nhân viên ngân hàng tự tiến hành phân loại nợ và n⌀p b愃Āo c愃Āo đi.