Các Hình Thức Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Ở Việt Nam: Thực Trạng và Giải Pháp

Luận văn thạc sĩ phân tích các hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài ở việt nam thực trạng và giải pháp, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực

• Tác giả: Đặng Thành Dũng
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Quang Vinh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý Kinh tế
• Đề tài: Các Hình Thức Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Ở Việt Nam: Thực Trạng và Giải Pháp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CÁC HÌNH THỨC ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI Ở VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm về đầu tư
• 1.2. Bản chất vai trò của FDI
• 1.3. Các khái niệm và định nghĩa của các hình thức FDI
• 1.4. Quản lý Nhà nước đối với các hình thức FDI và căn cứ xem xét để lựa chọn các hình thức FDI
• 1.5. Cơ sở thực tiễn
• 1.6. Các hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài ở các nước đang phát triển
• 1.7. Xu hướng phát triển các hình thức FDI ở các nước đang phát triển
• 1.8. Một số bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÁC HÌNH THỨC ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI Ở VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng các hình thức FDI theo pháp luật đầu tư ở Việt Nam
• 2.2. Hình thức Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài
• 2.3. Hình thức Doanh nghiệp liên doanh
• 2.4. Hình thức đầu tư theo hợp đồng BOT, BT, BTO (gọi chung là hình thức BOT)
• 2.5. Hình thức hợp đồng hợp tác kinh doanh
• 2.6. Hình thức Công ty cổ phần có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 2.7. Hình thức Công ty Mẹ-con (Holding company)
• 2.8. Hình thức Hợp tác kinh doanh trên cơ sở hợp đồng
• 2.9. Hình thức Mua lại và sát nhập (M&A)
• 2.10. Hình thức Chi nhánh Công ty nước ngoài
• 2.11. Động thái phát triển của các hình thức FDI
• 2.12. Cơ cấu các hình thức FDI
• 2.13. Các hình thức đầu tư cụ thể
• 2.14. Tình hình quản lý Nhà nước đối với các hình thức FDI
• 3. CHƯƠNG 3: KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH CÁC HÌNH THỨC ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI Ở VIỆT NAM
• 3.1. Hình thức Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài
• 3.2. Hình thức doanh nghiệp liên doanh
• 3.3. Hình thức đầu tư theo hợp đồng BOT, BT, BTO
• 3.4. Hình thức Hợp đồng hợp tác kinh doanh
• 3.5. Hình thức công ty cổ phần có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 3.6. Hình thức đầu tư công ty mẹ-con (holding company)
• 3.7. Hình thức kinh doanh trên cơ sở hợp đồng
• 3.8. Hình thức Mua lại và sát nhập (M&A)
• 3.9. Hình thức chi nhánh công ty nước ngoài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. FDI Việt Nam Tổng Quan Về Các Hình Thức Đầu Tư Chính

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) ngày càng đóng vai trò then chốt trong sự phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Khu vực kinh tế có vốn FDI đã trở thành một bộ phận cấu thành quan trọng, đóng góp đáng kể vào tăng trưởng GDP. Theo tài liệu gốc, tỷ lệ đóng góp của khu vực FDI vào tăng trưởng GDP chung của cả nước là trên 18,97%. Ngoài ra, FDI còn bổ sung đáng kể vào tổng vốn đầu tư toàn xã hội, góp phần tăng năng lực sản xuất, đổi mới công nghệ và nâng cao trình độ quản lý kinh tế. Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc tạo dựng một môi trường đầu tư hấp dẫn, ổn định, an toàn và khuyến khích các nhà đầu tư kinh doanh hiệu quả. Tuy nhiên, việc cải thiện môi trường đầu tư, đặc biệt là môi trường pháp lý, vẫn là một thách thức lớn.

1.1. Vai trò của FDI đối với tăng trưởng kinh tế Việt Nam

Khu vực FDI đã đóng góp quan trọng vào tăng trưởng GDP, tạo việc làm và thúc đẩy xuất khẩu. Theo tài liệu, năm 2012, FDI đóng góp khoảng 64% tổng kim ngạch xuất khẩu và tạo nguồn thu khoảng 3,7 tỷ USD cho ngân sách nhà nước. Các con số này minh chứng vai trò không thể thiếu của FDI Việt Nam trong phát triển kinh tế.

1.2. Môi trường đầu tư FDI và những thách thức pháp lý

Mặc dù Việt Nam đã nỗ lực cải thiện môi trường đầu tư, vẫn còn nhiều thách thức, đặc biệt là trong lĩnh vực pháp lý. Các nhà đầu tư nước ngoài quan tâm đến các hình thức FDI được phép đầu tư và sự chuyển đổi giữa các hình thức này. Sự cân nhắc và dè dặt của chính phủ trong việc cho phép chuyển đổi linh hoạt giữa các hình thức có thể làm nản lòng các nhà đầu tư.

II. Thực Trạng Thu Hút Vốn FDI Phân Tích Các Vấn Đề Rào Cản

Mặc dù thu hút FDI đạt được những kết quả tích cực, vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề và rào cản. Một trong những vấn đề chính là sự cân nhắc và dè dặt của Chính phủ Việt Nam trong việc cho phép áp dụng và chuyển đổi các hình thức FDI. Điều này dẫn đến sự không hài hòa giữa mong muốn của nhà đầu tư và quy định của pháp luật. Theo tài liệu, trong nhiều trường hợp, luật đầu tư của Việt Nam quy định quá chặt chẽ về việc lựa chọn các hình thức đầu tư, gây ra nhiều tổn thất cho Việt Nam và các nhà đầu tư, đặc biệt trong các dự án liên doanh. Tình trạng này đòi hỏi sự điều chỉnh và linh hoạt hơn trong chính sách FDI.

2.1. Các rào cản pháp lý trong thu hút FDI

Các quy định chặt chẽ về hình thức đầu tư và chuyển đổi hình thức đầu tư gây khó khăn cho nhà đầu tư. Điều này không chỉ làm giảm tính hấp dẫn của môi trường đầu tư mà còn gây ra những tổn thất không đáng có cho cả hai bên.

2.2. Những bất cập trong hình thức liên doanh FDI

Hình thức liên doanh, mặc dù có nhiều ưu đãi, lại ít hấp dẫn các nhà đầu tư nước ngoài do năng lực của bên Việt Nam còn yếu, đặc biệt là năng lực quản lý và tài chính. Điều này dẫn đến nhu cầu chuyển đổi sở hữu sang các hình thức FDI khác, chẳng hạn như 100% vốn nước ngoài.

III. Cách Phát Triển Bền Vững Giải Pháp Thu Hút FDI Hiệu Quả

Để phát triển bền vững, Việt Nam cần các giải pháp thu hút FDI hiệu quả, tập trung vào việc hài hòa lợi ích giữa nhà đầu tư và nước chủ nhà. Cần có những chính sách linh hoạt hơn trong việc cho phép áp dụng và chuyển đổi các hình thức FDI, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư. Giải pháp cần tập trung vào lợi ích kinh tế của từng hình thức FDI đối với nhà đầu tư nước ngoài và nước chủ nhà (Việt Nam) để có cơ sở khoa học xây dựng và thực hiện chính sách đa dạng các hình thức FDI.

3.1. Chính sách linh hoạt cho các hình thức FDI

Cần có chính sách linh hoạt hơn trong việc cho phép áp dụng và chuyển đổi các hình thức FDI, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài. Điều này giúp tăng tính hấp dẫn của môi trường đầu tư và thu hút nhiều vốn FDI hơn.

3.2. Đảm bảo lợi ích kinh tế cho cả nhà đầu tư và nước chủ nhà

Giải pháp cần tập trung vào lợi ích kinh tế của từng hình thức FDI đối với nhà đầu tư nước ngoài và nước chủ nhà Việt Nam. Nếu lợi ích kinh tế không thỏa đáng, hình thức FDI rất khó được thực hiện. Do đó, cần làm rõ lợi ích kinh tế của từng hình thức FDI để có cơ sở khoa học trong việc phát triển các hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam.

IV. Hướng Dẫn Chi Tiết Quản Lý Nhà Nước Hiệu Quả Hoạt Động FDI

Quản lý nhà nước đối với hoạt động FDI đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo hiệu quả và phát triển bền vững của hoạt động này. Vai trò đó thể hiện ở khả năng tạo dựng môi trường đầu tư hấp dẫn, ổn định chính trị, ổn định kinh tế vĩ mô, môi trường pháp lý an toàn, các thủ tục hành chính đơn giản, cơ sở hạ tầng kinh tế – xã hội phát triển và có những định hướng đúng đắn khuyến khích các nhà đầu tư kinh doanh có hiệu quả và an toàn.

4.1. Xây dựng môi trường đầu tư hấp dẫn

Nhà nước cần tập trung vào việc xây dựng một môi trường đầu tư hấp dẫn, bao gồm sự ổn định chính trị, kinh tế vĩ mô, môi trường pháp lý an toàn và thủ tục hành chính đơn giản. Điều này giúp thu hút nhiều nhà đầu tư nước ngoài và thúc đẩy dòng vốn FDI vào Việt Nam.

4.2. Phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội

Phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội là yếu tố quan trọng để thu hút FDI. Cần đầu tư vào cơ sở hạ tầng giao thông, năng lượng, viễn thông và các dịch vụ hỗ trợ khác để tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài hoạt động.

V. Nghiên Cứu Mới Nhất Cơ Cấu Tình Hình Quản Lý FDI Tại VN

Nghiên cứu về cơ cấu các hình thức FDI và tình hình quản lý nhà nước đối với chúng cung cấp cái nhìn sâu sắc về hiệu quả và tiềm năng của đầu tư nước ngoài tại Việt Nam. Bảng biểu trong tài liệu cho thấy sự phân bổ dự án theo hình thức đầu tư qua các năm, từ đó đánh giá được xu hướng lựa chọn của các nhà đầu tư. Phân tích cơ cấu giúp nhận diện những điểm mạnh, điểm yếu và những lĩnh vực cần cải thiện trong quản lý và thu hút vốn FDI.

5.1. Phân tích tỷ lệ dự án theo hình thức đầu tư

Nghiên cứu cần phân tích tỷ lệ dự án theo hình thức đầu tư (100% vốn nước ngoài, liên doanh, BOT,...) để hiểu rõ hơn về sự ưa chuộng của nhà đầu tư. Dữ liệu thống kê giúp xác định hình thức nào thu hút nhiều vốn hơn và hình thức nào cần được khuyến khích phát triển.

5.2. Đánh giá hiệu quả quản lý nhà nước đối với FDI

Cần đánh giá hiệu quả quản lý nhà nước đối với các hình thức FDI, bao gồm việc cấp phép, giám sát và hỗ trợ nhà đầu tư. Việc đánh giá giúp xác định những điểm nghẽn và đề xuất các giải pháp cải thiện quy trình quản lý, tạo môi trường đầu tư thông thoáng và minh bạch hơn. Việc thu hút FDI vào các tỉnh thành cũng cần được chú trọng.

VI. Tương Lai FDI Hướng Phát Triển Các Hình Thức Đầu Tư Mới

Để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế, Việt Nam cần hướng tới phát triển các hình thức đầu tư mới, linh hoạt và hiệu quả hơn. Điều này đòi hỏi sự đổi mới trong chính sách, pháp luật và quản lý nhà nước. Cần tạo điều kiện thuận lợi cho các hình thức đầu tư như M&A, PPP và các hình thức đầu tư sáng tạo khác. Thúc đẩy cải thiện môi trường đầu tư là yếu tố then chốt để đón đầu làn sóng FDI mới.

6.1. Khuyến khích hình thức M A và PPP

Cần khuyến khích hình thức M&A (mua bán và sáp nhập) và PPP (đối tác công tư) để thu hút vốn đầu tư và công nghệ từ nước ngoài. Các hình thức này giúp tăng cường năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam và phát triển cơ sở hạ tầng.

6.2. Đổi mới chính sách và pháp luật về FDI

Cần tiếp tục đổi mới chính sách và pháp luật về FDI để tạo môi trường đầu tư thông thoáng, minh bạch và cạnh tranh. Điều này bao gồm việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ và bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) giữ vị trí then chốt trong công cuộc công nghiệp hóa và hiện đại hóa nền kinh tế Việt Nam. Số liệu thống kê ghi nhận khu vực FDI đóng góp trên 18,97% vào tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của cả nước. Năm 2011, nguồn vốn FDI bổ sung 69,47 tỷ USD, chiếm 22,75% tổng vốn đầu tư toàn xã hội. Bước sang năm 2012, khu vực này tạo ra bước đột phá khi đóng góp khoảng 64% tổng kim ngạch xuất khẩu và nộp ngân sách nhà nước khoảng 3,7 tỷ USD, tương đương 11,9% tổng thu ngân sách. Đồng thời, khối ngoại giải quyết việc làm cho 2,3 triệu lao động trực tiếp cùng khoảng 3 đến 4 triệu lao động gián tiếp.

Tuy nhiên, môi trường thu hút đầu tư tại Việt Nam vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn, đặc biệt là tính đơn điệu, thiếu linh hoạt trong các hình thức FDI và rào cản pháp lý khi chuyển đổi mô hình kinh doanh. Sự bất đồng về mục tiêu giữa nhà đầu tư quốc tế và cơ quan quản lý nhà nước dẫn đến nhiều tranh chấp, làm giảm hiệu quả khai thác dòng vốn.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý Kinh tế của tác giả Đặng Thành Dũng hướng tới mục tiêu làm rõ bản chất kinh tế và cơ chế phân chia lợi ích giữa các bên trong từng hình thức FDI. Nghiên cứu thực hiện trên phạm vi toàn diện trong giai đoạn 25 năm từ năm 1988 đến năm 2012, khảo sát trên 2 vùng miền Bắc - Nam, phân tích 15 ngành kinh tế chủ chốt và 20 quốc gia, vùng lãnh thổ có lượng vốn đầu tư lớn nhất tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học vững chắc giúp hoàn thiện chính sách đa dạng hóa và nâng cao năng lực quản lý nhà nước đối với các hình thức FDI.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý luận kinh tế học quốc tế và quản lý kinh tế hiện đại. Trọng tâm lý thuyết dựa trên định nghĩa chuẩn mực của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF, 1977) và Ngân hàng Thế giới (WB), xác định FDI là hình thức đầu tư quốc tế mang lại lợi ích lâu dài và tỷ lệ sở hữu từ 10% vốn cổ phần trở lên nhằm mục đích trực tiếp điều hành doanh nghiệp.

Luận văn kết hợp lý thuyết phân công lao động quốc tế, mô hình liên kết theo chiều dọc (Vertical Integration) nhằm khai thác chi phí đầu vào giá rẻ, và liên kết theo chiều ngang (Horizontal Integration) nhằm mở rộng thị trường độc quyền nhóm. Nghiên cứu đồng thời kế thừa mô hình đàn nhạn bay của kinh tế học phát triển để luận giải đường đi của dòng vốn FDI vào các nước đang phát triển.

Khung lý thuyết làm rõ bản chất kinh tế của 8 hình thức FDI chính:

• Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài: Nhà đầu tư toàn quyền sở hữu, kiểm soát tuyệt đối quy trình sản xuất kinh doanh và tự chịu toàn bộ rủi ro.
• Doanh nghiệp liên doanh: Mô hình cùng góp vốn, cùng quản trị, chia sẻ rủi ro và phân chia lợi nhuận theo tỷ lệ vốn góp giữa đối tác nội và ngoại.
• Hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC): Hoạt động hợp tác đầu tư trên cơ sở hợp đồng mà không thành lập pháp nhân mới.
• Hợp đồng xây dựng - kinh doanh - chuyển giao (BOT, BTO, BT): Cơ chế đối tác phát triển hạ tầng trọng điểm chuyển giao cho nhà nước.
• Công ty cổ phần có vốn FDI: Linh hoạt huy động vốn qua thị trường chứng khoán.
• Công ty mẹ - con (Holding Company): Kiểm soát chiến lược đa ngành xuyên quốc gia.
• Mua lại và sáp nhập (M&A): Thâm nhập thị trường nhanh qua việc mua lại cơ sở sẵn có.
• Chi nhánh công ty nước ngoài: Đơn vị trực thuộc chịu trách nhiệm tài sản mở rộng tới công ty mẹ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn hóa từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Tổng cục Thống kê, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và báo cáo của các tổ chức quốc tế trong giai đoạn 1988-2012.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 100% các dự án FDI được cấp phép trong suốt 25 năm với tổng số hơn 14.500 dự án lũy kế. Luận văn áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích, tập trung đi sâu vào 15 lĩnh vực kinh tế mũi nhọn (như công nghiệp dầu khí, công nghiệp chế biến, xây dựng khu công nghiệp, dịch vụ, tài chính) và 20 đối tác dẫn đầu về quy mô vốn đăng ký.

Phương pháp phân tích chủ đạo là phân tích chuỗi thời gian kết hợp thống kê mô tả nhằm nhận diện xu hướng chuyển dịch cơ cấu hình thức đầu tư. Lý do lựa chọn phân tích bảng chéo ma trận giữa hình thức đầu tư, ngành nghề kinh tế và địa bàn phân bố là để bóc tách rõ mối tương quan lợi ích - rủi ro. Ngoài ra, tác giả sử dụng phương pháp so sánh đối chuẩn kinh nghiệm thực tiễn từ 4 quốc gia (Trung Quốc, Malaysia, Thái Lan, Indonesia) để rút ra bài học thể chế phù hợp với bối cảnh Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu 25 năm (1988-2012) mang lại 4 phát hiện quan trọng:

• Sự đảo chiều mạnh mẽ trong cơ cấu hình thức đầu tư: Giai đoạn 1988-1995, hình thức doanh nghiệp liên doanh chiếm ưu thế vượt trội với hơn 60% tổng số dự án và vốn đăng ký. Tuy nhiên, giai đoạn 2005-2012 chứng kiến sự áp đảo hoàn toàn của hình thức doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài, chiếm trên 78% tổng số dự án được cấp phép và chiếm khoảng 70% tổng vốn đăng ký toàn quốc.
• Đóng góp vĩ mô vượt bậc nhưng mất cân đối: Khối FDI chiếm 64% kim ngạch xuất khẩu cả nước và đóng góp 11,9% tổng thu ngân sách năm 2012. Dòng vốn FDI bổ sung bình quân trên 20% tổng vốn đầu tư toàn xã hội mỗi năm, tạo ra 2,3 triệu việc làm trực tiếp.
• Mức độ tập trung cao về ngành và lãnh thổ: Trên 60% nguồn vốn FDI đổ vào lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo và bất động sản. Hai vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và Nam Bộ chiếm hơn 75% tổng vốn FDI lũy kế của cả nước.
• Các hình thức đầu tư hiện đại chưa phát triển tương xứng: Hình thức BOT, BT, BTO chỉ chiếm tỷ trọng khiêm tốn khoảng 2% đến 3% tổng vốn, chủ yếu do quy trình đàm phán phức tạp. Hình thức M&A và Công ty mẹ - con (Holding Company) chưa có hành lang pháp lý thông thoáng nên chưa phát huy tối đa tiềm năng.

Thảo luận kết quả

Sự suy giảm tỷ trọng của hình thức liên doanh và sự gia tăng của hình thức 100% vốn nước ngoài xuất phát từ những nguyên nhân nội tại sâu sắc. Doanh nghiệp Việt Nam thường tham gia liên doanh bằng quyền sử dụng đất với tỷ lệ góp vốn thấp (thường chỉ 20% đến 30%), dẫn đến vị thế yếu thế trong quản trị. Nguyên tắc đồng thuận tuyệt đối trong Hội đồng quản trị theo luật định trước đây gây ra tình trạng bế tắc trong việc đưa ra quyết định kinh doanh. Khi thua lỗ kéo dài, phía Việt Nam không đủ năng lực tài chính để tăng vốn theo yêu cầu mở rộng sản xuất, dẫn đến việc chuyển nhượng toàn bộ cổ phần cho đối tác nước ngoài để trở thành doanh nghiệp 100% vốn ngoại.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua biểu đồ cột chồng thể hiện tỷ trọng chuyển dịch cơ cấu hình thức đầu tư 1988-2012 và bảng đan chéo ma trận phân bổ vốn theo 15 ngành kinh tế. Các bảng số liệu cho thấy rõ xu hướng các tập đoàn đa quốc gia chủ động chọn hình thức 100% vốn để bảo vệ bí quyết công nghệ độc quyền và toàn quyền kiểm soát chuỗi cung ứng toàn cầu.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với xu thế chuyển dịch dòng vốn tại Trung Quốc, Thái Lan và Indonesia sau cuộc khủng hoảng tài chính 1997. Nước chủ nhà đạt được mục tiêu tăng thu ngân sách và giải quyết việc làm nhưng gặp khó khăn trong việc tiếp nhận chuyển giao công nghệ nguồn và kỹ năng quản lý cao cấp từ nước ngoài.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện thể chế và nâng cao chất lượng dòng vốn FDI, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Hoàn thiện thể chế pháp lý và linh hoạt hóa việc chuyển đổi hình thức đầu tư: Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì phối hợp với Bộ Tư pháp rà soát, đơn giản hóa thủ tục hành chính chuyển đổi giữa các mô hình doanh nghiệp FDI trước năm 2016. Xóa bỏ rào cản can thiệp hành chính vào quyền tự chủ lựa chọn hình thức liên doanh hay 100% vốn, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ giải ngân vốn thực hiện đạt trên 75% so với vốn đăng ký.
• Đổi mới cơ chế quản trị và bảo vệ phần vốn nhà nước trong liên doanh: Bộ Tài chính và các cơ quan quản lý ban hành quy chế định giá tài sản vô hình và quyền sử dụng đất theo sát giá thị trường khi góp vốn liên doanh. Cắt giảm thời gian thẩm định dự án xuống dưới 15 ngày làm việc trong lộ trình 2015-2017, tránh tình trạng doanh nghiệp ngoại thôn tính vốn nội thông qua thủ thuật tăng vốn điều lệ.
• Hoàn thiện khung khổ pháp lý cho các hình thức đầu tư mới (BOT, PPP, M&A): Chính phủ ban hành nghị định chuyên biệt về quản lý hoạt động mua lại và sáp nhập gắn với luật cạnh tranh và kiểm soát chống độc quyền. Chuẩn hóa hợp đồng mẫu cho các dự án kết cấu hạ tầng giao thông và năng lượng theo hình thức BOT, phấn đấu thu hút khoảng 15 đến 20 tỷ USD vốn FDI cho hạ tầng kỹ thuật mỗi năm đến năm 2020.
• Tăng cường thanh tra, kiểm tra và ngăn chặn hành vi chuyển giá: Tổng cục Thuế và cơ quan hải quan phối hợp xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về giá chuyển nhượng nội bộ của các tập đoàn đa quốc gia. Triển khai kiểm toán chuyên đề nhằm giảm thiểu trên 30% tình trạng doanh nghiệp FDI báo lỗ nhưng vẫn mở rộng quy mô sản xuất trước năm 2018.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan hoạch định chính sách và quản lý nhà nước: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Sở Kế hoạch và Đầu tư các tỉnh thành sử dụng luận văn làm tài liệu căn cứ để xây dựng quy hoạch thu hút FDI, hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật và điều chỉnh chính sách ưu đãi đầu tư có chọn lọc.
• Nhà đầu tư nước ngoài và các tập đoàn đa quốc gia: Tài liệu hỗ trợ các nhà đầu tư quốc tế hiểu rõ đặc thù thể chế, đánh giá ưu điểm và rủi ro của từng mô hình pháp lý, từ đó lựa chọn phương thức gia nhập thị trường Việt Nam hiệu quả nhất.
• Doanh nghiệp trong nước và hiệp hội ngành nghề: Cung cấp kinh nghiệm thực tế về đàm phán hợp đồng liên doanh, cơ chế bảo vệ quyền lợi cổ đông thiểu số và phương thức phòng ngừa rủi ro bị thôn tính tài sản khi bắt tay với khối ngoại.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên kinh tế: Nguồn tư liệu tham khảo giá trị cho các học phần Kinh tế đầu tư, Quản trị kinh doanh quốc tế và Quản lý kinh tế với chuỗi số liệu thực chứng kéo dài 25 năm (1988-2012).

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao hình thức doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài lại áp đảo hình thức liên doanh tại Việt Nam? Sự thay đổi này xuất phát từ nhu cầu tự chủ quản trị của nhà đầu tư ngoại nhằm tránh mâu thuẫn về quản lý và bảo vệ bí mật công nghệ. Tỷ trọng dự án 100% vốn ngoại tăng vọt chiếm trên 78% tổng dự án năm 2012 do đối tác Việt Nam gặp hạn chế về nguồn vốn đối ứng và kinh nghiệm điều hành kinh doanh quốc tế.

• Khu vực FDI đóng góp cụ thể như thế nào vào kinh tế Việt Nam giai đoạn nghiên cứu? Khu vực FDI đóng vai trò trụ cột khi đóng góp trên 18,97% vào GDP cả nước, chiếm gần 64% kim ngạch xuất khẩu quốc gia năm 2012, nộp ngân sách khoảng 3,7 tỷ USD và tạo ra hơn 2,3 triệu việc làm trực tiếp cho lực lượng lao động xã hội.

• Các rào cản lớn nhất khi thực hiện dự án hạ tầng theo hình thức BOT là gì? Rào cản chính gồm vốn đầu tư ban đầu rất lớn, thời gian thu hồi vốn kéo dài từ 20 đến 30 năm, rủi ro biến động tỷ giá và thiếu vắng cơ chế bảo lãnh nghĩa vụ của chính phủ. Tỷ lệ dự án BOT trong giai đoạn 1988-2012 chỉ chiếm khoảng 2% đến 3% tổng vốn đăng ký.

• Nhà nước cần triển khai biện pháp gì để kiểm soát tình trạng chuyển giá ở khối FDI? Cơ quan quản lý cần xây dựng hệ thống dữ liệu giá thị trường độc lập, phối hợp liên ngành giữa cơ quan thuế và hải quan, đồng thời áp dụng các chuẩn mực kiểm toán quốc tế nhằm giảm hơn 30% các vụ vi phạm kê khai sai giá nguyên vật liệu đầu vào.

• Việt Nam có thể học tập kinh nghiệm gì từ các quốc gia như Malaysia và Trung Quốc? Kinh nghiệm nổi bật là chính sách mở cửa từng bước gắn liền với điều kiện xuất khẩu và năng lực quản lý nội địa. Malaysia từng chỉ cho phép 100% vốn ngoại với các dự án xuất khẩu trên 80% hoặc vốn trên 50 triệu RM trước khi mở cửa hoàn toàn cho toàn ngành sản xuất.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về 8 hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài, làm rõ bản chất tương tác lợi ích kinh tế giữa nhà nước và nhà đầu tư.
• Khái quát bức tranh thực trạng FDI Việt Nam suốt 25 năm (1988-2012) với các dữ liệu thực chứng minh chứng cho sự dịch chuyển tất yếu sang hình thức 100% vốn nước ngoài.
• Phân tích nguyên nhân sâu xa của các tranh chấp liên doanh và nhận diện những điểm nghẽn thể chế trong việc phát triển các hình thức đầu tư hạ tầng như BOT hay M&A.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ và khả thi nhằm hoàn thiện môi trường kinh doanh, tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước giai đoạn 2015-2020.
• Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác sâu dữ liệu chi tiết của luận văn để phục vụ công tác xây dựng thể chế và hoạch định chiến lược kinh doanh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1). Nội dung chính của chương này là làm rõ bản chất kinh tế của các hình thức FDI thông qua phân tích lợi ích kinh tế của từng hình thức FDI đối với nhà đầu tư và Chính phủ nước chủ nhà (Việt Nam), nhờ đó thấy rõ được những yếu tố quyết định việc lựa chọn các hình thức FDI của hai phía. Đồng thời, một số kinh nghiệm thực tiễn trong lựa chọn các hình thức FDI của các nước cũng được phân tích để làm minh chứng cho các phân tích, nhận định trước đó. * Thực trạng các hình thức FDI ở Việt Nam (chương 2).

Chương này phân tích cụ thể các nội dung của từng hình thức FDI theo qui định của luật pháp Việt Nam. Các số liệu thống kê phong phú và cập nhật về các hình thức FDI ở Việt Nam được phân tích chi tiết theo chuỗi thời gian và chéo giữa các hình thức FDI, ngành kinh tế, vựng miền, đối tác,. để làm rõ hình thức FDI 7 (LUAN.phap TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nào phát triển mạnh ở Việt Nam, nguyên nhân chuyển đổi giữa các hình thức FDI, trong đó đặc biệt là chuyển đổi từ hình thức liên doanh sang hình thức 100% vốn nước ngoài. Đồng thời qua các phân tích so sánh các số liệu thống kê sẽ thấy được rõ hình thức FDI nào được hấp dẫn hơn giữa các vùng miền, ngành kinh tế, đối tác đầu tư nước ngoài.

* Các khuyến nghị chính sách là nội dung của chương 3. Trên cơ sở phân tích các chương trước, mỗi hình thức đầu tư sẽ được đề xuất một số khuyến nghị cụ thể. Trong từng hình thức FDI, các nhà đầu tư nước ngoài cũng được tư vấn ở các mức độ nhất định.phap TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CÁC HÌNH THỨC ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI Ở VIỆT NAM 1. Khái niệm về đầu tư Đầu tư nói chung là sự sinh các nguồn lực ở hiện tại để tiến hành các hoạt động nào đó nhằm thu về các kết quả nhất định trong tương lai lớn hơn các nguồn lực đó bỏ ra để đạt được các kết quả đó.

Nguồn lực đó có thể là tiền, tài nguyên thiên nhiên, sức lao động hoặc trí tuệ. Nhưng kết quả thu được trong tương lai có thể là sự tăng thêm các tài sản tài chính (tiền vốn), tài sản vật chất (nhà máy, đường xá), tài sản trí tuệ (trình độ văn hoá, chuyên môn, khoa học kỹ thuật ….) và các nguồn nhân lực có đủ điều kiện để làm việc có năng suất trong nền sản xuất xã hội. Trong những kết quả đạt được trên đây, những kết quả trực tiếp của sự hy sinh các nguồn lực là các tài sản vật chất, tài sản trí tuệ và nguồn nhân lực tăng thêm có vai trò quan trọng trong mọi lúc, mọi nơi không chỉ đối với người đầu tư mà cả đối với toàn bộ kinh tế. Những kết quả này không chỉ người đầu tư mà cả nền kinh tế được hưởng thụ.

Chẳng hạn một nhà máy được xây dựng; tài sản vật chất của người đựơc đầu tư trực tiếp tăng thêm, đồng thời tài sản vật chất tiềm lực của xã hội cũng được tăng thêm. Lợi ích trực tiếp do hoạt động của nhà máy này đem lại cho người đầu tư được lợi ích nhuận, còn cho nền kinh tế được thoả mãn nhu cầu tiêu dùng (cho sản xuất và cho ngân sách, giải quyết công ăn việc làm cho người lao động……trình độ nghề nghiệp chuyên môn của người lao động tăng thêm không chỉ có lợi cho chính họ mà còn bổ sung nguồn lực kỹ thuật cho nền kinh tế để có thể tiếp nhận công nghệ này càng hiện đại, góp phần nâng cao trình độ công nghệ kỹ thuật của nền sản xuất quốc gia.phap TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Đối với từng cá nhân, đơn vị đầu tư là điều kiện quyết định sự ra đời, tồn tại và tiếp tục phát triển của mọi hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, đối với nền kinh tế đầu tư là yếu tố quyết định sự phát triển của nền sản xuất xã hội, là chìa khóa của sự tăng trưởng. Có nhiều hình thức đầu tư và xuất phát từ nhiều nguồn vốn khác nhau, một trong số hình thức đầu tư quan trọng là đầu tư trực tiếp nước ngoài. Bản chất vai trò của FDI Hiện nay ở trên nhiều loại sách báo, tạp chí của các tổ chức quốc tế cũng như Chính phủ các nước có tương đối nhiều định nghĩa về FDI, như định nghĩa của tổ chức Ngân hàng Thế giới thì FDI là đầu tư trực tiếp nước ngoài là đầu tư từ nước ngoài mà mang lại lãi suất từ 10% trở lớn.

Theo giáo trình Kinh tế Đầu tư của trường Đại học Kinh tế Quốc dân do PGS. TS Nguyễn Ngọc Mai làm chủ biên thì đầu tư trực tiếp của nước ngoài (FDI) là vốn của các doanh nghiệp và cá nhân nước ngoài đầu tư sang các nước khác và trực tiếp quản lý hoặc tham gia trực tiếp quản lý quá trình sử dụng và thu hồi số vốn bỏ ra. Đến nay định nghĩa mà nhiều nước và các tổ chức hay dùng nhất là định nghĩa của tổ chức Tiền tệ Thế giới (IMF) đó đưa ra vào năm 1977 như sau: “Đầu tư trực tiếp nước ngoài là số vốn đầu tư được thực hiện để thu được lợi ích lâu dài trong một doanh nghiệp hoạt động ở nền kinh tế khác với nền kinh tế của nhà đầu tư. Ngoài mục đích lợi nhuận, nhà đầu tư còn mong muốn dành được chỗ đứng trong việc quản lý doanh nghiệp và mở rộng thị trường”.

Đầu tư nước ngoài bao gồm đầu tư nước ngoài trực tiếp (FDI) và đầu tư gián tiếp (FPI). Trong đó, FDI quan trọng hơn nhiều, dù cho đầu tư gián tiếp có xu hướng tăng lên (trong năm 1992, FDI lên tới khoảng 15 tỷ USD, bằng 38% tổng chu chuyển vốn nước ngoài còn đầu tư gián tiếp lên tới 4,7 tỷ USD). FDI tăng lên nhanh chóng trong vòng 15 năm qua với đặc điểm tập 10 (LUAN.phap TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trung co cụm về địa dư, ngành, và hãng. Hầu hết FDI diễn ra ở Đông Á (Malaisia, Thái Lan, Singapore, Hong Kong, Trung Quốc) và Châu Mĩ Latinh (Brazil, Mexico), trong lĩnh vực thiết bị vận tải, hoá chất, máy móc và điện tử.

Một số lượng ít các hãng lớn từ các nước công nghiệp chiếm một phần lớn đầu tư nước ngoài. Mô hình đầu tư cũng thiên lệch về địa lý; các hãng của Mỹ đầu tư mạnh vào châu Mỹ Latinh, các hãng của Nhật đầu tư vào châu Á, còn các hãng của Anh lại tập trung vào các nước thuộc khối Thịnh vượng Chung. Tầm quan trọng tăng nhanh của FDI là nhờ nhận thức về những đóng góp to lớn của FDI vào phát triển kinh tế, cung cấp cho các nước chủ nhà về vốn, công nghệ, và kỹ năng quản lý hiện đại. FDI chịu ảnh hưởng của các yếu tố cụ thể trong nước chủ nhà cũng như nước đầu tư.

Với nước chủ nhà, các yếu tố hấp dẫn FDI là nguồn tài nguyên thiên nhiên như khoáng sản (như dầu mỏ ở Indonesia) hay giá lao động rẻ mạt (như Trung Quốc, Malaisia) cũng có vai trò quan trọng không kém, đặc biệt khi áp dụng chính sách thay thế nhập khẩu là một cơ hội lớn cho các nhà đầu tư. Để thu hút FDI, nhiều Chính phủ đưa ra các biện pháp khuyến khích như miễn giảm thuế, khấu hao nhanh, giảm thuế nhập khẩu đầu vào sản xuất, đặc khu kinh tế, hay khuyến khích xuất khẩu đối với những người muốn đầu tư. Dù có những khuyến khích đặc biệt như vậy nhưng người ta nhận thấy FDI trở nên hấp dẫn ở những nước có môi trường kinh tế vĩ mô và môi trường chính trị tốt. Chính sách bảo hộ - chống cạnh tranh của hàng ngoại nhập - của các nước chủ nhà đôi khi khiến các nhà đầu tư đặt cơ sở sản xuất ngay tại nước chủ nhà.

FDI cũng phụ thuộc vào các yếu tố của các nước đi đầu tư. Các hãng đầu tư ra nước ngoài nhằm giành trước hay ngăn chặn những hoạt động tương tự của các đối thủ cạnh tranh. Một số nước cho phép các nhà đầu tư được 11 (LUAN.phap TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nhập khẩu miễn thuế một số sản phẩm chế tạo tại các chi nhánh của họ tại nước ngoài. Cuối cùng, phân tán rủi ro bằng cách đầu tư tại nhiều đặc điểm khác nhau cũng là một động cơ của các nhà đầu tư.

Trên đây ta có thể thấy được một số nét đặc trưng của FDI: FDI mặc dù vẫn chịu sự chi phối của Chính phủ, nhưng nó ít bị lệ thuộc hơn vào quan hệ chính trị hai bên nếu so sánh với hình thức tín dụng quan hệ quốc tế. Bên nước ngoài trực tiếp tham gia quá trình kinh doanh của doanh nghiệp, nên họ trực tiếp kiểm soát sự hoạt động và đưa ra những quyết định có lợi nhất cho việc đầu tư. Vì vậy mức độ khả thi của công cuộc đầu tư khá cao, đặc biệt trong việc tiếp cận thị trường quốc tế để mở rộng xuất khẩu. Do quyền lợi của chủ đầu tư nước ngoài gắn liền với lợi ích do đầu tư đem lại cho nên có thể lựa chọn kỹ thuật, công nghệ thích hợp, nâng cao dần trỡnh độ quản lý, tay nghề cho công nhân ở nước tiếp nhận đầu tư.

FDI liên quan đến việc mở rộng thị trường của các công ty đa quốc gia và sự phát triển của thị trường tài chính quốc tế và thương mại quốc tế. Đối với nƣớc đi đầu tƣ Đứng trên góc độ quốc gia Hình thức đầu tư trực tiếp ra nước ngoài là cách để các quốc gia có thể mở rộng và nâng cao quan hệ hợp tác về nhiều mặt đối với các quốc gia khác mà mình sẽ đầu tư. Khi một nước đầu tư sang nước khác một mặt hàng thì nước đó thường có những ưu thế nhất định về mặt hàng như về chất lượng, năng suất và giá cả cùng với chính sách hướng xuất khẩu của nước này; thêm vào đó là sự có một sự sẵn sàng hợp tác chấp nhận sự đầu tư đó của nước sở tại cùng với những nguồn lực thích hợp cho sản phẩm đó. Mặt khác, khi đầu tư FDI nước đi đầu tư có rất nhiều có lợi về kinh tế cũng như chính trị.phap TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Thứ nhất, quan hệ hợp tác với nước sở tại được tăng cường và vị thế của nước đi đầu tư được nâng lên trên trường quốc tế.

Thứ hai, mở rộng được thị trường tiêu thụ sản phẩm, khi trong nước sản phẩm đang thừa mà nước sở tại lại thiếu.