CHƯƠNG 1 NHUNG VAN DE LY LUAN VE BIEN PHAP KHAN CAP TAM THỜI TRONG XU LY HANH VI XAM PHAM QUYEN SO HUU TRi TUE 1. Khái niệm hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và biện pháp xử lý hành vỉ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ 1. Khái niệm hành vi xâm phạm quyên sở hữu trí tuệ Xuất phát từ đặc điểm của quyền SHTT là tài sản vô hình, quyền SHTT là đối tượng rất đễ bị xâm phạm. Hành vi xâm phạm quyền SHTT thường diễn ra pho bién trén phạm vi rộng, với nhiều hình thức thể hiện đa dạng,.
gây thiệt hại cho chủ thể quyền SHTT cũng như thiệt hại đối với người tiêu dùng. Xâm phạm quyền SHTT là một dạng vi phạm pháp luật trong đó đối tượng của hành vi xâm phạm là tài sản vô hình (quyền SHTT). Vì vậy, xâm phạm quyền SHTT cần được xử lý nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thê quyền SHTT, đảm bảo môi trường kinh doanh lành mạnh và bảo vệ người tiêu dùng. Hiện nay, trong các công trình nghiên cứu chưa có một khái niệm khoa học về “hành vi xâm phạm quyền SHTT”, mà chỉ có các khái niệm cụ thể như hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, hành vi xâm phạm quyền SHCN.
TS Lê Nết đưa ra khái niệm xâm phạm quyền tác giả như sau: “Xâm phạm quyền tác giả là các hành vi sử dụng tác phẩm hay cuộc biểu diễn nhằm mục đích kinh doanh mà không có sự đồng ý của chủ thể quyền tác giả, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác” [12, tr. 66] hay khái niệm về “Hành vi xâm phạm quyền SHTT đối với nhãn hiệu là việc sử dụng nhãn hiệu trong phạm vi và thời hạn bảo hộ mà không được sự đồng ý của chủ sở hữu nhãn hiệu, trừ các trường hợp sử dụng hạn chế” [12, tr. Như vậy, các định nghĩa trên đều sử dụng phương pháp liệt kê các hành vi xâm phạm và nhắn mạnh rằng hành vi xâm phạm quyền SHTT là hành vi “sử dụng” đối tượng quyền SHTT một cách trái phép (không được sự đồng ý của chủ thể quyền SHTT và cũng không được pháp luật cho phép). Tuy nhiên, hành vi xâm phạm quyền SHTT nên được định nghĩa một cách tổng quát nhằm phản ánh đúng bản chất của nó.
Vì vậy, dưới góc độ nghiên cứu, tác giả đưa ra khái niệm về hành vi xâm phạm quyền SHTT như sau: “Hành vi xâm phạm quyên SHTT là hành vi của người không phải chủ sở hữu quyên SHTT xâm hại đến quyên và lợi ích của chủ thể quyền SHTT được pháp luật bảo hộ ””. Các biện pháp xử lý hành vi xâm phạm quyên sở hữu trí tuệ Thực thi quyền SHTT chống lại các hành vi xâm phạm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong hệ thống SHTT của mỗi quốc gia. Quyền SHTT sẽ chỉ tồn tại trên danh nghĩa nếu không có cơ chế hiệu quả để xử lý hành vi xâm phạm. Bảo vệ tốt quyền SHTT trước các hành vi xâm phạm sẽ nâng cao giá trị của tài sản trí tuệ, giúp việc khai thác quyền SHTT hiệu quả, tạo động lực mạnh mẽ để các chủ thê sáng tạo và xác lập quyền SHTT.
Xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT là các biện pháp do cơ quan nhà nước có thâm quyền thực hiện nhằm chấm dứt hành vi xâm phạm quyền SHTT, khôi phục quyền lợi, bù đắp những tôn thất do hành vi xâm phạm gây ra cho chủ thể quyền SHTT, răn đe, phòng ngừa các hành vi xâm phạm xảy ra trong tương lai, bao gồm biện pháp dân sự, hành chính, hình sự và kiểm soát biên giới. Biện pháp dân sự Biện pháp dân sự được Tòa án áp dụng để xử lý hành vi xâm phạm theo yêu cầu của chủ thể quyền hoặc của tổ chức, cá nhân bị thiệt hại do hành vi xâm phạm gây ra, kế cả khi hành vi đó đang bị xử lý băng biện pháp hình sự hoặc biện pháp hành chính. Tòa án căn cứ yêu cầu của đương sự, trên cơ sở quy định của pháp luật để xác định hành vi xâm phạm quyền SHTT, ra quyết định, bản án buộc tô chức, cá nhân có hành vi xâm phạm chấm dứt hành vi xâm phạm, bôi thường thiệt hại, xin lỗi, cải chính công khai. Biện pháp dân sự là biện pháp phù hợp để xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT vì nó xuất phát từ bản chất của quyền SHTT là quyền dân sự.
Biện pháp dân sự giải quyết thỏa đáng mối quan hệ tài sản giữa chủ thể quyền bị xâm phạm với bên có hành vi xâm phạm, đảm bảo tối đa lợi ích, bù đắp thiệt hại cho chủ thể quyền. Trên cơ sở nguyên tắc chung của bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là thiệt hại bao nhiêu thì phải bồi thường bấy nhiêu. Bên cạnh đó, phạm vi áp dụng biện pháp dân sự rộng hơn các biện pháp còn lại. Bắt cứ khi nào chủ thể quyền xét thấy quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm thì có quyền yêu cầu Tòa án can thiệp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
Biện pháp hành chính Biện pháp hành chính là biện pháp mà cơ quan nhà nước có thâm quyền sử dụng nhăm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình hoạt động quản lý hành chính nhà nước. Mục đích chính của biện pháp hành chính là bảo vệ, ôn định trật tự quản lý, loại trừ những vi phạm pháp luật. Bản chất biện pháp hành chính là sử dụng sức mạnh quyền lực của các cơ quan hành chính (năm trong hệ thống hành pháp) thông qua các quyết định hành chính và tổ chức thực hiện các quyết định hành chính đó đề xử lý các vi phạm hành chính [7]. Khác với biện pháp dân sự, biện pháp hành chính mang tính răn đe, trừng phạt ở mức độ nhẹ (so với biện pháp hình sự) như cảnh cáo, phạt tiền, tịch thu tang vật, hàng hóa vi phạm.
Biện pháp hành chính trong xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT được áp dụng theo yêu cầu của chủ thể quyền, theo yêu cầu của tổ chức, cá nhân bị thiệt hại do hành vi xâm phạm gây ra, theo yêu cầu của tô chức, cá nhân phát hiện hành vi xâm phạm, hay do cơ quan có thâm quyền chủ động phát hiện. 10 Đây là biện pháp thường được áp dụng ở Việt Nam khi xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT do tiết kiệm thời gian và tiền bạc, vì yêu cầu đặt ra khi xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT là ngăn chặn kịp thời hành vi xâm phạm. Biện pháp hành chính còn mang tính cưỡng chế, đảm bảo chấm dứt các hành vi xâm phạm, giúp chủ thể quyền bảo vệ quyền SHTT của mình. Biện pháp hình sự Trong trường hợp các hành vi xâm hại quyền SHTT gây thiệt hại nghiêm trọng cho chủ thể quyền, gây nguy hiểm cho xã hội, đặc biệt trong trường hợp hàng hóa giả mạo, hàng kém chất lượng ảnh hưởng đến người tiêu dùng thì nhà nước áp dụng các biện pháp nghiêm khắc nhất là biện pháp hình sự.
Trong cuộc chiến chống lại những hành vi xâm phạm có quy mô, gây thiệt hại đáng kể, biện pháp hình sự là một công cụ không thê thiếu [1]. Đây là biện pháp nghiêm khắc nhất để bảo vệ quyền lợi của chủ thể quyền bị xâm phạm do mục đích của biện pháp này nhằm răn đe, trừng phạt người có tội, ảnh hưởng tới trật tự xã hội. Xét theo bản chất của quyền SHTT, viéc bao vé quyén SHTT chu yếu được thực hiện bởi biện pháp hành chính và biện pháp dân sự, biện pháp hình sự chỉ nên áp dụng đối với các hành vi có mức độ nguy hiểm cao, quy mô xảy ra lớn ảnh hưởng nghiêm trọng đến xã hội. Nhóm các biện pháp chế tài hình sự phải được áp dụng ít nhất đối với các trường hợp có ý giả mạo nhãn hiệu hoặc xâm phạm quyền SHTT với quy mô thương mại, gây phương hại tới quyền tác giả.
Biện pháp kiểm soát biên giới Biện pháp kiểm soát biên giới là biện pháp được cơ quan nhà nước có thẩm quyền mà cụ thể là cơ quan hải quan áp dụng trong trường hợp phát hiện, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT ở biên giới. Thực chất đây là biện pháp hành chính, tuy nhiên biện pháp kiểm soát biên giới này 11 có đặc thù riêng là chỉ áp dụng ở khu vực biên giới đối với hàng hóa xuất nhập khẩu, nên nó được coi là một biện pháp độc lập. Chu thé quyền SHTT được bảo hộ theo quy định pháp luật có quyền nộp đơn đề nghị cơ quan hải quan áp dụng các biện pháp kiểm tra, giám sát hoặc tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa trong trường hợp có căn cứ hợp lý cho răng hàng hóa đó có dấu hiệu xâm phạm quyền SHTT. Những hàng hóa giả mạo hay vi phạm bản quyền này bị kiểm soát và thu giữ tại biên giới, sẽ làm giảm nguy cơ gây đưa vào lưu thông gây nhằm lẫn cho người tiêu dùng và tránh hậu quả nghiêm trọng có thể xảy ra.
Các biện pháp kiểm soát biên giới đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn hành vi xâm phạm quyền SHTT từ nước ngoài vào Việt Nam hoặc từ Việt Nam ra nước ngoài, nhằm bảo vệ quyên lợi hợp pháp của chủ sở hữu đối với quyền SHTT được bảo hộ cũng như lợi ích chính đáng của người tiêu dùng. Khái quát về biện pháp khẩn cấp tạm thời trong xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ 1. Khái niệm biện pháp khẩn cấp tạm thời trong xử lý hành vi xâm phạm quyên sở hữu trí tuệ Biện pháp dân sự là biện pháp phù hợp nhằm xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT. Một trong những yếu tố làm nên tính ưu việt của biện pháp dân sự là khả năng chủ thể quyền SHTT có quyền yêu cầu Tòa án áp dụng BPKCTT nhằm ngăn chặn ngay lập tức hành vi xâm phạm quyền SHTT, bảo vệ chứng cứ, tránh gây thiệt hại không thể khắc phục được hoặc bảo đảm việc thi hành án.
Bởi khi có hành vi xâm phạm quyền SHTT, các chủ thể thường tìm cách tiêu hủy chứng cứ, làm hư hỏng, tâu tán hay đưa hàng hóa vào lưu thông, dẫn đến chứng cứ trong vụ án không còn nguyên vẹn. Bên cạnh đó, do đặc điểm của quyền SHTT là tài sản vô hình, mang tính thông tin, hành vi xâm phạm quyền SHTT đang trở nên phổ biến, diễn ra nhanh chóng với mức 12 độ nguy hiểm cao. Vì vậy BPKCTT trở thành công cụ hữu ích cho các chủ thể quyền SHTT yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.