Luận Văn Thạc Sĩ: Biện Pháp Chuyển Dịch Cơ Cấu Lao Động Nông Thôn Tại Huyện An Lão, Hải Phòng

Luận văn thạc sĩ quản lý kinh tế phân tích biện pháp chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn huyện An Lão, Hải Phòng, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Lưu Thị Chi
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đào Văn Hiệp
• Trường học: Đại học Hải Phòng
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Một số biện pháp chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn huyện An Lão – Thành phố Hải Phòng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
• DANH MỤC BIỂU BẢNG
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU LAO ĐỘNG NÔNG THÔN
• 1.1. Những vấn đề chung về chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn
• 1.1.1. Một số khái niệm cơ bản về lao động
• 1.1.2. Vai trò của lao động nông thôn trong phát triển kinh tế xã hội
• 1.1.3. Cơ cấu lao động nông thôn và chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn
• 1.1.4. Các nhân tố tác động đến quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn
• 1.1.5. Cơ sở thực tiễn
• 1.2. Thực trạng lao động nông thôn nước ta và quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn Việt Nam
• 1.3. Kinh nghiệm chuyển dịch cơ cấu lao động ở một số quốc gia trên thế giới
• 1.3.1. Chuyển dịch cơ cấu lao động ở Hàn Quốc
• 1.3.2. Chuyển dịch cơ cấu lao động ở Trung Quốc
• 1.3.3. Kinh nghiệm rút ra từ nghiên cứu chuyển dịch cơ cấu lao động ở một số quốc gia trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU LAO ĐỘNG NÔNG THÔN HUYỆN AN LÃO GIAI ĐOẠN 2010 - 2015
• 2.1. Khái quát điều kiện tự nhiên – kinh tế xã hội huyện An Lão
• 2.2. Điều kiện tự nhiên. Đặc điểm dân cư, kinh tế xã hội
• 2.3. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu lao động huyện An Lão giai đoạn 2010 - 2015
• 2.3.1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện An Lão giai đoạn 2010 - 2015
• 2.3.2. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn huyện An Lão giai đoạn 2010 - 2015
• 2.3.3. Chuyển dịch cơ cấu lao động theo ngành nghề
• 2.3.4. Chuyển dịch cơ cấu lao động trong nội bộ từng nhóm ngành
• 2.3.5. Đánh giá tổng quát về cơ cấu lao động nông thôn và quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn huyện An Lão
• 2.3.6. Những kết quả đạt được chủ yếu
• 2.3.7. Những nhân tố tác động chủ yếu
• 2.3.8. Những vấn đề đang đặt ra
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ BIỆN PHÁP CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU LAO ĐỘNG HUYỆN AN LÃO ĐẾN NĂM 2020
• 3.1. Định hướng chuyển dịch cơ cấu lao động trên địa bàn huyện An Lão đến năm 2020
• 3.1.1. Định hướng và mục tiêu phát triển kinh tế xã hội
• 3.1.2. Định hướng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế
• 3.1.3. Định hướng chuyển dịch cơ cấu nội bộ ngành kinh tế
• 3.1.4. Định hướng chuyển dịch cơ cấu lao động đến năm 2020
• 3.2. Giải pháp chuyển dịch cơ cấu lao động huyện An Lão đến năm 2020
• 3.2.1. Phát triển các ngành thực hiện mục tiêu chuyển dịch cơ cấu lao động theo ngành
• 3.2.2. Tập trung phát triển công nghiệp, thiểu thủ công nghiệp, xây dựng gắn với chuyển dịch cơ cấu lao động trong nội bộ ngành
• 3.2.3. Phát triển mạnh các ngành thương mại, dịch vụ
• 3.2.4. Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu lao động trong nông nghiệp
• 3.2.5. Gắn đào tạo nghề với giải quyết việc làm cho người lao động
• 3.2.6. Đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng nông nghiệp, nông thôn
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Biện pháp chuyển dịch cơ cấu lao động

Biện pháp chuyển dịch cơ cấu lao động là một trong những nội dung trọng tâm của luận văn, tập trung vào việc đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn tại huyện An Lão, Hải Phòng. Các biện pháp này bao gồm việc phát triển các ngành công nghiệp, thương mại, dịch vụ, đồng thời đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu lao động trong nông nghiệp. Mục tiêu chính là tạo việc làm ổn định, nâng cao thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người lao động nông thôn. Các biện pháp này được xây dựng dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

1.1. Phát triển các ngành công nghiệp và dịch vụ

Phát triển các ngành công nghiệp và dịch vụ là một trong những biện pháp chuyển dịch cơ cấu lao động quan trọng. Việc đầu tư vào các khu công nghiệp và cụm công nghiệp tại huyện An Lão đã tạo ra nhiều cơ hội việc làm mới, thu hút lao động từ khu vực nông nghiệp sang các ngành công nghiệp và dịch vụ. Điều này không chỉ giúp giảm bớt tình trạng thất nghiệp mà còn góp phần nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống cho người lao động. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả cao, cần có sự hỗ trợ từ chính sách lao động và đào tạo nghề phù hợp.

1.2. Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu lao động trong nông nghiệp

Chuyển dịch cơ cấu lao động trong nông nghiệp là một phần không thể thiếu trong quá trình phát triển nông thôn. Việc áp dụng các công nghệ mới và đổi mới phương thức sản xuất giúp tăng năng suất lao động, giảm bớt sự phụ thuộc vào lao động thủ công. Đồng thời, việc đào tạo nghề và nâng cao kỹ năng cho người lao động nông thôn cũng là yếu tố then chốt để thúc đẩy quá trình chuyển dịch này. Các biện pháp này không chỉ giúp cải thiện thu nhập mà còn góp phần phát triển bền vững nông thôn.

II. Cơ cấu lao động nông thôn

Cơ cấu lao động nông thôn là một khía cạnh quan trọng được phân tích trong luận văn. Tại huyện An Lão, cơ cấu lao động nông thôn chủ yếu tập trung vào ngành nông nghiệp, chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số lao động. Tuy nhiên, với sự phát triển của các khu công nghiệp và đô thị hóa, cơ cấu lao động đang dần chuyển dịch sang các ngành công nghiệp và dịch vụ. Quá trình này đòi hỏi sự điều chỉnh và hỗ trợ từ chính sách lao động, đào tạo nghề và tạo việc làm để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững.

2.1. Thực trạng cơ cấu lao động nông thôn

Thực trạng cơ cấu lao động nông thôn tại huyện An Lão cho thấy sự phụ thuộc lớn vào ngành nông nghiệp. Tuy nhiên, với sự phát triển của các khu công nghiệp, tỷ lệ lao động trong ngành nông nghiệp đang giảm dần, trong khi tỷ lệ lao động trong các ngành công nghiệp và dịch vụ tăng lên. Điều này phản ánh xu hướng chuyển dịch cơ cấu lao động phù hợp với quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc đào tạo và tạo việc làm cho lao động nông thôn.

2.2. Các yếu tố tác động đến cơ cấu lao động

Các yếu tố tác động đến cơ cấu lao động nông thôn bao gồm chính sách lao động, đào tạo nghề, và sự phát triển của các ngành công nghiệp và dịch vụ. Việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng và công nghệ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động. Ngoài ra, sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các doanh nghiệp cũng là yếu tố then chốt để đảm bảo quá trình chuyển dịch diễn ra thuận lợi và hiệu quả.

III. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là một quá trình tất yếu trong phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là tại các khu vực nông thôn như huyện An Lão. Quá trình này không chỉ liên quan đến sự thay đổi trong cơ cấu lao động mà còn bao gồm cả sự chuyển dịch trong cơ cấu ngành kinh tế. Việc phát triển các ngành công nghiệp và dịch vụ, cùng với sự đổi mới trong nông nghiệp, đã góp phần thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại địa phương. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các chính sách kinh tế, lao động và đào tạo nghề.

3.1. Định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại huyện An Lão tập trung vào việc phát triển các ngành công nghiệp và dịch vụ, đồng thời đẩy mạnh đổi mới trong nông nghiệp. Mục tiêu là tạo ra sự cân đối trong cơ cấu kinh tế, giảm bớt sự phụ thuộc vào ngành nông nghiệp và tăng cường sự đóng góp của các ngành công nghiệp và dịch vụ vào GDP của địa phương. Điều này đòi hỏi sự đầu tư vào cơ sở hạ tầng, công nghệ và đào tạo nghề để đảm bảo quá trình chuyển dịch diễn ra thuận lợi.

3.2. Tác động của chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế có tác động lớn đến sự phát triển kinh tế - xã hội tại huyện An Lão. Việc chuyển dịch từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ không chỉ giúp tăng năng suất lao động mà còn góp phần nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống cho người dân. Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc đào tạo và tạo việc làm cho lao động nông thôn. Do đó, cần có sự hỗ trợ từ chính sách lao động và đào tạo nghề để đảm bảo quá trình chuyển dịch diễn ra hiệu quả và bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn là một trong những vấn đề trọng tâm trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa (CNH-HĐH) tại Việt Nam, đặc biệt tại các địa phương có nền kinh tế nông nghiệp truyền thống như huyện An Lão, thành phố Hải Phòng. Giai đoạn 2010-2015, huyện An Lão chứng kiến sự biến đổi rõ nét trong cơ cấu lao động với tỷ lệ lao động nông nghiệp giảm từ 65,67% xuống còn 62,19%, trong khi lao động công nghiệp và dịch vụ tăng lên lần lượt 25,46% và 12,35%. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn huyện An Lão, phân tích các nhân tố tác động và đề xuất các biện pháp chuyển dịch phù hợp đến năm 2020. Phạm vi nghiên cứu tập trung trên địa bàn huyện An Lão trong giai đoạn 2010-2015, với trọng tâm là lao động trong độ tuổi 15-60, nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách phát triển kinh tế xã hội địa phương. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lao động, thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn, đồng thời giảm thiểu tình trạng thất nghiệp và lao động dư thừa trong bối cảnh CNH-HĐH và đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết kinh tế chính trị học của chủ nghĩa Mác-Lênin về lao động và phát triển kinh tế xã hội, kết hợp với các mô hình chuyển dịch cơ cấu lao động và kinh tế phát triển. Hai lý thuyết trọng tâm gồm:

• Lý thuyết chuyển dịch cơ cấu lao động: Nhấn mạnh mối quan hệ hữu cơ giữa chuyển dịch cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu lao động, trong đó chuyển dịch cơ cấu lao động là hệ quả và đồng thời là nhân tố thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Quá trình này bao gồm chuyển dịch cơ cấu cung lao động (về số lượng và chất lượng) và chuyển dịch cơ cấu cầu lao động (theo ngành nghề, vùng miền).

• Lý thuyết phát triển nguồn nhân lực: Tập trung vào vai trò của chất lượng lao động, trình độ chuyên môn kỹ thuật và đào tạo nghề trong việc nâng cao năng suất lao động và đáp ứng yêu cầu chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: lao động nông thôn, cơ cấu lao động, chuyển dịch cơ cấu lao động, CNH-HĐH, đô thị hóa, sản nghiệp hóa nông nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định lượng và định tính, dựa trên nguồn dữ liệu thứ cấp và sơ cấp:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê từ Chi cục Thống kê huyện An Lão, báo cáo của các phòng ban huyện, Tổng cục Thống kê Việt Nam, các văn bản pháp luật liên quan đến lao động và phát triển kinh tế xã hội.

• Phương pháp phân tích: Phân tích thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm chuyển dịch cơ cấu lao động theo ngành nghề và trình độ lao động; phân tích các nhân tố tác động dựa trên lý thuyết và thực tiễn; so sánh kinh nghiệm chuyển dịch cơ cấu lao động ở các quốc gia như Hàn Quốc và Trung Quốc để rút ra bài học phù hợp.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu tập trung vào toàn bộ lực lượng lao động trong độ tuổi 15-60 trên địa bàn huyện An Lão, với số lượng lao động khoảng 71.740 người có khả năng lao động trong giai đoạn 2010-2015.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và phân tích dữ liệu trong giai đoạn 2010-2015, đề xuất định hướng và giải pháp cho giai đoạn 2015-2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chuyển dịch cơ cấu lao động theo ngành kinh tế: Tỷ trọng lao động nông nghiệp giảm từ 65,67% năm 2013 xuống còn 62,19% năm 2015, trong khi lao động công nghiệp tăng từ 23,3% lên 25,46%, lao động dịch vụ tăng từ 11,02% lên 12,35%. Điều này phản ánh xu hướng chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ phù hợp với chuyển dịch cơ cấu kinh tế của huyện.

2. Tăng trưởng kinh tế và thu nhập: Tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất bình quân đạt 10,85%/năm, trong đó công nghiệp - xây dựng tăng 19%/năm, thương mại - dịch vụ tăng 18,65%/năm. Thu nhập bình quân đầu người năm 2015 đạt 28 triệu đồng/người/năm, gấp gần 2 lần so với năm 2010, góp phần thúc đẩy chuyển dịch lao động.

3. Chất lượng lao động và đào tạo nghề: Tỷ lệ lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật tăng, tuy nhiên vẫn còn tỷ lệ lớn lao động chưa qua đào tạo, ảnh hưởng đến năng suất lao động và khả năng tiếp nhận công nghệ mới. Lao động mất khả năng chiếm khoảng 3,59% trong tổng số lao động.

4. Phân bố lao động theo nhóm ngành nội bộ: Ngành nông nghiệp chuyển dịch theo hướng giảm tỷ trọng lao động trồng trọt (từ 71% xuống 60%) và tăng tỷ trọng chăn nuôi (từ 29% lên 37%). Ngành công nghiệp phát triển mạnh với 248 doanh nghiệp, 2 cụm công nghiệp thu hút hơn 60 doanh nghiệp, tạo việc làm cho hàng nghìn lao động.

Thảo luận kết quả

Sự chuyển dịch cơ cấu lao động huyện An Lão phản ánh mối quan hệ chặt chẽ với chuyển dịch cơ cấu kinh tế, trong đó công nghiệp và dịch vụ phát triển nhanh hơn nông nghiệp, tạo điều kiện cho lao động nông thôn chuyển sang các ngành nghề mới. Tốc độ tăng trưởng kinh tế cao (10,85%/năm) và thu nhập tăng gấp đôi trong 5 năm đã tạo động lực mạnh mẽ cho chuyển dịch lao động. Tuy nhiên, sự chênh lệch giữa tốc độ chuyển dịch cơ cấu kinh tế và lao động vẫn còn, do năng suất lao động nông nghiệp tăng chậm và chất lượng lao động chưa đồng đều.

So với kinh nghiệm quốc tế, như Hàn Quốc đã giảm thất nghiệp nông thôn 37,9% trong thập kỷ 1970 nhờ phát triển cơ sở hạ tầng và công nghiệp hóa nông thôn, huyện An Lão cần tiếp tục đẩy mạnh các chính sách tương tự để nâng cao hiệu quả chuyển dịch lao động. Kinh nghiệm Trung Quốc về sản nghiệp hóa nông nghiệp cũng cho thấy vai trò quan trọng của liên kết sản xuất và thị trường trong nâng cao hiệu quả lao động nông thôn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ lao động theo ngành qua các năm, bảng so sánh tốc độ tăng trưởng các ngành kinh tế và biểu đồ phân bố lao động theo trình độ chuyên môn kỹ thuật để minh họa rõ nét xu hướng chuyển dịch và chất lượng lao động.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo nghề và nâng cao chất lượng lao động: Phát triển các chương trình đào tạo nghề gắn với nhu cầu thị trường lao động, đặc biệt trong các ngành công nghiệp và dịch vụ, nhằm nâng cao trình độ chuyên môn kỹ thuật cho lao động nông thôn. Chủ thể thực hiện: UBND huyện phối hợp với các trung tâm đào tạo nghề, thời gian: 2016-2020.

2. Phát triển các cụm công nghiệp và làng nghề nông thôn: Mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng các cụm công nghiệp hiện có, đồng thời khôi phục và phát triển làng nghề truyền thống để tạo việc làm tại chỗ, giảm áp lực di cư lao động. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý các cụm công nghiệp, chính quyền địa phương, thời gian: 2016-2020.

3. Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu lao động trong nông nghiệp theo hướng thâm canh và sản nghiệp hóa: Khuyến khích chuyển đổi từ trồng trọt sang chăn nuôi và thủy sản có giá trị kinh tế cao, áp dụng tiến bộ kỹ thuật và công nghệ mới để tăng năng suất lao động. Chủ thể thực hiện: Phòng Nông nghiệp huyện, các hợp tác xã nông nghiệp, thời gian: 2016-2020.

4. Đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng nông nghiệp và nông thôn: Nâng cấp hệ thống thủy lợi, giao thông nông thôn, điện và viễn thông để tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất và lưu thông hàng hóa, góp phần thúc đẩy chuyển dịch lao động hiệu quả. Chủ thể thực hiện: UBND huyện, các sở ngành liên quan, thời gian: 2016-2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý địa phương và hoạch định chính sách: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chính sách phát triển kinh tế xã hội, chuyển dịch cơ cấu lao động phù hợp với điều kiện thực tế huyện An Lão.

2. Các nhà nghiên cứu và giảng viên kinh tế, quản lý lao động: Tham khảo để phát triển các nghiên cứu chuyên sâu về chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn và đào tạo nguồn nhân lực.

3. Các tổ chức đào tạo nghề và phát triển nguồn nhân lực: Áp dụng các đề xuất về đào tạo nghề và nâng cao chất lượng lao động nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường lao động địa phương.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực công nghiệp và nông nghiệp: Hiểu rõ xu hướng chuyển dịch lao động và cơ cấu kinh tế để định hướng đầu tư, phát triển sản xuất và kinh doanh hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn là gì?
   Chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn là quá trình biến đổi tỷ lệ lao động giữa các ngành nghề trong khu vực nông thôn, từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ, nhằm phù hợp với sự phát triển kinh tế xã hội và nâng cao hiệu quả sử dụng lao động.

2. Những nhân tố nào ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu lao động tại An Lão?
   Các nhân tố chính gồm tốc độ tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đầu tư phát triển, thu nhập và dịch chuyển lao động, CNH-HĐH, đô thị hóa, trình độ văn hóa và chuyên môn kỹ thuật của người lao động.

3. Tại sao chuyển dịch cơ cấu lao động lại quan trọng đối với huyện An Lão?
   Chuyển dịch cơ cấu lao động giúp giải quyết tình trạng lao động dư thừa trong nông nghiệp, tạo việc làm mới trong công nghiệp và dịch vụ, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

4. Các giải pháp chính để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động là gì?
   Bao gồm đào tạo nghề, phát triển cụm công nghiệp và làng nghề, chuyển dịch cơ cấu lao động trong nông nghiệp theo hướng thâm canh, đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng nông thôn.

5. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho An Lão?
   Kinh nghiệm của Hàn Quốc về phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn và công nghiệp hóa nông thôn, cũng như kinh nghiệm Trung Quốc về sản nghiệp hóa nông nghiệp, liên kết sản xuất và thị trường, là những bài học quý giá để An Lão tham khảo.

Kết luận

• Chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn huyện An Lão giai đoạn 2010-2015 diễn ra theo hướng giảm tỷ trọng lao động nông nghiệp, tăng lao động công nghiệp và dịch vụ, phù hợp với chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương.
• Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân 10,85%/năm và thu nhập bình quân đầu người tăng gấp gần 2 lần đã tạo động lực mạnh mẽ cho chuyển dịch lao động.
• Chất lượng lao động còn hạn chế, tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo cao, cần tập trung nâng cao trình độ chuyên môn kỹ thuật.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm đào tạo nghề, phát triển cụm công nghiệp và làng nghề, chuyển dịch cơ cấu lao động trong nông nghiệp, đầu tư kết cấu hạ tầng nông thôn.
• Tiếp tục nghiên cứu, theo dõi và đánh giá quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động đến năm 2020 để điều chỉnh chính sách phù hợp, góp phần phát triển kinh tế xã hội huyện An Lão bền vững.

Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động hiệu quả, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển kinh tế nông thôn huyện An Lão trong giai đoạn tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU LAO ĐỘNG NÔNG THÔN 1. Những vấn đề chung về chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn 1. Một số khái niệm cơ bản về lao động + Lao động: Trong lịch sử nghiên cứu, có nhiều quan niệm khác nhau về lao động, song theo quan điểm chung nhất, lao động là hoạt động có mục đích, có ý thức của con người với tự nhiên, nhằm thay đổi những vật thể của tự nhiên cho phù hợp với nhu cầu của con người. Trong quá trình lao động, con người sử dụng các tiềm năng trong cơ thể tác động vào giới tự nhiên chiếm giữ những chất trong giới tự nhiên, biến đổi những chất đó làm cho chúng trở lên có ích trong đời sống của mình.

Mác cho rằng lao động trước hết là một quá trình diễn ra giữa con người với tự nhiên, một quá trình trong đó với sức lao động của mình, con người làm trung gian điều tiết và kiểm tra sự trao đổi chất giữa họ với giới tự nhiên [14, tr31]. Ngày nay, khái niệm lao động đã được mở rộng, lao động là hoạt động có mục đích của con người, bất cứ làm việc gì con người cũng phải tiêu hao một năng lượng nhất định. Tuy nhiên chỉ tiêu hao năng lượng có mục đích mới được gọi là lao động. Theo Từ điển Tiếng Việt, lao động sản xuất là hoạt động có mục đích của con người nhằm tạo ra các loại sản phẩm vật chất và giá trị tinh thần cho xã hội.

Vì vậy, lao động là điều kiện không 14 thể thiếu được của đời sống con người, lao động mãi là nguồn gốc động lực phát triển xã hội. Bởi vậy, xã hội càng phát triển thì tính chất, hình thức và phương thức tổ chức lao động càng tiến bộ. + Lực lượng lao động: Có nhiều quan niệm khác nhau về lực lượng lao động. Theo quan niệm của tổ chức Lao động quốc tế (ILO) thì lực lượng lao động là một bộ phận dân số trong độ tuổi quy định, thực tế đang có việc làm và những người thất nghiệp.

Các nước thành viên của tổ chức này đều thống nhất với quan niệm này. Giữa các nước chỉ có sự khác nhau về độ tuổi quy định. Gần đây, nhiều nước đã lấy tuổi lao động tối thiểu là 15, còn độ tuổi tối đa có sự khác nhau tuỳ theo tình hình phát triển kinh tế - xã hội của mỗi nước. Các trị số tối đa về tuổi thường trùng với tuổi về hưu.

Ở Australia không quy định giới hạn tuổi tối đa. Theo Tổng cục Thống kê (1995), lực lượng lao động là những người từ 15 tuổi trở lên có việc làm và không có việc làm [1, tr52]. Hiện nay, Bộ Luật Lao động ở Việt Nam quy định là đủ 15-60 tuổi đối với nam và đủ 15-55 tuổi đối với nữ. Trong đề tài chúng tôi quan niệm về lực lượng lao động phù hợp với định nghĩa của ILO và theo Bộ luật Lao động hiện hành, tuy nhiên chỉ lấy trị số tối đa của độ tuổi mà không chia theo giới.

Từ đó khái niệm lực lượng lao động được hiểu là những người có năng lực hành vi, đủ 15-60 tuổi đang có việc làm và chưa có việc làm. Ngoài ra là những người không thuộc lực lượng lao động. Người lao động là bộ phận dân số trong qui định thực tế tham gia lao động (đang có việc làm) và những người không có việc làm nhưng đang tích cực tìm làm việc. Có hai chỉ tiêu thường dùng khi xem xét, đánh giá nguồn lao động, đó là: - Số lượng lao động: Số lượng lao động là toàn bộ những người trong độ tuổi qui định (nam từ 15-60 tuổi, Nữ từ 15 - 55 tuổi) có khả năng tham gia lao động.

Tuy nhiên, 15 do đặc thù của sản xuất nông nghiệp, những người không nằm trong độ tuổi lao động nhưng vẫn có khả năng tham gia lao động thì vẫn được coi là bộ phận của nguồn lao động nhưng do khả năng lao động của họ hạn chế nên họ được coi là lao động phụ. - Chất lượng lao động: Chất lượng lao động chính là sức lao động của bản thân người lao động, chất lượng lao động thể hiện ở sức khoẻ, trình độ văn hoá, nhận thức hiểu biết về khoa học kỹ thuật và trình độ kinh tế, tổ chức. Vai trò của lao động nông thôn trong phát triển kinh tế- xã hội + Khái niệm về lao động nông thôn: Lao động nông thôn là toàn bộ những hoạt động lao động sản xuất tạo ra của cải vật chất của những người lao động nông thôn. Do đó, lao động nông thôn bao gồm: lao động trong các ngành nông nghiệp, công nghiệp nông thôn, dịch vụ nông thôn… + Đặc điểm của lao động nông thôn: Cơ cấu lao động làm nông nghiệp chiếm đến 90% lao động nông thôn, do đó mà đặc điểm của nguồn lao động nông thôn cũng tương đồng với đặc điểm của lao động trong sản xuất nông nghiệp.

Đặc điểm của lao động nông thôn: Thứ nhất: Là mang tính chất thời vụ cao và không thể xóa bỏ được tính chất này. Sản xuất nông nghiệp luôn chịu tác động và bị chi phối mạnh mẽ bởi các qui luật sinh học và điều kiện tự nhiên của từng vùng (khí hậu, đất đai,…). Do đó, quá trình sản xuất mang tính thời vụ cao, thu hút lao động không đồng đều. Chính vì tính chất này đã làm cho việc sử dụng lao động ở các vùng nông thôn trở nên phức tạp hơn.

16 Thứ hai: Lao động nông thôn rất dồi dào và đa dạng về độ tuổi và có thích ứng lớn. Do đó, việc huy động và sử dụng đầy đủ nguồn lực lao động có ý nghĩa rất quan trọng và phức tạp, đòi hỏi phải có biện pháp tổ chức quản lý lao động tốt để tăng cường lực lượng lao động cho sản xuất nông nghiệp. Thứ ba: Lao động nông thôn đa dạng, ít chuyên sâu, trình độ thấp. Mỗi lao động có thể đảm nhận nhiều công việc khác nhau nên lao động nông thôn ít chuyên sâu hơn lao động trong các ngành công nghiệp và một số ngành khác.

Bên cạnh đó, phần lớn lao động nông nghiệp mang tính phổ thông, ít được đào tạo, sản xuất chủ yếu phụ thuộc vào kinh nghiệm và sức khỏe, tổ chức lao động đơn giản, công cụ lao động cũng thô sơ mang tính tự chế cao. Lực lượng chuyên sâu, lành nghề, lao động chất xám không đáng kể, phân bố lao động không đồng đều, vì vậy mà hiệu suất lao động thấp, khó khăn trong việc tiếp thu công nghiệp hiện đại vào sản xuất. + Vai trò của lao động nông thôn: Như trên đã trình bày, lao động nông thôn cũng là một loại lao động, là yếu tố cần thiết của quá trình sản xuất. Tuy nhiên, do khu vực nông thôn có đặc thù riêng biệt tạo lên đặc điểm riêng biệt và có các loại lao động khác nhau.

Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay khi nước ta đang thực hiện CNH - HĐH đất nước, trong đó CNH- HĐH nông nghiệp, nông thôn được đặc biệt quan tâm. Vì vậy lao động nông thôn có vai trò hết sức quan trọng nó được thể hiện qua các mặt sau: - Nguồn lao động nông thôn tham gia vào quá trình phát triển các ngành trong nền kinh tế quốc dân Trong giai đoạn đầu của quá trình công nghiệp hoá, nguồn lực trong nông nghiệp có số lượng lớn và chiếm tỷ trọng cao trong tổng số lao động xã hội. Song, cùng với sự phát triển của quá trình công nghiệp hoá, nguồn nhân 17 lực trong nông nghiệp vận động theo xu hướng giảm xuống cả tương đối và tuyệt đối. - Nguồn lao động nông thôn tham gia vào sản xuất lương thực thực phẩm: Nước ta là một nước có truyền thống nông nghiệp lâu đời, dân số sống chủ yếu bằng nghề nông.

Vì vậy, nguồn lao động nông thôn tham gia vào sản xuất nông nghiệp là rất đông đảo. Cùng với sự đi lên của nền kinh tế và sự gia tăng về dân số thì nhu cầu về lương thực thực phẩm ngày càng gia tăng. Việc sản xuất lương thực thực phẩm chỉ có thể đạt được trong ngành nông nghiệp và sức lao động để tạo ra lương thực, thực phẩm là do nguồn lao động nông thôn cung cấp. Nền kinh tế phát triển gắn với sự phát triển của quá trình đô thị hoá, thu nhập của người dân tăng lên đòi hỏi khối lượng lương thực, thực phẩm ngày càng lớn và yêu cầu về chất lượng cũng ngày càng cao.

Để có thể đáp ứng đủ về số lượng và đáp ứng yêu cầu về chất lượng thì nguồn lao động nông thôn phải được nâng cao về trình độ tay nghề và kinh nghiệm sản xuất - Nguồn lao động nông thôn tham gia vào quá trình sản xuất nguyên liệu cho công nghiệp chế biến Nông - Lâm - Thuỷ sản: Công nghiệp chế biến nông, lâm, thuỷ sản với các yếu tố đầu vào là các sản phẩm mà người lao động nông thôn làm ra. Trong thời kỳ CNH - HĐH thì phát triển công nghiệp chế biến là rất quan trọng để nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp - Lao động nông thôn là thị trường tiêu thụ sản phẩm của các ngành khác: Lao động nông thôn là thị trường tiêu thụ sản phẩm rộng lớn của các ngành khác và của chính bản thân ngành nông nghiệp. Tại thời điểm 01/07/2003, lực lượng lao động của cả nước là 42. Trong đó, khu vực nông thôn có 31.500 lao động chiếm 75,82% lược lượng lao động toàn quốc.

Đến thời điểm 01/7/2004, lực lượng lao động cả nước có 18 43,255 triệu lao động tăng gần 2,7% so với thời điểm 01/07/2003. Trong đó lực lượng lao động nông thôn có 32,706 triệu người, chiếm 75,6% lực lượng lao động cả nước. Với dân số trên 30 triệu người thì có thể nói nông thôn là một thị trường tiêu thụ rộng lớn cần phải được khai thác triệt để. Cơ cấu lao động nông thôn và chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn + Cơ cấu lao động: Theo giáo trình “Nguồn nhân lực” của PGS.TS Nguyễn Tiệp: Cơ cấu lao động là một phạm trù kinh tế xã hội, bản chất của nó là các quan hệ giữa các phần tử, các bộ phận cấu thành tổng thể lao động, đặc trưng nhất là mối quan hệ tỉ lệ về mặt số lượng lao động giữa các ngành, các lĩnh vực trong nền kinh tế quốc dân.

Giống như các phạm trù khác, cơ cấu lao động cũng có những thuộc tính cơ bản của mình như: Tính khách quan, tính lịch sử và tính xã hội.