Pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong giao dịch thương mại điện tử thực trạng và giải pháp

Nghiên cứu pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong TMĐT ở Việt Nam: thực trạng quy định, thực tiễn thi hành và giải pháp hoàn thiện.

• Tác giả: Trần Thị Ngọc Anh
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Thị Mai Dung
• Trường học: Học Viện Ngân Hàng
• Chuyên ngành: Pháp luật
• Đề tài: Pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong giao dịch thương mại điện tử - Thực trạng và giải pháp
• Loại tài liệu: Đề tài nghiên cứu khoa học sinh viên
• Năm xuất bản: 2019 – 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 0.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng nghiên cứu
• 0.5. Phạm vi nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Gía trị khoa học và thực tiễn của đề tài
• 0.8. Cấu trúc đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG GIAO DỊCH THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ
• 1.1. Lý luận về người tiêu dùng và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
• 1.2. Người tiêu dùng và quyền lợi của người tiêu dùng
• 1.3. Bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng trong giao dịch thương mại điện tử
• 1.4. Pháp luật bảo vệ người tiêu dùng trong giao dịch thương mại điện tử
• 1.5. Khái niệm pháp luật bảo vệ người tiêu dùng trong giao dịch thương mại điện tử
• 1.6. Nội dung của pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong giao dịch thương mại điện tử
• 1.7. Pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của một số nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm của Việt Nam trong việc xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong giao dịch thương mại điện tử
• 1.7.1. Pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của các quốc gia thành viên Liên minh Châu Âu
• 1.7.2. Pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của Trung Quốc
• 1.7.3. Pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của Hàn Quốc
• 1.7.4. Pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của Ấn Độ
• 1.7.5. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 1.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG GIAO DỊCH THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng quy định của pháp luật Việt Nam về vấn đề bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong giao dịch thương mại điện tử
• 2.2. Các quy định về bảo mật thông tin người tiêu dùng trong giao dịch thương mại điện tử
• 2.3. Các quy định về trách nhiệm pháp lý của tổ chức, cá nhân kinh doanh qua phương tiện điện tử
• 2.4. Các quy định về trách nhiệm của cơ quan, tổ chức xã hội về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong giao dịch thương mại điện tử
• 2.5. Các quy định về trách nhiệm của tổ chức giải quyết tranh chấp giữa người tiêu dùng và tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hoá tiêu dùng qua phương tiện điện tử
• 2.6. Các quy định về mô hình quan hệ trong phương thức giao dịch thương mại điện tử
• 2.7. Thực tiễn thi hành các quy định của pháp luật Việt Nam về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong giao dịch thương mại điện tử hiện nay
• 2.7.1. Thực tiễn thi hành các quy định về bảo mật thông tin người tiêu dùng trong giao dịch thương mại điện tử
• 2.7.2. Thực tiễn thi hành các quy định về trách nhiệm pháp lý của tổ chức, cá nhân kinh doanh qua phương tiện điện tử
• 2.7.3. Thực tiễn thi hành các quy định về trách nhiệm của cơ quan, tổ chức xã hội về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong giao dịch thương mại điện tử
• 2.7.4. Thực tiễn thi hành các quy định về trách nhiệm của tổ chức giải quyết tranh chấp giữa người tiêu dùng và tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hoá tiêu dùng qua phương tiện điện tử
• 2.7.5. Thực tiễn thi hành các quy định về mô hình quan hệ trong phương thức giao dịch thương mại điện tử
• 2.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG GIAO DỊCH THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong giao dịch thương mại điện tử ở Việt Nam
• 3.2. Các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong giao dịch thương mại điện tử
• 3.2.1. Xây dựng hệ thống văn bản luật giao dịch thương mại điện tử tách riêng luật thương mại nói chung
• 3.2.2. Nâng cao mức xử phạt hành chính, mức phạt bồi thường trách nhiệm dân sự, xây dựng quy định cách tính số tiền phạt dựa trên thông số báo cáo doanh thu của các tổ chức, cá nhân trên sàn giao dịch
• 3.2.3. Quy định những hành vi cụ thể có nguy cơ gây nguy hiểm cho xã hội trong tương lai sẽ áp dụng trách nhiệm hình sự
• 3.2.4. Thiết lập những văn bản áp dụng pháp luật cụ thể để hướng dẫn minh họa cho các thủ tục trong giải quyết tranh chấp về quyền lợi người tiêu dùng trong giao dịch thương mại điện tử
• 3.2.5. Xây dựng các chính sách ưu đãi về thuế
• 3.2.6. Biện pháp đảm bảo thi hành bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong giao dịch thương mại điện tử có hiệu quả
• 3.2.6.1. Phải xuất phát từ việc nâng cao nhận thức về trách nhiệm các thương nhân kinh doanh là chủ sở hữu của các trang website thương mại điện tử bán hàng; chủ sở hữu website cung cấp dịch vụ thương mại điện tử
• 3.2.6.2. Nâng cấp các tiêu chuẩn tuyển dụng đối với các viên chức trong cơ quan bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
• 3.2.6.3. Nâng cao trình độ chuyên môn, đạo đức của các cán bộ quản lý trong các cơ quan bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cử đi học tập, đào tạo tại nước ngoài
• 3.2.6.4. Nâng cao nhận thức của người tiêu dùng thông qua việc tuyên truyền, phổ biến rộng rãi vai trò chức năng của các cơ quan quản lý, cơ quan bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong nhân dân
• 3.2.6.5. Bảo đảm an toàn thông tin của người tiêu dùng trong giao dịch thương mại điện tử bằng cách áp dụng các quy định mang tính kỹ thuật
• 3.2.6.6. Phát huy hơn nữa vai trò của tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong giao dịch thương mại điện tử
• 3.2.6.7. Cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng trong giao dịch thương mại điện tử
• 3.2.6.8. Hoàn thiện hạ tầng phương thức giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt. Một xã hội thanh toán không dùng tiền mặt được coi là xã hội của tương lai, của tân tiến hóa, hiện đại hóa
• 3.2.6.9. Đầu tư xây dựng và nâng cấp hệ thống thương mại điện tử ở Việt Nam
• 3.2.6.10. Hợp tác quốc tế trong việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong giao dịch thương mại điện tử
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bảo Vệ Quyền Lợi Người Tiêu Dùng TMĐT 55 Ký Tự

Thương mại điện tử (TMĐT) phát triển mạnh mẽ, mang lại nhiều lợi ích cho người tiêu dùng (NTD). Tuy nhiên, đi kèm với sự tiện lợi là những rủi ro tiềm ẩn, đòi hỏi cần có cơ chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng TMĐT hiệu quả. Sự phát triển của xã hội kéo theo nhu cầu của con người. "Nhanh; gọn; tiện lợi" là tôn chỉ trong hoạt động mua bán. Giao dịch TMĐT tăng trưởng, mang lại nhiều lợi ích. Thế giới đang trong giai đoạn kỹ thuật số với công nghệ thông tin. Cho phép người tiêu dùng đa dạng về lựa chọn, dễ dàng khi trả giá, tiện lợi khi thanh toán, tiết kiệm thời gian, công sức. Theo Credit Suisse, doanh thu TMĐT châu Á năm 2018 là 832 tỷ USD và dự kiến đạt 6 nghìn tỷ USD vào năm 2022. Khoảng 60% dân số châu Á sẽ tiêu dùng trực tuyến vào năm 2025.

1.1. Khái niệm và vai trò của Quyền Lợi Người Tiêu Dùng Trực Tuyến

Quyền lợi NTD trực tuyến bao gồm các quyền cơ bản như quyền được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác; quyền được lựa chọn hàng hóa, dịch vụ; quyền được an toàn, bảo mật thông tin; quyền được khiếu nại, bồi thường thiệt hại. Bảo vệ người tiêu dùng TMĐT đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng lòng tin, thúc đẩy sự phát triển bền vững của TMĐT. Ngành thương mại điện tử đang tiếp tục chứng kiến sự tăng trưởng theo cấp số nhân trên toàn thế giới. Việt Nam chưa thực sự có cơ chế quản lý, trách nhiệm pháp lý cho những hành vi trục lợi trái phép dựa trên quá trình xây dựng và hoàn thiện mô hình thương mại điện tử. Điều này khiến cho môi trường giao dịch thương mại điện tử chưa thực sự an toàn cho cả khách hàng và những nhà đầu tư, ảnh hưởng đến quốc tế mà chủ thể chịu 1 trách nhiệm trực tiếp là người tiêu dùng.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến Bảo Vệ Quyền Lợi Người Tiêu Dùng

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, bao gồm nhận thức của NTD, trình độ của người bán, hệ thống pháp luật, và vai trò của các cơ quan quản lý. Cần nâng cao nhận thức của NTD về quyền và nghĩa vụ của mình, đồng thời tăng cường năng lực của các cơ quan quản lý trong việc giám sát, xử lý vi phạm. Các nhà quản lý không thể kiểm soát được toàn cảnh hoạt động thương mại điện tử diễn ra ở nước ta. Vấn đề quản lý và trách nhiệm pháp lý cho những hành vi trục lợi trái phép dựa trên quá trình xây dựng và hoàn thiện mô hình thương mại điện tử vẫn chưa thực sự hiệu quả, gây ảnh hưởng lớn đến cả khách hàng và nhà đầu tư.

II. Phân Tích Thực Trạng Bảo Vệ Người Tiêu Dùng TMĐT 58 Ký Tự

Thực tế cho thấy, tình trạng vi phạm quyền lợi NTD trong TMĐT còn diễn ra khá phổ biến. Các hành vi gian lận, lừa đảo, cung cấp hàng giả, hàng kém chất lượng gây thiệt hại lớn cho NTD. Bên cạnh đó, việc thu thập, sử dụng trái phép thông tin cá nhân cũng là một vấn đề đáng lo ngại. Sự phát triển của thời đại số hóa có mặt trái là các nhà quản lý không thể kiểm soát được toàn cảnh hoạt động thương mại điện tử diễn ra ở nước ta. Việt Nam chưa thực sự có cơ chế quản lý, trách nhiệm pháp lý cho những hành vi trục lợi trái phép dựa trên quá trình xây dựng và hoàn thiện mô hình thương mại điện tử. Điều này khiến cho môi trường giao dịch thương mại điện tử chưa thực sự an toàn cho cả khách hàng và những nhà đầu tư, ảnh hưởng đến quốc tế mà chủ thể chịu 1 trách nhiệm trực tiếp là người tiêu dùng.

2.1. Các hành vi vi phạm Quyền Lợi Người Tiêu Dùng TMĐT phổ biến

Các hành vi vi phạm phổ biến bao gồm bán hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng; cung cấp thông tin sai lệch về sản phẩm, dịch vụ; thu thập, sử dụng trái phép thông tin cá nhân; từ chối bảo hành, đổi trả hàng; giải quyết khiếu nại chậm trễ, không thỏa đáng. Rủi ro mua sắm trực tuyến là điều khó tránh khỏi, cần có biện pháp phòng ngừa và xử lý hiệu quả. Các nghiên cứu trong nước đã tập trung phân tích những vấn đề khái quát về TMĐT nói chung và sự tác động của TMĐT đến đời sống sinh hoạt của con người.

2.2. Đánh giá hiệu quả của Luật Bảo Vệ Quyền Lợi Người Tiêu Dùng

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã có những đóng góp nhất định trong việc bảo vệ quyền lợi NTD. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế trong việc thực thi, đặc biệt là trong môi trường TMĐT. Cần có những sửa đổi, bổ sung để phù hợp với sự phát triển của TMĐT. Tuy nhiên, mặt trái cho sự phát triển của thời đại số hóa đó là các nhà quản lý không thể kiểm soát được toàn cảnh hoạt động thương mại điện tử diễn ra ở nước ta. Việt Nam chưa thực sự có cơ chế quản lý, trách nhiệm pháp lý cho những hành vi trục lợi trái phép dựa trên quá trình xây dựng và hoàn thiện mô hình thương mại điện tử.

2.3. Vai trò của Cơ Quan Bảo Vệ Người Tiêu Dùng TMĐT hiện nay

Cơ quan bảo vệ người tiêu dùng TMĐT đóng vai trò quan trọng trong việc tiếp nhận, xử lý khiếu nại, giải quyết tranh chấp, và xử lý vi phạm. Tuy nhiên, năng lực và nguồn lực của các cơ quan này còn hạn chế. Theo Trần Nguyên Hạnh (2016), NTD bỏ qua yếu tố đọc hợp đồng khi mua bán hàng hóa trên mạng internet, dẫn tới quyền lợi bị ảnh hưởng do lỗi của người tiêu dùng. Bên cạnh đó, pháp luật bảo vệ quyền lợi NTDgắn với sử dụng mạng điện tử cũng trong hoạt động thương mại đã được các nhà nghiên cứu làm rõ với những minh họa cụ thể cùng số liệu thực tế gắn với giai đoạn thực hiện công trình của họ. Tuy nhiên, số lượng của những bài nghiên cứu chưa nhiều.

III. Giải Pháp Pháp Lý Bảo Vệ Quyền Lợi NTD TMĐT Hiệu Quả 59 Ký Tự

Để nâng cao hiệu quả bảo vệ người tiêu dùng TMĐT, cần có những giải pháp pháp lý đồng bộ, toàn diện. Cần hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường năng lực của các cơ quan quản lý, nâng cao nhận thức của NTD, và phát huy vai trò của các tổ chức xã hội. Bài viết đề xuất một số giải pháp để hoàn thiện pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong giao thương điện tử cũng như phương thức đảm bảo thi hành pháp luật trong lĩnh vực này một cách hiệu quả.

3.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về Bảo Vệ Quyền Lợi NTD TMĐT

Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và các văn bản pháp luật liên quan để phù hợp với đặc thù của TMĐT. Cần quy định rõ trách nhiệm của các bên liên quan, đặc biệt là trách nhiệm của các sàn TMĐT. Theo Phan Thị Thanh Thủy (2016), Bài viết nêu khái niệm và đặc điểm của giải quyết tranh chấp trực tuyến và những thách thức pháp lý đặt ra cho Việt Nam để phát triển phương thức giải quyết tranh chấp trực tuyến.Thứ nhất, bài nghiên cứu làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản nhất liên quan đến hoạt động giao dịch thương mại điện tử, tập trung chủ yếu vào hành vi mua bán hàng hóa của người tiêu dùng.

3.2. Tăng cường năng lực của Cơ Quan Quản Lý TMĐT và thực thi

Cần tăng cường năng lực của các cơ quan quản lý trong việc giám sát, kiểm tra, xử lý vi phạm trong TMĐT. Cần đầu tư nguồn lực, đào tạo cán bộ, và áp dụng các công nghệ mới để nâng cao hiệu quả hoạt động. Bài viết thực hiện việc phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong giao dịch điện tử, từ đó đánh giá ưu và nhược điểm của vấn đề này, chỉ ra những lỗ hổng pháp lý còn tồn tại gây ra những ảnh hưởng đến quyền lợi 6 NTD khi tham gia vào thị trường thương mại đ.

3.3. Nâng cao nhận thức về Mua Sắm Trực Tuyến An Toàn cho NTD

Cần tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cho NTD. Cần cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác về sản phẩm, dịch vụ, và hướng dẫn NTD cách thức mua sắm an toàn trên mạng. Cần nâng cao nhận thức của NTD về quyền và nghĩa vụ của mình. Qua việc giải thích các thuật ngữ liên quan đến pháp luật bảo vệ quyền lợi NTD trong lĩnh vực giao dịch TMĐT, bài viết làm sáng tỏ, rõ ràng hơn những vấn đề lý luận liên quan trong đề tài, cụ thể hóa những khái niệm trừu tượng như quyền lợi NTD trong giao dịch TMĐT.

IV. Nghiên Cứu Về Tranh Chấp TMĐT Giải Pháp Pháp Lý 55 Ký Tự

Tranh chấp TMĐT ngày càng gia tăng về số lượng và tính chất phức tạp. Cần có cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả, nhanh chóng, và công bằng để bảo vệ quyền lợi NTD. Nghiên cứu cụ thể cơ chế của pháp luật quy định về việc bảo vệ người tiêu dùng khi tham gia thị trường thương mại điện tử.

4.1. Các hình thức Khiếu Nại TMĐT phổ biến nhất hiện nay

Các hình thức khiếu nại phổ biến bao gồm khiếu nại về chất lượng sản phẩm, dịch vụ; khiếu nại về giá cả; khiếu nại về bảo hành, đổi trả hàng; khiếu nại về thông tin cá nhân. Cần phân loại, xử lý khiếu nại TMĐT một cách nhanh chóng và hiệu quả. Theo Thân Thanh Sơn, Ngô Văn Quang (2018), Bài viết đã đưa ra một quan niệm độc đáo nhìn từ góc độ của người tiêu dùng, tạo nền tảng cho những nghiên cứu chuyên sâu. Tuy nhiên bài viết chưa đề cập đến yếu tố khác biệt về nhận thức của NTD cũng như sự đa dạng của hàng hóa dịch vụ khiến quy chuẩn đạo đức người bán hàng ở từng ngành nghề, lĩnh vực có nhiều mâu thuẫn.

4.2. Vai trò của Hòa Giải Tranh Chấp TMĐT trực tuyến hiện nay

Hòa giải là một phương thức giải quyết tranh chấp hiệu quả, giúp các bên tự nguyện thỏa thuận, giải quyết mâu thuẫn. Cần khuyến khích sử dụng phương thức hòa giải trong giải quyết tranh chấp TMĐT. Thứ ba, bài viết đề xuất một số giải pháp để hoàn thiện pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong giao thương điện tử cũng như phương thức đảm bảo thi hành pháp luật trong lĩnh vực này một cách hiệu quả

4.3. Xử Lý Vi Phạm TMĐT Giải pháp từ góc độ pháp luật

Cần xử lý nghiêm các hành vi vi phạm quyền lợi NTD trong TMĐT. Cần áp dụng các biện pháp xử phạt hành chính, hình sự, và bồi thường thiệt hại để răn đe, phòng ngừa. Cần quy định rõ các hành vi vi phạm và mức xử phạt tương ứng. Đề tài nghiên cứu tập trung tìm hiểu về những quy định pháp luật liên quan đến vấn đề bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong giao dịch TMĐT; thực tiễn thực thi các quy định pháp luật đó ở Việt Nam - trong sự so sánh với các quy định về lĩnh vực pháp luật này của một số nước trong khu vực và trên thế giới; kinh nghiệm thế giới về cách thức bảo vệ NTD ở quốc gia của họ trong lĩnh vực này.

V. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Bảo Vệ Người Tiêu Dùng 59 Ký Tự

Nghiên cứu về bảo vệ người tiêu dùng TMĐT đóng góp vào việc xây dựng chính sách, pháp luật, và các biện pháp bảo vệ NTD hiệu quả. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để nâng cao nhận thức, kỹ năng cho NTD và người bán.

5.1. Ứng dụng trong xây dựng Chính Sách Bảo Vệ Người Tiêu Dùng

Kết quả nghiên cứu giúp các nhà hoạch định chính sách có cơ sở để xây dựng các chính sách bảo vệ người tiêu dùng TMĐT hiệu quả, phù hợp với thực tiễn. Phạm vi nghiên cứu về mặt thời gian, đề tài chỉ tập trung nghiên cứu từ thời điểm nhà nước bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng bằng pháp luật chuyên ngành năm 2010 đến nay. Bài viết tập hợp, nghiên cứu từ các văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành như Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010, Luật Thương mại năm 2005, Luật Thương mại năm 2019, Luật Giao dịch điện tử năm 2005, Luật Công nghệ thông tin năm 2006 và Bộ Luật dân sự năm 2015 cùng hệ thống các văn bản hướng dẫn thi hành về vấn đề này được ban hành cho đến nay.

5.2. Ứng dụng trong đào tạo Kỹ Năng Mua Sắm Trực Tuyến An Toàn

Kết quả nghiên cứu được sử dụng để xây dựng các chương trình đào tạo, tập huấn cho NTD và người bán về mua sắm trực tuyến an toàn, phòng tránh rủi ro. Về không gian, bài viết nghiên cứu những quy định đặc thù của pháp luật bảo vệ quyền lợi NTD trong giao dịch TMĐT ở Việt Nam. Bài viết cũng tìm hiểu thực trạng bảo vệ quyền lợi NTD trong vấn đề này tại một số quốc gia có sự phát triển TMĐT mạnh mẽ và có những nét tương đồng với Việt Nam.

VI. Tương Lai và Xu Hướng Bảo Vệ NTD TMĐT tại Việt Nam 59 Ký Tự

Trong tương lai, bảo vệ người tiêu dùng TMĐT sẽ tiếp tục là một vấn đề quan trọng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, và NTD để xây dựng một môi trường TMĐT an toàn, tin cậy. Các phương pháp nghiên cứu được sử dụng một cách linh hoạt trong từng phần của bài nghiên cứu khoa học. Có thể kể đến các phương pháp như: phương pháp phân tích và tổng hợp, phương pháp so sánh - thống kê. Cụ thể như sau:

6.1. Xu hướng Bảo Vệ Dữ Liệu Cá Nhân TMĐT ngày càng quan trọng

Việc bảo vệ dữ liệu cá nhân TMĐT sẽ ngày càng được chú trọng. Cần có các quy định chặt chẽ về thu thập, sử dụng, và bảo mật thông tin cá nhân của NTD. Cần có các biện pháp kỹ thuật để ngăn chặn các hành vi xâm phạm dữ liệu cá nhân.Phương pháp phân tích được sử dụng trong chương 1 để chỉ ra các nội hàm của các khái niệm như quyền lợi NTD, pháp luật về bảo vệ quyền lợi NTD, giao dịch 5 TMĐT. Phương pháp phân tích được tiếp cận để lý giải những lý luận chung nhất về quyền lợi NTD trong giao thương điện tử.

6.2. Ứng dụng công nghệ trong An Ninh Mạng TMĐT tương lai

Các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain sẽ được ứng dụng rộng rãi trong an ninh mạng TMĐT, giúp phát hiện, ngăn chặn các hành vi gian lận, lừa đảo. Tại chương 2, phương pháp phân tích được vận dụng để chỉ ra những quy định pháp luật về đảm bảo quyền lợi NTD trong giao dịch TMĐT và chỉ ra những kết quả đạt được, hạn chế trong việc thi hành những chế định đó. Chương 3 áp dụng linh hoạt phương pháp phân tích để khẳng định sự sáng tạo cũng như tính khả thi trong các đề xuất hoàn thiện pháp luật bảo vệ NTD trong giao dịch TMĐT.

Nội dung chính

BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ: TỪ LÝ LUẬN, THỰC TRẠNG ĐẾN GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT

---

Tóm tắt nghiên cứu (Research Summary)

• Câu hỏi nghiên cứu cốt lõi: Trước sự bùng nổ của nền kinh tế số, khung pháp lý hiện hành tại Việt Nam điều chỉnh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (NTD) trong giao dịch thương mại điện tử (TMĐT) như thế nào; đâu là những kẽ hở pháp lý và giải pháp hoàn thiện toàn diện nhằm bảo đảm sự công bằng, an toàn cho thị trường?
• Tổng quan phương pháp tiếp cận: Nghiên cứu áp dụng phương pháp nghiên cứu luật học liên ngành, kết hợp phân tích – tổng hợp quy phạm pháp luật, phương pháp luật so sánh quốc tế (đối chiếu kinh nghiệm của Liên minh Châu Âu, Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ) và phương pháp thống kê – phân tích dữ liệu thực tiễn thị trường TMĐT Việt Nam giai đoạn 2010 – 2020.
• Các phát hiện quan trọng: Nghiên cứu chỉ ra sự bất cân xứng thông tin trầm trọng giữa người mua và người bán trên không gian mạng; tính phân tán, chồng chéo của hệ thống văn bản pháp luật điều chỉnh; mức xử phạt vi phạm hành chính còn mang tính cào bằng, chưa đủ sức răn đe so với quy mô doanh thu; và sự thiếu vắng một cơ chế giải quyết tranh chấp trực tuyến (Online Dispute Resolution - ODR) hiệu quả.
• Hàm ý thực tiễn và chính sách: Đề tài cung cấp cơ sở lý luận vững chắc và đề xuất lộ trình sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; thiết lập cơ chế phạt vi phạm dựa trên tỷ lệ doanh thu; quy chuẩn hóa trách nhiệm của các nền tảng trung gian; và hiện đại hóa hạ tầng thanh toán không tiền mặt.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (Context & Significance)

Sự chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình bán lẻ truyền thống sang giao dịch trực tuyến đã tái định hình hành vi tiêu dùng toàn cầu. Với tốc độ tăng trưởng kép hai con số mỗi năm, thị trường thương mại điện tử tại Đông Nam Á nói chung và Việt Nam nói riêng đã trở thành động lực then chốt của nền kinh tế số. Tuy nhiên, tính chất ảo hóa, phi biên giới và sự phụ thuộc hoàn toàn vào phương tiện điện tử đã làm sâu sắc thêm tình trạng bất cân xứng thông tin (information asymmetry) giữa người tiêu dùng và các đơn vị kinh doanh.

Trong khi các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam thường tiếp cận vấn đề một cách phân mảnh—chỉ tập trung vào hợp đồng mẫu điện tử hoặc khía cạnh đạo đức kinh doanh đơn lẻ—thì một khoảng trống nghiên cứu (research gap) lớn vẫn tồn tại: sự thiếu hụt một công trình đánh giá hệ thống, toàn diện về khung thể chế bảo vệ NTD trong TMĐT dưới lăng kính so sánh quốc tế và thực tiễn thi hành tại Việt Nam.

Hệ thống pháp luật hiện hành (chủ yếu dựa trên Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2010, Luật Giao dịch điện tử 2005 và Nghị định 52/2013/NĐ-CP) đã bộc lộ độ trễ đáng kể so với tốc độ ra đời của các mô hình kinh doanh trực tuyến mới (như sàn TMĐT xuyên biên giới, thương mại mạng xã hội - Social Commerce, livestream bán hàng). Hàng loạt vấn nạn như gian lận thương mại, hàng giả, thu thập và mua bán trái phép dữ liệu cá nhân bùng phát. Do đó, việc nghiên cứu một cách bài bản, khoa học để xác lập khung giải pháp thể chế mang tính đồng bộ là yêu cầu cấp thiết, đóng vai trò quyết định trong việc củng cố niềm tin số và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

---

Phương pháp tiếp cận và cơ sở dữ liệu (Methodology & Approach)

Nghiên cứu được thiết kế theo mô hình nghiên cứu luật học ứng dụng (applied legal research) kết hợp phân tích định tính và thống kê thực chứng:

• Phương pháp thu thập dữ liệu:
  • Dữ liệu sơ cấp và quy phạm: Tập hợp toàn diện hệ thống văn bản pháp luật của Việt Nam điều chỉnh hoạt động TMĐT và bảo vệ NTD từ năm 2005 đến 2020; các văn kiện pháp lý quốc tế như Nghị quyết số 39/248 của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, các chỉ thị của Liên minh Châu Âu (Directive 1999/44/EC), Đạo luật Bảo vệ NTD Hàn Quốc và Ấn Độ.
  • Dữ liệu thứ cấp: Báo cáo thị trường từ các tổ chức tài chính và nghiên cứu uy tín (Credit Suisse, APEC, OECD, Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam - VECOM).
• Kỹ thuật xử lý và phân tích:
  • Phân tích quy phạm (Normative Legal Analysis): Đánh giá tính thống nhất, đồng bộ và các xung đột pháp lý giữa luật chung (Bộ luật Dân sự) và luật chuyên ngành.
  • Luật so sánh (Comparative Law): Rút tỉa bài học lập pháp và mô hình thực thi từ các quốc gia có độ tương đồng về tốc độ phát triển kinh tế số hoặc có hệ thống quản trị tiên tiến.
• Độ tin cậy và giá trị khoa học: Cơ sở dữ liệu của đề tài được kiểm chứng chéo qua nhiều nguồn độc lập, bảo đảm tính khách quan, khoa học và phản ánh trung thực thực trạng vận hành của thị trường TMĐT tại Việt Nam.

---

Phát hiện chính của nghiên cứu (Key Findings)

Từ quá trình rà soát lý luận và khảo sát thực tiễn, nghiên cứu đã đúc kết 5 phát hiện trọng tâm:

                                  CÁC PHÁT HIỆN CỐT LÕI

1. Sự bất bình đẳng vị thế và rủi ro an toàn thông tin cá nhân

Trong giao dịch TMĐT, người tiêu dùng luôn ở thế bị động khi chỉ có thể tiếp cận sản phẩm qua hình ảnh, mô tả từ người bán. Tình trạng "treo đầu dê bán thịt chó", quảng cáo gian dối và bán hàng giả tràn lan. Đáng báo động hơn, việc thu thập trái phép, chia sẻ và kinh doanh thông tin cá nhân của NTD diễn ra tinh vi mà không có sự đồng thuận rõ ràng (informed consent).

2. Hệ thống pháp luật mang tính chắp vá, phân tán

Quy định bảo vệ NTD trong TMĐT không tập trung mà nằm rải rác ở hàng chục văn bản khác nhau (Bộ luật Dân sự 2015, Luật BVQLNTD 2010, Luật Giao dịch điện tử 2005, Luật CNTT 2006, Luật An toàn thông tin mạng 2015, Nghị định 52/2013/NĐ-CP, Nghị định 185/2013/NĐ-CP, Nghị định 124/2015/NĐ-CP). Điều này tạo ra rào cản lớn trong việc tra cứu, áp dụng luật và tạo kẽ hở cho các hành vi lừa đảo trực tuyến né tránh trách nhiệm.

3. Chế tài xử phạt hành chính và bồi thường dân sự thiếu tính răn đe

Khung phạt tiền hành chính hiện hành (dao động từ vài chục triệu đồng) là quá nhỏ bé so với siêu lợi nhuận mà các tổ chức, cá nhân thu được từ việc kinh doanh bất chính hoặc buôn bán dữ liệu người dùng. Việc áp dụng mức phạt cố định thay vì tính theo tỷ lệ phần trăm doanh thu của doanh nghiệp khiến pháp luật giảm sút hiệu lực cưỡng chế.

4. Thiếu hụt cơ chế giải quyết tranh chấp trực tuyến (ODR)

Mặc dù Điều 30 Luật BVQLNTD 2010 quy định 4 phương thức giải quyết tranh chấp (thương lượng, hòa giải, trọng tài, tòa án), nhưng chưa có quy trình tố tụng điện tử hay nền tảng giải quyết tranh chấp trực tuyến chuyên biệt cho TMĐT. Chi phí thời gian và tiền bạc khi khởi kiện ra tòa án truyền thống thường vượt xa giá trị món hàng mua trên mạng, khiến NTD chấp nhận "ngậm bồ hòn làm ngọt".

5. Vai trò mờ nhạt của các tổ chức xã hội bảo vệ người tiêu dùng

So với các cơ quan quyền lực công tại EU (với công cụ thanh tra mạng EU SWEEP) hay Hàn Quốc (hệ thống xử lý khiếu nại tích hợp CCN 1372), các hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại Việt Nam còn thiếu kinh phí, công nghệ giám sát và thẩm quyền điều tra, xử lý vi phạm thực tế.

---

Đóng góp khoa học và giá trị ứng dụng (Scientific & Practical Contributions)

Đóng góp về mặt lý luận (Theoretical Contributions)

• Chuẩn hóa và mở rộng khái niệm "Người tiêu dùng trong kỷ nguyên số", khẳng định bảo vệ NTD trong TMĐT phải bao gồm cả việc bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền riêng tư không gian mạng.
• Hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về trách nhiệm sản phẩm (product liability) của các nền tảng trung gian (sàn giao dịch TMĐT) trong mối quan hệ đa phương: Nhà bán hàng – Sàn TMĐT – Người tiêu dùng.
• Đưa các khái niệm pháp lý hiện đại trên thế giới (như "Quyền hối hận" - Right of withdrawal/Cooling-off period từ luật Trung Quốc và EU) vào không gian học thuật pháp lý Việt Nam.

Giá trị thực tiễn và chính sách (Practical & Policy Applications)

• Đối với cơ quan lập pháp & hành pháp:
  • Kiến nghị xây dựng một luật riêng về giao dịch TMĐT hoặc chương chuyên biệt trong Luật BVQLNTD sửa đổi.
  • Đề xuất cơ chế xử phạt vi phạm hành chính dựa trên tỷ trọng doanh thu sàn TMĐT nhằm triệt tiêu động cơ trục lợi.
  • Thiết lập Trung tâm Hòa giải Tranh chấp Trực tuyến Quốc gia (học tập mô hình OCMC của Ấn Độ).
• Đối với doanh nghiệp và sàn TMĐT:
  • Định hình khung tiêu chuẩn kỹ thuật về lưu trữ hóa đơn, chứng từ điện tử và mã hóa dữ liệu khách hàng.
  • Xây dựng quy trình tiếp nhận và xử lý khiếu nại tự động, nâng cao chỉ số tín nhiệm thương hiệu.

---

Đối tượng thụ hưởng và ứng dụng thực tiễn (Target Audience)

• Nhà nghiên cứu học thuật: Tiếp cận hệ thống tư liệu luật so sánh phong phú và các hướng tiếp cận lý luận cập nhật nhất về kinh tế số.
• Doanh nghiệp kinh doanh trực tuyến: Nắm bắt các rủi ro pháp lý tiềm ẩn, từ đó hoàn thiện chính sách bảo mật, điều khoản sử dụng và quy trình hậu mãi đạt chuẩn quốc tế.
• Nhà hoạch định chính sách: Sử dụng các khuyến nghị cụ thể trong bài viết để tham mưu hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật và thiết kế các công cụ giám sát thị trường số.

---

Các câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu này là gì?

Đó là sự không tương thích giữa tốc độ số hóa của thị trường TMĐT và khung chế tài xử phạt hiện hành. Việc thiếu vắng cơ chế phạt theo phần trăm doanh thu và chưa có hệ thống giải quyết tranh chấp trực tuyến (ODR) đang đẩy người tiêu dùng vào vị thế rủi ro cực lớn.

2. Phương pháp nghiên cứu so sánh quốc tế trong đề tài có điểm gì nổi bật?

Nghiên cứu không chỉ dừng lại ở việc liệt kê điều luật mà phân tích sâu cơ chế vận hành thực tế: chiến dịch rà soát vi phạm mạng EU SWEEP, cổng tiếp nhận khiếu nại tích hợp CCN 1372 của Hàn Quốc, "Quyền hối hận" của Trung Quốc và Trung tâm hòa giải trực tuyến OCMC của Ấn Độ, từ đó chắt lọc những bài học khả thi nhất với điều kiện Việt Nam.

3. Kết quả của nghiên cứu có thể khái quát hóa cho toàn bộ nền kinh tế số không?

Có. Các nguyên tắc về bảo mật thông tin, kiểm soát hợp đồng mẫu trực tuyến, chống quảng cáo gian dối và giải quyết tranh chấp từ xa được phân tích trong nghiên cứu hoàn toàn áp dụng được cho các dịch vụ số khác như Fintech, EdTech hay dịch vụ gọi xe công nghệ.

4. Các hướng nghiên cứu tiếp theo (Next Steps) cần được mở rộng là gì?

Cần tập trung sâu hơn vào các vấn đề mới nổi như: Trách nhiệm pháp lý của trí tuệ nhân tạo (AI) trong định giá cá nhân hóa (personalized pricing), gian lận qua Deepfake trong TMĐT, và cơ chế bảo vệ NTD trong các giao dịch TMĐT xuyên biên giới phi tập trung (Web3/Blockchain).

5. Doanh nghiệp bán lẻ trực tuyến có thể ứng dụng kết quả này như thế nào?

Doanh nghiệp có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng bộ quy tắc tuân thủ (compliance checklist) về bảo vệ dữ liệu khách hàng, thiết lập cơ chế hoàn trả – đổi hàng minh bạch và chuẩn hóa hợp đồng điện tử nhằm hạn chế tối đa nguy cơ bị khiếu kiện.

---

Kết luận (Conclusion)

Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong giao dịch thương mại điện tử không đơn thuần là một nhiệm vụ pháp lý, mà là nền tảng cốt lõi quyết định sự sống còn và hưng thịnh của nền kinh tế số. Công trình nghiên cứu khoa học của nhóm tác giả Học viện Ngân hàng đã phác thảo một bức tranh toàn cảnh từ lý luận, kinh nghiệm quốc tế đến thực trạng tại Việt Nam, qua đó khẳng định sự cần thiết phải cải cách thể chế một cách toàn diện.

Để môi trường số thực sự an toàn và minh bạch, sự đồng hành của "kiềng ba chân" là bắt buộc: Nhà nước hoàn thiện hành lang pháp lý và nâng cao chế tài; Doanh nghiệp nâng cao đạo đức kinh doanh số và trách nhiệm xã hội; Người tiêu dùng chủ động trang bị kỹ năng số và hiểu biết pháp luật để tự bảo vệ chính mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG GIAO DỊCH THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ 1. Lý luận về người tiêu dùng và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 1. Người tiêu dùng và quyền lợi của người tiêu dùng 1. Người tiêu dùng: Danh từ NTD được biết đến, sử dụng rộng rãi và từ lâu đời.

Trong cuốn Luật bảo vệ quyền lợi NTD [9],“NTD được sử dụng để chỉ những chủ thể tiêu thụ của cải được tạo ra bởi nền kinh tế”. Còn trên phương diện khoa học pháp lý thì NTD lại là chủ thể của quan hệ pháp luật được bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Cụ thể: Trong Luận án tiến sĩ của mình, với đề tài “Thực hiện pháp luật bảo vệ quyền lợi NTD ở Việt Nam 2012”, Lê Thanh Bình đã viết: “NTD là người mua, sử dụng hàng hóa, dịch vụ không nhằm mục đích kinh doanh”. Từ khái niệm này, có thể hiểu tác giả cho rằng bất kì ai khi có hành vi mua sắm, sử dụng hàng hóa hoặc dịch vụ mà nhằm phục vụ nhu cầu sinh hoạt, tiêu dùng hoặc mục đích khác không bao gồm mục đích kinh doanh, sinh lợi thì đều là NTD.

Trong Luận án tiến sĩ Luật học với đề tài “Hoàn thiện pháp luật bảo vệ quyền lợi NTD ở Việt Nam hiện nay 2013”, Nguyễn Thị Thư cũng cho rằng: “NTD là người mua, sử dụng hàng hóa, dịch vụ nhằm mục đích sinh hoạt, tiêu dùng của cá nhân”. Nhưng khác với Lê Thanh Bình, trong Luận án của ông không đề cập cụ thể chủ thể thực hiện hành vi tiêu dùng là ai, mà chỉ gọi chung đối tượng này là “người”, ngược lại trong Luận án của tác giả Nguyễn Thị Thư lại chỉ đích danh NTD là để chỉ cá nhân tham gia mua, sử dụng hàng hóa, dịch vụ nhằm mục đích sinh hoạt. Nhìn chung, khái niệm NTD luôn tồn tại 03 đặc điểm về (i) chủ thể thực hiện hành vi, (ii) không nhằm mục đích sinh lợi, (iii) đối tượng của giao dịch là hàng hóa hoặc dịch vụ. Tuy nhiên, sự khác nhau giữa các quan điểm bắt nguồn từ việc xác định chủ thể thực hiện hành vi tiêu dùng: quan điểm thứ nhất cho rằng NTD chỉ là cá nhân, ngược lại quan điểm thứ hai lại khẳng định NTD không chỉ bao gồm cá nhân mà rộng hơn, bao gồm các chủ thể khác tồn tại trong xã hội.

Trong việc định nghĩa khái niệm NTD tại pháp luật của các quốc gia trên thế giới, sự khác nhau này lại được thể hiện rõ hơn, cụ thể: 8 Quan điểm thứ nhất bao gồm các quốc gia điển hình như sau: Ở Liên minh Châu Âu (EU): Khái niệm NTD được giải thích trong Chỉ thị số 1999/44/EC ngày 25/5/1999 về việc mua bán hàng hóa tiêu dùng và các bảo đảm có liên quan. Chỉ thị giải thích: “NTD là bất cứ tự nhiên nhân (tức là cá nhân) nào … tham gia và các hợp đồng điều chỉnh trong Chỉ thị này … vì mục đích không liên quan tới hoạt động kinh doanh hoặc nghề nghiệp của mình” [15]. Ở Nhật Bản: “Điều 2-1, Luật về Hợp đồng tiêu dùng của Nhật Bản năm 2000 định nghĩa: NTD theo quy định của luật này là cá nhân nhưng không bao gồm trường hợp cá nhân tham gia quan hệ hợp đồng với mục đích kinh doanh”[13]. Quan điểm thứ hai bao gồm các quốc gia tiêu biểu như: Ở Đài Loan: NTD là những ai tham gia và các giao dịch sử dụng hàng hóa hoặc dịch vụ và mục đích là để tiêu dùng.

Như vậy, chủ thể tham gia vào các giao dịch ở đây có thể được hiểu bao hàm cả thể nhân và pháp nhân, miễn là mục đích của họ là tiêu dùng. Ở Malaysia: Điều 3 Luật Bảo vệ NTD năm 1999 của Malaysia giải thích: “NTD là người mua hoặc sử dụng hàng hóa hoặc dịch vụ cho mục đích sinh hoạt cá nhân hoặc sinh hoạt gia đình… và không gồm việc mua hoặc sử dụng hàng hóa vì mục đích chính để bán lại hoặc đưa vào quá trình sản xuất hàng hóa, dịch vụ khác hoặc để dùng cho việc sửa chữa, gắn thêm vào hàng hóa khác” [15]. Ở Việt Nam, khái niệm NTD xuất hiện lần đầu tại Pháp lệnh bảo vệ NTD năm 1999 quy định như sau: “Điều 1. NTD là người mua, sử dụng hàng hoá, dịch vụ cho mục đích tiêu dùng sinh hoạt của cá nhân, gia đình và tổ chức.” Năm 2010 Luật Bảo vệ quyền lợi NTD có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2011 đã thay thế Pháp lệnh Bảo vệ NTD năm 1999, tuy nhiên định nghĩa về NTD lại được kế thừa hoàn toàn từ pháp lệnh trên.

Dựa theo quy định này thì khái niệm NTD ở Việt Nam để chỉ các cá nhân, các tổ chức, ví dụ như doanh nghiệp, cơ quan quản lí nhà nước, … họ mua và sử dụng hàng hóa, dịch vụ nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng, sinh hoạt cá nhân, gia đình hoặc tổ chức. Vì vậy, có thể khẳng định rằng định nghĩa về NTD theo pháp luật Việt Nam có sự tương đồng với các quốc gia thuộc hai nhóm quan điểm trên về mục đích tham gia quan hệ của NTD. Tuy nhiên, chủ thể thực hiện hành vi tiêu dùng ở Việt Nam được xác định gồm các chủ thể tương đồng với các nước thuộc nhóm quan điểm thứ hai. 9 Bản thân các quy định của pháp luật ở mỗi quốc gia, vùng lãnh thổ hay các dòng họ pháp luật thì đều tồn tại sự khác nhau về nội dung trong cùng một quy phạm pháp luật, chế định pháp luật.

Thực chất tồn tại sự khác biệt này là bởi lẽ pháp luật các quốc gia đều chịu ảnh hưởng bởi các điều kiện khách quan như điều kiện về chính trị, kinh tế, xã hội, tôn giáo,… Do đó, tồn tại hai quan điểm về chủ thể thực hiện hành vi tiêu dùng là hoàn toàn phù hợp. Nhóm các quốc gia có quan điểm chủ thể của hành vi tiêu dùng là cá nhân khi cho rằng trong quan hệ pháp luật với bên bán, NTD là cá nhân là bên cần được bảo vệ, mục đích của họ khi tham gia giao dịch là phục vụ nhu cầu sinh hoạt, tiêu dùng mà không bao gồm bất kì mục đích kinh doanh, nghề nghiệp hay sinh lợi nào khác. Đồng thời, dù các chủ thể khác trong quan hệ có là tổ chức hay pháp nhân thì khi tham gia giao dịch, chưa xét đến khía cạnh có hay không có mục đích sinh lợi thì họ đều là chủ thể có trình độ, quy mô, hoạt động theo tổ chức và dường như địa vị pháp lí của chủ thể này cũng ngang hàng với bên bán hàng hoá, cung cấp dịch vụ. Ngược lại, những quốc gia thuộc nhóm quan điểm thứ hai xuất phát từ mục đích của pháp luật là bảo vệ cho bên yếu thế hơn.

Họ cho rằng, trong quan hệ mua bán không nhằm mục đích sinh lợi này thì bất kì chủ thể nào khi tham gia vào quan hệ đều là bên yếu thế so với bên cung cấp hàng hóa, dịch vụ nên họ có thể bị xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp mà họ được hưởng. Tóm lại, qua quá trình tìm hiểu, nhóm nghiên cứu xin đưa ra định nghĩa về NTD như sau: “NTD là chủ thể thực hiện hành vi mua hàng hóa, sử dụng hàng hoá, dịch vụ không nhằm mục đích sinh lợi”. Vì vậy, nhóm chúng tôi ủng hộ quan điểm về việc xác định NTD theo quan điểm thứ hai cũng như là định nghĩa trong Luật Bảo vệ quyền lợi NTD 2010, chúng tôi cho rằng bất kì chủ thể nào, không phân biệt là cá nhân hay tổ chức khi tham gia vào quan hệ mua bán hàng hoá và sử dụng dịch vụ phục vụ cho mục đích tiêu dùng, sinh hoạt nói chung thì đều là bên yếu thế trong quan hệ với nhà sản xuất hàng hóa, bên cung ứng hàng hóa dịch vụ, cá nhân, tổ chức kinh doanh hàng hóa, cung cấp dịch vụ và từ đó họ có quyền nhận được sự bảo vệ của pháp luật về bảo vệ NTD. Quyền lợi của người tiêu dùng Bất kì một chủ thể nào khi tham gia vào các quan hệ xã hội thì đều làm phát sinh những quyền và nghĩa vụ nhất định.

Quyền và nghĩa vụ có mối quan hệ mật thiết và luôn song hành với nhau. Trong nhiều trường hợp, nghĩa vụ là cơ 10 sở để chủ thể có thể được hưởng quyền lợi. Do đó, trong quan hệ giữa NTD với cá nhân, tổ chức kinh doanh hàng hóa, dịch vụ cũng tồn tại những quyền lợi này, trong quan hệ song vụ, quyền của bên này là nghĩa vụ đối ứng của bên kia. Nhằm mục đích xây dựng văn bản hướng dẫn cơ bản, mang ý nghĩa nền tảng và mang tính pháp lý quốc tế để đảm bảo việc bảo vệ quyền lợi của NTD đối với các quốc gia thành viên của Liên Hợp quốc.

Ngày 09/04/1985, Đại hội đồng Liên Hợp quốc đã bỏ phiếu thông qua Nghị quyết số 39/248 (sửa đổi tháng 12 năm 2015) tại New York, Hoa Kỳ. Nghị quyết bao gồm 99 điều và được chia thành 7 phần. Trong Nghị quyết này, nội dung liên quan đến việc bảo vệ quyền lợi NTD được xây dựng dưới góc độ có sự bất cân xứng về mặt kinh tế, giáo dục và thương lượng trong quá trình mua bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ giữa NTD và cá nhân, tổ chức kinh doanh. Những nhu cầu pháp lý mà bản hướng dẫn hướng tới bao gồm:“a) Bảo vệ NTD tránh những mối nguy hại về sức khỏe và an toàn; b) Ủng hộ và bảo vệ các quyền lợi kinh tế của NTD; c) Thông tin đầy đủ cho NTD để họ có thể lựa chọn sáng suốt theo nguyện vọng và nhu cầu cá nhân; d) Giáo dục NTD, bao gồm giáo dục về các tác động về mặt kinh tế, xã hội và môi trường đối với sự lựa chọn của NTD; e) Thực hiện việc đền bù một cách hữu hiệu cho NTD; f) Cho phép tự do thành lập các nhóm hay các tổ chức NTD thích hợp và tạo điều kiện cho các tổ chức đó trình bày quan điểm của mình trong các quá trình ra quyết định có ảnh hưởng đến họ.

g) Thúc đẩy tiêu dùng bền vững.” Các hướng dẫn của Nghị quyết về bảo vệ quyền lợi NTD cũng trong nhiều lĩnh vực, có thể kể đến an toàn thực phẩm, thúc đẩy và bảo vệ những quyền lợi kinh tế của NTD, các phương tiện phân phối hàng tiêu dùng thiết yếu, Các biện pháp giúp NTD được bồi thường,.