Luận văn thạc sĩ thủy văn học ứng dụng rs và gis để lập bản đồ xác định khu tái định cư lưu vực sông nậm nghiệp tỉnh xiêng khoảng nước cộng hòa nhân dân lào

Luận văn thạc sĩ văn học phân tích thủy văn học ứng dụng rs và gis để lập bản đồ xác định khu tái định cư lưu vực sông nậm nghiệp tỉnh, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Bounying Vanthachack
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Thanh Tùng
• Trường học: Trường Đại học Thủy lợi
• Chuyên ngành: Thủy Văn
• Đề tài: Ứng Dụng RS Và GIS Để Lập Bản Đồ Xác Định Khu Tái Định Cư Lưu Vực Sông Nậm Nghiệp, Tỉnh Xiêng Khoảng, Nước CHDCND Lào
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TONG QUAN NGHIÊN CỨU VE TAI ĐỊNH CU
• 1.1. Tổng quan quan điểm chung của tái định cư
• 1.2. Định nghĩa chung vé tái định cư. Các loại tái định cư
• 1.3. Môi trường phù hợp của các khu tái định cư. Phân tích không gian đa chỉ tiêu và ra quyết định
• 1.4. Vai trò của viễn thám và GIS trong phân tích môi trường phù hợp khu tái định cư
• 1.5. Hướng nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu trong luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: GIỚI THIỆU VỀ KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đặc điểm tự nhiên huyện Bo lị khăn
• 2.2. Đặc điểm địa hình, độ dốc
• 2.3. Tài nguyên môi trường hệ thống thoát nước
• 2.4. Các yếu tố khí tượng thủy văn. Hiện trạng sử dụng đất, hàm phủ đất
• 2.5. Điều kiện kinh tế xã hội. Các hoạt động kinh tế
• 2.6. Giới thiệu về dự án thủy điện Nam Nghiệp 1 và ảnh hưởng của dự án
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG GIS VÀ PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH ĐA CHỈ TIÊU LỰA CHỌN KHU VỰC PHÙ HỢP CHO TÁI ĐỊNH CƯ THỦY ĐIỆN NAM NGHIỆP
• 3.1. Thu thập số liệu
• 3.2. Dữ liệu thứ cấp. Phân tích dữ liệu
• 3.3. Hiện trạng sử dụng đất / thảm phủ
• 3.4. Các yếu tố khí hậu
• 3.5. Các yếu tố địa hình
• 3.6. Các yếu tố đất
• 3.7. Yếu tố sức khỏe
• 3.8. Các yếu tố cơ sở hạ tầng
• 3.9. Sự gần gũi và dễ tới các dịch vụ
• 3.10. Mật độ dân số
• 3.11. Yêu cầu phù hợp của khu tái định cư
• 3.11.1. Yêu cầu lý sinh
• 3.11.2. Yêu cầu kinh tế xã hội
• 3.12. Xếp hạng yếu tố / tiêu chí
• 3.13. Tiêu chí tiêu chuẩn
• 3.14. Phân chia trọng số các tiêu chí
• 3.15. Bản đồ tập hợp các trọng số tiêu chí và tiêu chuẩn hóa
• 3.16. Kết quả và thảo luận sự phù hợp môi trường của khu tái định cư
• 3.16.1. Sự phù hợp lý sinh
• 3.16.2. Kinh tế - xã hội phù hợp
• 3.17. So sánh kết quả nghiên cứu với phương án của dự án
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG
• DANH SÁCH CÁC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan nghiên cứu về tái định cư

Nghiên cứu về tái định cư là một lĩnh vực quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh phát triển các dự án thủy điện như dự án thủy điện Nậm Nghiệp 1. Tái định cư không chỉ là việc chuyển đổi vị trí cư trú mà còn liên quan đến việc khôi phục cuộc sống và sinh kế của những người bị ảnh hưởng. Theo Mengistu Wube (1992), tái định cư là quá trình mà cá nhân hoặc nhóm người rời bỏ nơi cư trú ban đầu để bắt đầu cuộc sống mới tại khu vực khác. Các hình thức tái định cư có thể tự phát hoặc có kế hoạch, tự nguyện hoặc không tự nguyện, tùy thuộc vào sự tham gia của chính phủ và các tổ chức khác. Việc xác định các khu vực phù hợp cho tái định cư cần xem xét nhiều yếu tố như điều kiện môi trường, kinh tế - xã hội và khả năng tiếp cận các dịch vụ cơ bản. Sự phù hợp của môi trường cho tái định cư được đánh giá dựa trên các yếu tố như chất lượng đất, khí hậu, và điều kiện địa hình. Theo FAO (1985), chất lượng đất là yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến khả năng sử dụng đất cho sinh hoạt và sản xuất.

1.1. Định nghĩa và phân loại tái định cư

Tái định cư là một khái niệm bao hàm nhiều khía cạnh, ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân do mất tài sản và thu nhập trong quá trình phát triển dự án. Tái định cư có thể được phân loại thành tự phát hoặc có kế hoạch, tùy thuộc vào sự tham gia của các bên liên quan. Tái định cư tự nguyện có tính hợp pháp và sự đồng ý của người dân, trong khi tái định cư không tự nguyện có thể xảy ra mà không có sự đồng thuận của người dân. Các yếu tố môi trường như khí hậu, địa hình, và chất lượng đất cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định tính phù hợp của khu vực tái định cư.

1.2. Môi trường phù hợp cho tái định cư

Môi trường phù hợp cho tái định cư phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chất lượng đất, điều kiện khí hậu, và yếu tố địa hình. Việc phân tích sự phù hợp của môi trường cần xem xét sự tương tác giữa các yếu tố này. Các yếu tố như sử dụng đất, khí hậu, và địa hình đều ảnh hưởng đến khả năng sinh sống và phát triển của khu vực tái định cư. Phân tích đa chỉ tiêu và ra quyết định là phương pháp hữu hiệu để đánh giá sự phù hợp của các khu vực tái định cư, từ đó đưa ra các quyết định hợp lý và bền vững.

II. Giới thiệu về khu vực nghiên cứu

Khu vực nghiên cứu của luận văn nằm trong huyện Bo Li Khăn, tỉnh Xiêng Khoảng, nơi có dự án thủy điện Nậm Nghiệp 1. Huyện này có đặc điểm tự nhiên phong phú, là nguồn tài nguyên nước dồi dào cho phát triển thủy điện. Tuy nhiên, dự án này cũng gây ảnh hưởng đến đời sống của nhiều hộ gia đình. Hơn 400 gia đình, gần 3.000 người sẽ bị mất nhà cửa và đất canh tác do ngập lụt. Việc xác định khu vực tái định cư phù hợp là cần thiết để đảm bảo người dân có thể ổn định cuộc sống mới. Các yếu tố như độ dốc, chất lượng đất, và khoảng cách đến các dịch vụ cơ bản sẽ được xem xét trong quá trình lựa chọn khu vực tái định cư. Mục tiêu chính của nghiên cứu này là đánh giá sự phù hợp của các yếu tố môi trường đến khu vực tái định cư, sử dụng các phương pháp phân tích không gian và hệ thống thông tin địa lý (GIS).

2.1. Đặc điểm tự nhiên và xã hội

Huyện Bo Li Khăn có địa hình đa dạng với độ dốc không quá 30 độ, điều này tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển nông nghiệp và sinh sống của người dân. Các yếu tố khí tượng thủy văn cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định điều kiện sống tại khu vực này. Huyện có nhiều tiềm năng phát triển kinh tế thông qua nông nghiệp và thủy điện, nhưng cũng phải đối mặt với thách thức trong việc đảm bảo an sinh xã hội cho người dân bị ảnh hưởng bởi các dự án phát triển.

2.2. Tình hình ảnh hưởng của dự án thủy điện

Dự án thủy điện Nậm Nghiệp 1 không chỉ tạo ra nguồn điện mà còn gây ra những tác động lớn đến đời sống của người dân. Việc thu hồi đất để xây dựng đập và hồ chứa nước đã làm mất đi nơi ở và nguồn thu nhập chính của nhiều hộ gia đình. Do đó, việc tìm kiếm các khu vực tái định cư phù hợp là rất cần thiết để đảm bảo ổn định cuộc sống cho người dân. Nghiên cứu này sẽ áp dụng các công nghệ RS và GIS để xác định các khu vực có điều kiện môi trường tốt nhất cho tái định cư.

III. Phân tích kết quả nghiên cứu ứng dụng GIS

Nghiên cứu đã sử dụng các phương pháp phân tích không gian và hệ thống thông tin địa lý (GIS) để đánh giá sự phù hợp của các khu vực tái định cư. Việc thu thập và phân tích dữ liệu từ các nguồn khác nhau đã giúp xác định các yếu tố như độ dốc, chất lượng đất, và khoảng cách đến các dịch vụ cơ bản. Kết quả phân tích cho thấy những khu vực có điều kiện tự nhiên thuận lợi nhất cho tái định cư thường là những nơi gần các trục đường chính và có khả năng tiếp cận tốt đến các dịch vụ thiết yếu như trường học và bệnh viện. Hệ thống hỗ trợ ra quyết định không gian (SDSS) đã được áp dụng để giúp đưa ra các quyết định chính xác và khách quan trong việc lựa chọn khu vực tái định cư.

3.1. Phương pháp phân tích đa chỉ tiêu

Phân tích đa chỉ tiêu là một công cụ hữu hiệu trong việc đánh giá sự phù hợp của các khu vực tái định cư. Phương pháp này cho phép tích hợp nhiều yếu tố môi trường và xã hội, từ đó đưa ra quyết định dựa trên các tiêu chí đã được xác định. Việc sử dụng GIS trong phân tích này giúp tối ưu hóa quá trình ra quyết định, từ đó tìm ra những khu vực có sự phù hợp cao nhất cho tái định cư.

3.2. Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các khu vực có độ dốc thấp, chất lượng đất tốt, và gần các trục đường chính là những nơi phù hợp nhất cho tái định cư. Việc sử dụng công nghệ RS và GIS không chỉ giúp xác định các khu vực này mà còn cung cấp cái nhìn tổng thể về các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của khu vực. Hệ thống thông tin địa lý đã cho phép tích hợp và phân tích dữ liệu một cách hiệu quả, tạo điều kiện thuận lợi cho việc đưa ra các quyết định chính xác và kịp thời.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lưu vực sông Nậm Nghiệp, tỉnh Xiêng Khoảng, nước CHDCND Lào, là khu vực có tiềm năng phát triển thủy điện lớn với diện tích khoảng 2.557 km². Dự án thủy điện Nam Nghiệp 1 đã tác động trực tiếp đến hơn 400 gia đình, gần 3.000 người phải di dời do ngập lụt và mất đất sản xuất. Việc xác định khu tái định cư phù hợp là vấn đề cấp thiết nhằm ổn định đời sống người dân, bảo đảm phát triển kinh tế - xã hội và duy trì ổn định chính trị địa phương. Mục tiêu nghiên cứu là ứng dụng công nghệ viễn thám (RS) và hệ thống thông tin địa lý (GIS) kết hợp phương pháp phân tích đa chỉ tiêu (MCA) để lập bản đồ xác định khu vực tái định cư phù hợp về mặt môi trường, kinh tế - xã hội trong lưu vực sông Nậm Nghiệp. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào khu vực hạ du hồ chứa thủy điện Nam Nghiệp 1, huyện Bo Li Khăn, tỉnh Xiêng Khoảng, với dữ liệu thu thập từ năm 2005 đến 2018. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ ra quyết định lựa chọn vị trí tái định cư, góp phần giảm thiểu tác động tiêu cực của dự án thủy điện đến cộng đồng dân cư và phát triển bền vững vùng nghiên cứu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết tái định cư: Tái định cư là quá trình di chuyển cư dân từ nơi ở cũ đến khu vực mới do các dự án phát triển, có thể tự nguyện hoặc không tự nguyện, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế và môi trường sống của người dân.
• Phân tích sự phù hợp môi trường (ESA): Đánh giá mức độ thích hợp của môi trường dựa trên các yếu tố tự nhiên và kinh tế - xã hội như khí hậu, địa hình, đất đai, cơ sở hạ tầng, mật độ dân cư.
• Phân tích đa chỉ tiêu (MCA) và Phân tích không gian đa chỉ tiêu (SMCA): Kỹ thuật tổng hợp các tiêu chí khác nhau để đánh giá và lựa chọn vị trí phù hợp, kết hợp với GIS để xử lý dữ liệu không gian.
• Mô hình AHP (Analytic Hierarchy Process): Phương pháp phân cấp và xác định trọng số các tiêu chí dựa trên ý kiến chuyên gia, đảm bảo tính khách quan và nhất quán trong đánh giá.

Các khái niệm chính bao gồm: tái định cư, phù hợp môi trường, phân tích đa chỉ tiêu, GIS, viễn thám, trọng số tiêu chí, bản đồ phân vùng phù hợp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu sử dụng bao gồm:

• Dữ liệu sơ cấp: ảnh viễn thám Landsat 8 năm 2016, dữ liệu địa hình SRTM độ phân giải 30m, dữ liệu khí hậu (lượng mưa, nhiệt độ) từ 5 trạm đo giai đoạn 2005-2014.
• Dữ liệu thứ cấp: bản đồ sử dụng đất, bản đồ địa hình, dữ liệu đất đai, số liệu dân số, cơ sở hạ tầng từ các cơ quan nhà nước Lào và FAO.

Phương pháp phân tích:

• Thu thập và xử lý dữ liệu không gian bằng phần mềm GIS (ArcGIS 10.2, IDRISI Andes).
• Phân loại ảnh viễn thám theo phương pháp supervised và unsupervised để xác định hiện trạng sử dụng đất.
• Nội suy dữ liệu khí hậu bằng phương pháp Inverse Distance Weighted (IDW).
• Phân tích đa chỉ tiêu (MCA) kết hợp AHP để xác định trọng số các tiêu chí môi trường và kinh tế - xã hội.
• Phân tích không gian đa chỉ tiêu (SMCA) để tổng hợp các lớp dữ liệu và lập bản đồ khu vực phù hợp cho tái định cư.
• Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2014 đến 2018, với cỡ mẫu khảo sát thực địa khoảng 423 hộ gia đình bị ảnh hưởng trực tiếp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân bố khí hậu và địa hình phù hợp: Lượng mưa trung bình hàng năm dao động từ 1.879 mm đến 3.371 mm, với 80% lượng mưa tập trung vào mùa mưa (tháng 5-9). Nhiệt độ trung bình năm khoảng 27°C, khu vực có nhiệt độ từ 15-25°C được đánh giá là rất phù hợp cho tái định cư. Độ dốc địa hình chủ yếu dưới 30%, trong đó 31% diện tích có độ dốc dưới 8%, thuận lợi cho xây dựng và canh tác.

2. Hiện trạng sử dụng đất và đất đai phù hợp: Đất cây bụi chiếm 79% diện tích, đất nông nghiệp chiếm 11%, đất thổ cư chỉ chiếm 0,2%. Đất có độ sâu và kết cấu phù hợp với canh tác nông nghiệp chiếm khoảng 65% diện tích, trong khi đất có pH trung tính (6,6-7,3) chiếm phần lớn, thuận lợi cho phát triển cây trồng.

3. Cơ sở hạ tầng và mật độ dân cư: Huyện Bo Li Khăn có 44 làng với tổng dân số gần 45.000 người, trong đó 69% sống ở nông thôn. Cơ sở hạ tầng giao thông còn hạn chế với 116,7 km đường nhựa và nhiều đường đất, chỉ có một bệnh viện huyện và một số trạm y tế phân bố không đều. Mật độ dân cư và tiếp cận dịch vụ y tế, giáo dục được đánh giá là yếu tố quan trọng trong lựa chọn khu tái định cư.

4. Bản đồ phân vùng phù hợp tái định cư: Kết quả phân tích đa chỉ tiêu cho thấy khoảng 35% diện tích lưu vực có môi trường phù hợp hoặc rất phù hợp cho tái định cư, tập trung chủ yếu ở vùng đồng bằng và khu vực có độ dốc thấp, gần các tuyến giao thông chính và cơ sở hạ tầng xã hội.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc ứng dụng RS và GIS kết hợp phân tích đa chỉ tiêu là phương pháp hiệu quả để đánh giá và lựa chọn khu vực tái định cư phù hợp. Các yếu tố khí hậu, địa hình, đất đai và cơ sở hạ tầng được tích hợp một cách hệ thống, giúp giảm thiểu rủi ro về môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân tái định cư. So sánh với các nghiên cứu tương tự trong khu vực Đông Nam Á, phương pháp này cho phép đánh giá khách quan và chi tiết hơn, đồng thời hỗ trợ ra quyết định chính xác hơn. Biểu đồ phân bố các lớp phù hợp về khí hậu, địa hình và đất đai minh họa rõ sự phân bố không đồng đều của các yếu tố này, từ đó giúp xác định các vùng ưu tiên cho tái định cư. Kết quả cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp các yếu tố kinh tế - xã hội như mật độ dân cư và tiếp cận dịch vụ để đảm bảo tính bền vững của khu tái định cư.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng khu tái định cư tại vùng đồng bằng có độ dốc dưới 8%: Ưu tiên các khu vực có đất sâu, pH trung tính và gần các tuyến giao thông chính để thuận tiện phát triển sản xuất và sinh hoạt. Thời gian thực hiện trong vòng 2 năm, do UBND tỉnh Xiêng Khoảng phối hợp với các cơ quan liên quan.

2. Phát triển cơ sở hạ tầng xã hội và giao thông: Nâng cấp đường giao thông, xây dựng trường học, trạm y tế tại các khu tái định cư để đảm bảo tiếp cận dịch vụ cho người dân. Mục tiêu tăng tỷ lệ tiếp cận dịch vụ y tế và giáo dục lên trên 80% trong 3 năm tới, do Sở Giao thông và Sở Y tế chủ trì.

3. Áp dụng công nghệ GIS trong quản lý đất đai và quy hoạch: Thiết lập hệ thống quản lý dữ liệu không gian để theo dõi và cập nhật tình hình sử dụng đất, hỗ trợ ra quyết định trong quy hoạch phát triển vùng. Thời gian triển khai 1 năm, do Trung tâm Công nghệ Thông tin tỉnh đảm nhiệm.

4. Tổ chức đào tạo và nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các khóa tập huấn về kỹ thuật canh tác, bảo vệ môi trường và quản lý rủi ro thiên tai cho người dân tái định cư nhằm nâng cao năng lực tự chủ và bền vững sinh kế. Thời gian thực hiện liên tục trong 5 năm, do các tổ chức phi chính phủ và chính quyền địa phương phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và quản lý nhà nước: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách tái định cư, quy hoạch phát triển vùng và quản lý tài nguyên hiệu quả.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực thủy văn, môi trường và phát triển bền vững: Tham khảo phương pháp ứng dụng RS, GIS và phân tích đa chỉ tiêu trong đánh giá môi trường và quy hoạch không gian.

3. Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan phát triển quốc tế: Áp dụng kết quả nghiên cứu để thiết kế các chương trình hỗ trợ tái định cư, phát triển cộng đồng và giảm thiểu tác động xã hội của các dự án thủy điện.

4. Cộng đồng dân cư và các nhà đầu tư dự án thủy điện: Hiểu rõ tác động của dự án và các yếu tố ảnh hưởng đến tái định cư, từ đó tham gia tích cực vào quá trình quy hoạch và thực hiện các giải pháp bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao phải sử dụng RS và GIS trong nghiên cứu tái định cư?
   RS và GIS cung cấp dữ liệu không gian chính xác, đa dạng và cập nhật, giúp phân tích môi trường và lựa chọn vị trí tái định cư một cách khách quan và hiệu quả hơn so với phương pháp truyền thống.

2. Các tiêu chí chính để lựa chọn khu tái định cư là gì?
   Bao gồm khí hậu (lượng mưa, nhiệt độ), địa hình (độ dốc, độ cao), đất đai (độ sâu, pH, kết cấu), cơ sở hạ tầng (giao thông, y tế, giáo dục) và mật độ dân cư nhằm đảm bảo điều kiện sinh sống và phát triển bền vững.

3. Phương pháp AHP được áp dụng như thế nào trong nghiên cứu?
   AHP giúp xác định trọng số tương đối của các tiêu chí dựa trên ý kiến chuyên gia, đảm bảo tính khách quan và nhất quán trong đánh giá mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố đến sự phù hợp của khu tái định cư.

4. Làm thế nào để đảm bảo tính bền vững của khu tái định cư?
   Cần kết hợp phát triển cơ sở hạ tầng, nâng cao năng lực cộng đồng, bảo vệ môi trường và duy trì sinh kế ổn định thông qua quy hoạch hợp lý và quản lý hiệu quả tài nguyên.

5. Nghiên cứu có thể áp dụng cho các dự án tái định cư khác không?
   Phương pháp và kết quả nghiên cứu có thể được điều chỉnh và áp dụng cho các khu vực khác có điều kiện tương tự, đặc biệt là các dự án thủy điện và phát triển hạ tầng gây ảnh hưởng đến cộng đồng dân cư.

Kết luận

• Ứng dụng RS và GIS kết hợp phân tích đa chỉ tiêu là công cụ hiệu quả để xác định khu vực tái định cư phù hợp về môi trường và kinh tế - xã hội.
• Khu vực đồng bằng với độ dốc dưới 8%, đất sâu, pH trung tính và gần cơ sở hạ tầng được đánh giá là phù hợp nhất cho tái định cư.
• Cơ sở hạ tầng xã hội và giao thông cần được nâng cấp đồng bộ để đảm bảo chất lượng cuộc sống cho người dân tái định cư.
• Phương pháp AHP giúp xác định trọng số tiêu chí một cách khách quan, hỗ trợ ra quyết định chính xác.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm phát triển bền vững khu tái định cư trong vòng 2-5 năm tới, đồng thời khuyến khích áp dụng mô hình nghiên cứu cho các dự án tương tự.

Các cơ quan chức năng và nhà quản lý cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục cập nhật và hoàn thiện dữ liệu để nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển khu tái định cư.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TONG QUAN NGHIÊN CỨU VE TAI ĐỊNH CU 1. - Tổng quan quan điểm chung của tái định cư LLL. Định nghĩa chung vé ái định ove Tải Định Cư là một khái niệm mang một tim vóc khá rộng, ảnh hưởng tác động trực tiếp đến đời sống của người dân do bị mắt tải sản, và nguồn thu nhập trong quá trình dự án phát triển gây ra. Khi bit kể có phải di chuyển hoặc các chương trình có mục đích khôi phục cuộc sống của ho.

i định cư là quá trình mà các cá nhân hoặc nhóm người dé lại các địa điểm định cư ban đầu của họ cả tự nguyện hoặc không tự nguyện để tái định cư tại các khu vực mới noi họ có thé bắt đầu các xu hưởng mới của cuộc sống bằng cách thích ứng với yếu tổ sinhlý, hệ thống xã hội và bành chính của môi trường mới (Mengistu Wube, 1992).2, Các loại ti định cứ Tái định cư có thể có nhiều hình thức kbác nhau. Nó có thé là tự phát hoặc có kế hoạch. tự nguyện hoặc không tự nguyện. Phân loại ti định cư tự phát hoặc có kế hoạch dia trên sự tham gia của chính phủ (rong hầu hét các trường hợp) và các bên khác như các tổ chức phi chính phủ (NGOs) và tư nhân (Ngân hing Thế giới, năm.

Sự khác biệt cơ bản giữa ha khái niệm này là trong tái định ew tự phát không có trong kế hoạch chương tình tái định cư, những người định cư không được phép sử đụng đất theo pháp luật và không bảo đảm sự chiếm hữu đất. Tải định cư cũng có thể được phân loại theo tự nguyện hoặc không tự nguyện đựa trên sự hai lòng hay lợi ích của dân ti định ew. Tái định ew tự nguyện có tính hợp pháp, sự đồng ý của người định cư và sự tham gia của người định cư về quy hoạch và thực hiện chương trình. Tuy nhiên, tái định cư không tự nguyện có thể có tính hợp pháp nhưng không phải là dựa vào sự hai lòng hay lợi ích của những người định cư (Scudder, 1982, 1993; Cemea, 1992, 1995, 1997; Downing, 1996;.

Tương tự như vay, ở những nơi có dân số đông và han chị nguyên môi trường. Tình trạng này sẽ buộc các cộng đồng nông thôn không có đất phải chọn tái định cư vào môi trường mới. Môi trường phù hợp của các khu t Phân tích sự phủ hợp của các yếu tổ môi trường phụ thuộc rất lớn vio mục đích của nghiên cứu cụ thé, Các môi trường thích hợp cho một loài thực vật nhất định nhưng có. thể lại không được thu; lợi cho các loài khác.

Dị nảy phần lớn phụ thuộc vào sự biển đổi sinh thái và các loài động vật. Tỉnh hình trở nên phúc tạp hơn khi nói đến vẫn đề phù hợp môi trường cho các khu dinh cu của con người. Diều này i do sự tương tác giữa các yêu t, không phải là một chiều như trong trường hợp của các loài hệ thực vật và động vật khác. Tất cả các cơ sấu trong hệ sinh thi của con người đều bị ảnh hưởng bởi các yếu tổ môi tường bằng cách này hay cách khác hoặc ảnh hưởng đến bản thân con người và các thành phin khác của môi trường tự nhiên.

Do đó, sự phù hợp của môi trường đối với khu dan cư đã được đánh giá dựa trên phân. tích cá nhân của chính con người cũng như các yếu tổ môi trường tự nhiên ảnh hưởng đến hệ sinh thái của con người. Một số các yêu ổ tw nhiên và vật lý sinh học bao gồm sử dụng đầu thám phú đất, biển khí hậu (như lượng mưa và nhiệt độ), yếu tổ địa hình (độ đốc và độ cao), các yếu tổ thủy van (bao gồm tải nguyễn nước có, khả năng, tiếp cân nước và hệ thống thoát nước), cũng như yÊn tổ dia chit địa mạo. Tương tự, các thông số về kinh tế-xã hội, đặc điểm văn hóa, xã hội và các giá trị tinh than cũng là các yếu t6 quan trọng quyết định đến môi trường phủ hợp với tái định cư.

‘Theo tỏ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc FAO (1985), sự phù hợp. của môi trưởng chủ y được đảnh giá da trên chất lượng đất, Chất lượng đất đai là một thuộc tính phúc tạp của môi trường mà có ảnh hưởng trực tiếp sử dung đất (FAO, 1993), Ngõ đất ra, các yêu tổ môi trường như khí hậu, độ đốc, địa „ sử dụng đất dithảm phú đất, sự lan tuyển của nhiễm trồng sắt suất huyết cho phép tính toán các giá trị định lượng ảnh hưởng tới sinh thái của các khu định cư con người. Giá trị của. sắc yếu tổ môi trường có chức năng đánh giả và phân nhóm cúc yếu tổ heo thứ tự và các lớp trong khuôn khổ.

FAO đã phát minh ra một phương pháp đánh giá bd sung phân tích sự phù hợp của môi trường chính là phụ thuộc vào khả năng của đất (cũng coi như thích hợp của đắt). Theo phương pháp này, mỗi trường dit phù hợp chủ yếu dựa vio năng suất sinh học tiềm năng đắt đai để đủ đáp ứng nhu cầu của con người (FAO, 1985). Do đó năng suất của đất có thể được xác định bằng các thành phần chính của môi trường như khí hậu, độ đốc và địa hình, loại đất và hực vật hiện có. Do đồ, đnh gid tinh phù hợp môi trường không chỉ lên quan đến việc xác định mô hình quyển sử đụng đt, mà còn tính hả tỉ về kinh tế và môi trường ính vũng sử dụng của nó.

Phân tích không gian đa chỉ tiêu và ra quyết định. Quyết định là sự lựa chọn có hệ thống giữa các biển lựa chọn có năng lực, có thé đại diện cho hướng di khác nhau của công việc, sự giả thuyết khác nhau về đặc điểm của đặc tính và phân loại khác nhau. Trước đây, do khả năng tiếp cận các địa điểm trong không gian rat khó khăn, các quyết định về dữ liệu địa lý rt khó có th thực hiện. Những hiện nay, hệ thống hỗ trợ quyết định không gian (SDSS) góp phần to lớn trong việc giải quyết những vin để này và trong việc đưa ra quyết định không gian tham chiều Hệ thống hỗ trợ quyết định không gian để cập đến hệ thông máy tinh hỗ trợ kết hop các ứng dụng của công nghệ IS với cá ếu tố môi trường không gian tham.

éu để thực hiện ra quyết định đúng din. Nó cung cắp phương tiện để phân tích khách quan các biển tương ưng. Dựa trên tất cả các kết quả phân tích, hệ thống sẽ giúp đưa ra quyế định v8 sử dụng và bảo vệ các nguồn ải nguyên mỗi trường hạn chế. Ra quyết định đa chỉ tiêu (MCDM) là một phương pháp có phạm vi rộng, nó cung cắp.

kỹ thuật và thực hành để phát hiện ra các vấn để quản lý thé giới thực dựa trên ứng dụng của GIS. Ra quyết định đa chỉ để lựa chọn biển đánh gid theo nhiều quyết dink hoặc các tiêu Pereira et al., 1993), Nó là ứng dụng đặc biệt của phân tích đa tiêu chí với vấn để quyết định không gian (Chakhar et al. Vấn đề ra quyết định không gian là những thách thức trong sự lựa chọn giữa một số biển lựa chon tiém năng với một số địa điễm cụ thể trong không gian Phan tích không gian đa tiêu chi (SMCA) khác với kỹ thuật ra quyết định đa chỉ tiêu thông thường (MCDM), phân tích không gian đa chỉ tiêu (SMCA) đồi hoi thông tin vệ giá tri tiêu chí và vị tri địa lý của giải pháp thay thé. Điều này có nghĩa là kết quả phân tích phụ thuộc không chỉ vio sự phân bổ địa vào sự đánhgiá giá tị tham gia trong quá trình ra quyết định.

Vì vậy, bai vấn đề hết sức quan trọng cho phân tích không gian da chỉ tiêu : (1) các thành phần GIS (Vi dụ, thu thập dữ liệu, lưu trữ, sử dụng, thao tác, và khả năng phân tích); và (2) phân tích thành phần ra quyết định đa chỉ tiêu MCDM ( tập hợp các dữ liệu không gian và sự ưa thích của người quyt định vio cách chon ra quyết định) Nai chung, các công cụ của hệ thông hỗ tr ra quyết định không gian đa chỉ ti SDSS) và phân tích ra quy định da chỉ tiêu (MCDA) cung cắp kha năng tự động hoá, cquản lý, phân tích, lúp người dùng ra quyết định không gian với số lượng lớn các phương án khả thi và nhiều mâu thuẫn va tiêu chí đánh giá tương xứng. Ngoài ra nó cung cấp một bộ sưu tập phong phú cho các vin đề quyết định cắu trúc và thiết kế, đánh giá và wu tiên biến quyết định (Malezewski, 2006) Phân tích môi trường phủ hop (ESA) có thể được coi như ra quyết định đa chỉ tiêu (MCDM), mỗi thành phần của yếu tổ môi trường trong một cơ sở dữ liệu được thực hiện như là một biến được đánh gid chất lượng hoặc sự phù hợp của nó với mục dich định cư. Tương tự như vậy, môi trường phủ hợp của các khu tái định ew có thể được phân tích bằng thao tác ra quyết định đa ch tiêu để chứng minh sự phủ hợp của các địa điểm cho con người định cư. C6 rit nhiều tiêu chí có hại đến môi trường cho định cư của con người.

Do đó, phân tích môi trường phủ hợp liên quan đến việc tích hợp thông tin từ các ngu: khác nhau. sửa tự nhiên, kinh tế xã hội. Tiêu chí phải xét cd định tính và định lượng. 14, Vai trề của viễn thám và GIS trong phân tích môi trường phù hợp khu tái định cw 1.

Viễn thám trong phân tích mỗi trường phủ hợp Ứng dụng công nghệ viễn thám và sử dụng nguồn dữ liệu ảnh từ trạm thu ảnh viễn thám hiện có là giải pháp hữu hiệu để có được bộ thông tin dữ liệu cơ bản và có độ tin cây cao về tải nguyên môi trường. Công nghệ viễn thám có ưu điểm vượt trội so với cic phương pháp tnyễn thông khác; là công cụ duy nhất cổ hiệu quả để giám sit mỗi trường với thông tin không gian rộng, da thời gian, chính xác, khách quan, nhanh chóng. Dữ li 1 này có thi cung cấp cho các nhà quản lý tai nguyên môi trường các thông tin để giải quyết các vẫn đồ âu di và quyết dịnh phát tiễn bên vững 1.2 GIS trong phan tích môi trường phù hop Gis là một hệ thống đựa trên máy tính cung cắp một nén ting thuận lợi thực hiện din giá moi trường phủ hợp. GIS là công cụ hữu hiệu cho các phân tích và quy hoạch môi trường do có thể trừ các dữ liệu không gian của môi trường dưới dạng số.