Luận văn thạc sĩ quản trị kinh doanh ảnh hưởng của mối quan hệ người mua nhà cung cấp đến kết quả thực hiện chuỗi cung ứng quan điểm của người mua trong ngành thép

Luận văn thạc sĩ về quản trị kinh doanh: Nghiên cứu ảnh hưởng của quan hệ người mua - nhà cung cấp đến chuỗi cung ứng ngành thép. Phân tích từ góc độ người mua.

• Tác giả: Phạm Văn Tới
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thúy Quỳnh Loan
• Trường học: Trường đại học bách khoa
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Mối Quan Hệ Người Mua – Nhà Cung Cấp Đến Kết Quả Thực Hiện Chuỗi Cung Ứng: Quan Điểm Của Người Mua Trong Ngành Thép
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CÁM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. TỔNG QUAN NGÀNH THÉP
• 1.2. LÝ DO HÌNH THÀNH ĐỀ TÀI
• 1.3. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.4. Ý NGHĨA NGHIÊN CỨU
• 1.5. PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5.2. Đơn vị phân tích và đối tượng khảo sát
• 1.6. BỐ CỤC ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1. CHUỖI CUNG ỨNG VÀ KẾT QUẢ THỰC HIỆN CỦA CHUỖI CUNG ỨNG (SUPPLY CHAIN PERFORMANCE)
• 2.2. MỐI QUAN HỆ NGƯỜI MUA – NHÀ CUNG CẤP (BUYER – SUPPLIER RELATIONSHIP)
• 2.2.3. Mối quan hệ giữa các cá nhân (Interpersonal Relationship)
• 2.2.5. Sự phụ thuộc vào nhà cung cấp (Supplier - dependence)
• 2.3. CÁC MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 2.3.1. Mô hình nghiên cứu của Hsiao và cộng sự (2002)
• 2.3.2. Mô hình nghiên cứu của Khan và cộng sự (2015)
• 2.3.3. Mô hình nghiên cứu của Luo và cộng sự (2013)
• 2.3.4. Mô hình của Ryu và cộng sự (2009)
• 2.4. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 2.4.1. Giả thuyết nghiên cứu
• 2.4.2. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 2.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.3. MẪU NGHIÊN CỨU
• 3.3.1. Kích thước mẫu
• 3.3.2. Phương pháp lấy mẫu
• 3.4. PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH DỮ LIỆU
• 3.4.1. Thống kê mô tả
• 3.4.2. Phân tích Cronbach’s Alpha
• 3.4.3. Phân tích nhân tố khám phá EFA
• 3.4.4. Phân tích nhân tố khẳng định CFA
• 3.4.5. Phân tích mô hình cấu trúc SEM
• 3.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. NGHIÊN CỨU SƠ BỘ
• 4.1.1. Kết quả nghiên cứu sơ bộ định lượng
• 4.1.3. Phân tích nhân tố khám phá EFA
• 4.2. NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƯỢNG CHÍNH THỨC
• 4.2.1. Kết quả thu thập dữ liệu
• 4.2.2. Thống kê mẫu khảo sát
• 4.2.3. Kiểm định độ tin cậy của thang đo với Cronbach’s Alpha
• 4.2.4. Kiểm định các thang đo bằng phân tích nhân tố khám phá EFA
• 4.2.5. Kiểm định thang đo bằng phân tích nhân tố khẳng định (CFA)
• 4.2.6. Kiểm định thang đo bằng mô hình cấu trúc (SEM)
• 4.3. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.3.1. Kết quả về thang đo
• 4.3.2. Kết quả về mô hình nghiên cứu và các quan hệ
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. KẾT QUẢ CHÍNH CỦA NGHIÊN CỨU
• 5.2. HÀM Ý QUẢN TRỊ
• 5.3. HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ảnh Hưởng Chuỗi Cung Ứng Ngành Thép 55

Ngành thép đóng vai trò then chốt trong nhiều lĩnh vực công nghiệp, từ xây dựng đến chế tạo. Hiệu quả chuỗi cung ứng thép ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh và lợi nhuận của doanh nghiệp. Mối quan hệ mua – cung cấp đóng vai trò then chốt trong việc tối ưu hóa chuỗi cung ứng thép. Hiệu quả chuỗi cung ứng thép không chỉ là vấn đề nội tại của doanh nghiệp mà còn là yếu tố quan trọng đối với sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp nói chung. Việc xây dựng và duy trì mối quan hệ tốt đẹp với nhà cung cấp có thể giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro, đảm bảo nguồn cung ổn định và nâng cao chất lượng sản phẩm. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc hiểu rõ và tối ưu hóa các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả chuỗi cung ứng, đặc biệt là mối quan hệ mua cung cấp ngành thép, là vô cùng quan trọng. Theo số liệu thống kê, mối quan hệ hợp tác hiệu quả với nhà cung cấp có thể giảm chi phí sản xuất lên đến 15%.

1.1. Vai trò của ngành thép trong nền kinh tế

Ngành thép là xương sống của nhiều ngành công nghiệp khác, cung cấp nguyên vật liệu thiết yếu cho xây dựng, sản xuất và cơ sở hạ tầng. Sự tăng trưởng của ngành thép thường đi đôi với sự tăng trưởng của nền kinh tế. Việc đảm bảo hiệu quả chuỗi cung ứng thép là vô cùng quan trọng để duy trì sự ổn định và phát triển của các ngành công nghiệp khác. Theo nghiên cứu, ngành thép chiếm khoảng 2-3% GDP của các nước phát triển.

1.2. Tình hình phát triển của ngành thép Việt Nam

Ngành thép Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể trong những năm gần đây, với sự ra đời của nhiều nhà máy thép lớn và hiện đại. Tuy nhiên, ngành vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên liệu và cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ nước ngoài. Việc quản lý chuỗi cung ứng ngành thép hiệu quả là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam. Tới năm 2021, năng lực sản xuất phôi thép của các doanh nghiệp trong nước là 27 triệu tấn/năm (Nghiep, 2022).

1.3. Mối quan hệ mua cung cấp ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng

Mối quan hệ mua cung cấp ngành thép có ảnh hưởng sâu sắc đến hiệu quả chuỗi cung ứng. Một mối quan hệ tốt đẹp, dựa trên sự tin tưởng và hợp tác, có thể giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro, đảm bảo nguồn cung ổn định và nâng cao chất lượng sản phẩm. Ngược lại, một mối quan hệ căng thẳng hoặc không hiệu quả có thể dẫn đến gián đoạn chuỗi cung ứng, tăng chi phí và giảm lợi nhuận. Theo một nghiên cứu của Đại học Quốc gia TP.HCM, sự hợp tác chặt chẽ với nhà cung cấp giúp giảm 10-15% chi phí sản xuất.

II. Thách Thức Trong Quản Lý Quan Hệ Mua Cung Cấp Thép 58

Quản lý quan hệ mua cung cấp ngành thép không phải là một nhiệm vụ dễ dàng. Các doanh nghiệp phải đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự biến động của giá nguyên liệu, sự cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ, và các yêu cầu ngày càng khắt khe về chất lượng sản phẩm. Việc xây dựng và duy trì một mối quan hệ đối tác cung ứng chiến lược hiệu quả đòi hỏi sự nỗ lực và cam kết từ cả hai bên. Các doanh nghiệp cần chủ động tìm kiếm và lựa chọn những nhà cung cấp uy tín, xây dựng các quy trình quản lý quản lý rủi ro chuỗi cung ứng thép rõ ràng và minh bạch, và đầu tư vào các giải pháp công nghệ để tối ưu hóa chuỗi cung ứng thép.

2.1. Biến động giá nguyên liệu và ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng

Giá nguyên liệu thép có thể biến động mạnh do nhiều yếu tố, bao gồm tình hình kinh tế toàn cầu, chính sách thương mại và các sự kiện bất khả kháng. Sự biến động này có thể gây ra những khó khăn lớn cho các doanh nghiệp sản xuất thép, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo dõi sát sao thị trường và xây dựng các chiến lược phòng ngừa rủi ro là vô cùng quan trọng. Biến động về giá có thể gây ra sự căng thẳng trong quan hệ mua cung cấp ngành thép.

2.2. Cạnh tranh gay gắt giữa các nhà cung cấp thép

Thị trường thép ngày càng cạnh tranh gay gắt, với sự tham gia của nhiều nhà cung cấp trong và ngoài nước. Các nhà cung cấp cạnh tranh nhau về giá cả, chất lượng sản phẩm và dịch vụ. Các doanh nghiệp sản xuất thép cần phải lựa chọn những nhà cung cấp phù hợp nhất với nhu cầu và mục tiêu của mình. Việc xây dựng mối quan hệ đối tác cung ứng chiến lược với một số ít nhà cung cấp uy tín có thể giúp doanh nghiệp có được lợi thế cạnh tranh. Các doanh nghiệp gia nhập về sau có thể cạnh tranh với các doanh nghiệp cũ về giá và chất lƣợng do có lợi thế về vốn lớn và công nghệ.

2.3. Yêu cầu ngày càng khắt khe về chất lượng sản phẩm

Khách hàng ngày càng yêu cầu cao hơn về chất lượng sản phẩm thép. Các doanh nghiệp sản xuất thép cần phải đáp ứng được các tiêu chuẩn chất lượng khắt khe để duy trì và mở rộng thị phần. Việc hợp tác chặt chẽ với nhà cung cấp để đảm bảo chất lượng nguyên liệu đầu vào là vô cùng quan trọng. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải đầu tư vào công nghệ và quy trình kiểm soát chất lượng. Đo lƣờng và xác định các dạng lỗi xảy ra ở May 2.

III. Cách Xây Dựng Mối Quan Hệ Mua Cung Cấp Thép Bền Vững 59

Để xây dựng mối quan hệ mua cung cấp thép bền vững, các doanh nghiệp cần tập trung vào việc xây dựng sự tin tưởng, tăng cường giao tiếp và hợp tác, và chia sẻ thông tin một cách minh bạch. Sự tin tưởng là nền tảng của mọi mối quan hệ thành công. Giao tiếp hiệu quả giúp giải quyết các vấn đề và xung đột một cách nhanh chóng và hiệu quả. Hợp tác giúp cả hai bên cùng có lợi và đạt được mục tiêu chung. Điều quan trọng hiện tại là Nhà máy và ban lãnh đạo công ty cần phải THE cải tiến, INFLUENCE OF nâng cao chất lƣợng sảnBUYER-SUPPLIER phẩm của công ty nói chungRELATIONSHIP và mã giày 68634 nóiON có cơ hộiPERFORMANCE: riêng, tác giảCHAIN SUPPLY cùng làm việc với phìa Nhà máy để cùngPERSPECTIVE A BUYER'S Nhà máy tìm ra ―lời giải‖ cho bài toán chất lƣợng này.

3.1. Xây dựng sự tin tưởng giữa người mua và nhà cung cấp

Sự tin tưởng là yếu tố quan trọng nhất trong mối quan hệ mua cung cấp thép. Để xây dựng sự tin tưởng, cả hai bên cần phải thực hiện đúng cam kết, giữ chữ tín và hành xử một cách trung thực. Sự minh bạch trong thông tin cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng sự tin tưởng. Ngƣời mua có thể lựa chọn một hoặc nhiều nhà cung cấp đầu vào cho sản xuất.

3.2. Tăng cường giao tiếp và hợp tác trong chuỗi cung ứng

Giao tiếp hiệu quả giúp giải quyết các vấn đề và xung đột một cách nhanh chóng và hiệu quả. Hợp tác giúp cả hai bên cùng có lợi và đạt được mục tiêu chung. Các doanh nghiệp nên thiết lập các kênh giao tiếp thường xuyên và cởi mở, và khuyến khích sự hợp tác giữa các bộ phận khác nhau. Việc giảm áp lực với nhóm khách hàng này, tăng cƣờng mối quan hệ đối tác trong chuỗi cung ứng đôi bên cùng có lợi (win-win relationship) sẽ mang khá nhiều lợi ích với doanh nghiệp, tăng năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.

3.3. Chia sẻ thông tin minh bạch và kịp thời

Việc chia sẻ thông tin minh bạch và kịp thời giúp cả hai bên hiểu rõ hơn về nhu cầu và khả năng của nhau. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro và cải thiện hiệu quả của chuỗi cung ứng. Các doanh nghiệp nên sử dụng các công cụ công nghệ thông tin để chia sẻ thông tin một cách hiệu quả. Để xác định vấn đề, nhóm phân tích vấn đề đƣợc thành lập với mục tiêu theo dõi tiến trình sản xuất, đánh giá chất lượng và kiểm soát chất lƣợng đối với mã giày soátdoanh trị Kinh 68634.

IV. Ứng Dụng Công Nghệ Tối Ưu Quan Hệ Mua Cung Ngành Thép 60

Công nghệ đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc tối ưu hóa chuỗi cung ứng thép và cải thiện mối quan hệ mua cung cấp ngành thép. Các giải pháp công nghệ như hệ thống quản lý chuỗi cung ứng (SCM), phần mềm quản lý quan hệ khách hàng (CRM) và các nền tảng thương mại điện tử giúp các doanh nghiệp kết nối với nhà cung cấp một cách dễ dàng và hiệu quả hơn. Hơn nữa, công nghệ hỗ trợ quản lý rủi ro chuỗi cung ứng thép thông qua việc dự báo và ứng phó với các tình huống bất ngờ.

4.1. Sử dụng hệ thống quản lý chuỗi cung ứng SCM

Hệ thống SCM giúp các doanh nghiệp quản lý toàn bộ chuỗi cung ứng, từ khâu mua nguyên vật liệu đến khâu phân phối sản phẩm đến tay người tiêu dùng. Điều này giúp cải thiện hiệu quả hoạt động, giảm chi phí và nâng cao khả năng đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Các hệ thống này giúp các doanh nghiệp kết nối với nhà cung cấp một cách dễ dàng và hiệu quả hơn.

4.2. Ứng dụng phần mềm quản lý quan hệ khách hàng CRM

Phần mềm CRM giúp các doanh nghiệp quản lý thông tin về khách hàng và nhà cung cấp một cách hiệu quả. Điều này giúp cải thiện mối quan hệ nhà cung cấp - khách hàng, nâng cao chất lượng dịch vụ và tăng cường sự hài lòng của khách hàng. Đáng chú ý, trong giai đoạn 2016-2021, ngành công nghiệp thép đã có sự phát triển nhanh nhƣng mất cân đối giữa phát triển thƣợng nguồn và hạ nguồn.

4.3. Tận dụng các nền tảng thương mại điện tử B2B

Các nền tảng thương mại điện tử B2B giúp các doanh nghiệp tìm kiếm và so sánh giá cả từ nhiều nhà cung cấp khác nhau một cách nhanh chóng và dễ dàng. Điều này giúp tiết kiệm thời gian và chi phí, đồng thời nâng cao khả năng cạnh tranh. Trên các nền tảng này ngƣời mua có thể lựa chọn một hoặc nhiều nhà cung cấp thép đầu vào cho sản xuất.

V. Đánh Giá Hiệu Quả Mối Quan Hệ Mua Cung Ngành Thép 58

Việc đánh giá hiệu quả chuỗi cung ứng và mối quan hệ mua cung cấp ngành thép là vô cùng quan trọng để đảm bảo rằng các doanh nghiệp đang đi đúng hướng và đạt được mục tiêu của mình. Các chỉ số đánh giá hiệu quả có thể bao gồm chi phí, thời gian giao hàng, chất lượng sản phẩm và mức độ hài lòng của khách hàng. Các doanh nghiệp nên thiết lập các quy trình đánh giá định kỳ và sử dụng kết quả để cải thiện chiến lược mua hàng ngành thép và các hoạt động hợp tác trong chuỗi cung ứng.

5.1. Các chỉ số đánh giá hiệu quả chuỗi cung ứng chính

Các chỉ số đánh giá hiệu quả chuỗi cung ứng chính bao gồm chi phí, thời gian giao hàng, chất lượng sản phẩm và mức độ hài lòng của khách hàng. Các doanh nghiệp nên theo dõi sát sao các chỉ số này và sử dụng chúng để đưa ra các quyết định quản lý sáng suốt. Hay nhƣ thép phục vụ ngành cơ khì, chế tạo, Việt Nam cũng đã sản xuất và đáp ứng đƣợc một phần thép cuộn cán nóng HRC, khoảng 8 triệu tấn/năm (Nghiep, 2022).

5.2. Phương pháp đo lường mức độ hài lòng của khách hàng

Mức độ hài lòng của khách hàng là một chỉ số quan trọng để đánh giá hiệu quả của chuỗi cung ứng. Các doanh nghiệp nên sử dụng các phương pháp khảo sát, phỏng vấn và phân tích dữ liệu để đo lường mức độ hài lòng của khách hàng. Việc giảm áp lực với nhóm khách hàng ngành thép này, tăng cƣờng mối quan hệ đôi bên cùng có lợi (win-win relationship) sẽ mang khá nhiều lợi ích với doanh nghiệp, tăng năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.

5.3. Sử dụng kết quả đánh giá để cải thiện chuỗi cung ứng

Kết quả đánh giá hiệu quả chuỗi cung ứng nên được sử dụng để cải thiện các hoạt động và quy trình trong chuỗi cung ứng. Các doanh nghiệp nên xác định các điểm yếu và tìm cách khắc phục chúng để nâng cao hiệu quả và giảm chi phí. Các nhà cung cấp cạnh tranh nhau về giá cả, chất lượng sản phẩm và dịch vụ. Các doanh nghiệp sản xuất thép cần phải lựa chọn những nhà cung cấp phù hợp nhất với nhu cầu và mục tiêu của mình.

VI. Tương Lai Của Mối Quan Hệ Mua Cung Ứng Ngành Thép 60

Trong tương lai, mối quan hệ mua cung cấp ngành thép sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo hiệu quả và khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp. Các xu hướng như số hóa, tự động hóa và bền vững sẽ định hình lại chuỗi cung ứng và tạo ra những cơ hội và thách thức mới. Các doanh nghiệp cần phải chủ động thích ứng với những thay đổi này để duy trì và phát triển. Để nắm bắt tốt cơ hội, hạn chế các rủi ro, doanh nghiệp ngành thép cần tiếp tục bám sát thị trƣờng, đặc biệt là củng cố và giữ vững thị phần ở thị trƣờng nội địa.

6.1. Tác động của số hóa đến chuỗi cung ứng thép

Số hóa sẽ giúp các doanh nghiệp kết nối với nhà cung cấp một cách dễ dàng và hiệu quả hơn, cải thiện khả năng theo dõi và quản lý hàng tồn kho, và nâng cao khả năng dự báo nhu cầu. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải đầu tư vào các công nghệ và giải pháp số hóa. Hay nhƣ thép phục vụ ngành cơ khì, chế tạo, Việt Nam cũng đã sản xuất và đáp ứng đƣợc một phần thép cuộn cán nóng HRC, khoảng 8 triệu tấn/năm (Nghiep, 2022).

6.2. Vai trò của tự động hóa trong sản xuất và phân phối thép

Tự động hóa sẽ giúp các doanh nghiệp tăng năng suất, giảm chi phí và cải thiện chất lượng sản phẩm. Các doanh nghiệp nên đầu tư vào các hệ thống tự động hóa để nâng cao hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh. Số lƣợng công ty ngày càng tăng, đặc biệt các công ty có quy mô công suất lớn sắp đƣợc thành lập.

6.3. Yếu tố bền vững trong mối quan hệ mua cung cấp

Khách hàng ngày càng quan tâm đến các sản phẩm và dịch vụ thân thiện với môi trường. Các doanh nghiệp nên hợp tác với nhà cung cấp để đảm bảo rằng chuỗi cung ứng của họ là bền vững và đáp ứng được các yêu cầu về môi trường. Việc này có thể bao gồm sử dụng các nguyên liệu tái chế, giảm lượng khí thải và tiết kiệm năng lượng. Vì vậy áp lực về sản phẩm thay thế đối với ngành thép rất ít.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành công nghiệp thép giữ vai trò huyết mạch đối với nền kinh tế, đóng vai trò là nguồn nguyên liệu nền tảng cho xây dựng, cơ khí chế tạo và công nghiệp quốc phòng. Trong giai đoạn 2016 - 2021, ngành thép Việt Nam chứng kiến bước phát triển vượt bậc với năng lực sản xuất phôi thép trong nước đạt 27 triệu tấn/năm và thép cuộn cán nóng đạt khoảng 7 đến 8 triệu tấn/năm. Năm 2021 ghi nhận sản lượng xuất khẩu sắt thép cán mốc 13,096 triệu tấn với kim ngạch 11,795 tỷ USD, tăng 123,4% so với năm 2020. Dẫu vậy, ngành vẫn tồn tại sự mất cân đối lớn giữa thượng nguồn và hạ nguồn khi doanh nghiệp phải nhập khẩu đến 50% phôi thép và chịu sự biến động giá khó lường từ thị trường quốc tế. Sang năm 2022, thị trường suy giảm mạnh khi tổng sản lượng sản xuất 7 tháng đầu năm giảm 3,7% xuống còn 18,825 triệu tấn và tiêu thụ giảm 1,2% đạt 17,1 triệu tấn.

Bên cạnh biến động vĩ mô, các doanh nghiệp kinh doanh và đại lý phân phối thép hạ nguồn đối mặt với áp lực cạnh tranh gay gắt từ khách hàng tổ chức cũng như rào cản rút lui khỏi ngành cao do chi phí máy móc cố định lớn. Việc tối ưu hóa chuỗi cung ứng thông qua thiết lập mối quan hệ hợp tác chiến lược cùng có lợi giữa người mua và nhà cung cấp là chìa khóa sống còn nhằm gia tăng năng lực cạnh tranh bền vững.

Nghiên cứu của học viên Phạm Văn Tới dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Nguyễn Thúy Quỳnh Loan tại Trường Đại học Bách Khoa – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh được thực hiện nhằm đo lường mức độ tác động của mối quan hệ người mua – nhà cung cấp đến kết quả thực hiện chuỗi cung ứng ngành thép. Đề tài tập trung phân tích 5 khía cạnh cốt lõi bao gồm lòng tin, giao tiếp, mối quan hệ cá nhân, sự hợp tác và sự phụ thuộc vào nhà cung cấp. Phạm vi nghiên cứu bao quát các đại lý, doanh nghiệp phân phối thép trên toàn quốc trong bối cảnh giao dịch với các nhà sản xuất thép hàng đầu như Hòa Phát, Hoa Sen, Nam Kim và Pomina. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học giúp nhà quản trị tối ưu hóa hiệu suất giao hàng, giảm thiểu chi phí tồn kho và tăng cường độ linh hoạt vận hành.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng khung phân tích dựa trên lý thuyết quản lý chuỗi cung ứng tích hợp cùng lý thuyết trao đổi quan hệ và trao đổi xã hội. Mô hình nghiên cứu kế thừa có chọn lọc các nền tảng lý thuyết kinh điển từ các công trình nghiên cứu trước đây nhằm giải thích tương tác giữa các tác nhân kinh doanh. Mô hình gồm 2 khối khái niệm chính với tổng cộng 10 khái niệm thành phần:

Khối tiền tố Mối quan hệ người mua – nhà cung cấp được cấu thành từ 5 yếu tố trọng yếu:

• Lòng tin: Đo lường niềm tin về tính chính trực, giảm thiểu rủi ro hành vi cơ hội và cam kết đồng hành dài hạn giữa doanh nghiệp thương mại và nhà sản xuất.
• Giao tiếp: Đánh giá tần suất, tính kịp thời và chất lượng chia sẻ thông tin hai chiều về kế hoạch sản xuất, nghiên cứu phát triển và cảnh báo chậm giao hàng.
• Mối quan hệ giữa các cá nhân: Khái niệm văn hóa phản ánh sự gắn kết, quen biết và liên hệ công việc chặt chẽ giữa nhân sự chủ chốt đôi bên trước và trong quá trình hợp tác.
• Sự hợp tác: Mức độ phối hợp hành động, chia sẻ trách nhiệm chung khi phát sinh sự cố và cùng nỗ lực giải quyết vấn đề.
• Sự phụ thuộc vào nhà cung cấp: Được chia thành 3 nguồn quyền lực riêng biệt gồm sức mạnh thông tin, năng lực chuyên gia và quyền năng khen thưởng.

Khối kết quả Chuỗi cung ứng được đánh giá thông qua 3 khía cạnh vận hành phi tài chính và tài chính:

• Độ tin cậy: Mức độ cung cấp sản phẩm đạt chất lượng cao, chuẩn quy cách và ổn định.
• Tính hiệu quả: Mức độ tiết giảm chi phí vận chuyển đầu vào - đầu ra và chi phí lưu kho bãi.
• Tính linh hoạt: Khả năng cung ứng đa dạng chủng loại hàng hóa, đáp ứng biến động dung lượng đơn hàng và tốc độ xử lý nhanh các khiếu nại phát sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Quy trình nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa hai giai đoạn nghiên cứu sơ bộ và nghiên cứu chính thức:

Giai đoạn nghiên cứu sơ bộ: Tiến hành nghiên cứu định tính qua phỏng vấn sâu trực tiếp 10 chuyên gia và nhà quản lý thu mua kỳ cựu trong ngành thép nhằm hiệu chỉnh từ ngữ cho 38 biến quan sát ban đầu. Tiếp đó, nghiên cứu định lượng sơ bộ thu thập 77 mẫu khảo sát trong vòng 3 tuần để đánh giá sơ bộ độ tin cậy thang đo và tính đơn hướng.

Giai đoạn nghiên cứu định lượng chính thức: Nghiên cứu áp dụng phương pháp lấy mẫu thuận tiện phi xác suất đối với các chủ doanh nghiệp, giám đốc thu mua và nhân sự phụ trách giao dịch tại các đại lý, cửa hàng phân phối thép trên toàn quốc. Khảo sát được triển khai trực tiếp kết hợp trực tuyến qua các diễn đàn thương mại ngành thép trong khoảng thời gian 6 tháng từ tháng 01/2022 đến tháng 06/2022.

Từ 441 phiếu khảo sát thu về, sau quá trình làm sạch đã chọn lọc được 400 mẫu hợp lệ, đáp ứng vượt mức quy mô mẫu tới hạn trong mô hình phân tích cấu trúc tuyến tính theo tỷ lệ tối thiểu 5 mẫu trên 1 biến quan sát. Dữ liệu được xử lý tuần tự qua phần mềm SPSS 20.0 và AMOS với các kỹ thuật: kiểm định hệ số tin cậy Cronbach's Alpha với ngưỡng chấp nhận lớn hơn hoặc bằng 0,7; phân tích nhân tố khám phá EFA sử dụng phép trích Principal Axis Factoring và phép quay Promax; phân tích nhân tố khẳng định CFA bằng ước lượng Maximum Likelihood để kiểm tra giá trị hội tụ, độ tin cậy tổng hợp CR và phương sai trích trung bình AVE; phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính SEM để kiểm định các giả thuyết và kiểm định Bootstrap với 1.000 mẫu lặp nhằm khẳng định độ tin cậy của mô hình ước lượng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thống kê mô tả từ 400 mẫu khảo sát hợp lệ phản ánh rõ nét bức tranh cơ cấu doanh nghiệp thương mại ngành thép:

• Về loại hình doanh nghiệp: Công ty TNHH Một thành viên chiếm tỷ trọng cao nhất với 44,0% tương đương 176 doanh nghiệp; Doanh nghiệp tư nhân chiếm 26,0% với 104 đơn vị; Công ty Cổ phần chiếm 24,5% với 98 đơn vị; Công ty TNHH Hai thành viên trở lên chiếm 2,3% với 9 doanh nghiệp và các loại hình khác chiếm 3,3% với 13 đơn vị.
• Về quy mô nhân sự: Nhóm doanh nghiệp quy mô 20 đến dưới 30 lao động chiếm ưu thế với 39,3% tương ứng 157 đơn vị; nhóm từ 10 đến dưới 20 lao động chiếm 29,3% tương ứng 117 đơn vị; nhóm trên 30 lao động chiếm 18,5% với 74 đơn vị và nhóm dưới 10 lao động chiếm 13,0% tương ứng 52 đơn vị.

Kiểm định mô hình đo lường cho thấy toàn bộ 38 biến quan sát thuộc 6 thang đo đều đạt độ tin cậy nhất quán nội tại với hệ số Cronbach's Alpha dao động trên ngưỡng tiêu chuẩn 0,7 và hệ số tương quan biến - tổng đều vượt mức 0,3. Kết quả phân tích CFA và SEM khẳng định mô hình nghiên cứu đạt độ tương thích cao với dữ liệu thực tế: chỉ số CMIN/df nhỏ hơn 3, các chỉ số CFI và TLI đều vượt mốc 0,90 trong khi chỉ số sai số RMSEA duy trì dưới 0,08.

Tất cả 5 giả thuyết nghiên cứu từ H1 đến H5 đều được ủng hộ ở mức ý nghĩa thống kê 95% với giá trị p-value nhỏ hơn 0,05. Lòng tin và Giao tiếp đóng vai trò là những yếu tố có trọng số tác động hàng đầu đến việc cải thiện kết quả vận hành chuỗi cung ứng, tiếp nối bởi Sự hợp tác, Mối quan hệ giữa các cá nhân và Sự phụ thuộc vào nhà cung cấp. Kiểm định Bootstrap với 1.000 mẫu lặp lại xác nhận các độ lệch ước lượng đều rất nhỏ, khẳng định tính vững chắc và khả năng tổng quát hóa cao của mô hình.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh bản chất đặc thù của thị trường phân phối thép B2B tại Việt Nam. Thép là mặt hàng nguyên vật liệu có giá trị đơn hàng lớn, biến động giá theo ngày và chi phí logistics chiếm tỷ trọng cao. Khi mức độ tin cậy giữa đại lý và nhà máy sản xuất được củng cố, doanh nghiệp giảm thiểu đáng kể chi phí thẩm định giao dịch cũng như rủi ro bị nhà cung ứng ép giá hoặc chậm tiến độ giao hàng.

Giao tiếp hai chiều minh bạch giúp các đại lý nắm bắt sớm thông tin về kế hoạch điều chỉnh giá phôi, lịch bảo dưỡng dây chuyền cán nóng cán nguội hoặc tình trạng thiếu hụt container, từ đó chủ động điều tiết kế hoạch đặt hàng. Mối quan hệ cá nhân tạo nên sự thấu hiểu và gắn kết phi chính thức, giúp đẩy nhanh tốc độ giải quyết khiếu nại kỹ thuật và linh hoạt điều chỉnh hạn mức công nợ.

Sự phụ thuộc vào nhà cung cấp thông qua năng lực chuyên gia và sức mạnh thông tin tạo động lực để các đại lý tiếp nhận tư vấn quản trị tồn kho và tối ưu hóa vận chuyển từ nhà sản xuất. Trong thực tế, dữ liệu phân tích đường dẫn hồi quy SEM và ma trận tương quan có thể được trực quan hóa thông qua sơ đồ cấu trúc đường dẫn và bảng ma trận phương sai trích nhằm làm nổi bật mối liên kết giữa từng nhân tố tiền tố và 3 tiêu chí kết quả: tin cậy, hiệu quả và linh hoạt. Kết quả này tương đồng với các phát hiện trong công trình của các nhà nghiên cứu quốc tế trong ngành công nghiệp chế tạo, đồng thời bổ sung bằng chứng thực nghiệm giá trị cho thị trường kim loại Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, các hàm ý quản trị chiến lược được đề xuất cho các doanh nghiệp và đại lý phân phối ngành thép nhằm nâng cao kết quả thực hiện chuỗi cung ứng:

Thứ nhất, thiết lập cổng giao tiếp thông tin đa kênh theo thời gian thực. Ban Giám đốc và Bộ phận Công nghệ thông tin cần phối hợp xây dựng hệ thống phần mềm kết nối dữ liệu đơn hàng và lịch giao nhận trực tiếp với nhà sản xuất. Mục tiêu cụ thể là cắt giảm 25% thời gian xử lý thủ tục giao nhận và giảm tỷ lệ sai sót đơn hàng xuống dưới 1% trong vòng 6 tháng triển khai.

Thứ hai, chuẩn hóa quy trình giải quyết vấn đề dựa trên cơ chế hợp tác chia sẻ rủi ro. Phòng Thu mua và Bộ phận Quản lý chất lượng cần xây dựng quy chế phối hợp xử lý sự cố hàng lỗi, sai quy cách hoặc giao hàng chậm trễ theo nguyên tắc đồng trách nhiệm. Giải pháp hướng đến mục tiêu rút ngắn thời gian xử lý khiếu nại sản phẩm từ mức trung bình 5 ngày xuống dưới 24 giờ, áp dụng ngay trong quý tiếp theo.

Thứ ba, khai thác năng lực chuyên gia và sức mạnh thông tin từ nhà sản xuất đầu nguồn. Doanh nghiệp phân phối cần chủ động cử đội ngũ kinh doanh tham gia các khóa đào tạo chuyên sâu về tiêu chuẩn cơ lý tính của thép và xu hướng thị trường do các tập đoàn lớn tổ chức. Kế hoạch đào tạo định kỳ hàng quý nhằm nâng cao 30% năng lực tư vấn giải pháp vật liệu cho khách hàng công trình, triển khai trong lộ trình 12 tháng.

Thứ tư, xây dựng chính sách duy trì mối quan hệ đối tác chiến lược và tận dụng quyền năng khen thưởng. Đại lý cần duy trì doanh số ổn định và lịch sử thanh toán chuẩn xác để nâng cao vị thế đàm phán, từ đó tiếp cận các gói chiết khấu thương mại bổ sung và ưu tiên giao hàng trong giai đoạn thị trường khan hiếm. Mục tiêu hướng tới là đạt tỷ lệ giao hàng đúng hẹn trên 98% và giảm 15% chi phí lưu kho thông qua mô hình hợp tác giao hàng định kỳ linh hoạt.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị tham khảo thực tiễn và học thuật sâu sắc cho nhiều nhóm đối tượng:

• Ban lãnh đạo và Giám đốc chuỗi cung ứng tại các tập đoàn, nhà máy sản xuất thép: Tài liệu hỗ trợ xây dựng chiến lược quản trị kênh phân phối, thấu hiểu kỳ vọng của đại lý để thiết kế chính sách bán hàng, hỗ trợ kỹ thuật và phân bổ nguồn lực hợp lý nhằm gia tăng lòng trung thành của hệ sinh thái đối tác.
• Chủ doanh nghiệp và Giám đốc thu mua tại các đại lý, công ty thương mại sắt thép: Cung cấp khung đánh giá khoa học để lựa chọn nhà sản xuất đầu vào uy tín, biết cách khai thác tối đa sức mạnh thông tin và năng lực chuyên gia từ nhà cung cấp nhằm tiết giảm chi phí lưu kho và vận chuyển.
• Chuyên gia tư vấn tái cấu trúc vận hành và Logistics B2B: Bổ sung nguồn dữ liệu chuẩn xác về thị trường thép Việt Nam, làm case study thực tế để tư vấn tối ưu hóa mối quan hệ đối tác và nâng cao năng lực phản ứng linh hoạt cho chuỗi cung ứng công nghiệp nặng.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Quản trị Kinh doanh, Quản lý Công nghiệp và Quản trị Chuỗi cung ứng: Tài liệu là mẫu hình nghiên cứu chuẩn mực về ứng dụng phương pháp định lượng nâng cao EFA, CFA và mô hình cấu trúc tuyến tính SEM trong việc giải quyết bài toán quản trị chuỗi cung ứng tại thị trường mới nổi.

Câu hỏi thường gặp

Mối quan hệ giữa các cá nhân đóng vai trò như thế nào trong chuỗi cung ứng ngành thép?
Mối quan hệ cá nhân giúp bôi trơn các giao dịch thương mại vốn phức tạp về thủ tục và hợp đồng trong ngành thép. Sự gắn kết tin cậy giữa nhân sự mua hàng và đại diện nhà sản xuất tạo điều kiện chia sẻ thông tin thị trường nhanh chóng, đẩy nhanh tiến độ thẩm định hồ sơ công nợ và hỗ trợ xử lý linh hoạt các tình huống phát sinh khẩn cấp về tiến độ giao hàng.

Sự phụ thuộc vào nhà cung cấp trong nghiên cứu được đo lường qua những khía cạnh nào?
Khái niệm này được lượng hóa qua 3 nguồn quyền lực chính từ nhà sản xuất: sức mạnh thông tin khi cung cấp dữ liệu thị trường chuẩn xác; năng lực chuyên gia thể hiện qua trình độ tư vấn kỹ thuật vượt trội; và quyền năng khen thưởng thông qua các mức chiết khấu thương mại cùng sự ưu tiên phân bổ hàng hóa trong giai đoạn nguồn cung biến động.

Những chỉ số nào được sử dụng để đánh giá kết quả thực hiện chuỗi cung ứng?
Nghiên cứu sử dụng 3 nhóm chỉ tiêu đo lường chính bao gồm: độ tin cậy về chất lượng và tính ổn định của sản phẩm; hiệu quả vận hành thể hiện qua mức độ tiết giảm chi phí vận chuyển và chi phí lưu kho; cùng tính linh hoạt trong việc cung ứng đa dạng quy cách thép, đáp ứng khối lượng đặt hàng lớn và tốc độ xử lý khiếu nại.

Kỹ thuật phân tích SEM và kiểm định Bootstrap mang lại giá trị khoa học gì cho đề tài?
Phương pháp SEM cho phép ước lượng đồng thời mối quan hệ tác động đa biến phức tạp giữa các yếu tố lòng tin, giao tiếp, hợp tác lên hiệu quả chuỗi cung ứng. Việc kết hợp kiểm định Bootstrap với 1.000 mẫu lặp lại giúp kiểm tra độ vững của các ước lượng tham số, đảm bảo kết luận nghiên cứu đạt độ tin cậy thống kê cao mà không bị sai lệch bởi đặc tính phân phối mẫu.

Làm thế nào để doanh nghiệp thương mại thép giảm thiểu áp lực từ biến động giá nguyên liệu?
Doanh nghiệp cần chuyển dịch từ hình thức mua bán giao ngay ngắn hạn sang thiết lập thỏa thuận đối tác chiến lược dài hạn với các nhà sản xuất lớn. Việc tăng cường chia sẻ thông tin dự báo nhu cầu và tích hợp kế hoạch vận chuyển sẽ giúp đại lý hưởng chính sách giá ưu đãi ổn định, giảm thiểu 10% đến 15% rủi ro tồn kho giá cao khi thị trường đảo chiều.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và kiểm định thành công mô hình cấu trúc tuyến tính đo lường ảnh hưởng của mối quan hệ người mua – nhà cung cấp đến kết quả thực hiện chuỗi cung ứng trong ngành thép Việt Nam với 38 biến quan sát chuẩn hóa.
• Bằng chứng thực nghiệm từ 400 doanh nghiệp khảo sát khẳng định cả 5 nhân tố gồm lòng tin, giao tiếp, quan hệ cá nhân, sự hợp tác và sự phụ thuộc vào nhà cung cấp đều có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến hiệu quả chuỗi cung ứng.
• Nghiên cứu chỉ rõ việc củng cố lòng tin và minh bạch hóa giao tiếp là nền tảng cốt lõi giúp các doanh nghiệp phân phối nâng cao tính linh hoạt, giảm thiểu chi phí lưu kho và chi phí vận chuyển.
• Đề tài đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp quản trị mang tính thực thi cao, định hướng ứng dụng công nghệ thông tin và xây dựng liên minh chia sẻ rủi ro trong quản lý chuỗi cung ứng ngành kim loại.
• Trong lộ trình 12 tháng tới, các doanh nghiệp kinh doanh thép cần khẩn trương số hóa quy trình trao đổi dữ liệu đơn hàng, chuẩn hóa chính sách hợp tác đối tác chiến lược để củng cố thị phần và tạo lập lợi thế cạnh tranh vững chắc.

Quý bạn đọc, nhà quản lý doanh nghiệp và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác toàn diện bộ thang đo cùng hệ thống dữ liệu chi tiết của luận văn để ứng dụng vào công tác hoạch định chiến lược chuỗi cung ứng và phát triển các đề tài nghiên cứu chuyên sâu tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 đã giới thiệu các vấn đề tổng quan về đề tài, lý do hình thành đề tài và ý nghĩa thực tiễn của đề tài. Chương 2 này sẽ giới thiệu về các khái niệm mối quan hệ người mua – nhà cung cấp bao gồm các khía cạnh lòng tin, giao tiếp,mối quan hệ giữa các cá nhân, hợp tác, sự phụ thuộc vào nhà cung cấp; kết quả thực hiện chuỗi cung ứng … Bên cạnh đó, dựa trên các nghiên cứu đã thực hiện, cơ sở lý thuyết của mô hình liên quan đến đề tài để đề xuất mô hình nghiên cứu.1 CHUỖI CUNG ỨNG VÀ KẾT QUẢ THỰC HIỆN CỦA CHUỖI CUNG ỨNG (SUPPLY CHAIN PERFORMANCE) Theo Asgari và cộng sự (2016) thì thuật ngữ chuỗi cung ứng lần đầu tiên đƣợc đặt ra vào năm 1982. Những năm về sau, vấn đề quản lý chuỗi cung ứng ngày càng đƣợc quan tâm nhiều hơn với rất nhiều các khía cạnh đƣợc tiến hành nghiên cứu và ứng dụng. Chuỗi cung ứng đƣợc định nghĩa là một hệ thống bao gồm ngƣời mua, nhà cung cấp, nhà sản xuất, nhà bán lẻ, nhà phân phối và ngƣời dùng cuối nơi hàng hóa / dịch vụ hoặc vật chất, tài chính và các luồng thông tin kết nối với nhau ngƣời tham gia theo cả hai hƣớng.

Chuỗi cung ứng tham gia vào toàn bộ chu kỳ sống của sản phẩm, từ thu mua nguyên vật liệu đến sản xuất, phân phối, dịch vụ khách hàng và cuối cùng là tái chế và thải bỏ sản phẩm (Guide và cộng sự, 2003). Khái niệm chuỗi cung ứng đã nhận đƣợc sự quan tâm đáng kể khi các doanh nghiệp trong các ngành khác nhau đã chứng kiến những giá trị đƣợc tạo ra thông qua sự tích hợp và điều phối cung, cầu và các mối quan hệ nhằm đáp ứng khách hàng trong cách cƣ xử hiệu quả và có lợi (Simatupang và cộng sự, 2004; Wong và cộng sự, 2005). Ngƣời ta đã lập luận rằng việc đo lƣờng hiệu quả hoạt động của chuỗi cung ứng có thể tạo điều kiện để hiểu rõ hơn về chuỗi cung ứng, ảnh hƣởng tích cực đến hành vi của các tác nhân và cải thiện hiệu suất tổng thể của nó (Cheng, 2004). Kết quả thực hiện chuỗi cung ứng là một vấn đề quan trọng và có nhiều mặt trong quản lý chuỗi cung ứng.

Đo lƣờng kết quả đƣợc định nghĩa là thông tin liên quan đến kết quả của quá trình và sản phẩm, cho phép đánh giá và so sánh liên quan đến mục tiêu, mẫu, kết quả trong quá khứ và với các quá trình và sản phẩm khác (Petrovic-Lazarevic và Sohal, 2002). Điều quan trọng là phải xác định những yếu tố quyết định thúc đẩy sự thành công của chuỗi cung ứng. Để đạt đƣợc một chuỗi cung ứng hiệu quả, nhiều công ty đã nhận ra tầm quan trọng của việc đánh giá hoạt động và những biện pháp nào nên đƣợc sử dụng. Các mục tiêu của đo lƣờng kết quả là nâng cao hiệu quả và hiệu suất của chuỗi cung ứng (Beamon, 1999; Gunasekaran và cộng sự, 2001), đồng thời xem xét các mục tiêu tổng thể của chuỗi cung ứng và các thƣớc đo sẽ đƣợc áp dụng (Gunasekaran và cộng sự, 2001).

Theo Gunasekaran và cộng sự (2001) các thang đo đƣợc xác định là tài chính và phi tài chình đƣợc dùng để đánh giá về kết thực hiện của hoạt động chuỗi cung ứng. 8 Thang đo tài chình gồm: tỷ lệ tăng trƣởng doanh số và khả năng sinh lời. Tỷ lệ tăng trƣởng doanh số và khả năng sinh lời, thƣờng đƣợc sử dụng làm yếu tố dự báo hiệu quả tài chính (Bourne, 2000; Gales và Blackburn, 1990; Tan và cộng sự, 1999).