Phần Mở đầu Chƣơng 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Chƣơng 2. Cơ sở lý luận và thực tiễn nghiên cứu an ninh công việc của ngƣời lao động tại các khu công nghiệp Chƣơng 3. Thực trạng, các yếu tố ảnh hƣởng tới an ninh công việc của ngƣời lao động tại các khu công nghiệp Kết luận và kiến nghị giải pháp 10 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.
Thực trạng an ninh công việc qua các công trình nghiên cứu trong và ngoài nƣớc Có nhiều cách định nghĩa khác nhau về an ninh công việc, nhƣng có thể chia ra thành hai nhóm định nghĩa là an ninh công việc mang tính chủ quan và an ninh công việc mang tính khách quan. Khái niệm an ninh công việc mang tính chủ quan Phần lớn các công trình nghiên cứu đã đƣa ra các khái niệm về an ninh công việc mang tính chủ quan. Các khái niệm đƣợc đƣa ra khá đa dạng nhƣng thống nhất ở nội hàm khái niệm bao gồm các chiều cạnh nhƣ sự lo lắng/lo sợ, mối quan tâm, cảm giác, sự trải nghiệm, niềm tin đối với sự tồn tại của công việc hiện tại theo mong muốn, kỳ vọng của ngƣời lao động. Trƣớc hết, an ninh công việc đƣợc định nghĩa là sự lo sợ của ngƣời lao động đối với cơ hội tiếp tục công việc hiện tại trong tƣơng lai [102] hay nỗi sợ mất đi sự ổn định công việc, năng suất lao động và cơ hội thăng tiến [90]; [118]; [93].
Tƣơng tự, an ninh công việc đƣợc đề cập tới ở khía cạnh quan tâm của ngƣời lao động về công việc hiện tại [93] hay mối quan tâm về khả năng nắm giữ đƣợc công việc hiện tại của họ [42]. An ninh công việc đề cập tới cảm giác hoặc một dạng cảm xúc ở đó nhu cầu và mong muốn về công việc của cá nhân đƣợc đáp ứng. An ninh công việc là cảm giác có đƣợc công việc thích hợp và sự đảm bảo công việc đó trong tƣơng lai mà không có bất kỳ sự đe dọa mất việc nào (Jandaghi, 2011) [102] hoặc là cảm giác công việc không bị đe dọa và sẽ đƣợc làm công việc hiện tại bao lâu theo thời gian mong muốn mà không có cảm giác hoặc lý do khách quan hay chủ quan dẫn tới mất việc [41] cũng nhƣ cảm giác đƣợc đảm bảo công việc ổn định ngày này qua ngày khác, tuần này qua tuần khác và năm này qua năm khác (Meltz, 1989 dẫn theo Daud et al. 11 Ngoài sự lo lắng, quan tâm và cảm xúc về bảo đảm công việc hiện tại, an ninh công việc cũng đƣợc định nghĩa nhƣ nhận thức, niềm tin của ngƣời lao động về duy trì công việc hiện tại.
An ninh công việc là nhận thức về khả năng mất việc của một ngƣời [53], nhận thức về các đe dọa tiềm tàng đối với sự tiếp tục công việc hiện tại [102]; [94] và sự nhận thức chủ quan theo kinh nghiệm về cơ sở và tình huống tự nguyện của mất việc làm hiện tại [102]. An ninh công việc đƣợc coi là niềm tin của ngƣời lao động tới tính lâu dài công việc của họ, nói cách khác là niềm tin về bảo đảm việc làm, lợi ích công việc, cơ hội thăng tiến, điều kiện làm việc, cơ hội đào tạo nghề cũng nhƣ cơ hội phát triển và chế độ đãi ngộ hấp dẫn [120]. Khái niệm an ninh công việc mang tính khánh quan Ở khía cạnh khách quan, an ninh công việc trƣớc hết đƣợc định nghĩa là khả năng, cơ hội nắm giữ công việc hiện [137] hay khả năng, cơ hội của ngƣời lao động giữ đƣợc công việc của họ để không bị thất nghiệp. [103] cũng đồng tình quan điểm khi định nghĩa an ninh công việc là khả năng của ngƣời lao động có thể giữ công việc của họ.
Khả năng giữ công việc cao hơn thì an ninh công việc cao hơn. Trong khi đó, [80] cho rằng, đó là khả năng giữ đƣợc công việc hiện tại trong một năm tiếp theo. [91] thì cho rằng mất an ninh công việc là sự mất khả năng duy trì công việc của ngƣời lao động tại nơi làm việc trong môi trƣờng bị đe dọa. An ninh công việc đƣợc định nghĩa là sự đảm bảo công việc của ngƣời lao động nhƣ đảm bảo sự tiếp tục trong điệu kiện kinh tế chung của đất nƣớc [101] hay sự đảm bảo của ngƣời lao động sẽ giữ đƣợc công việc hiện tại lâu nhƣ mong muốn.
Đó là sự đảm bảo từ công ty/tổ chức rằng nhân viên của họ sẽ làm việc trong một khoảng thời gian phù hợp mà không bị sa thải [40], sự đảm bảo ở lại trong cùng một công việc với cùng một chủ lao động [144] và sự đảm bảo chắc chắn về công việc và thu nhập của ngƣời lao động [68]. Khái niệm an ninh công việc cũng đƣợc đề cập tới các yếu tố nhƣ lƣơng, giờ làm việc, bối cảnh lao động, cơ hội thăng tiến, điều kiện làm việc, cơ hội đào tạo, thu nhập, chi phí mất việc, sa thải, lƣơng, chế độ hƣu trí, hợp đồng lao động v. An ninh công việc không phải là sự kiện có thể nhìn thấy, cũng không liên quan tới bất kỳ sự kỳ thị nào. Không có kỳ vọng vai trò rõ ràng nào trong hỗ trợ xã hội hay thể chế.
Cả hai yếu tố bối cảnh và bản thân cá nhân ngƣời lao động đều có liên quan 12 tới an ninh công việc [92]. An ninh công việc liên quan tới sự hấp dẫn về lợi ích của công việc chẳng hạn nhƣ cơ hội thăng tiến, điều kiện làm việc tốt, đào tạo nghề nghiệp, cơ hội phát triển và đãi ngộ hấp dẫn [120]. An ninh công việc ngụ ý giữ ngƣời lao động không bị thất nghiệp, ở đó thu nhập bị giảm và phải chịu sự gián tiếp của chi phí do mất việc làm, chẳng hạn nhƣ ảnh hƣởng đến tâm hồn và địa vị xã hội của họ [63]; [81]. An ninh công việc là điều kiện mà tổ chức mang lại nhằm đảm bảo việc làm cho ngƣời lao động, đảm bảo hƣu trí, không đe dọa vị trí làm việc của ngƣời lao động trong tổ chức (Herzberg, 1968 dẫn theo Daud et al.
[90] cho rằng an ninh công việc không chỉ là sự không chắc chắn về tiếp tục công việc hiện tại mà còn liên quan tới cơ hội thằng tiến và khả năng kéo dài hợp đồng lao động. (Rosenblatt,1984 dẫn theo Daud et al. Một số nghiên cứu xem xét tính khách quan của an ninh công việc thông qua đánh giá tỷ lệ thất nghiệp, sử dụng các thang đo về mất an ninh công việc thông qua các câu hỏi về khả năng mất việc trong một khoảng thời gian tham chiếu, thƣờng là 6 tháng tới 1 năm [58]; [59]. Nhƣ vậy có thể thấy, trong phần lớn nghiên cứu, an ninh công việc là khái niệm mang tính chủ quan xuất phát từ các công trình nghiên cứu của các nhà tâm lý học, bao hàm chủ yếu các khía cạnh liên quan tới chiều cạnh tâm lý, cảm nhận chủ quan từ ngƣời lao động về khả năng duy trì/đảm bảo công việc làm hiện tại, thể hiện ở sự lo lắng, lo ngại, cảm xúc, quan tâm, nhận thức, niềm tin về khả năng bảo đảm công việc hiện tại theo mong muốn/trong tƣơng lai.
Ở khía cạnh khách quan, an ninh công việc đƣợc đề cập tới là khả năng duy trì công việc, sự đảm bảo công việc hiện tại. An ninh công việc có liên quan tới các yếu tố nhƣ môi trƣờng làm việc, cơ hội thăng tiến, thu nhập, đào tạo, đảm bảo hƣu trí v.v An ninh công việc chủ quan chủ yếu liên quan tới yếu tố vi mô, cá nhân ngƣời lao động trong khi đó an ninh công việc khách quan đề cập tới các vấn đề tầm vĩ mô và trung mô. Bản chất của an ninh công việc chủ quan là nhận thức, đánh giá của ngƣời lao động về khả năng duy trì công việc hiện tại trong khi đó an ninh công việc khách quan tính tới các yếu tố bên ngoài ngƣời lao động nhƣ chính sách lao động, môi trƣờng làm việc, quan hệ lao động v.v trong việc duy trì an ninh công việc của ngƣời lao động. 13 An ninh công việc chủ quan và khách quan có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, nếu nhƣ an ninh công việc chủ quan cho biết về hiện trạng an ninh công việc của bản thân ngƣời lao động thì an ninh công việc khách quan bao hàm các yếu tố tác động tới việc đảm bảo an ninh công việc.
Cả hai loại hình an ninh công việc đều tồn tại song song khi đánh giá về hiện trạng an ninh công việc. Nguyên nhân là do cả khía cạnh chủ quan và khách quan đều cấu thành một bộ phận không thể thiếu trong tổng thể an ninh công việc. Các công trình nghiên cứu trên Thế giới đã chỉ ra mối liên hệ mật thiết giữa an ninh công việc và phát triển kinh tế. Các học giả cho rằng, an ninh công việc xuất hiện từ sự bất ổn của nền kinh tế.
Theo Christina (2015) [109], do ảnh hƣởng của suy thoái kinh tế toàn cầu, mất an ninh công việc ngày càng gia tăng. Suy thoái kinh tế dẫn tới sự căng thẳng về kinh tế toàn cầu dẫn tới sự bất ổn về việc làm và mất an ninh công việc. Nguyên nhân là do nhiều tổ chức/doanh nghiệp phải sa thải ngƣời lao động hoặc đóng cửa để tiết kiệm chi phí cho tổ chức/doanh nghiệp của họ. Căng thẳng về kinh tế góp phần vào không đảm bảo an ninh công việc cho ngƣời lao động [86].
Bên cạnh đó, việc cơ cấu lại tổ chức thông qua sáp nhập các tổ chức dẫn tới ngƣời lao động bị sa thải và việc đóng cửa hàng loạt các công ty đã dẫn tới công nhân trên toàn thế giới bị thất nghiệp. Tình trạng này làm phát sinh vấn đề về an ninh công việc cho ngƣời lao động [128]. Từ kết quả nghiên cứu của các học giả trên Thế giới cũng có thể thấy rằng, an ninh công việc đã từng là một vấn đề phổ biến và đáng lo ngại tại các nƣớc Châu Âu và Châu Á. Mất an ninh công việc đã trở thành vấn đề quan ngại ở các nƣớc Châu Âu vì nhiều lý do [92].
Nghiên cứu của Weerdt et al. Nhận thức về an ninh công việc cũng nhƣ mất an ninh công việc gia tăng đáng kể ở Thụy Sỹ vào những năm 90 (Poza, 2004). Ở Châu Á, tại Kazakhstan, an ninh công việc đối với các vị trí thấp trong lĩnh vực công đƣợc đánh giá cao và thu hút nhiều lao động hơn lĩnh vực tƣ nhân do bối cảnh Liên Xô tan rã và lĩnh vực tƣ nhân khó đảm bảo an ninh công việc cho ngƣời lao động.