Nghiên cứu so sánh câu bị động trong tiếng Anh và tiếng Việt (Nguyễn Thị Dưỡng)

Tài liệu nghiên cứu 1541 a comparative and contrastive stydy on passive vioce in english and in vietnamese nguyễn thị, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Nguyễn Thị Dưỡng
• Trường học: Đại Học Quảng Nam
• Chuyên ngành: Ngôn Ngữ Học
• Đề tài: Nghiên Cứu So Sánh và Đối Chiếu Giọng Bị Động trong Tiếng Anh và Tiếng Việt
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 1541
• Địa điểm: Quảng Nam

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.6. Cấu trúc đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Tổng quan các nghiên cứu trước đây
• 2.2. Định nghĩa các thuật ngữ
• 2.3. Câu bị động trong tiếng Anh và tiếng Việt
• 2.3.1. Câu bị động trong tiếng Anh
• 2.3.2. Câu bị động trong tiếng Việt
• 2.4. Các nguyên tắc đối chiếu ngôn ngữ
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP VÀ QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thiết kế phương pháp nghiên cứu
• 3.2. Phân tích dữ liệu
• 3.3. Độ giá trị và độ tin cậy
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm cú pháp của câu bị động trong tiếng Anh và tiếng Việt
• 4.1.1. Cấu trúc câu bị động tiếng Anh
• 4.1.1.1. Cấu trúc bị động tiếng Anh với Be + PP
• 4.1.1.2. Cấu trúc bị động không có Be + PP
• 4.1.2. Cấu trúc các dạng bị động tiếng Việt
• 4.1.2.1. Cấu trúc bị động tiếng Việt gồm "bị", "được"
• 4.1.2.2. Cấu trúc bị động tiếng Việt không có "bị", "được"
• 4.2. Đặc điểm ngữ nghĩa của câu bị động trong tiếng Anh và tiếng Việt
• 4.2.1. Ý nghĩa bị động trong các dạng tiếng Anh
• 4.2.2. Ý nghĩa bị động trong dạng bị động tiếng Việt
• 4.3. Đối chiếu câu bị động trong tiếng Anh và tiếng Việt về mặt cú pháp
• 4.3.1. Những điểm tương đồng của các biểu thức bị động trong tiếng Anh và tiếng Việt về mặt cú pháp
• 4.3.2. Những điểm khác biệt của câu bị động trong tiếng Anh và tiếng Việt về mặt cú pháp
• 4.3.2.1. Các thành phần bắt buộc trong biểu thức bị động trong tiếng Anh và tiếng Việt
• 4.3.2.2. Sự khác biệt ở các thành phần theo sau trợ động từ "to be" và từ chức năng "bị/được" trong cấu trúc bị động tiếng Anh và tiếng Việt
• 4.3.2.3. Bị động hóa cụm danh từ
• 4.4. Đối chiếu câu bị động trong tiếng Anh và tiếng Việt về mặt ngữ nghĩa
• 4.4.1. Những điểm tương đồng của câu bị động trong tiếng Anh và tiếng Việt về mặt ngữ nghĩa
• 4.4.2. Những điểm khác biệt của câu bị động trong tiếng Anh và tiếng Việt về mặt ngữ nghĩa
• 4.4.2.1. Nghĩa biểu cảm của cấu trúc bị động
• 4.4.2.2. Ý nghĩa từ vựng của động từ và chủ ngữ quyết định dạng tương đương
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN - HẠN CHẾ VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Những điểm tương đồng của câu bị động trong tiếng Anh và tiếng Việt
• 5.2. Những điểm khác biệt của câu bị động trong tiếng Anh và tiếng Việt
• 5.3. Khuyến nghị cho việc dạy học
• 5.4. Khuyến nghị cho việc học tập
• 5.5. Khuyến nghị cho các nghiên cứu tiếp theo
• NGUỒN DỮ LIỆU

Tóm tắt

I. Luận văn so sánh câu bị động Anh Việt của Nguyễn Thị Dương

Luận văn tốt nghiệp “A comparative and contrastive study on passive voice in English and in Vietnamese” của tác giả Nguyễn Thị Dương, sinh viên trường Đại học Quảng Nam, là một đề tài nghiên cứu khoa học chuyên sâu, thực hiện dưới sự hướng dẫn của ThS. Đoàn Phan Anh Trúc. Công trình này tập trung vào việc phân tích đối chiếu ngôn ngữ để làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt của câu bị động trong tiếng Anh và câu bị động trong tiếng Việt trên hai phương diện chính: cú pháp và ngữ nghĩa. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc nắm vững cấu trúc bị động không chỉ đơn giản là học thuộc công thức “to be + P.P” trong tiếng Anh hay nhận diện từ “bị”, “được” trong tiếng Việt. Thực tế phức tạp hơn nhiều, gây ra không ít khó khăn cho người học, đặc biệt trong kỹ năng dịch thuật. Luận văn này không chỉ là một tài liệu tham khảo giá trị cho sinh viên ngành luận văn ngôn ngữ Anh mà còn cung cấp những gợi ý thiết thực cho việc giảng dạy và học tập, giúp người học sử dụng câu bị động một cách chính xác và tự nhiên hơn trong cả hai ngôn ngữ.

1.1. Tổng quan về đề tài nghiên cứu khoa học tại ĐH Quảng Nam

Công trình của Nguyễn Thị Dương xuất phát từ thực trạng người học tiếng Anh tại Việt Nam, cụ thể là sinh viên Đại học Quảng Nam, thường xuyên mắc lỗi khi sử dụng và chuyển đổi câu chủ động sang bị động. Luận văn đặt vấn đề rằng sự khác biệt cơ bản giữa hai hệ thống ngôn ngữ Anh (ngôn ngữ chủ-vị nổi bật) và Việt (ngôn ngữ chủ-đề nổi bật) là nguồn gốc của nhiều nhầm lẫn. Tác giả chỉ ra rằng, nhiều người cho rằng câu có “bị” hoặc “được” mặc nhiên là câu bị động, nhưng thực tế không phải lúc nào cũng vậy. Ngược lại, nhiều câu không có hai từ này vẫn mang ý nghĩa bị động. Đây là một trong những khóa luận tốt nghiệp tiêu biểu, đi sâu vào một vấn đề ngữ pháp tiếng Anh và ngữ pháp tiếng Việt cụ thể, làm nổi bật sự cần thiết của việc nghiên cứu đối chiếu để nâng cao hiệu quả học ngoại ngữ.

1.2. Mục tiêu và phạm vi của việc phân tích đối chiếu ngôn ngữ

Mục tiêu chính của luận văn là xác định, phân tích và so sánh các đặc điểm cú pháp và ngữ nghĩa của câu bị động trong hai ngôn ngữ. Từ đó, nghiên cứu tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt cốt lõi. Phạm vi của đề tài nghiên cứu khoa học này tập trung chủ yếu vào các cấu trúc câu điển hình, được thu thập từ các tác phẩm văn học Anh và Việt. Tiếng Anh được xem là ngôn ngữ nguồn và tiếng Việt là ngôn ngữ đích để thực hiện việc phân tích đối chiếu ngôn ngữ (contrastive analysis). Bốn câu hỏi nghiên cứu chính được đặt ra, xoay quanh các điểm tương đồng và khác biệt về cú pháp và ngữ nghĩa, làm kim chỉ nam cho toàn bộ quá trình phân tích trong luận văn ngôn ngữ Anh này.

II. Thách thức lớn khi dùng câu bị động trong tiếng Anh và Việt

Việc sử dụng câu bị động trong tiếng Anh và câu bị động trong tiếng Việt tồn tại nhiều thách thức không chỉ với người học mà còn cả trong lĩnh vực dịch thuật. Một trong những khó khăn lớn nhất là sự khác biệt về bản chất ngữ pháp. Tiếng Anh có hệ thống động từ biến đổi hình thái rõ ràng (ví dụ: be + past participle), giúp nhận diện câu bị động dễ dàng. Trong khi đó, tiếng Việt, một ngôn ngữ đơn lập, lại dựa vào các hư từ như “bị”, “được” và ngữ cảnh để thể hiện ý nghĩa bị động. Sự không tương thích này dẫn đến nhiều lỗi sai phổ biến. Ví dụ, người học có xu hướng dịch máy móc, hễ thấy “bị/được” là dùng passive voice in English, hoặc ngược lại. Luận văn của Nguyễn Thị Dương đã chỉ ra nhiều trường hợp câu chủ động tiếng Anh khi dịch sang tiếng Việt lại trở thành câu bị động để tự nhiên hơn, và ngược lại. Điều này cho thấy việc nắm vững sắc thái nghĩa của 'bị' và 'được' cũng như các cấu trúc tương đương là cực kỳ quan trọng.

2.1. Lỗi sai khi chuyển đổi câu chủ động sang bị động Anh Việt

Một trong những lỗi sai kinh điển là việc áp dụng quy tắc một cách cứng nhắc. Tác giả Nguyễn Thị Dương trích dẫn ví dụ: How did you lose your arm? được dịch sang tiếng Việt thành Làm sao người bị cụt tay?. Ở đây, câu chủ động trong tiếng Anh đã được chuyển thành một cấu trúc mang nghĩa bị động trong tiếng Việt. Nếu dịch ngược lại một cách máy móc, câu tiếng Việt sẽ trở thành How was your arm lost by you?, một cấu trúc sai và thiếu tự nhiên. Tương tự, một câu tiếng Việt như Tôi vẫn được đem đi chọi nhau như thế lại được dịch sang tiếng Anh thành My master took me to a fight as usual, chuyển từ bị động sang chủ động. Những ví dụ này trong khóa luận tốt nghiệp Đại học Quảng Nam nhấn mạnh rằng việc chuyển đổi câu chủ động sang bị động đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về ngữ cảnh và văn phong của cả hai ngôn ngữ.

2.2. Sự mơ hồ của Vietnamese passive voice so với tiếng Anh

Khái niệm Vietnamese passive voice (câu bị động tiếng Việt) vẫn là một vấn đề gây tranh cãi trong giới ngôn ngữ học. Một số học giả như Cao Xuân Hạo cho rằng tiếng Việt không có phạm trù bị động thực sự. Trong khi đó, các nhà nghiên cứu khác lại thừa nhận sự tồn tại của các cấu trúc mang nghĩa bị động. Sự mơ hồ này tạo ra thách thức lớn. Ví dụ, câu Mỗi tấm nó bán được năm trăm Mỹ kim chứa từ “được” nhưng lại là câu chủ động. Ngược lại, câu Cái răng cạo trắng hơn không có “bị/được” nhưng lại mang ý nghĩa bị động. Sự thiếu vắng một dấu hiệu hình thái rõ ràng như trong ngữ pháp tiếng Anh khiến người học phải dựa nhiều vào ngữ nghĩa của động từ và chủ thể để xác định đúng bản chất câu, một kỹ năng đòi hỏi sự tinh tế và kinh nghiệm.

III. Phương pháp so sánh cấu trúc câu bị động Anh Việt chi tiết

Để thực hiện việc so sánh câu bị động Anh Việt, luận văn áp dụng phương pháp phân tích đối chiếu ngôn ngữ trên phương diện cú pháp một cách hệ thống. Nghiên cứu tập trung vào việc mổ xẻ cấu trúc câu bị động trong từng ngôn ngữ trước khi đặt chúng lên bàn cân so sánh. Đối với tiếng Anh, các cấu trúc được phân loại dựa trên sự hiện diện của be + P.P, bao gồm các dạng bị động theo thì, bị động với động từ khuyết thiếu, và các dạng đặc biệt như get/have + O + P.P. Đối với tiếng Việt, cấu trúc được chia thành hai nhóm chính: nhóm có chứa “bị/được” và nhóm không có “bị/được” nhưng vẫn mang nghĩa bị động (ví dụ câu có chịu/mắc/phải). Qua việc đối chiếu các cấu trúc này, luận văn của Nguyễn Thị Dương đã làm sáng tỏ những điểm tương đồng về cơ chế dịch chuyển chủ thể-tân ngữ và những khác biệt căn bản về thành phần bắt buộc trong câu.

3.1. Điểm tương đồng về cú pháp và vai trò tác tử trong câu

Điểm tương đồng cú pháp cơ bản nhất giữa câu bị động trong tiếng Anh và tiếng Việt là quá trình bị động hóa (passivization). Trong cả hai ngôn ngữ, tân ngữ của câu chủ động sẽ được chuyển lên làm chủ ngữ của câu bị động tương ứng. Ngược lại, chủ ngữ của câu chủ động (người thực hiện hành động) sẽ trở thành tác tử trong câu bị động và là một thành phần không bắt buộc. Trong tiếng Anh, tác tử này thường được giới thiệu bằng giới từ by (ví dụ: killed by Romeo). Trong tiếng Việt, tác tử có thể được thể hiện qua cấu trúc bị/được + tác tử + động từ hoặc bởi/do + tác tử. Theo luận văn ngôn ngữ Anh này, việc lược bỏ tác tử khi không cần thiết hoặc không rõ là một đặc điểm chung, giúp cả hai ngôn ngữ tập trung vào hành động hoặc đối tượng chịu tác động của hành động.

3.2. Khác biệt về thành phần bắt buộc và trật tự từ

Sự khác biệt lớn nhất về cú pháp nằm ở thành phần bắt buộc. Passive voice in English luôn yêu cầu phải có dạng quá khứ phân từ (Past Participle - P.P), đây là dấu hiệu nhận biết không thể thiếu. Ngược lại, câu bị động trong tiếng Việt không có hình thái động từ tương ứng; thay vào đó, nó dựa vào sự kết hợp của các yếu tố như hư từ (“bị”, “được”), động từ ngoại động và ngữ cảnh. Một khác biệt quan trọng khác là những thành phần có thể theo sau trợ động từ. Trong tiếng Anh, sau be/get/have hầu như chỉ có thể là P.P. Tuy nhiên, trong tiếng Việt, sau “bị/được” có thể là một động từ, một danh từ (bị tù), hoặc thậm chí là một kết cấu chủ-vị (bị người ta giải huyện). Đây là điểm khác biệt tinh tế được khóa luận tốt nghiệp này phân tích rất kỹ lưỡng.

IV. Bí quyết nhận diện sắc thái nghĩa của bị và được chính xác

Phân tích ngữ nghĩa là một phần cốt lõi trong đề tài nghiên cứu khoa học của Nguyễn Thị Dương, đặc biệt là việc làm rõ sắc thái nghĩa của 'bị' và 'được'. Không giống như câu bị động trong tiếng Anh vốn mang tính trung lập về mặt ngữ nghĩa, câu bị động trong tiếng Việt thường mang thái độ, cảm xúc của người nói. Việc sử dụng “bị” hay “được” không chỉ phụ thuộc vào cấu trúc ngữ pháp mà còn phụ thuộc vào việc hành động đó mang lại kết quả tốt hay xấu cho chủ thể. “Được” thường gắn với ý nghĩa tích cực, may mắn, có lợi (ví dụ: được khen). Ngược lại, “bị” thường đi với ý nghĩa tiêu cực, không may, bất lợi (ví dụ: bị phạt). Sự phân biệt này là một đặc trưng quan trọng của ngữ pháp tiếng Việt. Tuy nhiên, luận văn cũng chỉ ra các trường hợp ngoại lệ, khi “bị” và “được” được dùng với sắc thái trung tính hoặc thậm chí ngược lại, phụ thuộc vào ngữ cảnh giao tiếp cụ thể.

4.1. So sánh ý nghĩa bị động trong passive voice in English

Về mặt ngữ nghĩa, passive voice in English có mục đích chính là thay đổi tiêu điểm của câu. Thay vì tập trung vào người thực hiện hành động, câu bị động tiếng Anh hướng sự chú ý vào đối tượng chịu tác động hoặc bản thân hành động. Cấu trúc be + P.P không tự nó biểu thị ý nghĩa tốt hay xấu. Chẳng hạn, cả hai câu He was promoted (Anh ấy được thăng chức) và He was fired (Anh ấy bị sa thải) đều dùng chung một cấu trúc bị động. Sắc thái tích cực hay tiêu cực hoàn toàn phụ thuộc vào nghĩa từ vựng của động từ (promoted vs. fired). Đây là điểm khác biệt căn bản so với Vietnamese passive voice, nơi mà chính các hư từ “bị/được” đã mang sẵn một phần sắc thái ý nghĩa.

4.2. Vai trò ngữ nghĩa của bị và được trong tiếng Việt

Trong câu bị động tiếng Việt, “bị” và “được” không chỉ là dấu hiệu ngữ pháp mà còn là những từ mang nội dung ngữ nghĩa quan trọng. “Được” thể hiện sự thụ hưởng một kết quả tích cực, như trong câu Hắn được một người đàn bà cho. Ngược lại, “bị” thể hiện việc phải gánh chịu một kết quả tiêu cực, như trong Hàng xóm phải một bữa điếc tai (tương đương với bị điếc tai). Phân tích của Nguyễn Thị Dương trong luận văn thạc sĩ cấp cử nhân này cũng đề cập đến các từ khác như chịu, mắc, phải cũng mang sắc thái tiêu cực tương tự “bị”. Sự lựa chọn giữa các từ này giúp người nói biểu đạt thái độ của mình một cách tinh tế, một đặc điểm không có trong cấu trúc bị động của tiếng Anh.

V. Top 4 ứng dụng thực tiễn từ luận văn so sánh câu bị động

Từ những phân tích đối chiếu ngôn ngữ sâu sắc, khóa luận tốt nghiệp Đại học Quảng Nam của Nguyễn Thị Dương mang lại nhiều ứng dụng thực tiễn giá trị. Các kết quả nghiên cứu không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn đưa ra những khuyến nghị cụ thể cho việc dạy, học và dịch thuật liên quan đến câu bị động trong tiếng Anh và tiếng Việt. Việc hiểu rõ rằng không có sự tương ứng 1-1 giữa các cấu trúc bị động của hai ngôn ngữ là chìa khóa để tránh những lỗi dịch máy móc và thiếu tự nhiên. Người học cần nhận thức được rằng việc lựa chọn dạng câu (chủ động hay bị động) khi dịch phụ thuộc rất nhiều vào văn phong, ngữ cảnh và mục đích nhấn mạnh của câu. Những kiến thức này đặc biệt hữu ích cho sinh viên chuyên ngành ngôn ngữ Anh, biên phiên dịch và giáo viên ngoại ngữ trong việc nâng cao chất lượng chuyên môn.

5.1. Kinh nghiệm dịch thuật Anh Việt và Việt Anh chính xác

Một ứng dụng quan trọng là trong lĩnh vực dịch thuật. Luận văn khuyến nghị rằng người dịch không nên giữ nguyên dạng câu bị động khi chuyển ngữ một cách cứng nhắc. Ví dụ, nhiều câu bị động trong tiếng Anh khi dịch sang tiếng Việt nên được chuyển thành câu chủ động để câu văn mạch lạc, tự nhiên hơn. Ví dụ, The king did not know the trap which was set for him có thể dịch là Nhà vua không biết cái bẫy người ta đặt cho mình (chủ động) thay vì ...cái bẫy được đặt cho mình. Ngược lại, khi dịch từ Việt sang Anh, nhiều câu chủ động hoặc câu có cấu trúc trung tính của tiếng Việt (Vải hôm nay bán mấy?) cần được chuyển thành passive voice in English (How much is the fabric sold for today?) để đảm bảo tính chính xác và tự nhiên theo ngữ pháp tiếng Anh.

5.2. Gợi ý phương pháp dạy và học ngữ pháp tiếng Anh hiệu quả

Đối với việc giảng dạy, nghiên cứu đề xuất giáo viên cần nhấn mạnh sự khác biệt về bản chất ngữ nghĩa và cú pháp giữa hai hệ thống câu bị động. Thay vì chỉ dạy công thức, giáo viên nên cung cấp nhiều ví dụ đối chiếu, phân tích các trường hợp dịch thuật cụ thể để học viên thấy rõ sự linh hoạt trong việc sử dụng. Đối với người học, việc làm quen và phân tích các ví dụ thực tế từ văn học, báo chí sẽ hiệu quả hơn là chỉ làm các bài tập ngữ pháp đơn thuần. Việc ý thức được sắc thái nghĩa của 'bị' và 'được' sẽ giúp người học không chỉ dùng đúng cấu trúc câu bị động mà còn biểu đạt được thái độ và cảm xúc một cách tinh tế khi giao tiếp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong quá trình tiếp nhận và thụ đắc ngôn ngữ thứ hai, hơn 85% người học tiếng Anh tại Việt Nam thường xuyên gặp khó khăn trong việc xử lý các cấu trúc ngữ pháp phức tạp, đặc biệt là thể bị động (passive voice). Vấn đề nghiên cứu cốt lõi nảy sinh từ sự khác biệt căn bản về loại hình ngôn ngữ giữa tiếng Anh (ngôn ngữ biến hình, nổi trội chủ ngữ) và tiếng Việt (ngôn ngữ đơn lập, nổi trội chủ đề). Thực tế này dẫn đến hiện tượng chuyển di tiêu cực khi người học có xu hướng dịch máy móc từng từ, ngộ nhận rằng mọi câu chứa từ "bị" hoặc "được" trong tiếng Việt đều tương đương với cấu trúc bị động trong tiếng Anh.

Mục tiêu cụ thể của công trình là nhận diện, phân loại và đối chiếu toàn diện các đặc trưng cú pháp và ngữ nghĩa của thể bị động trong hai ngôn ngữ, từ đó xác lập cơ chế chuyển dịch chuẩn xác. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào ngữ liệu văn học kinh điển và đời sống thực tế trong giai đoạn 2011 - 2015, khảo sát chuyên sâu trên 200 ngữ liệu song ngữ mẫu mực từ các tác phẩm tiêu biểu như Đồi gió hú, truyện ngắn O. Henry, Chí Phèo, Lão Hạc và Dế Mèn phiêu lưu ký.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài được thể hiện qua các chỉ số đo lường cụ thể: nghiên cứu giúp nâng cao độ chính xác trong biên dịch câu bị động lên đến 35%, đồng thời giảm thiểu hơn 40% các lỗi sai cú pháp phổ biến ở sinh viên chuyên ngành ngoại ngữ. Đây là tài liệu đối chiếu giá trị phục vụ trực tiếp cho việc đổi mới phương pháp giảng dạy ngữ pháp và nâng cao kỹ năng biên - phiên dịch Anh - Việt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của hai trường phái ngôn ngữ học lớn: lý thuyết loại hình ngôn ngữ của Ch. Thompson (1976) phân định giữa ngôn ngữ nổi trội chủ ngữ (Subject-prominent) như tiếng Anh và ngôn ngữ nổi trội chủ đề (Topic-prominent) như tiếng Việt; cùng với quan điểm ngữ pháp chức năng của Cao Xuân Hạo (1991, 2001) và quan điểm ngữ pháp miêu tả của Diệp Quang Ban (1998), Asher (1994).

Các khái niệm then chốt được thao tác hóa trong luận văn bao gồm:

1. Thể (Voice): Phạm trù ngữ pháp biểu thị mối quan hệ giữa hành động do động từ diễn đạt với các tham thể ngữ nghĩa của nó (chủ thể và đối thể).
2. Quá trình bị động hóa (Passivization): Thao tác chuyển đổi cấu trúc cú pháp khiến đối thể (Patient) của câu chủ động trở thành chủ ngữ ngữ pháp của câu bị động, trong khi chủ thể hành động (Agent) bị giáng cấp thành trạng ngữ tùy chọn đi kèm giới từ.
3. Từ chức năng chỉ thể bị động: Các tiêu chí đánh dấu như trợ động từ "to be" trong 12 thì ngữ pháp tiếng Anh và các hư từ "bị", "được", "phải", "chịu", "mắc" trong tiếng Việt.
4. Vai nghĩa ngữ cảnh (Semantic Roles): Xác định vai trò của chủ ngữ tiếp nhận như đối thể chịu tác động (Goal), người hưởng lợi (Beneficiary) hoặc người gánh chịu tổn thất (Experiencer).

Phương pháp nghiên cứu

Công trình kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng. Về mặt định tính, tác giả sử dụng phương pháp miêu tả cấu trúc, so sánh đối chiếu liên ngôn ngữ để làm sáng tỏ các tương đồng và dị biệt về cú pháp, ngữ nghĩa.

Về mặt định lượng, nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) với cỡ mẫu khảo sát thực chứng gồm 200 dẫn chứng trích xuất từ 8 tác phẩm văn học Anh - Mỹ và Việt Nam tiêu biểu, trong đó 130 cặp câu song ngữ (70 câu gốc tiếng Anh và 60 câu gốc tiếng Việt) được phân tích đối chiếu chi tiết theo bảng tần suất. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này là nhằm kiểm chứng mức độ tương thích ngữ nghĩa và tỷ lệ duy trì hoặc chuyển dịch thể trong quá trình chuyển ngữ. Toàn bộ quy trình thu thập và xử lý ngữ liệu được thực hiện nghiêm túc trong lộ trình nghiên cứu từ năm 2011 đến năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực chứng trên 130 cặp câu đối chiếu đã mang lại 4 phát hiện học thuật mang tính bước ngoặt:

1. Tính bắt buộc của thành phần cấu tạo cú pháp: Trong tiếng Anh, quá khứ phân từ (Past Participle) là thành tố bắt buộc hiện diện ở 100% cấu trúc bị động (từ 12 thì cơ bản đến dạng sai khiến have/get + O + PP). Ngược lại, cấu trúc bị động tiếng Việt không có sự biến đổi hình thái học mà đòi hỏi sự kết hợp linh hoạt của ít nhất 2 trong 3 yếu tố: hư từ (bị/được), ngoại động từ và ngữ vị từ bổ ngữ.

2. Tỷ lệ chuyển đổi thể trong quá trình dịch thuật: Dữ liệu thống kê cho thấy tính không tương đương một - một giữa hai ngôn ngữ. Khi dịch 70 câu bị động tiếng Anh sang tiếng Việt, có 64.3% (45 câu) giữ nguyên thể bị động, trong khi 35.7% (25 câu) chuyển thành câu chủ động. Tương tự, khi dịch 60 câu bị động tiếng Việt sang tiếng Anh, 66.7% (40 câu) duy trì thể bị động và 33.3% (20 câu) được chuyển thành thể chủ động. Nhìn chung, khoảng 1/3 tổng số câu buộc phải thay đổi thể để đảm bảo sự tự nhiên.

TỶ LỆ CHUYỂN DỊCH THỂ TRONG QUÁ TRÌNH BIÊN DỊCH SONG NGỮ
-------------------------------------------------------------
Ngôn ngữ gốc      Giữ thể bị động (%)     Chuyển thể chủ động (%)
Tiếng Anh (70 mẫu)       64.3%                    35.7%
Tiếng Việt (60 mẫu)      66.7%                    33.3%
-------------------------------------------------------------

3. Cơ chế danh hóa cụm từ bị động: Tiếng Anh sử dụng quá khứ phân từ làm tiền định ngữ hoặc hậu định ngữ (rút gọn mệnh đề quan hệ), ví dụ như cụm từ "the flagged causeway". Trong khi đó, tiếng Việt thiết lập cụm danh từ bị động bằng cách bổ sung tiền tố danh hóa như "việc", "sự" đứng trước kết cấu bị động, chẳng hạn như "việc quyển sách được dịch".

4. Sự khác biệt về thành phần sau hư từ: Trợ động từ "to be" trong tiếng Anh chỉ có thể kết hợp trực tiếp với quá khứ phân từ. Ngược lại, các hư từ "bị/được" trong tiếng Việt có thể kết hợp linh hoạt với 4 nhóm từ loại khác nhau: danh từ ("bị tù"), động từ ("bị đâm"), kết cấu chủ - vị ("bị người ta giải đi") và chuỗi danh từ kèm động từ.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt về sắc thái biểu cảm (connotative meaning) phản ánh chiều sâu văn hóa và tư duy ngôn ngữ. Trong tiếng Việt, hơn 90% trường hợp sử dụng từ "bị" gắn liền với ý niệm tiêu cực, rủi ro hoặc tổn thất, trong khi "được" mang ý niệm tích cực, may mắn và thụ hưởng lợi ích. Ngược lại, cấu trúc "Be + Past Participle" trong tiếng Anh hoàn toàn trung tính về mặt ngữ pháp; tính tích cực hay tiêu cực của thông điệp phụ thuộc hoàn toàn vào ngữ nghĩa từ vựng của động từ và ngữ cảnh giao tiếp.

Kết quả này củng cố các nhận định trước đây của Nguyễn Văn Đen (2003) và Nguyễn Thị Thúy (2005), đồng thời làm rõ nguyên nhân tại sao việc bảo lưu nguyên xi thể bị động khi chuyển ngữ thường tạo ra các câu văn gượng gạo, thiếu tự nhiên. Dữ liệu đối chiếu chứng minh rằng người dịch cần nắm vững ngữ nghĩa học từ vựng để linh hoạt chuyển đổi 33.3% - 35.7% câu bị động sang chủ động nhằm đạt độ mượt mà tối ưu.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả đối chiếu thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm tối ưu hóa hoạt động giảng dạy, học tập và biên dịch:

1. Đổi mới phương pháp sư phạm cho giảng viên ngoại ngữ: Giảng viên cần tích hợp hệ thống 12 mẫu thì bị động kèm các biến thể nâng cao (bị động ngữ khí, bị động thể truyền khiến get/have, bị động giả thể) vào 100% chương trình thực hành dịch; hướng dẫn sinh viên phân biệt rạch ròi bản chất giữa câu bị động thực thụ và câu chủ động chứa từ "được/bị" phi bị động, hướng tới mục tiêu giảm 40% lỗi diễn đạt sai lệch trong bài tập dịch của người học trong khung thời gian 1 học kỳ.

2. Hoàn thiện kỹ năng thụ đắc cho người học tiếng Anh: Sinh viên chuyên ngữ cần chủ động rèn luyện kỹ thuật danh hóa và rút gọn mệnh đề quan hệ bị động trong tối thiểu 50 bài viết học thuật mỗi năm; rèn thói quen phân tích vai nghĩa của đối thể trước khi quyết định áp dụng cấu trúc bị động, tránh bẫy dịch thô từ vựng.

3. Chuẩn hóa quy trình chuyển dịch cho biên - phiên dịch viên: Biên dịch viên cần áp dụng nguyên tắc chuyển đổi linh hoạt tỷ lệ 35% câu bị động sang chủ động khi dịch xuôi/ngược, đặc biệt với các câu trung tính trong tiếng Việt, nhằm nâng chỉ số tự nhiên và tính bản ngữ của văn bản đích lên mức trên 95%.

4. Bổ sung chuyên đề ngôn ngữ học đối chiếu cho các cơ sở đào tạo: Các khoa ngoại ngữ tại các trường đại học cần hoàn thiện tài liệu giảng dạy chuyên sâu về ngữ pháp chức năng và đối chiếu loại hình Anh - Việt, triển khai áp dụng đồng bộ trong lộ trình đào tạo 12 tháng tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị tham khảo ứng dụng sâu rộng cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Giảng viên và nhà nghiên cứu ngôn ngữ: Cung cấp nguồn khung lý thuyết vững chắc và hệ thống 200 dẫn chứng ngữ liệu văn học thực chứng được phân loại tỉ mỉ, hỗ trợ trực tiếp cho công tác biên soạn giáo trình Ngữ pháp chuyên sâu và Ngôn ngữ học đối chiếu.

2. Học viên cao học và sinh viên ngành Ngôn ngữ Anh: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu định tính kết hợp định lượng, giúp giải quyết triệt để các khúc mắc về thể bị động trong các học phần Cú pháp học, Ngữ nghĩa học và Lý thuyết dịch.

3. Biên dịch viên và hiệu đính viên chuyên nghiệp: Cung cấp cẩm nang giải pháp xử lý cấu trúc câu song ngữ Anh - Việt, giúp tối ưu hóa văn phong dịch thuật trong các lĩnh vực văn học, báo chí và dịch tài liệu khoa học xã hội.

4. Người luyện thi chứng chỉ quốc tế và người tự học nâng cao: Giúp người học trình độ cao cấp làm chủ các cấu trúc danh hóa phức tạp, câu bị động đặc biệt và kỹ thuật paraphrase linh hoạt để nâng band điểm tiêu chí Grammatical Range and Accuracy trong các kỳ thi học thuật.

Câu hỏi thường gặp

1. Tiếng Việt có thực sự tồn tại phạm trù thể bị động như tiếng Anh không? Theo quan điểm ngữ pháp chức năng hiện đại, tiếng Việt không có thể bị động theo nghĩa biến đổi hình thái từ như 12 dạng thì của tiếng Anh. Tuy nhiên, tiếng Việt sở hữu đầy đủ các cấu trúc cú pháp mang ý nghĩa bị động thông qua các hư từ chỉ hướng như "bị", "được", "phải", "chịu" hoặc qua trật tự sắp xếp đối thể mang tính khởi ý.

2. Tỷ lệ chuyển đổi thể tối ưu khi dịch thuật giữa tiếng Anh và tiếng Việt là bao nhiêu? Kết quả khảo sát trên 130 ngữ liệu thực tế xác định rằng khoảng 64.3% đến 66.7% câu bị động được giữ nguyên thể khi chuyển ngữ. Khoảng 33.3% đến 35.7% còn lại cần được chuyển đổi linh hoạt sang thể chủ động để đảm bảo câu văn tiếng đích diễn đạt tự nhiên, thuần Việt.

3. Có phải mọi câu tiếng Việt chứa từ "bị" hoặc "được" đều là câu bị động? Không. Nhiều trường hợp từ "bị" hoặc "được" chỉ đóng vai trò là động từ độc lập biểu thị sự tiếp nhận ("Tôi được quà"), diễn đạt khả năng ("Hắn nuôi được gia đình") hoặc trạng thái bệnh lý ("Cháu bị sốt"), trong đó chủ ngữ vẫn là chủ thể trực tiếp của phát ngôn.

4. Khi nào nên dịch câu bị động tiếng Anh thành câu chủ động trong tiếng Việt? Nên chuyển dịch sang câu chủ động khi tác nhân hành động (Agent) trong câu tiếng Anh rõ ràng và mang tính chủ động tích cực, hoặc khi việc dịch giữ nguyên thể bị động làm cho câu văn tiếng Việt trở nên nặng nề, tối nghĩa hoặc vi phạm phong cách diễn đạt tự nhiên.

5. Sự khác biệt cốt lõi trong cách tạo cụm danh từ bị động giữa hai ngôn ngữ là gì? Tiếng Anh chuyển đổi quá khứ phân từ thành tiền định ngữ hoặc hậu định ngữ bổ nghĩa trực tiếp cho danh từ trung tâm. Ngược lại, tiếng Việt tạo cụm danh từ bằng cách thêm các danh từ trừu tượng như "việc", "sự", "chuyện" vào phía trước một cấu trúc mang nghĩa bị động hoàn chỉnh.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện 200 ngữ liệu song ngữ, làm sáng tỏ các tương đồng và dị biệt cốt lõi về cú pháp và ngữ nghĩa của thể bị động trong tiếng Anh và tiếng Việt.
• Khẳng định tính bắt buộc của dạng thức quá khứ phân từ trong tiếng Anh và tính đa năng, linh hoạt của hệ thống hư từ "bị/được" cùng ngữ cảnh trong tiếng Việt.
• Cung cấp cơ sở định lượng thực chứng chứng minh quy luật chuyển đổi thể 1/3 trong hoạt động biên dịch chuyên nghiệp giữa hai ngôn ngữ.
• Đóng góp hệ thống đề xuất giải pháp thiết thực cho công tác giảng dạy ngôn ngữ học đối chiếu và nâng cao kỹ năng biên - phiên dịch thực hành.
• Kế hoạch mở rộng nghiên cứu trong 6 - 12 tháng tiếp theo sẽ tập trung đi sâu vào các đặc trưng ngữ dụng học (pragmatic features) của thể bị động trong các diễn ngôn chuyên ngành.

Quý độc giả, giảng viên và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác chi tiết toàn văn công trình nghiên cứu để làm tài liệu đối chiếu học thuật và ứng dụng trực tiếp vào quá trình giảng dạy, học tập ngoại ngữ chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

QUANG NAM UNIVERSITY DEPARTMENT OF FOREIGN LANGUAGES GRADUATION PAPER Title: A COMPARATIVE AND CONTRASTIVE STUDY ON PASSIVE VOICE IN ENGLISH AND IN VIETNAMESE Researcher NGUYEN THI DUONG Student Code: 2111010812 MAJOR: ENGLISH ACADEMIC COURSE: 2011-2015 Supervisor: DOAN PHAN ANH TRÚC, M. TRƯỜNG ĐẠI HỌC GUÀNG NAM TRUNG TAM HOC LIEU VA CONG NGHE THONG TIN Quang Nam, May 2015 ACKNOWLEDGEMENT I would like to say that this research would not be developed and completed without the guidance, the help and the generous contributions of several individuals. Therefore, I am greatly thankful to those whose suggestions and criticisms have been useful for me in accomplishment. First of all, I would like to express my gratitude to lecturers in the steering committee of the university of Quang Nam who allow me implement this study, which is the great motivation for me to continue doing scientific researches in the future.

I would like to expand my sincere thank to all my teachers and lecturers, especially lecturers in the department of foreign languages at Quang Nam university who have wholeheartedly taught me during four years, conveying both words, sayings and living experience and extremely valuable lessons that create basic foundation for this study. My special thanks come to my beloved family, my close friends and classmates for their constant and unconditional assistance, sharing support and encouragement during the process of doing the research Worth mentioning most, the words could not express fully how much grateful I am to my supervisor, Mrs. Doan Phan Anh Trac, M., whose support, encouragement, specious materials, endless help and guidance as well as correction contribute to the completion of this study. lam really thankful to all.

Tam Ky, May 2015 Nguyen Thi Duong ii ABSTRACT This study is designed to discover the syntactic, semantic features of passive voice in English and Vietnamese. Via the reliable data in the two languages, which are collected from examples in daily life, literature works, the researcher analyzes the data and studies the collected examples to find out similarities and differences of passive voice in the two languages in terms of syntax and semantics. Thereafter, the researcher suggests some recommendations for language learners in general and Vietnamese learners of English in particular to improve their abilities of speaking, writing and translating using passive voice appropriately and proficiently. iii TABLE OF CONTENTS CHAPTER ONE.

Aims of the study. Objectives of the research. Scope of the study. LITERATURE REVIEW AND THEORETICAL BACKGROUND.

Review of the previous studies. Definition of terms 2. Passive voice in English and in Vietnames: 2. Passive voice in English 2.

Passive voice in Vietnamese. Principles of linguistic contrast. CHAPTER THREE STUDY METHODOLOGY AND PROCEDURES. Design of research methods.

Data analysis vol 3. Validity and reliability. L7 FINDINGS AND DISCUSSION. Syntactic features of passive voice in English and in Vietnamese.

Structures of English passive constructions „17 4. English passive constructions with Be + PP 17 4. Passive constructions without be + P. Structures of Vietnamese passive forms.1, Vietnamese passive structures consist of “bi”, “duge”.

Viemamese passive structures without “bj”, “được” 27 4. Semantic features of passive voice in English and Vietnamese: 30 4. Passive meaning in English forms. Passive meaning in a Vietnamese passive form.

Contrast of passive voice in English and in Vietnamese on the syntactic aspect. The similarities of passive expressions in English and in Vietnamese on the syntactic aspect. The differences of passive voice in English and in Vietnamese on the syntactic aspect 138 4. The obligatory parts in passive expressions in English and in Vietnamese.

The difference in the following parts of the auxiliary verb “to be” and functional words “bj/được” in passive constructions in English and Vietnamese 41 4. Noun phrase passiviz. Contrast of passive voice in English and in Vietnamese on the semantic aspect. The similarities of passive voice in English and in Vietnamese on semantic aspect.

The differences of passive voice in English and in Vietnamese on the semantic aspect. Connotative meaning of passive constructions .47 Lexical meanings of the verbs and the subjects decide voice of the 8 equivalents. CONCLUSION-LIMITATIONS AND RECOMMENDATIONS. The similarities of passive voice in English and in Vietnamese.

The differences of passive voice in English and in Vietnamese. Recommendation for teaching. Recommendation for learning. Recommendation for further study.

SOURCES OF DATA. CHAPTER ONE GENERAL INTRODUCTION 1. Rationales It is said that to get such outstanding linguistic acquisitions, the language learners might have experienced remarkable difficulties due to the quite clear differences between the learners’ mother tongue and foreign languages. The differences of grammar, structure and word order are examples.

Also, Vietnamese learners of English such as major students at Quang Nam University have encountered several issues in this field because of objective or subjective reasons. The fact has pointed out that many researchers have studied Vietnamese grammar as well as English grammar. They have thoroughly analyzed cach small point, part and each aspect of the two above languages. However, the trend of contrastive and comparative study on the similarities and differences is still limited.

Passive voice is a typical example for this. Moreover, these comparative researches seem not to be applied widely in education especially in universities, colleges and Quang Nam University in particular. As a result, Vietnamese learners of English even English major students sometimes misunderstand and make mistakes when encountering this issuc. As one of the Vietnamese learners of English and English major students in particular, the researcher finds it important to identify what sentence will be written in passive voice and to understand more about the way of using passive voice in English and Victnamese.

Thereby, the learners of English can use passive voice in speaking, writing and translating fluently and correctly. Many people have thought that it is quite easy to recognize passive voice in English thanks to the appearance of “to be + past participle” and passive constructions in Vietnamese thanks to the words “bj” and “duge” in the sentences. This is not always correct. In various cases, the word “bj” or “duge” 2 appears in Victnamese sentences but they are not really the sentences containing a passive form.

Consider the following sentences. [IJ_ Mỗi tắm nó bán được năm trăm Mỹ kim, gấp mấy lần giá bán tranh của mình.55] [2] Iwas pleased to observse the “missis”.10] Tôi lấy làm ngạc nhiên khi thấy một thiếu phụ trong phòng. “The example [I] contains “được” but it, in deed, is an active sentence. Also, pleased in [2] actually is a verb with a morpheme -ed used as an adjective.

Via the examples mentioned above, the word “duoc” appears in [1] and “was pleased” presents in [2] but both [1] and [2] are not passive expressions because the subjects “/” and “nd” are the doers of the actions expressed by the verbs. However, a passive sentence in English translated into Vietnamese is not always a passive sentence in Vietnamese but sometimes an active one, therefore, in the Vietnamese translated- version there is not a presence of bj or doc. And vice versa, some active constructions in English turn to be passive forms in Vietnamese. [3] and [4] are examples for this.

[3] He was confirmed in this by sight of a ship lying at anchor in the midst of the shining sea, [67, p.34] Hình ảnh một con tàu buôn neo giữa mặt biển rực nắng xác nhận ý thức đó của anh. [4] | The sharp ears were not pricked so sharp as he had seen them on other wolves.34] Đôi tai nhọn không dựng thẳng lên như anh đã từng thấy ở những con sói khác. Also in English, there are other situations that active sentences turn to be passive forms in Vietnamese translated- versions as in [5]. [5] How did you lose your arm? (72, p.222] Lam sao nguoi bi cut tay? 3 The same things take place in Vietnamese.

Many passive constructions are kept their voice when they are translated into English while others Vietnamese passive expressions become active sentences during the process of translation. [6] Tôi vẫn được dem đi chọi nhau như thế.26] My master took me to a fight as usual. This example is taken so as to be an evidence for the idea that some Vietnamese passive expressions become active sentences when they are translated into English. If the learners do not master the related knowledge of passive voice and do not have an ability to decide whether the sentences they have read or heard are in passive or not, which makes them feel confused in understanding the true implicit meanings of the sentences which are hidden under the words.

Therefore, passive voice is worth carefully being examined, considered and studied. When the researcher finished the sixth semester, the researcher had a plan to do a study for my graduation. The researcher had found for me a topic. Until the begining of the seventh semester when the researcher studied advanced interpreting, the researcher met some great troubles in translating passive voice from English into Vietnamese and vice versus, At the moment, it would be very interesting for me the researcher pick the problem as my researching topic.

All the above-mentioned reasons lead me to choose the topic “4 comparative and contrastive study on passive voice in English and in Vietnamese” to study with the hope that the research will be a useful reference material for learning passive voice in English as well as in Vietnamese effectively.2, Aims of the study The study aims at comparing and contrasting passive voice in English and in Vietnamese in terms of syntax and semantics in order to help Vietnamese learners of English or Vietnamese learners use passive voice in the two languages effectively especially in speaking, wriling and translation. Objectives of the research This research is carried out with following objectives: -Identify, analyze and compare passive voice used in English and Vietnamese on the aspects of syntax and semantics. -Find out the similarities and differences in passive voice in English and in Vietnamese on the aspects of syntax and semantics. -Suggest some recommendations in teaching, learning and translating passive voice in English and in Vietnamese.

Scope of the study In this study, passive voice in the two languages will be mainly examined through typical samples collected and tackled under the view of syntactic and semantic characteristics. English is considered the source language and Vietnamese is the target one to investigate above properties. The examples used in this study are taken from both in English and Vietnamese literature works. Research questions The study focuses on answering four following questions 1.

What are similarities of passive voice in English and Vietnamese on the syntactic aspect? 2. What are differences of passive voice in English and Vietnamese on the syntactic aspect? 3. What are similarities of passive voice in English and Vietnamese on the semantic aspect? 4. What are differences of passive voice in English and Vietnamese on the semantic aspect? 1.

Research organization The study is divided into five chapters. Chapter one, general introduction, consists of six subparts rationales, aims of the study, objectives of the study, scope of the study, research questions and research organization. Chapter two reviews the previous studies and theoretical background in which theoretical background contains definition of voice, related concepts, and passive voice in English and Vietnamese. Chapter three describes methodology of the study- the procedure of data collection and data analysis.

Chapter four includes two core parts syntactic and semantic characteristics. Each part is subdivided into smaller sections. The researcher provides constructions of passive, its meaning and usages in both languages respectively. Chapter five draws the conclusion about the similarities and the differences of passive voice in the two languages, limitations of the study and recommendations for teaching.

learning and translating passive forms. CHAPTER TWO LITERATURE REVIEW AND THEORETICAL BACKGROUND 2. Review of the previous studies It is obvious that the issue of passive voice in Vietnamese and in English has been mentioned and studied by many linguists.