CHƯƠNG 1 Trong chương này, tác giả đã nêu bối cảnh nghiên cứu, sự cấp thiết của đề tài, đồng thời xác định các câu hỏi, mục tiêu nghiên cứu. Đồng thời nhận diện các đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu. Với quá trình nghiên cứu nghiêm túc, nghiên cứu sẽ góp phần tăng thêm các kiến thực về hoạt động cho vay ngang hàng ở một số nước trên thế giới và các nghiên cứu, cơ sử ý thuyết liên quan. Khóa luận có thể trở thành tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu trong tương lai về cho vay ngang hàng ở Việt Nam và các nghiên cứu về hành vi của khách hàng trên thị trường.
CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CHO VAY NGANG HÀNG 2. Cơ sở lý thuyết về kinh tế chia sẻ (sharing economy) Thái độ đối với tiêu dùng đã thay đổi trong những năm gần đây và làm gia tăng mối quan tâm về tác động sinh thái, xã hội và phát triển. Mối quan tâm này ngày càng tăng và khao khát sự gắn kết xã hội của địa phương và tiêu dùng xã hội (Albinsson và Perera, 2012; Belk, 2010; Bostman và Rogers, 2010) đã tạo ra “Hợp tác tiêu dùng” / “Kinh tế chia sẻ” (ngang hàng dựa trên hoạt động thu nhập, thông tin hoặc chia sẻ tiếp cận với hàng hóa và dịch vụ, phối hợp thông qua các dịch vụ trực tuyến dựa vào cộng đồng) là một sự lựa chọn hấp dẫn cho người tiêu dùng.
Sự phát triển của công nghệ thông tin cho phép phát triển các nền tảng trực tuyến nhằm thúc đẩy nội dung, chia sẻ và cộng tác do người dùng tạo ra (Kaplan và Haenlein, 2010). Ví dụ điển hình trong số này bao gồm các kho phần mềm mở (SourcForge, Github), các bộ bách khoa toàn thư trực tuyến hợp tác (Wikipedia) và các trang chia sẻ thông tin khác (Youtube, Instagram) hoặc thậm chí là chia sẻ tập tin ngang hàng (The Priate Bay). Các ví dụ gần đây là ngang hàng tài chính như tín dụng nhỏ (Kiva) hay các dịch vụ crowdfunding (Kickstarter). Những ví dụ trên là những điển hình của nền kinh tế chia sẻ.
Kinh tế chia sẻ (còn được gọi là sharing economy hoặc tiêu dùng cộng tác) là một hệ sinh thái kinh tế xã hội trong đó đề cập đến mạng ngang hàng dựa trên chia sẻ các nguồn lực con người và vật chất (phối hợp thông qua các dịch vụ trực tuyến dựa vào cộng đồng). Nó bao gồm việc chia sẻ sáng tạo, sản xuất, phân phối, thương mại và tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ của những người và tổ chức khác nhau. Khái niệm này không phải là mới. Việc chia sẻ các nguồn tài nguyên là ví dụ nổi tiếng trong doanh nghiệp với doanh nghiệp (B2B) như máy móc thiết bị trong ngành nông nghiệp và lâm nghiệp cũng như trong kinh doanh với người tiêu dùng (B2C) như giặt là tự phục vụ.
Nhưng có ba 1 yếu tố chính cho phép chia sẻ các nguồn lực cho một loạt rộng rãi các hàng hóa và dịch vụ mới cũng như các ngành mới. Thứ nhất, hành vi của khách hàng đối với nhiều hàng hóa và dịch vụ thay đổi từ sở hữu đến chia sẻ. Thứ hai, các mạng xã hội trực tuyến và thị trường điện tử dễ dàng hơn liên kết người tiêu dùng. Và thứ ba, các thiết bị di động và các dịch vụ điện tử làm cho việc sử dụng hàng hóa được chia sẻ và các dịch vụ thuận tiện hơn.
Trong vài năm trở lại đây, hình thức chia sẻ nguồn lực tương tự như Uber và Grab đã trở nên phổ biến, nhưng rõ ràng, con người luôn khao khát tận dụng tốt nhất nguồn lực cộng đồng để tiết kiệm chi phí. Niềm khao khát đó đã là động lực thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế chia sẻ, dự kiến sẽ tạo ra doanh thu lên đến 335 tỉ USD vào năm 2015. Và tác động của nó được dự đoán sẽ ảnh hưởng đến gần như tất cả các ngành công nghiệp (theo ước tính của PwC). Việc chia sẻ có thể liên quan đến hầu hết các loại tài sản, bao gồm ô tô, nhà ở, năng lượng,.Ngày nay, theo McKinsey, 80% tương tác của khách hàng đối với ngân hàng của họ là thông qua việc chi trả cho hàng hóa và dịch vụ.
Những ông lớn trong dịch vụ tài chính đang đối mặt với những đối thủ mới nổi được gọi chung là Fintech, vốn nhận được dòng tiền khủng lồ từ các công ty mạo hiểm để thúc đẩy các giao dịch ngang hàng với nhau. Ngày nay, chúng ta có thể chứng kiến nhiều mô hình giao dịch như thế. Một ví dụ điển hình như một lựa chọn khả dĩ hơn, tiện ích hơn và chi phí thấp hơn chính là việc sử dụng các đồng tiền mã hóa (crytocurrency) để chi trả tiền xuyên biên giới, dựa trên nền tảng là công nghệ Blockchain đang gây nhiều tranh cãi cũng như sự thích thú. Mạng lưới giao dịch tiền mã hóa lúc này đóng vai trò như hệ thống thanh toán bù trừ trong ngân hàng, mà “sổ cái” ghi lại mọi giao dịch đều nằm ở trong tay mọi thành viên.
Nền kinh tế mắt lưới là một mô hình kinh tế dựa trên việc chia sẻ các mắt lưới nhân lực, hàng hóa, dịch vụ. Mô hình này được hỗ trợ bởi công nghệ cho phép kết nối giữa con người, hàng hóa và dịch vụ hiệu quả hơn, tạo ra các cộng đồng, tổ chức, hoặc mô hình 1 kinh doanh mới ở các khu vực kinh tế công và kinh tế tư nhân. Công nghệ được đề cập ở đây như các thiết bị di động, mạng xã hội, Internet, các cộng đồng kết nối, máy in 3D, cảm biến cho phép các cá nhân và tổ chức chia sẻ trực tiếp các nguồn lực sẵn có, hơn là chờ các trung gian thứ 3, hoặc chính phủ cung cấp hàng hóa, dịch vụ mà mình mong muốn. Mô hình cho vay ngang hàng hay còn gọi là mô hình giữa người với người tạo ra cơ hội mới cho mỗi cá nhân, cộng đồng, chính phủ và các công ty giao dịch và hợp tác.
Không chỉ hoạt động chuyển tiền, một dịch vụ đáng kể khác là cho vay ngang hàng cũng giúp khách hàng tối thiểu hóa chi phí. Đây được xem như là mô hình rất thành công của nền kinh tế chia sẻ nói chung, và Fintech – xu hướng mới ứng dụng công nghệ vào lĩnh vực tài chính nói riêng. Cơ sở lý thuyết về peer-to-peer lending trong tài chính 2. Lịch sử hình thành và phát triển của peer-to-peer lending Trong khi cuộc khủng hoảng tài chính xảy ra, các ngân hàng đã độc quyền cho vay các doanh nghiệp và cá nhân.
Điều này tạo ra khoảng trống về tài chính cho các doanh nghiệp mới và đang phát triển. Và kết quả là, điều này đã cản trở sự phát triển của các hệ sinh thái khởi nghiệp, cùng với đó là sự khó khăn của các doanh nghiệp mới được thành lập với các doanh nghiệp đã được thành lập mà có được sự hỗ trợ tài chính tương đối dễ dàng. Khoảng trống tài chính ấy cũng làm cho các cá nhân rất khó vay tiền từ ngân hàng của họ ngay cả khi khoản vay có bảo đảm tài sản cố định. Những tiến bộ về công nghệ vào đầu những năm 2000 đã mở ra cơ hội trong nhiều ngành công nghiệp.
Nền kinh tế chia sẻ bắt đầu hình thành, truyền thông xã hội ra đời và khái niệm Fintech bùng nổ như một hiện tượng của một thiên niên kỷ mới. Năm 2005, Zopa được thành lập ở Anh như là một phản ứng đối với sự thất bại của các ngân hàng trong việc cho vay các cá nhân. Công nghệ mà doanh nghiệp này đã xây dựng là ví dụ đầu tiên của hình thức cho vay ngang hàng. 1 Đến giai đoạn 2007 – 2008, cuộc khủng hoảng tài chính nổ ra và cho vay của ngân hàng đối với các doanh nghiệp và cá nhân cũng nhanh chóng cạn kiệt khi các ngân hàng bắt đầu củng cố vị thế của mình và thắt chặt cho vay những hạn chế về quỹ dự trữ.
Điều này tạo ra khoảng cách về khoản nợ và nhiều doanh nghiệp theo sau Zopa và đưa ra nền tảng cho vay ngang hàng. Từ đó, cuộc cách mạng Peer-to-peer lending bắt đầu có động lực. Các nền tảng P2PL phổ biến trên thế giới Nguồn: izilending (2018) 2. Định nghĩa cho vay ngang hàng Theo nghiên cứu của Gustav & ctg (2015), khái quát về khái niệm cho vay ngang hàng như sau: Cho vay ngang hàng (P2PL) là một khoản cho vay kinh doanh mới nổi, trong đó các nền tảng trực tuyến kết nối các nhà đầu tư với người vay mà không qua các trung gian tài chính truyền thống.
Lợi nhuận cao của các nhà đầu tư, cùng với các điều khoản có lợi cho người đi vay góp phần vào sự tăng trưởng nhanh chóng của việc cho vay xã hội. Vì có rất ít chi phí đầu tư liên quan đến các khoản vay ban đầu, các nền tảng có thể cung cấp lãi suất tương đối thấp cho người vay đối với xếp hạng tín dụng của họ. Với ít trung 1 gian trên thị trường, số tiền lớn hơn của lợi nhuận từ các khoản vay cho các cá nhân thay vì được hấp thụ bởi các trung gian lớn về thể chế. Cho vay ngang hàng được sử dụng để mô tả thị trường trực tuyến, nơi các nhà cho vay có thể cho mọi cá nhân hoặc doanh nghiệp nhỏ cho vay.
Năm 2005, nền tảng cho vay ngang hàng đầu tiên, Zopa, được thành lập tại Anh, ngay sau đó ở Hoa Kỳ bởi Lending Club, Prosper, và các trang khác. Ngày nay, có hơn một chục công ty cho vay ngang hàng ở Mỹ mặc dù Lending Club và Prosper chiếm 98% thị trường vào năm 2014. Lending Club đã giải ngân hơn 4 tỷ USD cho vay, trong khi đối thủ cạnh tranh gần nhất là Prosper đã giải ngân 1,6 tỷ USD. (tham khảo phụ lục 1) Thị trường cho vay ngang hàng hoặc thị trường cho vay P2P còn được gọi là cho vay xã hội, cho vay cá nhân, tài chính vi mô hoặc các khoản cho vay nhỏ.
Đây là hình thức cho vay không theo truyền thống. Chi phí hoạt động thấp cùng với rủi ro thị trường giảm làm cho thị trường cho vay ngang hàng có sức ảnh hưởng toàn cầu. Thị trường cung cấp thêm tính minh bạch so với các hệ thống ngân hàng truyền thống do những tiến bộ công nghệ nhanh chóng trong ngành. Lợi nhuận cao hơn cho các nhà đầu tư cùng với lãi suất thấp hơn cho khách hàng vay.