BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH NGUYỄN HẢI LINH CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN RỦI RO TÍN DỤNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG MÃ SỐ: 7340201 TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH NGUYỄN HẢI LINH CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN RỦI RO TÍN DỤNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG MÃ SỐ: 7340201 NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHÓA LUẬN TS.
HỒ THỊ NGỌC TUYỀN TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2022 i TÓM TẮT KHÓA LUẬN Khóa luận phân tích các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam trong giai đoạn 2010-2020. Phương pháp được sử dụng để nghiên cứu trong khóa luận là phương pháp thống kê mô tả kết hợp định lượng dựa trên nền dữ liệu bảng không cân bằng (unbalance panel data) của 30 ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam giai đoạn 2010-2020. Kết quả nghiên cứu cho thấy cả yếu tố bên trong ngân hàng và yếu tố vĩ mô đều có tác động đến tỷ lệ rủi ro tín dụng.
Trong đó, các yếu tố quy mô ngân hàng, thu nhập phi lãi, biên độ lãi ròng, tỷ lệ thất nghiệp có tương quan cùng chiều đến rủi ro tín dụng. Ngược lại các biến tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE), hiệu quả quản lý, tỷ lệ lạm phát có tác động ngược chiều đến tỷ lệ rủi ro tín dụng. Ngoài ra các biến quy mô Hội đồng quản trị, tỷ lệ đòn bẩy, chi phí huy động vốn, tính thanh khoản, tỷ lệ tăng trưởng tín dụng và tỷ lệ tăng trưởng GDP mặc dù không có ý nghĩa thống kê nhưng vẫn cho kết quả chiều hướng tác động đến rủi ro tín dụng phù hợp với dấu kỳ vọng ban đầu của khóa luận. Dựa trên kết quả nghiên cứu, đề xuất một số khuyến nghị nhằm giảm thiểu tỷ lệ rủi ro tín dụng đối với các ngân hàng TMCP tại Việt Nam trong các năm tới.
Đồng thời cho thấy các hạn chế của khóa luận và hướng nghiên cứu trong tương lai. Từ khóa: rủi ro tín dụng, dự phòng rủi ro tín dụng, nợ xấu ii ABSTRACT The thesis analyzes the factors affecting the credit risk ratio at joint stock commercial banks in Vietnam in the period 2010-2020. The method used for research in this thesis is a descriptive and quantitative statistical method based on unbalanced panel data of 30 joint stock commercial banks in Vietnam in the period of 2010-2020. Research results show that both internal and macro factors have an impact on the credit risk ratio.
In which, the factors of bank size, non-interest income, net interest margin, unemployment rate are positively related to credit risk. In contrast, the variables return on equity (ROE), management efficiency, and inflation rate have negative effects on credit risk ratio. In addition, the variables of Board size, leverage ratio, cost of capital, liquidity, credit growth rate and GDP growth rate, although not statistically significant, still give the results. The results of the direction of impact on credit risk are consistent with the initial expected sign of the thesis.
Based on the research results, some recommendations are proposed to minimize the credit risk ratio for joint stock commercial banks in Vietnam in the coming years. It also shows the limitations of the thesis and future research directions. Keywords: Credit risk, loan loss provision, Non-performing loan iii LỜI CAM ĐOAN Khóa luận này là công trình nghiên cứu riêng của tác giả, kết quả nghiên cứu là trung thực, trong đó không có các nội dung đã được công bố trước đây hoặc các nội dung do người khác thực hiện ngoại trừ các trích dẫn được dẫn nguồn đầy đủ trong khóa luận. Tác giả Nguyễn Hải Linh iv LỜI CẢM ƠN Đầu tiên, em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới giảng viên hướng dẫn TS.
Hồ Thị Ngọc Tuyền đã hỗ trợ và giúp đỡ em trong suốt thời gian thực hiện khóa luận tốt nghiệp. Với sự cố gắng và nỗ lực nghiên cứu hoàn thành khóa luận nhưng do thời gian nghiên cứu và kiến thức bản thân có hạn nên không thể tránh khỏi thiếu sót, em rất mong nhận được những lời nhận xét và đóng góp của quý thầy cô để khóa luận có thể hoàn thiện và có giá trị thực tiễn hơn. Em xin chân thành cảm ơn. v MỤC LỤC TÓM TẮT KHÓA LUẬN.i LỜI CAM ĐOAN.iii LỜI CẢM ƠN.iv DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.viii DANH MỤC BẢNG BIỂU.ix DANH MỤC HÌNH ẢNH.
GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU.1 Lý do chọn đề tài.2 Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu.1 Mục tiêu tổng quát.2 Mục tiêu cụ thể.3 Câu hỏi nghiên cứu.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.4 Phương pháp nghiên cứu.5 Tính đóng góp của đề tài.6 Kết cấu đề tài. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM 6 2.1 Rủi ro tín dụng.1 Khái niệm rủi ro tín dụng.2 Các sản phẩm của tín dụng ngân hàng.3 Phân loại rủi ro tín dụng.4 Nguyên nhân rủi ro tín dụng.2 Lược khảo các nghiên cứu liên quan.1 Các nghiên cứu nước ngoài.2 Các nghiên cứu trong nước. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.1 Quy trình nghiên cứu.2 Mô hình và các giả thuyết nghiên cứu.1 Mô hình nghiên cứu đề xuất.2 Giả thuyết nghiên cứu.3 Đo lường biến và giả thuyết tác động của các biến.1 Biến phụ thuộc (CR).2 Biến độc lập.4 Phương pháp nghiên cứu.1 Phương pháp bình phương nhỏ nhất (OLS).2 Mô hình hồi quy cố định (FEM) và mô hình hồi quy ngẫu nhiên (REM) 27 3.3 Lựa chọn phương pháp ước lượng.4 Xử lí sai phạm mô hình. Kết quả nghiên cứu của MH.1 Thực trạng rủi ro tín dụng tại Việt Nam.2 Kết quả nghiên cứu.1 Phân tích thống kê mô tả.2 Phân tích mối tương quan.3 Phân tích đa cộng tuyến.3 Ước lượng và lựa chọn mô hình hồi quy.1 Mô hình Pooled OLS.2 Mô hình FEM.3 Mô hình REM.4 Kiểm định sự lựa chọn mô hình.1 Kiểm định lựa chọn OLS và FEM.2 Kiểm định Hausman.3 Kiểm định lựa chọn OLS và REM.5 Kiểm định khuyết tật mô hình.6 Thảo luận kết quả hồi quy.
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ.1 Kết luận, đánh giá kết quả nghiên cứu.2 Khuyến nghị giúp giảm thiểu rủi ro tín dụng tại các NHTM Việt Nam.1 Yếu tố tăng trưởng GDP, lạm phát và tỉ lệ thất nghiệp.2 Yếu tố quy mô ngân hàng.3 Yếu tố hiệu quả hoạt động của ngân hàng.4 Yếu tố thu nhập ngoài lãi.5 Yếu tố đòn bẩy tài chính.6 Yếu tố tăng trưởng tín dụng an toàn.3 Hạn chế và hướng phát triển đề tài.2 Hướng nghiên cứu tiếp theo.63 TÀI LIỆU THAM KHẢO.64 PHỤ LỤC 1: DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU.67 PHỤ LỤC 2: KẾT QUẢ HỒI QUY.77 viii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT CR Rủi ro tín dụng DPRRTD Dự phòng rủi ro tín dụng FEM Mô hình tác động cố định GDP Tổng sản phẩm quốc nội GLS Phương pháp bình phương tối thiểu tổng quát NHNN Ngân hàng nhà nước NHTM Ngân hàng thương mại OLS Phương pháp bình phương nhỏ nhất RRTD Rủi ro tín dụng REM Mô hình tác động ngẫu nhiên ROA Tỷ suất lợi nhuận ròng trên tổng tài sản ROE Tỷ suất lợi nhuận ròng trên vốn chủ sở hữu TMCP Thương mại cổ phần ix DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 3.1 Diễn giải biến.2 Giả thuyết nghiên cứu.3 Danh sách các ngân hàng TMCP trong nghiên cứuError! Bookmark not defined.4 Công thức tính biến.1 Dự phòng rủi ro tín dụng của NHTM Việt Nam giai đoạn 2010 – 2020.2 Phân tích thống kê mô tả.3 Kết quả phân tích tương quan trong mô hình nghiên cứu.4 Kết quả kiểm định VIF.5 Kết quả ước lượng mô hình Pooled OLS.6 Kết quả ước lượng mô hình FEM.7 Kết quả ước lượng mô hình REM.8 Tổng hợp kết quả nghiên cứu.1 Tăng trưởng tín dụng của ngân hàng Việt Nam giai đoạn 2010-2020 31 Biểu đồ 4.2 DPRRTD và tỷ lệ rủi ro tín dụng trung bình của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2010-2020.3 Tương quan giữa rủi ro tín dụng và quy mô ngân hàng.4 Tương quan giữa rủi ro tín dụng và tỷ suất lợi nhuận trên VCSH.5 Tương quan giữa rủi ro tín dụng và biên độ lãi ròng.6 Tương quan giữa rủi ro tín dụng và hiệu quả quản lý.7 Tương quan giữa rủi ro tín dụng và tỷ lệ lạm phát.8 Tương quan giữa rủi ro tín dụng và tỷ lệ thất nghiệp.54 x DANH MỤC HÌNH ẢNH Hình 4.1 Kết quả kiểm định mô hình FEM.2 Kết quả kiểm định Hausman.3 Kết quả kiểm định Breusch & Pagan Lagrangian.4 Kết quả kiểm định tương quan chuỗi. GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1.1 Lý do chọn đề tài Trong bất cứ giai đoạn nào, ngân hàng có thể xem như là huyết mạch của nền kinh tế, đóng một vai trò rất quan trọng, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập tài chính quốc tế như ngày nay. Trong những năm qua, hệ thống ngân hàng đã có những cải cách và phát triển vượt bậc, không ngừng nâng cao hoạt động cấp tín dụng và đạt được nhiều thành tựu như: ổn định thị trường tiền tệ, kiềm chế lạm phát, áp dụng công nghệ cao vào quy trình thanh toán. Hoạt động kinh doanh của ngân hàng ngày càng phong phú và đa dạng.
Trong các nguồn thu của ngân hàng, nguồn thu từ tín dụng thường chiếm tỷ trọng cao nhất. Theo PGS-TS. Trần Đình Thiên - Thành viên Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng: “Đồng vốn tín dụng ngân hàng là một động lực quan trọng góp phần thúc đẩy tăng trưởng nền kinh tế”. Tuy nhiên hoạt động này tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn so với các dịch vụ khác.
Theo Waweru và Kalami (2009) nợ xấu liên quan chặt chẽ với các cuộc khủng hoảng ngân hàng. Đối với ngân hàng, rủi ro tín dụng có thể khiến cho lợi nhuận giảm sút, chậm thanh khoản hoặc làm giảm uy tín của ngân hàng. Nếu rủi ro tín dụng không được kiểm soát tốt sẽ làm cho tỷ lệ các khoản cho vay mất vốn tăng lên quá cao, các NHTM có thể phải đối mặt với nguy cơ phá sản, từ đó kéo theo nhiều hệ lụy gây ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của nền kinh tế. Chính vì vậy, việc tìm ra các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng cũng như phân tích mức độ tác động của chúng nhằm đưa ra các giải pháp giảm thiểu rủi ro tín dụng tại các NHTM Việt Nam là vấn đề vô cùng cấp bách có vai trò sống đối với ngành ngân hàng nước ta trong suốt những năm gần đây.
Từ lý do đó, em chọn đề tài “Những nhân tố tác động đến rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu.2 Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu 1.