CHƯƠNG 1: NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG XUẤT KHẨU TẠI NGÂN HÀNG PHÁT TRIỂN 1. NHỮNG LÝ LUẬN VỀ TÍN DỤNG XUẤT KHẨU TẠI NGÂN HÀNG PHÁT TRIỂN 1. Khái niệm Tín dụng xuất khẩu Nhà nước * Khái niệm tín dụng: Để hiểu r về khái niệm Tín dụng xuất khẩu (TDXK) của Nhà nƣớc, trƣớc tiên cần hiểu những khái niệm sau đây: Khái niệm về tín dụng: có rất nhiều khái niệm về tín dụng, nhƣng nhìn chung đều thống nhất các nội dung cơ bản sau đây: Tín dụng là sự chuyển nhƣợng quyền sử dụng một lƣợng giá trị nhất định dƣới hình thức hiện vật hay tiền tệ trong một thời hạn nhất định từ ngƣời sở hữu sang ngƣời sử dụng, khi đến hạn ngƣời sử dụng phải hoàn trả lại cho ngƣời sở hữu với một lƣợng giá trị lớn hơn. * Khái niệm về tín dụng Nhà nƣớc: “Tín dụng Nhà nước là quan hệ tín dụng giữa Nhà nước với các tổ chức, cá nhân và doanh nghiệp trong đó Nhà nước với vai trò vừa là người đi vay, vừa là người cho vay nhằm mục đích bù đắp thiếu hụt ngân sách, phát triển kinh tế, xã hội theo định hướng từng thời kỳ và là công cụ quan trọng để quản lý, điều hành kinh tế vĩ mô” [Nguyễn Minh Kiều, 2009] * Trợ cấp xuất khẩu: Khái niệm về trợ cấp xuất khẩu đƣợc nêu trong Hiệp định về trợ cấp và các biện pháp chống tài trợ (ASCM) của WTO: “Trợ cấp là việc Chính phủ dành cho doanh nghiệp xuất khẩu những ưu đãi mà trong điều kiện thông thường doanh nghiệp không thể có được”.
TDXK của Nhà nƣớc, bản chất là tín dụng Nhà nƣớc, đồng thời là một trong những hình thức trợ cấp xuất khẩu của Chính phủ các quốc gia nhằm phát triển hoạt động xuất khẩu để tăng trƣởng kinh tế. Nhƣ vậy, TDXK của Nhà nƣớc, hiểu theo nghĩa rộng là các biện pháp hỗ trợ về mặt tài chính của Chính phủ đối với các hoạt động xuất khẩu. Hiểu theo nghĩa hẹp, TDXK của Nhà nƣớc là hỗ trợ về mặt tài chính của Chính phủ đối với nhà xuất 5 khẩu nƣớc sở tại để đẩy mạnh xuất khẩu, đồng thời giúp các nhà nhập khẩu nƣớc ngoài có đủ các điều kiện về tài chính để nhập khẩu hàng hóa của nƣớc đó. Đặc điểm của Tín dụng xuất khẩu Nhà nước Với mục đích nhằm hỗ trợ cho hoạt động xuất khẩu nên TDXK của Nhà nƣớc có những điểm khác biệt so với loại hình TDXK của Ngân hàng thƣơng mại (NHTM).
Bản chất của TDXK của Nhà nƣớc đƣợc thể hiện ở những điểm sau: Loại hình TDXK Nhà nước TDXK NHTM Bao gồm các doanh nghiệp, tổ chức kinh tế xuất khẩu những mặt Bao gồm tất cả các doanh hàng thuộc danh mục khuyến Đối tượng nghiệp, tổ chức kinh tế có hoạt khích xuất khẩu của Nhà nƣớc động xuất khẩu. theo kế hoạch phát triển kinh tế trong từng giai đoạn. Kém đa dạng và linh hoạt do phải Hình thức cho Hình thức cho vay đa dạng và chịu ràng buộc của các quy tắc vay linh hoạt. Thủ tục và quy trình vay vốn, giải Thủ tục, quy trình vay vốn, Thủ tục vay vốn ngân đòi hỏi phức tạp hơn.
giải ngân đơn giản. Lãi suất TDXK của NHTM Lãi suất TDXK Nhà nƣớc bao bao gồm: Lãi suất huy động Lãi suất gồm lãi suất trái phiếu CP + phí thị trƣờng + phí hoạt động, quản lý. phí quản lý + lợi nhuận. Rủi ro hơn cho ngân hàng, do quy An toàn hơn cho các NHTM, Rủi ro định tỷ lệ tài sản đảm bảo thấp.
do quy định tài sản đảm bảo 6 thƣờng lớn hơn mức vốn vay. Mục đích cho vay không vì mục Mục đích cho vay của các Mục đích cho tiêu lợi nhuận, mà vì mục đích NHTM là vì mục tiêu lợi vay khuyến khích xuất khẩu, tạo việc nhuận làm, an sinh xã hội. Vai trò của TDXK của Nhà nước * Đáp ứng nhu cầu vốn ngày càng gia tăng cho hoạt động xuất khẩu. Cơ cấu xuất khẩu của các nƣớc thƣờng thay đổi các giai đoạn khác nhau.
Sự thay đổi này bao giờ cũng theo hƣớng gia tăng tỷ trọng hàng chế biến và có hàm lƣợng công nghệ cao, giảm tỷ trọng hàng thô và bán thành phẩm. Hơn nữa, đối với hầu hết các nƣớc đang phát triển, việc tăng xuất khẩu những mặt hàng mới và công nghệ cao là cách tốt nhất để tăng tổng kim ngạch xuất khẩu và đƣợc coi là một nhân tố cơ bản trong chiến lƣợc phát triển của các nƣớc này. Để có thể mở rộng xuất khẩu những mặt hàng này, các nƣớc cần phải có một lƣợng vốn lớn để đáp ứng nhu cầu tài trợ xuất khẩu. Với mục tiêu đạt đƣợc kim ngạch xuất khẩu cao, chính sách hỗ trợ xuất khẩu cần phải đảm bảo rằng một khối lƣợng lớn các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh hàng xuất khẩu tiếp cận tín dụng một cách dễ dàng và giá trị của khoản tín dụng ở mức lớn, thời gian phù hợp với chu kỳ kinh doanh.
Thực tế cho thấy, ở hầu hết các nƣớc đang phát triển, khả năng tiếp cận nguồn vốn hỗ trợ xuất khẩu là yếu tố thƣờng gây cản trở cho các nhà sản xuất và kinh doanh hàng xuất khẩu hơn là các yếu tố về lãi suất. * Hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia các hoạt động thương mại quốc tế. 7 Mỗi quốc gia có những tiêu chí đánh giá khác nhau để đƣa ra tiêu chí doanh nghiệp vừa và nhỏ. Một đặc điểm chung của loại hình doanh nghiệp này là hạn chế về vốn, về quy mô sản xuất.
Nguồn vốn hạn hẹp làm cho các doanh nghiệp thƣờng gặp khó khăn trong việc mua sắm mới và nâng cấp trang thiết bị, đổi mới hiện đại hoá công nghệ, cải tạo môi trƣờng, đào tạo nâng cao trình độ đội ngũ lao động mua nguyên vật liệu đầu vào cho sản xuất, khó khăn trong việc đƣa sản phẩm đã sản xuất ra thị trƣờng quốc tế nhất là khi nƣớc đó đang trong giai đoạn đang phát triển. Hơn nữa, với quy mô nhỏ nhƣ trên, các doanh nghiệp này cũng khó có thể tiếp cận đƣợc những khoản tín dụng của ngân hàng và các tổ chức tín dụng theo nhu cầu thực tế của họ để phát triển sản xuất đáp ứng nhu cầu khách hàng mỗi khi họ có đơn hàng xuất khẩu, đặc biệt là nguyên nhân không đủ các điều kiện vay vốn do thiếu tài sản bảo đảm. Đối với các nƣớc đang và kém phát triển, các doanh nghiệp vừa và nhỏ, đặc biệt là các doanh nghiệp mới tham gia vào hoạt động xuất khẩu chƣa có kinh nghiệm trong lĩnh vực kinh doanh quốc tế, chƣa am hiểu pháp luật thƣơng mại quốc tế, tập quán thƣơng mại phức tạp của các nƣớc và các khu vực lãnh thổ khác nhau, lại có tài sản cầm cố thế chấp có trị nhỏ nên các tổ chức tín dụng thƣờng do dự và không muốn mở rộng tín dụng cho các doanh nghiệp này. Với một cơ quan tài trợ xuất khẩu của Chính phủ cấp TDXK, các doanh nghiệp này có thể dễ tiếp cận nguồn vốn hơn để mở rộng sản xuất và kinh doanh hàng xuất khẩu.
Tài trợ xuất khẩu của chính phủ, đặc biệt là hình thức cho vay nhà nhập khẩu và tài trợ dự án đầu tƣ quốc tế sẽ giúp cho các doanh nghiệp đang trong giai đoạn đầu phát triển tạo lập đƣợc chỗ đứng trên thị trƣờng thế giới thông qua việc bán đƣợc hàng hoá của mình ra thị trƣờng nƣớc ngoài, khi chƣa có uy tín cao trên trƣờng quốc tế. Đối với tài trợ các dự án đầu tƣ quốc tế sẽ giúp các doanh nghiệp trong nƣớc phát triển quy mô kinh doanh, đồng thời trực tiếp xuất khẩu hàng hoá sang nƣớc đƣợc đầu tƣ. * Chia sẻ và giảm thiểu rủi ro trong hoạt động thương mại quốc tế 8 Trong bối cảnh toàn cầu hoá và tự do hoá thƣơng mại quốc tế, tính chất phức tạp và tính bất ổn trong thƣơng mại quốc tế đã trở thành vấn đề mà các nhà xuất khẩu đặc biệt quan tâm. Trong thƣơng mại quốc tế, các nhà xuất khẩu thƣờng gặp nhiều rủi ro và các rủi ro nếu có cũng nghiêm trọng hơn trong kinh doanh nội địa.
Các rủi ro có thể phát sinh ở bất kỳ giai đoạn nào của quá trình xuất khẩu do các nguyên nhân rất khác nhau, chẳng hạn nhƣ các rủi ro về chính trị, sự mâu thuẫn của các hệ thống pháp luật, những khác biệt trong tập quán thƣơng mại, những quy định về quản lý ngoại hối…Nói chung là bất kỳ một rủi ro nào xảy ra cũng sẽ gây thiệt hại về tài chính cho nhà xuất khẩu. Với việc thiết lập và phát triển hệ thống tài trợ xuất khẩu, các nhà xuất khẩu cũng nhƣ các ngân hàng cấp tín dụng cho nhà xuất khẩu chuyển giao một phần rủi ro hoặc giảm thiểu rủi ro thông qua việc mua bảo hiểm TDXK, bảo lãnh tín dụng xuất khẩu từ một cơ quan của Chính phủ. Việc thành lập các công ty cho thuê của Ngân hàng tại nƣớc ngoài là một hình thức tài trợ trung và dài hạn cho nhà nhập khẩu khá hiệu quả: giúp cho nhà nhà nhập khẩu có máy móc thiết bị theo đúng tiêu chuẩn yêu cầu để sản xuất trong khi không có tiền để trả ngay khi thực hiện hình thức nhập khẩu hàng hoá đó. Và lợi ích của nhà xuất khẩu ở đây là đáp ứng đƣợc nhu cầu cung cấp thiết bị mà vẫn thu đƣợc tiền ngay sau khi giao hàng (từ công ty cho thuê) trong khi ngƣời sử dụng cuối cùng không có đủ khả năng tài chính để mua tài sản theo phƣơng thức trả tiền ngay.
Hình thức tín dụng xuất khẩu Để thực hiện TDXK Nhà nƣớc, các nƣớc thƣờng giao cho một tổ chức của Chính phủ để thực hiện. Theo kinh nghiệm của các nƣớc, Chính phủ giao cho Ngân hàng xuất khẩu hoặc Ngân hàng Phát triển thực hiện nhiệm vụ này. Một số hình thức TDXK của Nhà nƣớc cơ bản nhƣ sau: 1. Theo thời hạn cho vay: Cho vay xuất khẩu ngắn hạn và trung, dài hạn.
Việc phân chia cho vay ngắn hạn và trung, dài hạn chỉ mang tính chất tƣơng đối và là cơ sở đê các ngân hàng và các TCTD xác định mức lãi suất cho vay cũng nhƣ cân đối kế hoạch nguồn vốn 9 kinh doanh của mình trong từng giai đoạn. * Cho vay xuất khẩu ngắn hạn: Là các khoản cho vay xuất khẩu có thời hạn vay dƣới 1 năm. Về nguyên tắc, cho vay ngắn hạn có thể cung cấp cho cả Nhà xuất khẩu và Nhà nhập khẩu, tuy nhiên do thời gian thanh toán ngắn nên các cơ quan cung cấp tín dụng thƣờng thực hiện cho vay với thời hạn ngắn đối với Nhà xuất khẩu.