Xử Lý Tài Sản Thế Chấp Ngân Hàng Để Thu Hồi Nợ Trong Thi Hành Án Dân Sự Tại TP Hồ Chí Minh

Chuyên khảo kinh tế phân tích Xử lý tài sản thế chấp ngân hàng để thu hồi nợ trong thi hành án dân sự từ thực tiễn thành phố hồ, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Từ Trung Hiếu
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Luyện
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Xử Lý Tài Sản Thế Chấp Ngân Hàng Để Thu Hồi Nợ Trong Thi Hành Án Dân Sự Tại TP Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ VÀ XỬ LÝ TÀI SẢN THẾ CHẤP NGÂN HÀNG ĐỂ THU HỒI NỢ TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ
• 1.1. Lý luận chung về thi hành án dân sự
• 1.2. Lý luận chung về xử lý tài sản thế chấp ngân hàng để thu hồi nợ trong thi hành án dân sự
• 1.3. Pháp luật một số quốc gia về xử lý tài sản thế chấp ngân hàng để thu hồi nợ
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG XỬ LÝ TÀI SẢN THẾ CHẤP NGÂN HÀNG ĐỂ THU HỒI NỢ TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ TỪ THỰC TIỄN THI HÀNH ÁN DÂN SỰ TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Thực trạng xử lý tài sản thế chấp ngân hàng để thu hồi nợ theo thỏa thuận
• 2.2. Thực trạng kê biên xử lý tài sản thế chấp để thu hồi nợ trong thi hành án dân sự
• 2.3. Thực trạng trong giao bảo quản tài sản kê biên trong thi hành án
• 2.4. Thực trạng trong việc xác định giá trị tài sản trong quá trình xử lý tài sản thế chấp
• 2.5. Thực trạng bán đấu giá tài sản thế chấp ngân hàng
• 2.6. Thực trạng thanh toán tiền thi hành án trong hoạt động xử lý tài sản thế chấp ngân hàng để thu hồi nợ trong thi hành án dân sự
• 2.7. Xử lý tài sản có đăng ký giao dịch bảo đảm trong trường hợp tổ chức tín dụng đã nhận thế chấp, cầm cố là bên thứ ba trong quan hệ thi hành án dân sự
• 3. Chương 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ XỬ LÝ TÀI SẢN THẾ CHẤP NGÂN HÀNG ĐỂ THU HỒI NỢ TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ
• 3.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật về xử lý tài sản thế chấp ngân hàng để thu hồi nợ trong thi hành án dân sự
• 3.2. Một số kiến nghị hoàn thiện các quy định pháp luật về xử lý tài sản thế chấp ngân hàng để thu hồi nợ trong thi hành án dân sự
• 3.3. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả trong xử lý tài sản thế chấp ngân hàng để thu hồi nợ theo Pháp luật Thi hành án dân sự
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Xử Lý Tài Sản Thế Chấp Ngân Hàng Tại TP Hồ Chí Minh

Xử lý tài sản thế chấp ngân hàng để thu hồi nợ trong thi hành án dân sự là một vấn đề quan trọng tại TP Hồ Chí Minh. Thành phố này có nhiều ngân hàng và tổ chức tín dụng, dẫn đến nhu cầu xử lý tài sản thế chấp ngày càng cao. Việc hiểu rõ quy trình và pháp luật liên quan đến xử lý tài sản thế chấp là cần thiết để bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.

1.1. Khái Niệm Về Tài Sản Thế Chấp Trong Ngân Hàng

Tài sản thế chấp là tài sản được sử dụng để bảo đảm cho nghĩa vụ trả nợ. Theo quy định của pháp luật, tài sản này có thể là bất động sản, động sản hoặc các quyền tài sản khác. Việc xác định rõ khái niệm này giúp các bên dễ dàng hơn trong việc thực hiện các giao dịch.

1.2. Vai Trò Của Tài Sản Thế Chấp Trong Hoạt Động Ngân Hàng

Tài sản thế chấp đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm an toàn cho các khoản vay. Nó giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng thu hồi nợ. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nợ xấu gia tăng.

II. Thách Thức Trong Xử Lý Tài Sản Thế Chấp Ngân Hàng

Xử lý tài sản thế chấp ngân hàng để thu hồi nợ gặp nhiều thách thức. Các quy định pháp luật hiện hành còn nhiều bất cập, dẫn đến việc xử lý tài sản kéo dài và kém hiệu quả. Điều này ảnh hưởng đến quyền lợi của ngân hàng và khách hàng vay.

2.1. Những Vướng Mắc Trong Quy Trình Xử Lý Tài Sản

Quy trình xử lý tài sản thế chấp thường gặp phải nhiều vướng mắc như xác định giá trị tài sản, thủ tục kê biên và bán đấu giá. Những vấn đề này làm giảm hiệu quả thu hồi nợ cho ngân hàng.

2.2. Ảnh Hưởng Của Nợ Xấu Đến Hoạt Động Ngân Hàng

Nợ xấu gia tăng ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động của ngân hàng. Việc xử lý tài sản thế chấp không hiệu quả dẫn đến thiệt hại lớn cho ngân hàng và làm giảm lòng tin của khách hàng.

III. Phương Pháp Xử Lý Tài Sản Thế Chấp Hiệu Quả

Để nâng cao hiệu quả xử lý tài sản thế chấp ngân hàng, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc cải thiện quy trình và quy định pháp luật là rất cần thiết.

3.1. Cải Thiện Quy Trình Kê Biên Tài Sản

Cần có quy trình kê biên tài sản rõ ràng và minh bạch để đảm bảo quyền lợi của các bên. Việc này giúp giảm thiểu thời gian và chi phí trong quá trình xử lý tài sản.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Nhân Lực Trong Ngành Ngân Hàng

Đào tạo nhân lực có chuyên môn cao trong lĩnh vực xử lý tài sản thế chấp là cần thiết. Điều này giúp nâng cao hiệu quả công việc và giảm thiểu sai sót trong quá trình thực hiện.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Trong Xử Lý Tài Sản Thế Chấp

Thực tiễn cho thấy việc xử lý tài sản thế chấp ngân hàng tại TP Hồ Chí Minh đã đạt được một số kết quả nhất định. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết để nâng cao hiệu quả.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Thực Tiễn

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ thu hồi nợ từ tài sản thế chấp còn thấp. Cần có các giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình này, bảo vệ quyền lợi của ngân hàng và khách hàng.

4.2. Các Mô Hình Thành Công Trong Xử Lý Tài Sản

Một số mô hình xử lý tài sản thế chấp thành công đã được áp dụng tại các ngân hàng lớn. Việc học hỏi từ những mô hình này có thể giúp cải thiện quy trình xử lý tài sản tại các ngân hàng khác.

V. Kết Luận Về Xử Lý Tài Sản Thế Chấp Ngân Hàng

Xử lý tài sản thế chấp ngân hàng để thu hồi nợ là một vấn đề phức tạp nhưng cần thiết. Cần có sự cải cách và hoàn thiện pháp luật để nâng cao hiệu quả trong hoạt động này.

5.1. Định Hướng Tương Lai Trong Xử Lý Tài Sản

Định hướng tương lai cần tập trung vào việc hoàn thiện khung pháp lý và quy trình xử lý tài sản thế chấp. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả thu hồi nợ cho ngân hàng.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Các Ngân Hàng

Các ngân hàng cần chủ động cải thiện quy trình xử lý tài sản thế chấp và tăng cường hợp tác với các cơ quan chức năng để nâng cao hiệu quả thu hồi nợ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực tiễn hoạt động tài chính - ngân hàng tại Việt Nam cho thấy nợ quá hạn và nợ xấu luôn là thách thức hàng đầu đối với sự an toàn của toàn bộ hệ thống tín dụng. Theo các báo cáo chuyên ngành, TP. Hồ Chí Minh là trung tâm tài chính lớn nhất cả nước và là địa bàn đứng đầu về số lượng án tín dụng ngân hàng, chiếm khoảng 30% tổng lượng thụ lý về tiền và về việc trên phạm vi toàn quốc. Riêng trong năm 2015, tổng số việc phải thi hành án cho các tổ chức tín dụng tại TP. Hồ Chí Minh là 2.230 việc, tương ứng với số tiền phải thi hành lên đến hơn 27.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, kết quả giải quyết chỉ đạt 432 việc (tỷ lệ 19,37%) và thu hồi được gần 2.000 tỷ đồng (đạt tỷ lệ khoảng 8%). Tình trạng này phản ánh rõ sự bế tắc trong khâu tổ chức thi hành án đối với các tài sản bảo đảm tiền vay.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải mã các rào cản pháp lý và thực tiễn trong quá trình xử lý tài sản thế chấp ngân hàng để thu hồi nợ trong thi hành án dân sự. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận về thi hành án dân sự và quyền của chủ nợ có bảo đảm; đánh giá toàn diện thực trạng áp dụng pháp luật thi hành án dân sự trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2011 - 2016; chỉ ra các xung đột pháp lý, vướng mắc trong khâu kê biên, thẩm định giá, bán đấu giá; và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện khung pháp lý cùng quy trình tác nghiệp.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các vụ việc thi hành án tín dụng có tài sản thế chấp là bất động sản và động sản tại cơ quan thi hành án dân sự hai cấp trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2011 đến năm 2016. Ý nghĩa nghiên cứu mang tính chiến lược cao, góp phần cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện Luật Thi hành án dân sự, nâng cao tỷ lệ thi hành án thành công từ mức dưới 20% lên trên 35%, rút ngắn chu kỳ thu hồi vốn tín dụng và hỗ trợ đắc lực cho mục tiêu duy trì tỷ lệ nợ xấu toàn hệ thống dưới mức 3% theo Quyết định số 843/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng đồng bộ hai nền tảng lý thuyết nền tảng trong khoa học pháp lý kinh tế: Lý thuyết về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự và Lý thuyết về quyền lực cưỡng chế tư pháp trong thi hành án dân sự. Nghiên cứu tập trung làm rõ 4 khái niệm pháp lý cốt lõi:

• Thi hành án dân sự: Hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đưa các bản án, phán quyết có hiệu lực pháp luật ra thi hành trên thực tế theo trình tự, thủ tục luật định.
• Tài sản và quyền tài sản thế chấp: Toàn bộ vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản thuộc sở hữu hợp pháp của bên vay hoặc bên thứ ba dùng để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trả nợ theo Bộ luật Dân sự.
• Xử lý tài sản thế chấp: Quá trình ngân hàng, bên bảo đảm và cơ quan thi hành án tiến hành các biện pháp bán đấu giá, nhận tài sản trừ nợ hoặc cưỡng chế để thu hồi vốn vay.
• Quyền ưu tiên thanh toán của chủ nợ có bảo đảm: Nguyên tắc pháp lý xác định tổ chức tín dụng nhận thế chấp hợp pháp được quyền ưu tiên nhận tiền thanh toán nợ trước các nghĩa vụ dân sự khác sau khi trừ chi phí cưỡng chế theo Nghị định 163/2006/NĐ-CP và Luật Thi hành án dân sự.

Bên cạnh đó, nghiên cứu xây dựng mô hình phân tích dựa trên sự tương tác giữa 3 nguyên tắc nền tảng: Nguyên tắc tôn trọng sự thỏa thuận của đương sự, Nguyên tắc bảo đảm quyền lợi của chủ nợ có đăng ký giao dịch bảo đảm, và Nguyên tắc xử lý tài sản bảo đảm không phải là hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Nghiên cứu cũng mở rộng đối chiếu với mô hình Thừa phát lại của Pháp theo Luật số 91-650, cơ chế bán đấu giá qua Tòa án của Nhật Bản và chế định Lệnh thi hành án của Thái Lan nhằm rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của triết học Mác - Lênin làm kim chỉ nam. Nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp được thu thập từ Báo cáo số 86/BC-BTP của Bộ Tư pháp, Báo cáo số 6371/BC-CTHADS của Cục Thi hành án dân sự TP. Hồ Chí Minh, cùng hệ thống hồ sơ thi hành án thực tế tại các Chi cục Thi hành án dân sự quận, huyện.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 2.230 vụ việc thi hành án tín dụng năm 2015 và 1.886 vụ việc trong 6 tháng đầu năm 2016 tại TP. Hồ Chí Minh, kết hợp đối sánh với cỡ mẫu 16.433 việc trên quy mô toàn quốc. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu mục đích phi xác suất, tập trung sâu vào các hồ sơ xử lý tài sản thế chấp là bất động sản có tranh chấp phức tạp, diện tích sai lệch hoặc tài sản giảm giá nhiều lần.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích quy phạm pháp luật kết hợp thống kê mô tả và phân tích án lệ thực tế là vì quan hệ thế chấp ngân hàng có tính kỹ thuật pháp lý cao, có sự giao thoa giữa Luật Thi hành án dân sự năm 2008 (sửa đổi, bổ sung 2014), Luật Đất đai năm 2013 và Luật Nhà ở. Thời gian nghiên cứu và xử lý số liệu được tiến hành tập trung từ tháng 10/2015 đến tháng 5/2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực tiễn thi hành án dân sự tại TP. Hồ Chí Minh chỉ ra 4 phát hiện căn bản:

Thứ nhất, tỷ lệ giải quyết thành công qua thỏa thuận tự nguyện đạt mức rất thấp, chỉ chiếm khoảng 10% đến 15% tổng số hồ sơ thụ lý. Nguyên nhân xuất phát từ việc thị trường bất động sản trầm lắng, giá tài sản sụt giảm thấp hơn số dư nợ gốc ban đầu, hoặc người mua e ngại rủi ro pháp lý khi phải nộp tiền trước để ngân hàng giải chấp. Các trường hợp thỏa thuận thành công điển hình như quyết định của Tòa án nhân dân quận Thủ Đức buộc thanh toán khoản nợ 791 triệu đồng (ngân hàng VPBank) hoặc khoản nợ 1 tỷ đồng (ngân hàng Agribank Chi nhánh 9) chỉ diễn ra khi đương sự có thiện chí cao và giá trị tài sản đủ bù đắp nợ vay.

Thứ hai, tính chất phức tạp của hồ sơ tài sản thế chấp liên tỉnh ngày càng gia tăng. Thay vì chỉ có từ 1 đến 2 tài sản như trước, nhiều hợp đồng tín dụng bảo đảm bằng hàng chục bất động sản, nhà xưởng trải dài tại TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bình Thuận (như vụ việc thu hồi nợ 3,699 tỷ đồng tại SHB). Điều này đòi hỏi Chấp hành viên phải mất từ 6 tháng đến hơn 1 năm để phát mãi tài sản tại địa phương xét xử sơ thẩm trước khi ủy thác thi hành án sang tỉnh khác, khiến thời gian xử lý kéo dài từ 3 đến 5 năm, thậm chí trên 10 năm như đại án Epco - Minh Phụng.

Thứ ba, sự sai lệch nghiêm trọng giữa bản án tuyên và hiện trạng thực tế của tài sản thế chấp là điểm nghẽn phổ biến. Tại TP. Hồ Chí Minh, Tòa án thường chỉ căn cứ trên giấy chứng nhận và hợp đồng thế chấp mà không đo đạc thực địa. Điển hình như vụ việc thi hành án thu hồi 1.979,13 chỉ vàng SJC tại Ngân hàng Eximbank, bản vẽ hiện trạng thửa đất số 923 tại quận Thủ Đức thể hiện diện tích 321,1 m2, dư ra 121,3 m2 so với Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất chỉ ghi nhận 199,8 m2. Sự chênh lệch này buộc cơ quan thi hành án phải dừng xử lý mất hơn 3 năm để xin ý kiến liên ngành. Tương tự, bản án số 02/2015/KDTM-ST của Tòa án nhân dân Quận 10 buộc trả nợ 7,667 tỷ đồng tại LienVietPostBank cũng bị đình trệ do sai lệch số nhà cũ 7/15 và số mới 19.

Thứ tư, bất cập trong khâu giảm giá và bán đấu giá tài sản thế chấp. Theo báo cáo 6 tháng đầu năm 2016, toàn quốc phải thi hành 16.433 việc tương ứng hơn 60.000 tỷ đồng nợ tín dụng, nhưng mới thi hành xong 1.239 việc, thu được 8.000 tỷ đồng (đạt 7,54% về việc và 13,44% về tiền). Nhiều bất động sản phải giảm giá đến lần thứ 10 vẫn không có người tham gia đấu giá, trong khi các ngân hàng từ chối nhận tài sản cấn trừ nợ do rào cản quy chế nội bộ và thủ tục đăng bạ sang tên phức tạp.

Dữ liệu so sánh kết quả thi hành án tín dụng giữa TP. Hồ Chí Minh và Toàn quốc có thể được trực quan hóa qua bảng tổng hợp sau:

Chỉ số so sánh	TP. Hồ Chí Minh (Năm 2015)	Toàn quốc (6 tháng đầu năm 2016)
Tổng số việc thụ lý	2.230 việc	16.433 việc
Tổng số tiền thụ lý	Khoảng 27.000 tỷ đồng	Khoảng 60.000 tỷ đồng
Tỷ lệ thi hành xong về việc	19,37% (432 việc)	7,54% (1.239 việc)
Tỷ lệ thi hành xong về tiền	Khoảng 8,00% (gần 2.000 tỷ đồng)	13,44% (khoảng 8.000 tỷ đồng)

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng trên là do sự thiếu đồng bộ giữa các văn bản quy phạm pháp luật. Luật Thi hành án dân sự năm 2008 (sửa đổi, bổ sung 2014) chưa dự liệu đầy đủ cơ chế giải quyết đối với diện tích đất dôi dư ngoài giấy chứng nhận, cũng như chưa có quy định buộc cơ quan tài nguyên môi trường phải cấp đổi giấy chứng nhận ngay cho người mua trúng đấu giá. So với nghiên cứu của Ngô Minh Thuận (2013) và Vũ Thị Kim Oanh (2009), kết quả nghiên cứu này đào sâu hơn vào khía cạnh xung đột thủ tục hành chính tư pháp ở cấp cơ sở.

Khi so sánh với kinh nghiệm quốc tế, pháp luật Pháp trao quyền cho Thừa phát lại trực tiếp cưỡng chế và tự tổ chức bán đấu giá, đồng thời có sự hỗ trợ tức thì của lực lượng vũ trang công quyền; còn Nhật Bản duy trì cơ chế đấu giá đặc biệt bằng hình thức gửi thư kín giúp giải tỏa nhanh tài sản tồn đọng. Điều này chứng minh rằng Việt Nam cần đẩy nhanh việc xã hội hóa hoạt động thi hành án và tăng quyền tự chủ cho Thừa phát lại theo tinh thần Nghị quyết số 107/2015/QH13.

Đề xuất và khuyến nghị

Để nâng cao hiệu lực thu hồi nợ và khơi thông dòng vốn tín dụng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao:

Thứ nhất, hoàn thiện các quy định pháp luật về thi hành án dân sự và đăng ký giao dịch bảo đảm. Bộ Tư pháp và Quốc hội cần khẩn trương sửa đổi, bổ sung Luật Thi hành án dân sự trong giai đoạn 2016 - 2018. Cần bổ sung quy phạm cho phép Chấp hành viên được quyền kê biên và bán đấu giá toàn bộ thửa đất theo diện tích thực tế (bao gồm cả phần đất dôi dư không tranh chấp), đồng thời tiền bán được phần dôi dư sẽ hoàn trả cho chủ tài sản sau khi trừ chi phí. Rút ngắn thời hạn giữa các lần thông báo giảm giá tài sản từ 30 ngày xuống còn 15 ngày để tăng tốc độ thanh khoản tài sản đấu giá thêm 25%.

Thứ hai, thiết lập quy chế phối hợp bắt buộc giữa Tòa án nhân dân, Cơ quan Thi hành án dân sự và Cơ quan Tài nguyên & Môi trường. Tòa án nhân dân Tối cao cần ban hành thông tư hướng dẫn bắt buộc Tòa án các cấp phải tiến hành xem xét, thẩm định tại chỗ hiện trạng tài sản thế chấp trước khi ra bản án, quyết định. Mục tiêu là giảm 80% tình trạng bản án tuyên không rõ ràng hoặc sai lệch số đo mốc giới đất, bắt đầu thực hiện ngay từ quý IV/2016.

Thứ ba, mở rộng thẩm quyền và nâng cao năng lực cho hệ thống Thừa phát lại. UBND TP. Hồ Chí Minh phối hợp với Bộ Tư pháp triển khai toàn diện Nghị quyết 107/2015/QH13 của Quốc hội. Cho phép các Văn phòng Thừa phát lại được trực tiếp thụ lý và tổ chức cưỡng chế kê biên, đấu giá các vụ việc thi hành án theo yêu cầu của ngân hàng thương mại, đặt mục tiêu chia sẻ từ 20% đến 30% lượng án tín dụng tồn đọng tại các Chi cục Thi hành án dân sự trong giai đoạn 2016 - 2020.

Thứ tư, chuẩn hóa quy trình thẩm định giá tài sản bảo đảm tại các tổ chức tín dụng. Ngân hàng Nhà nước cần ban hành khung kiểm soát rủi ro định giá thế chấp, yêu cầu các ngân hàng thương mại chỉ giải ngân tối đa 70% giá trị thẩm định thực tế của tài sản bất động sản. Các ngân hàng thương mại cần sửa đổi quy chế nội bộ, thiết lập quỹ xử lý tài sản để sẵn sàng nhận tài sản thế chấp cấn trừ nợ sau 2 lần giảm giá đấu giá không thành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và các giải pháp thực tiễn của luận văn mang lại giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Chấp hành viên, Thừa phát lại và Cơ quan Thi hành án dân sự: Cung cấp cẩm nang xử lý các tình huống phức tạp trong thực tiễn như sai lệch ranh giới đất đai, nhà đất đổi số nhà, đương sự chống đối hoặc tài sản giảm giá nhiều lần; từ đó giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ từ 3 - 5 năm xuống còn 6 - 12 tháng.
• Cán bộ pháp chế và Chuyên viên xử lý nợ tại các Ngân hàng thương mại: Hướng dẫn nhận diện các rủi ro pháp lý ngay từ khâu ký kết hợp đồng thế chấp và công chứng; cung cấp quy trình phối hợp tối ưu với cơ quan thi hành án để bảo toàn trên 90% giá trị thu hồi nợ gốc và lãi.
• Thẩm phán, Thư ký Tòa án và Luật sư tranh tụng: Cung cấp cơ sở thực tiễn để thẩm định hiện trạng tài sản trước khi ban hành phán quyết, đảm bảo bản án tuyên có tính khả thi 100% khi đưa ra thi hành trên thực tế.
• Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Học viên cao học ngành Luật Kinh tế, Luật Dân sự: Là tài liệu tham khảo chuyên sâu với nguồn số liệu thực chứng phong phú trên 2.000 vụ việc, phục vụ công tác giảng dạy và phát triển các đề tài nghiên cứu về tái cấu trúc ngân hàng và quyền tài sản.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao các ngân hàng thường e ngại nhận chính tài sản thế chấp để cấn trừ nợ khi bán đấu giá không thành?

Theo quy định pháp luật thi hành án dân sự, sau 2 lần giảm giá mà không bán được tài sản, ngân hàng có quyền nhận tài sản để trừ nợ. Tuy nhiên, trong thực tế, các ngân hàng chỉ có chức năng kinh doanh tiền tệ, việc nhận tài sản bất động sản sẽ làm ứ đọng vốn lưu động. Hơn nữa, ngân hàng gặp rất nhiều trở ngại về mặt thủ tục pháp lý khi xin cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên tổ chức tín dụng để tiếp tục bán ra thị trường.

Chấp hành viên xử lý như thế nào khi diện tích đất thực tế lớn hơn diện tích ghi trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất?

Khi phát hiện diện tích thực tế lớn hơn giấy tờ (như vụ việc tại quận Thủ Đức diện tích tăng thêm 121,3 m2), Chấp hành viên không thể tự ý phát mãi toàn bộ phần đất dôi dư. Chấp hành viên phải tạm dừng thủ tục, gửi văn bản xác minh nguồn gốc đất tại Phòng Tài nguyên và Môi trường và xin ý kiến chỉ đạo nghiệp vụ của Ban chỉ đạo Thi hành án dân sự quận để làm rõ ranh giới và lối đi trước khi kê biên.

Chế định Thừa phát lại có vai trò gì mới trong việc xử lý tài sản thế chấp ngân hàng từ năm 2016?

Từ ngày 01/01/2016, thực hiện Nghị quyết số 107/2015/QH13 của Quốc hội, chế định Thừa phát lại được chính thức áp dụng trên toàn quốc. Các tổ chức tín dụng có quyền nộp đơn yêu cầu trực tiếp Văn phòng Thừa phát lại tổ chức thi hành bản án, kê biên và phát mãi tài sản thế chấp mà không nhất thiết phải nộp qua Chi cục Thi hành án dân sự công, giúp tăng tính chủ động và rút ngắn thời gian xử lý nợ.

Khi bản án của Tòa án ghi số nhà cũ không trùng khớp với số nhà mới thì cơ quan thi hành án giải quyết ra sao?

Điển hình như bản án số 02/2015/KDTM-ST của Tòa án nhân dân Quận 10 (nợ 7,667 tỷ đồng), khi có sự mâu thuẫn giữa số nhà mới (số 19) và số nhà cũ (7/15) trong hồ sơ thế chấp, Chấp hành viên phải tiến hành xác minh quyết định đổi số nhà của UBND quận, đồng thời có văn bản yêu cầu Tòa án đã xét xử giải thích rõ bản án trước khi tiến hành kê biên để tránh khiếu nại bồi thường nhà nước.

Thứ tự ưu tiên thanh toán tiền thu được từ bán đấu giá tài sản thế chấp được quy định thế nào?

Theo Điều 90 Luật Thi hành án dân sự năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014) và Nghị định 163/2006/NĐ-CP, số tiền thu được từ việc bán tài sản thế chấp sau khi trừ đi các chi phí cưỡng chế thi hành án bắt buộc sẽ được ưu tiên thanh toán toàn bộ cho khoản nợ gốc, lãi của tổ chức tín dụng nhận thế chấp hợp pháp trước khi thực hiện các nghĩa vụ thanh toán cho các chủ nợ không có bảo đảm khác.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng thi hành án tín dụng tại TP. Hồ Chí Minh, nơi thụ lý chiếm khoảng 30% tổng giá trị tiền thi hành án của toàn quốc.
• Chỉ ra 4 nút thắt lớn cản trở tiến độ xử lý tài sản thế chấp: tỷ lệ tự nguyện thỏa thuận thấp (dưới 15%), hồ sơ tài sản phân tán liên tỉnh, sai lệch mốc giới đất thực địa và việc bán đấu giá giảm giá nhiều lần.
• Đóng góp hệ thống lý luận khoa học vững chắc về bảo đảm quyền ưu tiên thanh toán của tổ chức tín dụng và cơ chế can thiệp bằng quyền lực tư pháp trong nền kinh tế thị trường.
• Đề xuất lộ trình 4 nhóm giải pháp liên ngành từ sửa đổi Luật Thi hành án dân sự, hoàn thiện quy chế phối hợp Tòa án - Cơ quan Đăng ký đất đai giai đoạn 2016 - 2018, đến thúc đẩy mô hình Thừa phát lại.
• Các ngân hàng thương mại, cơ quan thi hành án và giới nghiên cứu pháp luật hãy chủ động ứng dụng các khuyến nghị từ luận văn để tối ưu hóa quy trình thu hồi nợ xấu và bảo đảm an toàn hệ thống tài chính quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 trình bày những vấn đề lý luận chung về thi hành án dân sự và thi hành án dân sự liên quan đến xử lý tài sản thế chấp ngân hàng trong thi hành án. Chương này sẽ đưa ra những khái niệm, nguyên tắc chung của hoạt động 6 thi hành án dân sự nói chung và hoạt động thi hành án dân sự có liên quan đến xử lý tài sản thế chấp ngân hàng trong thi hành án dân sự. Nội dung Chương 2 trình bày thực trạng hoạt động xử lý tài sản thế chấp ngân hàng trong thi hành án dân sự theo pháp luật thi hành án dân sự tại Thành phố Hồ Chí Minh. Chương này sẽ phân tích các quy định trình tự, thủ tục thi hành án xử lý tài sản thế chấp để thu hồi nợ cho ngân hàng gắn với thực tiễn tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Đồng thời cũng nêu lên những bất cập của quy định pháp luật có liên quan. Nội dung Chương 3 đề xuất một số định hướng, kiến nghị, giải pháp nhằm giải quyết những bất cập ở Chương 2, góp phần hoàn thiện các quy định pháp luật về thi hành án dân sự liên quan đến xử lý tài sản thế chấp ngân hàng để thu hồi nợ. 7 Chương1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ VÀ XỬ LÝ TÀI SẢN THẾ CHẤP NGÂN HÀNG ĐỂ THU HỒI NỢ TRONG THI HÀNH ÁN 1. Lý luận chung về thi hành án dân sự 1.

Một số khái niệm trong thi hành án dân sự *Khái niệm thi hành án dân sự Thi hành án dân sự là hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền tổ chức, đưa các bản án, quyết định của Tòa án hay cơ quan có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp, được thi hành trên thực tế, theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định. Thi hành án dân sự là hoạt động do cơ quan thi hành án dân sự thực hiện theo quy định của pháp luật, cụ thể và trực tiếp là Luật Thi hành án dân sự năm 2008, sửa đổi bổ sung năm 2014. Các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật được tổ chức thi hành bởi cơ quan thi hành án dân sự được quy định tại Điều 2 Luật Thi hành án dân sự gồm:[47] - Bản án, quyết định hoặc phần bản án, quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm; - Bản án, quyết định của Tòa án cấp phúc thẩm; - Quyết định giám đốc thẩm hoặc tái thẩm của Tòa án; - Bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài, quyết định của Trọng tài nước ngoài đã được Tòa án Việt Nam công nhận và cho thi hành tại Việt Nam; - Quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh của Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh mà sau 30 ngày, kể từ ngày có hiệu lực pháp luật đương sự không tự nguyện thi hành, không khởi kiện tại Tòa án; - Phán quyết, quyết định của Trọng tài thương mại; - Quyết định của Tòa án giải quyết phá sản. *Khái niệm tài sản Tài sản là một khái niệm được sử dụng phổ biến và xuất hiện từ rất sớm trong đời sống xã hội loài người.

8 Theo nghĩa triết học: Tài sản là một dạng tồn tại của vật chất có giá trị kinh tế, phục vụ cho các nhu cầu của con người, do con người kiểm soát và khai thác. Theo thuật ngữ kế toán kinh doanh: “Tài sản chỉ tất cả những gì có giá trị tiền tệ thuộc sở hữu của một cá nhân, một đơn vị hoặc của nhà nước, có thể được dùng để trả nợ, sản xuất ra hàng hóa hay tạo ra lợi nhuận bằng cách nào đó. Một tài sản có ba đặc tính không thể thiếu: lợi nhuận kinh tế có thể xảy ra trong tương lai; do một thực thể hợp pháp kiểm soát; thu được kết quả ngay từ hợp đồng kinh doanh hoặc giao dịch đầu tiên”. Theo nghĩa rộng: “Tài sản có thể được hiểu là bất cứ thứ gì có giá trị, một khái niệm rộng và không giới hạn, luôn được bồi đắp thêm bởi những giá trị mới mà con người nhận thức ra” [37].

Với các khái niệm nêu trên, ở mức chung nhất, tài sản được hiểu là những thứ gì có giá trị, do con người sở hữu và nó mang lại lợi ích cho con người. Dưới góc độ pháp lý, tài sản được quy định trong Luật dân sự năm 2005, bao gồm: vật, tiền, giấy tờ có giá và các quyền tài sản [41]. Vật là bộ phận của thế giới vật chất giới hạn trong không gian và có khả năng thỏa mãn nhu cầu vật chất hoặc tinh thần của con người và con người có khả năng chiếm hữu được. Tiền là một loại tài sản đặc biệt, có đặc điểm: không thể khai thác công dụng từ chính tờ tiền hay đồng xu đó; thực hiện ba chức năng: thanh toán, tích lũy, định giá các loại tài sản khác; do nhà nước độc quyền phát hành; được xác định số lượng thông qua mệnh giá và chủ sở hữu không được tiêu hủy.

Giấy tờ có giá bao gồm cổ phiếu, trái phiếu, kỳ phiếu, tín phiếu, chứng chỉ tiền gửi, séc, chứng chỉ quỹ, giấy tờ có giá khác theo quy định pháp luật, giá trị được thành tiền và được phép giao dịch. Dựa vào các tiêu chí khác nhau mà người ta có thể phân chia tài sản thành nhiều loại: động sản và bất động sản; tài sản gốc và hoa lợi, lợi tức; tài sản vô hình và tài sản hữu hình; tài sản có đăng ký quyền sở hữu và tài sản không có đăng ký quyền sở hữu; tài sản hiện có và tài sản hình thành trong tương lai; tài sản cấm lưu thông, hạn chế lưu thông, tự do lưu thông. 9 Việc phân loại tài sản có ý nghĩa rất quan trọng, đặc biệt trong hoạt động áp dụng biện pháp bảo đảm bằng tài sản để vay tiền tại ngân hàng. Như vậy, tài sản là vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản có giá trị kinh tế, khả năng phục vụ nhu cầu nhất định của con người, sinh lợi và chuyển dịch trong quan hệ dân sự.

*Khái niệm tài sản thế chấp Tài sản thế chấp là tài sản mà bên thế chấp dùng để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự đối với bên nhận thế chấp [9]. Theo luật định, tài sản được dùng để thế chấp phải đáp ứng các điều kiện nhất định. Vật bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự phải thuộc quyền sở hữu của bên bảo đảm và được phép giao dịch. Đối tượng thế chấp là tài sản hiện có hoặc hình thành trong tương lai, vật hình thành trong tương lai là động sản, bất động sản thuộc sở hữu của bên bảo đảm sau thời điểm nghĩa vụ được xác lập hoặc giao dịch bảo đảm được giao kết [41].

Điều kiện đối với tài sản thế chấp: - Tài sản thế chấp thuộc quyền sở hữu của khách hàng vay hoặc thuộc sở hữu của người thứ ba mà người này cam kết dùng tài sản đó để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ đối với bên cho vay tại thời điểm giao kết hợp đồng thế chấp. Quyền sở hữu bao gồm quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt tài sản của chủ sở hữu theo quy định của pháp luật. Chủ sở hữu được thực hiện mọi hành vi theo ý chí của mình đối với tài sản nhưng không được gây thiệt hại hoặc làm ảnh hưởng đến lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác [41]. Tuy nhiên, cũng có trường hợp ngoại lệ là bên thế chấp có thể thế chấp tài sản không thuộc sở hữu của mình, như đối với trường hợp doanh nghiệp nhà nước được sử dụng tài sản thuộc quyền quản lý, sử dụng để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự [9].

- Tài sản thế chấp phải được phép giao dịch: Là tài sản không bị cấm giao dịch theo quy định của pháp luật tại thời điểm xác lập giao dịch bảo đảm. 10 - Ngoài hai điều kiện trên, đối với quyền sử dụng đất khi thế chấp phải đáp ứng các điều kiện được quy định tại Luật Đất đai năm 2013[45]. Bên cạnh về những điều kiện tài sản thế chấp nêu trên, pháp luật về tổ chức tín dụng Việt Nam còn yêu cầu loại tài sản này phải không có tranh chấp tại thời điểm ký hợp đồng thế chấp, tức là tài sản minh bạch về mặt pháp lý. Đồng thời đối với các tài sản mà pháp luật quy định phải mua bảo hiểm thì bên bảo đảm phải mua và phải nộp phí bảo hiểm trong suốt thời gian tài sản đó được đưa vào làm nghĩa vụ bảo đảm.

Để bảo đảm cho việc xử lý tài sản thế chấp, trong trường hợp người vay không thực hiện nghĩa vụ hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ nên tài sản thế chấp phải có khả năng thanh khoản. Yêu cầu này có vai trò rất quan trọng giúp ngân hàng xử lý hoặc yêu cầu các cơ quan chức năng xử lý nhằm thu lại các khoản nợ mà ngân hàng đã cho khách hàng vay. Tóm lại, tài sản thế chấp là tài sản thuộc quyền sở hữu của bên thế chấp và được phép giao dịch mà bên thế chấp dùng để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự đối với bên nhận thế chấp. *Khái niệm xử lý tài sản thế chấp Hoạt động tín dụng của các ngân hàng là hoạt động huy động vốn để cấp tín dụng, tức các ngân hàng đi vay để cho vay lại.

Nguồn vốn mà các ngân hàng cho khách hàng vay không hoàn toàn là nguồn vốn tự có của các ngân hàng mà phần lớn là nguồn vốn do ngân hàng huy động. Nhiệm vụ của ngân hàng trong hoạt động tín dụng là bảo toàn và phát triển nguồn vốn đã huy động được để hoàn trả vốn và lãi cho người gửi tiền. Để bảo đảm được yêu cầu này, khi cho vay các ngân hàng phải có cơ chế phòng ngừa rủi ro, kể cả việc xử lý tài sản bảo đảm để thu hồi nợ.Vấn đề này đã được dự liệu trong Bộ luật dân sự 2005: Trong trường hợp đã đến hạn thực hiện nghĩa vụ dân sự mà bên có nghĩa vụ không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ thì việc xử lý tài sản thế chấp được thực hiện [41]. Xử lý tài sản thế chấp là hoạt động theo đó một bên hoặc cả hai bên tham gia quan hệ thế chấp tiến hành các biện pháp do luật định hoặc thỏa thuận để giải 11 quyết nợ giữa người vay và ngân hàng.

Hoạt động này được thực hiện theo phương thức do các bên thỏa thuận hoặc bán đấu giá theo quy định của pháp luật.