Luận Văn Thạc Sĩ Về Xây Dựng Thư Viện Số Tại Học Viện Hành Chính Quốc Gia

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu xây dựng thư viện số tại học viện hành chính quốc gia, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực kỹ thuật.

• Tác giả: Nguyễn Thị Minh Phượng
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thanh Huyền
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Thông tin - Thư viện
• Đề tài: Xây Dựng Thư Viện Số Tại Học Viện Hành Chính Quốc Gia
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN XÂY DỰNG THƯ VIỆN SỐ TẠI HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
• 1.1. Một số khái niệm cơ bản về thư viện số
• 1.2. Các yếu tố cấu thành thư viện số
• 1.3. Yêu cầu đối với thư viện số
• 1.4. Cấu trúc của thư viện số
• 1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển thư viện số
• 1.6. Khái quát về Học viện Hành chính Quốc gia
• 1.7. Vai trò của thư viện số đối với Học viện Hành chính Quốc gia
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XÂY DỰNG THƯ VIỆN SỐ TẠI HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
• 2.1. Thực trạng các yếu tố hình thành thư viện số tại Học viện Hành chính Quốc gia
• 2.2. Thực trạng các yếu tố tác động đến xây dựng thư viện số tại Học viện Hành chính Quốc gia
• 2.3. Đánh giá về thư viện của Học viện Hành chính Quốc gia
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP XÂY DỰNG THƯ VIỆN SỐ TẠI HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
• 3.1. Xây dựng chính sách thư viện số phù hợp
• 3.2. Phát triển tài nguyên thông tin số
• 3.3. Đầu tư trang thiết bị và hạ tầng công nghệ thông tin
• 3.4. Phát triển nguồn nhân lực thư viện số
• 3.5. Ứng dụng chuẩn nghiệp vụ và quản lý bản quyền số
• 3.6. Đa dạng hóa và nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ thông tin hiện đại
• 3.7. Nâng cao năng lực thông tin cho người dùng tin
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về thư viện số

Thư viện số, hay còn gọi là thư viện điện tử, là một hình thức hiện đại của thư viện truyền thống, cho phép người dùng truy cập tài nguyên thông tin một cách nhanh chóng và tiện lợi. Sự phát triển của công nghệ thông tin đã tạo điều kiện cho việc xây dựng thư viện số tại các cơ sở giáo dục, trong đó có Học viện Hành chính Quốc gia. Thư viện số không chỉ giúp nâng cao hiệu quả tra cứu thông tin mà còn hỗ trợ việc quản lý tài nguyên thông tin một cách khoa học. Theo nghiên cứu, việc xây dựng thư viện số tại Học viện sẽ đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dùng, từ giảng viên đến sinh viên, trong việc tìm kiếm và khai thác tài liệu. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay, khi mà thông tin ngày càng phong phú và đa dạng.

1.1. Khái niệm và vai trò của thư viện số

Khái niệm thư viện số được định nghĩa là một tập hợp các tài nguyên thông tin được số hóa và tổ chức theo cách mà người dùng có thể truy cập dễ dàng qua mạng. Vai trò của thư viện số không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin mà còn bao gồm việc hỗ trợ nghiên cứu, giảng dạy và học tập. Thư viện số giúp giảm thiểu thời gian tìm kiếm thông tin và nâng cao khả năng chia sẻ tài nguyên giữa các thư viện khác nhau. Hơn nữa, việc xây dựng thư viện số còn góp phần vào việc hiện đại hóa hoạt động của thư viện, từ đó nâng cao chất lượng dịch vụ thông tin cho người dùng.

II. Thực trạng xây dựng thư viện số tại Học viện Hành chính Quốc gia

Thực trạng hiện tại của thư viện số tại Học viện Hành chính Quốc gia cho thấy nhiều thách thức trong việc phát triển và quản lý tài nguyên thông tin. Mặc dù đã có những nỗ lực trong việc số hóa tài liệu, nhưng thư viện vẫn chủ yếu hoạt động theo mô hình truyền thống. Nguồn nhân lực và cơ sở vật chất chưa đáp ứng đủ yêu cầu cho việc xây dựng thư viện số hiện đại. Theo khảo sát, nhiều giảng viên và sinh viên vẫn gặp khó khăn trong việc truy cập thông tin điện tử. Điều này cho thấy cần có sự đầu tư mạnh mẽ hơn về công nghệ thông tin và nguồn nhân lực để phát triển thư viện số một cách hiệu quả.

2.1. Đặc điểm người dùng tin

Đặc điểm người dùng tin tại Học viện Hành chính Quốc gia rất đa dạng, bao gồm giảng viên, sinh viên và nghiên cứu sinh. Mỗi nhóm người dùng có nhu cầu và thói quen sử dụng thông tin khác nhau. Giảng viên thường tìm kiếm tài liệu phục vụ cho giảng dạy và nghiên cứu, trong khi sinh viên cần tài liệu để phục vụ cho học tập. Tuy nhiên, nhiều người dùng vẫn chưa quen với việc sử dụng thư viện số, dẫn đến việc khai thác tài nguyên chưa hiệu quả. Cần có các chương trình đào tạo và hướng dẫn để nâng cao năng lực sử dụng thông tin cho người dùng.

III. Giải pháp xây dựng thư viện số tại Học viện Hành chính Quốc gia

Để xây dựng thư viện số tại Học viện Hành chính Quốc gia, cần có một chiến lược tổng thể và đồng bộ. Trước hết, cần phát triển tài nguyên thông tin số bằng cách số hóa các tài liệu hiện có và thu thập thêm tài liệu mới. Đồng thời, đầu tư vào công nghệ thông tin và phần mềm quản lý thư viện số là rất cần thiết. Việc đào tạo nguồn nhân lực cũng cần được chú trọng, nhằm nâng cao trình độ cho cán bộ thư viện trong việc quản lý và khai thác tài nguyên số. Cuối cùng, cần xây dựng các chính sách hợp tác với các thư viện khác để chia sẻ tài nguyên và kinh nghiệm trong việc phát triển thư viện số.

3.1. Đầu tư công nghệ và nguồn nhân lực

Đầu tư vào công nghệ thông tin là yếu tố quyết định trong việc xây dựng thư viện số. Cần lựa chọn phần mềm quản lý thư viện phù hợp, có khả năng tích hợp và hỗ trợ tốt cho việc quản lý tài nguyên số. Bên cạnh đó, việc đào tạo nguồn nhân lực cũng rất quan trọng. Cán bộ thư viện cần được trang bị kiến thức và kỹ năng về công nghệ thông tin, cũng như các phương pháp quản lý thư viện số hiện đại. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của thư viện và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dùng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghệ thông tin (CNTT) phát triển mạnh mẽ từ cuối thế kỷ XX đến nay, lượng thông tin và tài liệu gia tăng nhanh chóng dẫn đến hiện tượng "bùng nổ thông tin". Nhu cầu tiếp cận thông tin của người dùng ngày càng đa dạng và phức tạp, đòi hỏi các hoạt động thông tin-thư viện (TT-TV) phải không ngừng đổi mới, nâng cao chất lượng và hiệu quả. Thư viện số (TVS) ra đời như một giải pháp hiện đại, giúp nâng cao hiệu quả tra cứu, khai thác thông tin, đồng thời hỗ trợ quản lý và phát triển nguồn tài nguyên thông tin số.

Luận văn tập trung nghiên cứu xây dựng thư viện số tại Học viện Hành chính Quốc gia (HVHCQG) trong giai đoạn từ năm 2014 đến nay, nhằm đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng cao của cán bộ, giảng viên, học viên, sinh viên và nghiên cứu sinh. Mục tiêu cụ thể là nâng cao hiệu quả hoạt động TT-TV, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học và quản lý tại HVHCQG. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hiện đại hóa hoạt động thư viện, đồng thời hỗ trợ đổi mới giáo dục đại học theo hướng hội nhập quốc tế.

Theo báo cáo điều tra, hiện thư viện HVHCQG vẫn chủ yếu hoạt động theo phương thức truyền thống, chưa đáp ứng được nhu cầu tra cứu, cung cấp thông tin số hóa và chia sẻ tài nguyên thông tin hiện đại. Việc xây dựng thư viện số là yêu cầu cấp thiết để nâng cao năng lực phục vụ, đồng thời phù hợp với các quy định của Nhà nước về phát triển ngành thư viện và đổi mới giáo dục đại học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về thư viện số, bao gồm:

• Khái niệm thư viện số: TVS là tổ chức cung cấp tài nguyên số, bao gồm nhân lực chuyên môn, phần mềm và phần cứng để lựa chọn, tổ chức, bảo quản và cung cấp truy cập thông tin số cho cộng đồng người dùng một cách hiệu quả và bền vững.

• Mô hình phần mềm thư viện số: Phần mềm quản lý TVS gồm nhóm tác nghiệp (biên mục, tải tài liệu) và nhóm khai thác (tìm kiếm, duyệt xem tài liệu). Các chuẩn nghiệp vụ như MARC, Dublin Core, METS, MODS được áp dụng để chuẩn hóa dữ liệu và hỗ trợ trao đổi thông tin.

• Các yếu tố cấu thành thư viện số: bao gồm người dùng thư viện số, tài nguyên thông tin số, nguồn nhân lực thư viện số, phần mềm, phần cứng và trang thiết bị ngoại vi, hạ tầng kỹ thuật, kho tư liệu số hóa, dịch vụ thông tin và chia sẻ thông tin.

• Yếu tố ảnh hưởng đến phát triển thư viện số: nhận thức của các bên liên quan, chính sách đầu tư tài chính, vấn đề bản quyền, ứng dụng chuẩn nghiệp vụ và năng lực thông tin của người dùng.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Luận văn sử dụng dữ liệu thứ cấp từ các tài liệu, công trình nghiên cứu liên quan đến thư viện số và hoạt động TT-TV tại HVHCQG; dữ liệu sơ cấp thu thập qua quan sát, phỏng vấn, điều tra bằng phiếu hỏi với khoảng 200 người dùng tin gồm cán bộ giảng dạy, sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh.

• Phương pháp phân tích: Phân tích định tính và định lượng, sử dụng phương pháp so sánh thực trạng thư viện HVHCQG với các thư viện đại học khác, thống kê kết quả điều tra, tổng hợp ý kiến người dùng và nhân viên thư viện.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 2014 đến nay, giai đoạn HVHCQG tách khỏi Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh và trực thuộc Bộ Nội vụ, nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp xây dựng thư viện số phù hợp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng nguồn nhân lực và hạ tầng kỹ thuật: Khoảng 70% nhân viên thư viện chưa có trình độ chuyên môn về CNTT và thư viện số; hệ thống phần cứng, phần mềm và trang thiết bị ngoại vi còn thiếu và lạc hậu, chưa đáp ứng yêu cầu xây dựng thư viện số hiện đại.

2. Nguồn tài nguyên thông tin số hạn chế: Tỷ lệ tài liệu số hóa chiếm khoảng 15% tổng số tài liệu hiện có; chưa có bộ sưu tập số nội sinh phong phú, chủ yếu dựa vào tài nguyên số ngoại sinh và chưa khai thác hiệu quả các nguồn tài nguyên mở.

3. Nhận thức và năng lực người dùng: Khoảng 60% người dùng tin có kỹ năng tin học cơ bản nhưng chỉ 35% có năng lực khai thác thông tin số hiệu quả; nhu cầu sử dụng dịch vụ thư viện số ngày càng tăng nhưng chưa được đáp ứng đầy đủ.

4. Chính sách và quản lý: HVHCQG chưa có chính sách đầu tư cụ thể cho thư viện số; việc áp dụng các chuẩn nghiệp vụ còn hạn chế; vấn đề bản quyền và chia sẻ tài nguyên thông tin chưa được quan tâm đúng mức.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên là do thiếu sự quan tâm đầu tư đồng bộ từ lãnh đạo HVHCQG, nguồn lực tài chính hạn chế, cũng như trình độ nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số. So sánh với các thư viện đại học khác trong nước, HVHCQG còn tụt hậu về hạ tầng kỹ thuật và phát triển tài nguyên số. Kết quả điều tra cho thấy nhu cầu sử dụng thư viện số của người dùng rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh đổi mới giáo dục đại học theo hướng đào tạo tín chỉ và nghiên cứu khoa học. Việc xây dựng thư viện số không chỉ giúp nâng cao hiệu quả tra cứu, khai thác thông tin mà còn góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu và quản lý tại HVHCQG.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ tài liệu số hóa, biểu đồ phân bố trình độ nhân lực, bảng so sánh năng lực người dùng tin và sơ đồ mô tả cấu trúc hạ tầng kỹ thuật hiện tại của thư viện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao nhận thức và xây dựng chính sách đầu tư thư viện số: Tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo nâng cao nhận thức cho lãnh đạo và nhân viên về tầm quan trọng của thư viện số; xây dựng chính sách đầu tư cụ thể với ngân sách rõ ràng cho phát triển hạ tầng, tài nguyên và nhân lực trong vòng 3 năm tới.

2. Phát triển nguồn tài nguyên số nội sinh và ngoại sinh: Tăng cường số hóa tài liệu truyền thống, ưu tiên các tài liệu đặc thù của HVHCQG; đồng thời khai thác, mua bản quyền các nguồn tài nguyên số uy tín; thiết lập liên kết chia sẻ tài nguyên với các thư viện trong và ngoài nước.

3. Đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin hiện đại: Mua sắm, nâng cấp hệ thống máy chủ, máy trạm, thiết bị ngoại vi như máy quét, máy in, hệ thống mạng tốc độ cao; triển khai phần mềm quản lý thư viện số phù hợp trong vòng 2 năm.

4. Phát triển nguồn nhân lực thư viện số: Tuyển dụng thêm nhân lực có chuyên môn về CNTT và thư viện số; tổ chức đào tạo nâng cao trình độ cho đội ngũ hiện tại về kỹ năng quản lý, biên mục, xử lý và khai thác tài liệu số; xây dựng đội ngũ chuyên gia hỗ trợ người dùng tin.

5. Áp dụng chuẩn nghiệp vụ và quản lý bản quyền số: Triển khai áp dụng các chuẩn biên mục như Dublin Core, MARC, METS, MODS để chuẩn hóa dữ liệu; xây dựng quy trình quản lý bản quyền số, đảm bảo tuân thủ pháp luật và bảo vệ quyền tác giả.

6. Nâng cao năng lực thông tin cho người dùng: Tổ chức các khóa đào tạo kỹ năng tìm kiếm, khai thác thông tin số cho cán bộ, giảng viên, học viên; phát triển các dịch vụ hỗ trợ trực tuyến, tư vấn thông tin cá nhân hóa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Lãnh đạo các cơ sở giáo dục đại học: Để hiểu rõ tầm quan trọng và các bước xây dựng thư viện số, từ đó hoạch định chính sách đầu tư phù hợp.

2. Nhân viên thư viện và chuyên gia thông tin: Nắm bắt kiến thức về công nghệ, chuẩn nghiệp vụ và giải pháp phát triển thư viện số, nâng cao năng lực chuyên môn.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên: Tìm hiểu về các dịch vụ thư viện số, cách khai thác tài nguyên số hiệu quả phục vụ học tập và nghiên cứu.

4. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách trong lĩnh vực giáo dục và công nghệ thông tin: Tham khảo các giải pháp thực tiễn, cơ sở lý luận để hỗ trợ phát triển hệ thống thư viện số trong toàn ngành.

Câu hỏi thường gặp

1. Thư viện số khác gì so với thư viện truyền thống?
   Thư viện số lưu trữ tài liệu dưới dạng điện tử, cho phép truy cập, tìm kiếm và khai thác thông tin mọi lúc mọi nơi qua mạng internet, trong khi thư viện truyền thống chủ yếu dựa vào tài liệu giấy và phục vụ tại chỗ.

2. Làm thế nào để xây dựng bộ sưu tập số hiệu quả?
   Cần kết hợp số hóa tài liệu truyền thống, mua bản quyền tài nguyên số, khai thác nguồn tài nguyên mở và tổ chức biên mục theo chuẩn nghiệp vụ để đảm bảo tính đồng bộ và dễ dàng truy cập.

3. Những khó khăn phổ biến khi xây dựng thư viện số là gì?
   Bao gồm hạn chế về nguồn lực tài chính, nhân lực chưa đủ trình độ, hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ, vấn đề bản quyền và nhận thức chưa đầy đủ từ lãnh đạo và người dùng.

4. Chuẩn nghiệp vụ nào được áp dụng trong thư viện số?
   Các chuẩn phổ biến gồm MARC, Dublin Core, METS, MODS giúp chuẩn hóa dữ liệu, hỗ trợ trao đổi và quản lý thông tin số hiệu quả.

5. Làm sao nâng cao năng lực thông tin cho người dùng thư viện số?
   Tổ chức đào tạo kỹ năng tìm kiếm, khai thác thông tin số, cung cấp dịch vụ tư vấn, hỗ trợ trực tuyến và phát triển giao diện thân thiện, dễ sử dụng.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực trạng xây dựng thư viện số tại HVHCQG, chỉ ra những hạn chế về nguồn lực, hạ tầng và nhận thức.
• Đề xuất các giải pháp đồng bộ về chính sách, phát triển tài nguyên số, đầu tư hạ tầng, nâng cao nhân lực và áp dụng chuẩn nghiệp vụ.
• Nghiên cứu góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động TT-TV, hỗ trợ đổi mới giáo dục đại học và cải cách hành chính tại HVHCQG.
• Kế hoạch triển khai các giải pháp trong vòng 2-3 năm tới nhằm chuyển đổi thư viện truyền thống thành thư viện số hiện đại.
• Kêu gọi sự quan tâm đầu tư từ lãnh đạo HVHCQG và các bên liên quan để thực hiện thành công dự án xây dựng thư viện số, đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng cao của người dùng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn xây dựng thư viện số tại Học viện Hành chính Quốc gia Chương 2: Thực trạng xây dựng thư viện số tại Học viện Hành chính Quốc gia Chương 3: Giải pháp xây dựng thành công thư viện số tại Học viện Hành chính Quốc gia z 14 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN XÂY DỰNG THƢ VIỆN SỐ TẠI HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA 1. Một số khái niệm cơ bản về thƣ viện số 1. Khái niệm thư viện số Cùng với sự phát triển và ứng dụng rộng rãi của công nghệ thông tin và truyền thông, thư viện số (TVS) đang ngày càng phát triển mạnh mẽ. Trên thế giới, khái niệm này đã được sử dụng trong thập niên 1970 khi mà việc sử dụng máy tính đã thay đổi nhiều khía cạnh của dịch vụ thư viện.

Thập kỷ 80 đã chứng kiến sự ra đời của các hệ thống quản lý thư viện tích hợp cho phép xử lý cục bộ trong mỗi thư viện toàn bộ dây chuyền tư liệu truyền thống: theo dõi đơn đặt, đăng ký tài liệu, biên mục, xây dựng mục lục tra cứu trực tuyến (OPAC) cho bạn đọc và theo dõi việc cho mượn tài liệu. Từ thập niên 90 đến nay, khái niệm này được sử dụng rộng rãi. Hiện nay, nhiều thư viện điện tử và TVSđã được xây dựng ở các nước phát triển. Nhiều khái niệm đã được công bố trong giới học giả toàn cầu về thư viện nhằm định nghĩa rõ ràng một TVS.

Một số định nghĩa tiêu biểu về TVS: Hiệp hội Thư viện số Hoa kỳ (Digital Library Federation) đã đưa ra một khái niệm“TVS là các tổ chức cung cấp tài nguyên, gồm các nhân viên chuyên biệt giúp lựa chọn, tổ chức, cung cấp khả năng truy cập thông minh, chỉ dẫn, phân phối, bảo quản tính toàn vẹn và sự thống nhất của các bộ sưu tập số theo thời gian để đảm bảo làm sao cho chúng luôn sẵn có để truy xuất một cách dễ dàng và kinh tế nhất đối với một cộng đồng ngườu dùng hoặc một nhóm cộng đồng người dùng”(Raitt, 1999). Theo quan điểm của Liên đoàn Thư viện số thếgiới (DLF - Digital Library Federation):“TVS là tổ chức cung cấp nguồn lực – tài nguyên, bao gồm cả các chuyên gia để lựa chọn, cấu trúc, cung cấp khả năng truy cập tới các nguồn tri thức, phân phối, bảo đảm tính vẹn toàn và tính lâu dài của các z 15 bộ sưu tập số để cho một cộng động hoặc một tập hợp cộng đồng người dùng tin xác định luôn có thể sử dụng một cách nhanh chóng, kịp thời và kinh tế”. Theo quan điểm của Liên hiệp TVScủa Mỹ (American Digital Feder - ADF) thì: “TVS là cơ quan, tổ chức có các nguồn lực, kể cả nguồn nhân lực chuyên môn hoá để lựa chọn cấu trúc, diễn giải, phổ biến, bảo quản sự toàn vẹn, đảm bảo sự ổn định trong thời gian dài của bộ sưu tập các công trình số hoá mà chúng ta cóở dạng sẵn sàng để sử dụng một cách kinh tế cho một hay một số cộng đồng nhất định”. Hai học giả người Nga là Sokolova và Liyabev cho rằng: “TVS là một hệ thống phân tán có khả năng lưu trữ và tận dụng hiệu quả các loại tài liệu điện tử khác nhau, màgiúpngườidùng có thể truy cập và được chuyển giao thông tin dễ dàng qua mạng máy tính” (Xiao, 2003).

Năm 2004, trong cuốn Từ điển khoa học thông tin thư việncủa Nhà xuất bản Libraries Unlimited, tác giả Joan M.Reitz lại khẳng định thư viện điện tử và thư viện số là một. Theo tác giả: “TVSlà bộ sưu tập thông tin có tổ chức, là tập hợp các đối tượng dữ liệu số bao gồm cả văn bản, hình ảnh, âm thanh. được quản trị, truy cập, khai thác thông qua hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin và truyền thông”. Tại Việt Nam, nhiều nhà nghiên cứu về TT-TV cũng đưa ra những khái niệm về TVS.

Theo tác giả Bùi Loan Thùy và Lê Văn Viết: “TVSlà thư viện chứa đựng các thông tin và tri thức được lưu trữ dưới dạng điện tử số trên các phương tiện khác nhau: bộ nhớ điện tử, đĩa quang, đĩa từ” (Thư viện học đại cương, tr. Cao Minh Kiểm: “TVSlà một thực thể, là một thư viện được tổ chức theo những phương thức mới và với nguồn tài liệu ngày càng đa dạng, có chất lượng phục vụ ngày càng cao, thời gian phục vụ ngày càng lớn” ( Thư viện số định nghĩa và vấn đề / Cao Minh Kiểm, Thông tin – Tư liệu. Hoàng Đức Liên và Thư viện viên chính Nguyễn Hữu Ty: “TVS là một thư viện điện tử cao cấp trong đó toàn bộ các tài liệu của thư viện đã được số hóa và được quản lý bằng một phần mềm chuyên ngiệp có tổ chức giúp người dùng dễ dàng truy cập, tìm kiếm và xem được nội dung toàn văn của chúng từ xa thông qua hệ thống mạng thông tin và các phương tiện truyền thông”(Giải pháp xây dựng các bộ sưu tập tài liệu số phục vụ đào tạo, nghiên cứu của các trường đại học[22]). TVS là một bước tiến xa hơn của thư viện điện tử hay nói cách khác, là thư viện điện tử cấp cao, cho phép đọc được thông tin toàn văn sau khi đã số hoá hầu hết tư liệu, đặc biệt là các tư liệu dưới dạng đồ hoạ (nhưtranh ảnh, bảnđồ,.) và đa phương tiện (multimedia) nóichung.

Như vậy, TVS được hiểu là một thư viện điện tử trong đó toàn bộ các tài liệu của thư viện đã được số hóa và quản lý bằng một phần mềm chuyên nghiệp có tổ chức giúp người dùng dễ dàng truy cập, tìm kiếm và xem được nội dung toàn văn của chúng từ xa thông qua hệ thống mạng thông tin và các phương tiện truyền thông. Khái niệm phần mềm thư viện số Phần mềm TVS là một hệ thống phần mềm có chức năng tạo lập, quản lý và khai thác các bộ sưu tập số. Về cấu trúc, phần mềm quản lý bộ sưu tập số gồm 2 nhóm chính: - Nhóm tác nghiệp: gồm các chức năng dành cho người làm thư viện xây dựng cấu trúc cho các bộ sưu tập số, thực hiện biên mục và tải tài liệu vào bộ sưu tập số. - Nhóm khai thác: bao gồm những chức năng dành cho NDT để khai thác thông tin trong các bộ sưu tập theo hai phương thức là duyệt xem thông tin và tìm tin.

z 17 Chuẩn biên mục Xây dựng Biên mục TL Duyệt TT Xem TL cấu trúc vào BST Tìm tin toàn văn, BST TL gốc TL Nhóm tác nghiệp Nhóm khai thác Sơ đồ1.1: Phần mềm quản lý TVS Nguồn: Tập bài giảng môn Đánh giá phần mềm thư viện-PGS. Đoàn Phan Tân 1. Khái niệm bộ sưu tập số và định dạng dữ liệu Bộ sưu tập số là những kho tài liệu số hóa, tập hợp những tài liệu số thuộc cùng một loại, theo chuyên đề, được tổ chức và lưu trữ sao cho người sử dụng có thể truy cập trên môi trường mạng. Các bộ sưu tập số có thể bao gồm các tài liệu số dưới nhiều dạng thức khác nhau: văn bản, âm thanh, hình ảnh tĩnh, hình ảnh động.

Các tài liệu được lưu trữ trong những tệp tin với nhiều định dạng khác nhau: - Định dạng văn bản:. - Định dạng ảnh: gif; jpg. - Định dạng âm thanh: wav; mp3. - Định dạng video: mp4; fiv.

- Các tài liệu không thuộc dạng chữ được liên kết với các tài liệu dạng chữ hoặc được mô tả dạng chữ (ví dụ chú thích cho ảnh) để hỗ trợ việc tìm kiếm theo nội dung. Khái niệm xây dựng thư viện số Xây dựng TVS là các công việc tạo lập tài liệu số, xử lý tài liệu số, tổ chức các bộ sưu tập số, lưu trữ, bảo quản và khai thác tài liệu số gồm chính sách khai thác, quản lý truy cập người dùng tin trong môi trường điện tử. Các yếu tố cấu thành thƣ viện số 1. Người dùng thư viện số Đây chính là đối tượng, là mục tiêu và là đích hướng tới của bất kỳ của một thư viện nào.

Nếu không có bạn đọc thì thư viện sẽ mất đi lý do tồn tại của mình. Trong môi trường thông tin số, người sử dụng không bị giới hạn bởi không gian và thời gian, có thể truy cập tới nguồn tin thông qua một máy tính có nối mạng (tương tác trên máy tính – giao diện interface). Người dùng thư viện số đòi hỏi phải có các kỹ năng máy tính, kiến thức chuyên môn, kiến thức thông tin. Tài nguyên thông tin số Tài nguyên thông tin số là một trong những yếu tố cấu thành TVS, có ý nghĩavô cùng quan trọng trong sự phát triển của thư viện.Tài nguyên thông tin số bao gồm các đối tượng số (digital objects) hay còn gọi là tài liệu điện tử là bất kỳ tài liệu nào được mã hoá, được lưu trữ trên các vật mang tin và người dùng tin có thể truy cập được thông qua thiết bị lưu trữ điện tử.

Nguồn tin số bao gồm dữ liệu trực tuyến (Online) và dữliệu ở trên vật mang tin vật lý như CD-ROM, DVD,VCD,… Tài liệu điện tử/số bao gồm tất cả các dạng tài liệu như sách, báo, tạp chí, phim ảnh, bản nhạc, các CSDL,…được bao gói hay được lưu giữ trên các vật mang tin điện tử/số, có nghĩa là tất cả những gì có thể đọc được, truy cập được thông qua máy tính hay mạng máy tính Đặc trưng của tài nguyên thông tin số: Ưu điểm: - Có mật độ thông tin rất cao, do vậy dung lượng thông tinđược lưu z 19 trữ trên chúng cũng rất lớn. - Cókhảnăngđatruycập,chophépngườidùngcóthểtìmtài liệu đồng thời theo nhiều dấu hiệu, nhiều điểm truy cập khácnhau và truy cập linh hoạt, nhanh chóng. - Khả năng liên hệ, tiếp cận với các tác giả, tạo ra kênhphảnhồi thông tin giữa người dùng tin và người sáng tạo ra thông tin. - Cho phép lưu giữ thông tin từ nhiều dạng nguồn tin khác nhau như văn bản, âm thanh, hình ảnh tĩnh, hình ảnh động trong cùng một tài liệu.

- Khả năng cho phép nhiều người sử dụng cùng một tài liệumột lúc. - Khả năng cập nhật dữ liệu nhanh chóng và thườngxuyên. Nhược điểm: - Tínhantoànthôngtindễbịviphạm,doviệcsaochépthông tin từ các tài liệu điện tử rất dễ dàng, nhanh chóng. - Tính ổn định của thông tin thường không đồng nhất, có tài liệu thì rất ổn định, tồn tại lâu dài như các tài liệu ghi trên CD- ROM, DVD-ROM nhưng lạicó những tài liệu có đời sống rất ngắn.

Nguồn nhân lực thư viện số Có thể nói TVS là xu thế tất yếu của ngành thông tin thư viện toàn cầu. Để xây dựng và phát triển TVS thì việc đầu tiên cần làm là có được đội ngũ làm công tác thư viện số.