CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ XÂY DỰNG CHÍNH SÁCH MARKETING TRONG CÔNG TY KINH DOANH DỊCH VỤ 1. KHÁI QUÁT VỀ DỊCH VỤ VÀ MARKETING TRONG KINH DOANH DỊCH VỤ 1. Khái niệm và các tính chất đặc trưng của dịch vụ a. Khái niệm dịch vụ Trong xã hội hiện đại ngày nay, dịch vụ là một lĩnh vực kinh tế to lớn và quan trọng.
Xã hội càng phát triển thì dịch vụ càng mở rộng để đáp ứng nhu cầu đa dạng của xã hội. Trước đây, các nhà kinh tế quan niệm rằng dịch vụ không mang lại giá trị cho nền kinh tế, mà chỉ có sản xuất ra hàng hóa vật chất mới tạo ra của cải cho xã hội. Mãi đến thế kỷ thứ 19, Alfred Marshall mới thừa nhận rằng dịch vụ cũng mang lại lợi ích nhất định cho người tiêu dùng như một loại hàng hóa hữu hình. Marshall cho rằng một sản phẩm hữu hình sẽ không thể tạo ra được nếu không có một số dịch vụ hỗ trợ cho quá trình sản xuất nó và đưa nó đến tay người tiêu dùng.
Vậy, Dịch vụ là gì? Cho đến nay, vẫn chưa có một định nghĩa chính xác và thống nhất về dịch vụ. Theo Philip Kotler và Armstrong (1991): “Dịch vụ là một hoạt động hay một lợi ích mà một bên có thể cung cấp cho bên kia, trong đó nó có tính vô hình và không dẫn đến sự chuyển giao sở hữu nào cả.” Philip Kotler định nghĩa dịch vụ như sau: “ Dịch vụ là mọi hành động và kết quả mà một bên có thể cung cấp cho bên kia và chủ yếu là vô hình và không dẫn đến quyền sở hữu cái gì đó. Sản phẩm của nó có thể có hay không gắn liền với sản phẩm vật chất ’’ Luan van -8- Theo từ điển tiếng Đức: “Dịch vụ là những lao vụ được thực hiện không liên quan đến sản xuất hàng hóa.” Theo từ điển Kinh tế thị trường Trung Quốc: “Dịch vụ theo nghĩa hẹp là những hoạt động không sản xuất ra của cải vật chất, do những người bỏ sức lao động cung cấp hiệu quả vô hình mà không có sản phẩm hữu hình…Theo nghĩa rộng, đó là những hoạt động đưa lao động sống vào sản phẩm vật chất để thỏa mãn nhu cầu nào đó của người khác.” Theo từ điển thuật ngữ kinh tế tài chính: “Dịch vụ là sự phục vụ góp phần đáp ứng các nhu cầu của cá nhân hay tập thể khác với thể thức chuyển quyền sở hữu một thứ của cải vật chất nào đó.” Theo Giáo trình kinh tế các ngành thương mại dịch vụ-Trường Đại học Kinh tế Quốc dân 2003: “Dịch vụ là một sản phẩm kinh tế không phải là một vật phẩm mà là công việc của con người dưới hình thái là lao động thể lực, kiến thức và kỹ năng chuyên nghiệp, khả năng tổ chức và thương mại.” Tuy nhiên, trong thực tế khó có thể phân biệt giữa dịch vụ và hàng hóa, vì khi mua hàng hóa người mua cũng nhận được một yếu tố dịch vụ kèm theo. Tương tự, một dịch vụ thường kèm theo một hàng hóa hữu hình làm cho dịch vụ càng tăng thêm giá trị.
Chẳng hạn, khi khách hàng sử dụng một dịch vụ tại cảng, khách hàng có thể hưởng được các sản phẩm dịch vụ kèm theo như nước uống, phòng nghỉ, internet, photocopy… b. Các tính chất đặc trưng của dịch vụ tác động đến hoạt động Marketing So với hàng hóa, dịch vụ có nhiều đặc trưng khác biệt. Chính các đặc trưng này đã tạo nên sự khác biệt giữa nội dung Marketing dịch vụ và Marketing hàng hóa. Đó chính là các đặc trưng sau: Luan van -9- * Tính vô hình Hàng hóa có hình dáng, kích thước, màu sắc và thậm chí cả mùi vị.
Khách hàng có thể xem xét, đánh giá xem nó có phù hợp với nhu cầu của mình không? Ngược lại, dịch vụ không phải là một hàng hóa cụ thể, nó mang tính vô hình. Tính vô hình của dịch vụ thể hiện ở chỗ các giác quan của khách hàng không thể nhận biết được sản phẩm trước khi mua. Đây chính là một bất lợi khi bán một sản phẩm dịch vụ so với bán một sản phẩm hàng hóa hữu hình. Bởi khách hàng không thể thử dịch vụ trước khi mua, không cảm nhận được chất lượng nên khó lựa chọn dịch vụ.
Hơn nữa, dịch vụ không phải là một hàng hóa cụ thể nên các giác quan của khách hàng không thể nhận biết được trước khi mua. Do vậy, khách hàng khó hình dung ra dịch vụ, khó thử trước khi mua, khó đánh giá chất lượng. Cho nên, để giảm mức độ không chắc chắn khi đánh giá chất lượng dịch vụ, khách hàng thường tìm kiếm những bằng chứng về vật chất trong dịch vụ như thông qua: địa điểm, con người, trang thiết bị, tài liệu thông tin, biểu tượng và giá cả mà họ nhìn thấy. Muốn bán được hàng, doanh nghiệp cần cung cấp đầy đủ thông tin cần thiết bằng nhiều phương tiện khác nhau như: các ấn phẩm quảng cáo, website công ty, thư góp ý, hội nghị khách hàng…để giúp cho khách hàng có đầy đủ thông tin hỗ trợ cho quá trình quyết định mua.
* Tính không tách rời giữa cung cấp và tiêu dùng dịch vụ Quá trình cung cấp và tiêu dùng dịch vụ xảy ra đồng thời, đó là quá trình tiếp xúc khách hàng kéo dài trong suốt quá trình cung cấp dịch vụ, và người cung cấp dịch vụ tham gia vào quá trình tạo ra dịch vụ. Quá trình này đã có những ảnh hưởng nhất định đến doanh nghiệp cung cấp dịch vụ cũng như hoạt động Marketing dịch vụ. - Đối với doanh nghiệp cung cấp dịch vụ, đặc tính này có những ảnh hưởng như sau: Luan van -10- · Khó đạt được tính kinh tế theo quy mô. · Khó đạt được sự đồng đều về chất lượng.
· Khó cân bằng giữa cung và cầu · Mối quan hệ giữa khách hàng và người cung cấp dịch vụ có ảnh hưởng lớn đến sự cảm nhận của khách hàng về chất lượng dịch vụ. - Đối với hoạt động Marketing dịch vụ đặc tính này có một số ảnh hưởng như sau: · Tác động mạnh đến tâm lý, tình cảm khách hàng, góp phần hình thành cảm nhận của khách hàng về chất lượng dịch vụ. · Mối quan hệ giữa khách hàng và người cung cấp dịch vụ ảnh hưởng lớn đến cảm nhận về chất lượng dịch vụ. Do vậy, có thể nói, đối với hàng hóa Marketing là phương tiện trao đổi, còn đối với dịch vụ Marketing là phương tiện hỗ trợ, xúc tác.
* Tính không đồng đều về chất lượng Dịch vụ không thể được cung cấp hàng loạt, tập trung như hàng hóa mà chịu sự tác động mạnh mẽ của kỹ năng và thái độ của người cung cấp dịch vụ. Do vậy, khó có thể đạt được sự đồng đều. Dịch vụ không thể được cung cấp hàng loạt, tập trung như sản phẩm hàng hóa. Do vậy, nhà cung cấp khó kiểm tra chất lượng theo một tiêu chuẩn thống nhất.
Mặt khác, sự cảm nhận của khách hàng về chất lượng dịch vụ lại chịu sự tác động mạnh mẽ bởi các kỹ năng và thái độ của người cung cấp dịch vụ. Nhân viên phục vụ không thể tạo ra dịch vụ như nhau trong những thời gian làm việc khác nhau. Hơn nữa, khách hàng là người quyết định chất lượng dịch vụ dựa theo cảm nhận. Trong những thời điểm khác nhau, sự cảm nhận khác nhau; những khách hàng khác nhau thì sự cảm nhận cũng khác nhau.
Dịch vụ càng có nhiều người phục vụ thì càng khó đảm bảo tính đồng đều về chất lượng. Để khắc phục điều này, có thể thực hiện cơ giới hóa, tự động hóa Luan van -11- trong khâu cung cấp dịch vụ (nếu có thể), đồng thời có chính sách quản lý đặc thù đối với các nhân viên cung cấp dịch vụ. Tuy nhiên, việc tiếp xúc với nhân viên cung cấp dịch vụ lịch sự, niềm nở cũng là một yếu tố hấp dẫn khách hàng. Mặt khác, không phải bất kỳ dịch vụ nào cũng có thể thực hiện tự động hóa quá trình cung cấp.
* Tính không dự trữ được Dịch vụ chỉ tồn tại vào thời gian mà nó được cung cấp. Do vậy, dịch vụ không thể sản xuất hàng loạt để cất vào kho lưu trữ và khi có nhu cầu thị trường thì đem ra bán. Trong khi đó nhu cầu của khách hàng không đồng đều. Do đó, cần có chính sách mềm dẻo để điều chỉnh nhu cầu, hướng khách hàng sử dụng vào những giờ thấp điểm.
Bằng cách này sẽ giảm bớt quá tải vào giờ cao điểm, tiết kiệm được đầu tư thiết bị, con người. Đặc tính này ảnh hưởng đến các chính sách Marketing dịch vụ trong từng giai đoạn cụ thể. * Tính không sở hữu được Khi mua một hàng hóa, khách hàng được chuyển quyền sở hữu và trở thành sở hữu hàng hóa của mình đã mua. Khi mua dịch vụ thì khách hàng chỉ được quyền sử dụng dịch vụ, được hưởng lợi ích mà dịch vụ mang lại trong một thời gian nhất định mà thôi.
Đặc tính này ảnh hưởng đến chính sách phân phối trong Marketing dịch vụ, trong đó người bán buôn, bán lẻ cũng không được chuyển quyền sở hữu. Họ chỉ đơn thuần là người tham gia vào quá trình cung cấp dịch vụ [14]. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của Marketing trong kinh doanh dịch vụ a. Khái niệm Marketing trong kinh doanh dịch vụ Marketing trong kinh doanh dịch vụ là quá trình thu nhận, tìm hiểu, đánh giá và thỏa mãn nhu cầu thị trường mục tiêu bằng hệ thống các chính sách, các biện pháp làm tác động đến toàn bộ quá trình sản xuất và tiêu dùng Luan van -12- thông qua việc phân phối các nguồn lực tổ chức.
Đặc điểm của Marketing trong kinh doanh dịch vụ Hoạt động Marketing trong kinh doanh dịch vụ diễn ra trong toàn bộ quá trình sản xuất và tiêu dùng dịch vụ, bao gồm cả giai đoạn trước tiêu dùng và sau tiêu dùng. Do vậy, bao gồm các đặc trưng sau: - Quá trình diễn tiến của Marketing trong kinh doanh dịch vụ Đó là sự kết hợp Marketing mix các nhân tố bên trong với các lực lượng bên ngoài của thị trường tạo thành chương trình Marketing của công ty. Quá trình này quyết định sự thành công của chương trình Marketing của công ty. Thị trường luôn luôn thay đổi và vận động nhanh chóng, đó là những khó khăn cho người làm Marketing.
Các hoạt động Marketing cần phải quản lý các nhân tố bên ngoài bất định và duy trì sự thích nghi các yếu tố nội tại với sự bất định đó bằng việc thay đổi các khung Marketing cùng với những phương thức tiếp cận tốt hơn. - Hoạt động chuyển giao dịch vụ Là các hoạt động tạo ra dịch vụ của nhân viên cung ứng dịch vụ và chuyển cho khách hàng tiêu dùng.