Luận văn: Đánh giá vai trò giới trong phát triển kinh tế hộ gia đình ở huyện Sơn Động, Bắc Giang

Luận văn thạc sĩ phân tích vai trò giới trong phát triển kinh tế hộ gia đình tại huyện Sơn Động, Bắc Giang, đánh giá tác động và đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Lã Văn Chính
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Điền
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Đánh giá vai trò giới trong sự phát triển kinh tế hộ gia đình trên địa bàn huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học
• 1.1.1. Giới tính và giới
• 1.1.2. Đặc điểm, nguồn gốc
• 1.1.3. Vai trò của giới
• 1.1.4. Nhu cầu giới và bình đẳng giới
• 1.1.5. Định kiến giới
• 1.1.6. Nhạy cảm giới
• 1.1.7. Trách nhiệm giới
• 1.1.8. Số liệu có tách biệt giới
• 1.1.9. Phát triển kinh tế hộ gia đình
• 1.1.9.1. Khái niệm về phát triển và phát triển kinh tế
• 1.1.9.2. Khái niệm, đặc điểm hộ gia đình, kinh tế hộ nông dân
• 1.1.10. Giới trong gia đình
• 1.2. Cơ sở thực tiễn
• 1.2.1. Thực trạng và vai trò của giới ở một số quốc gia
• 1.2.2. Chủ trương, chính sách của Nhà nước với sự phát triển của bình đẳng giới và nhận thức giới
• 1.2.3. Thực trạng và vai trò của giới trong kinh tế hộ gia đình ở Việt Nam
• 1.2.4. Giới trong tiếp cận một số vấn đề ở gia đình nông thôn
• 1.2.5. Vai trò giới trong hoạt động sản xuất nông nghiệp của gia đình
• 1.2.6. Một số nghiên cứu về giới trong gia đình ở một số địa phương của nước ta
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, phạm vi và thời gian nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.3.1.1. Số liệu thứ cấp
• 2.3.1.2. Số liệu sơ cấp
• 2.3.2. Phương pháp chọn mẫu nghiên cứu
• 2.3.3. Phương pháp tổng hợp và phân tích số liệu
• 2.3.3.1. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.3.3.2. Phương pháp phân tổ thống kê
• 2.3.3.3. Phương pháp thống kê so sánh
• 2.3.3.4. Phương pháp phân tích giới
• 2.4. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.4.1. Các chỉ tiêu phản ánh điều kiện sản xuất của hộ
• 2.4.2. Các chỉ tiêu biểu hiện sự đóng góp của hai giới trong kinh tế hộ
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thực trạng chung của các hộ điều tra trên địa bàn huyện Sơn Động
• 3.1.1. Tình hình chung của các hộ nghiên cứu
• 3.1.2. Các yếu tố sản xuất của hộ
• 3.2. Thực trạng vai trò của giới trong phát triển kinh tế hộ gia đình trên địa bàn huyện Sơn Động
• 3.2.1. Vai trò của giới trong hoạt động sản xuất
• 3.2.2. Vai trò của giới trong hoạt động tái sản xuất và hoạt động cộng đồng
• 3.2.3. Giới và vấn đề tiếp cận thông tin khoa học kỹ thuật
• 3.2.4. Quyền ra quyết định chính trong các hoạt động
• 3.3. Một số yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của giới trong phát triển kinh tế hộ gia đình
• 3.3.1. Yếu tố chủ quan
• 3.3.2. Yếu tố khách quan
• 3.4. Đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm phát huy vai trò của mỗi giới trong phát triển kinh tế hộ gia đình trên địa bàn huyện Sơn Động
• 3.4.1. Nâng cao nhận thức của xã hội về vấn đề giới
• 3.4.2. Nâng cao trình độ cho giới
• 3.4.3. Tăng cường khả năng tiếp cận và kiểm soát các nguồn lực của giới trong phát triển kinh tế hộ gia đình
• 3.4.4. Tăng cường sự tham gia của giới trong hoạt động cộng đồng
• 3.4.5. Làm tốt công tác KHHGĐ, chăm sóc sức khỏe của giới
• 3.4.6. Trong các chính sách, kế hoạch, chương trình dự án phát triển cần đưa vào các chỉ tiêu về giới, các công cụ giám sát và đánh giá có phân tách giới
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• Đối với chính quyền, đoàn thể địa phương
• Đối với người phụ nữ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Tài liệu tiếng Việt
• Tài liệu từ mạng Internet
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới tính và giới

Giới tính và giới là hai khái niệm quan trọng trong nghiên cứu về vai trò giới trong phát triển kinh tế hộ gia đình. Giới tính đề cập đến sự khác biệt sinh học giữa nam và nữ, trong khi giới liên quan đến vai trò, trách nhiệm và quyền lợi mà xã hội quy định cho mỗi giới. Sự phân công lao động theo giới truyền thống đã tạo ra bất bình đẳng giới, hạn chế sự phát huy tiềm năng của phụ nữ nông thôn. Nghiên cứu này nhấn mạnh sự cần thiết của việc thay đổi nhận thức về giới để thúc đẩy bình đẳng giới và phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm và đặc điểm

Giới tính là sự khác biệt sinh học giữa nam và nữ, trong khi giới là sản phẩm của xã hội, phản ánh vai trò và trách nhiệm được gán cho mỗi giới. Giới không phải là bất biến mà thay đổi theo điều kiện kinh tế, chính trị và xã hội. Sự phân công lao động theo giới truyền thống đã tạo ra bất bình đẳng giới, đặc biệt là ở nông thôn, nơi phụ nữ thường bị hạn chế trong việc tiếp cận các nguồn lực và cơ hội phát triển.

1.2. Vai trò của giới trong gia đình và xã hội

Vai trò giới trong gia đình và xã hội được thể hiện qua ba khía cạnh chính: vai trò sản xuất, vai trò tái sản xuất và vai trò cộng đồng. Phụ nữ thường đảm nhận các công việc nội trợ và chăm sóc gia đình, trong khi nam giới tham gia nhiều hơn vào các hoạt động sản xuất và lãnh đạo cộng đồng. Sự phân công này đã tạo ra bất bình đẳng giới, hạn chế sự phát triển của phụ nữ và ảnh hưởng đến kinh tế hộ gia đình.

II. Phát triển kinh tế hộ gia đình

Phát triển kinh tế hộ gia đình là một yếu tố quan trọng trong phát triển nông thôn và kinh tế địa phương. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá vai trò giới trong phát triển kinh tế hộ gia đình tại huyện Sơn Động, Bắc Giang. Kết quả cho thấy, phụ nữ đóng góp đáng kể vào kinh tế hộ thông qua các hoạt động sản xuất nông nghiệp và chăn nuôi, nhưng vai trò của họ thường bị đánh giá thấp. Việc nâng cao nhận thức về bình đẳng giới và tăng cường sự tham gia của phụ nữ trong các hoạt động kinh tế là cần thiết để thúc đẩy phát triển bền vững.

2.1. Thực trạng kinh tế hộ gia đình tại Sơn Động

Kinh tế hộ gia đình tại huyện Sơn Động chủ yếu dựa vào nông nghiệp và chăn nuôi. Phụ nữ đóng vai trò quan trọng trong các hoạt động sản xuất, nhưng thường không được ghi nhận đầy đủ. Sự phân công lao động theo giới truyền thống đã hạn chế sự tham gia của phụ nữ trong các quyết định kinh tế và tiếp cận các nguồn lực. Điều này ảnh hưởng đến hiệu quả của kinh tế hộ và phát triển nông thôn.

2.2. Đóng góp của giới trong kinh tế hộ

Phụ nữ tại Sơn Động đóng góp đáng kể vào kinh tế hộ thông qua các hoạt động trồng trọt, chăn nuôi và buôn bán nhỏ. Tuy nhiên, vai trò của họ thường bị đánh giá thấp và không được ghi nhận đầy đủ. Nam giới thường đảm nhận các công việc nặng nhọc và có thu nhập cao hơn. Sự bất bình đẳng này cần được giải quyết thông qua các chính sách kinh tế và hỗ trợ kinh tế dành cho phụ nữ nông thôn.

III. Giải pháp thúc đẩy bình đẳng giới

Để thúc đẩy bình đẳng giới và phát triển kinh tế hộ gia đình, nghiên cứu đề xuất một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần nâng cao nhận thức của xã hội về vai trò giới và bình đẳng giới. Thứ hai, tăng cường giáo dục giới tính và đào tạo kỹ năng cho phụ nữ nông thôn. Thứ ba, cải thiện khả năng tiếp cận các nguồn lực kinh tế và tham gia vào các quyết định kinh tế của phụ nữ. Cuối cùng, cần lồng ghép các chỉ tiêu về giới vào các chính sách kinh tế và phát triển cộng đồng.

3.1. Nâng cao nhận thức về giới

Việc nâng cao nhận thức về vai trò giới và bình đẳng giới là bước đầu tiên để thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình. Các chương trình truyền thông và giáo dục cần được triển khai rộng rãi tại nông thôn để thay đổi định kiến xã hội về giới và tạo cơ hội bình đẳng cho phụ nữ.

3.2. Tăng cường giáo dục và đào tạo

Giáo dục giới tính và đào tạo kỹ năng là yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực của phụ nữ nông thôn. Các chương trình đào tạo cần tập trung vào kỹ năng quản lý, sản xuất và tiếp cận thị trường, giúp phụ nữ tham gia hiệu quả hơn vào các hoạt động kinh tế và đóng góp vào phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực nông thôn miền núi Việt Nam đang chứng kiến những chuyển biến mạnh mẽ trong cơ cấu kinh tế, nơi hơn 50% dân số là phụ nữ đang ngày ngày đóng vai trò nòng cốt trong sản xuất nông nghiệp và duy trì đời sống gia đình. Tuy nhiên, tàn dư của tư tưởng trọng nam khinh nữ vẫn tạo ra rào cản vô hình kìm hãm sự phát triển của nữ giới. Nghiên cứu được thực hiện trên địa bàn huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang – một huyện vùng cao có tổng diện tích tự nhiên 84.577,17 ha, chiếm 22,08% diện tích toàn tỉnh với 21 xã và 2 thị trấn. Mục tiêu trọng tâm của đề tài là phân tích thực trạng bình đẳng giới, đánh giá mức độ tham gia và đóng góp kinh tế của nam giới và nữ giới trong các hộ gia đình, đồng thời xác định các yếu tố cản trở để đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao quyền năng kinh tế cho phụ nữ.

Phạm vi nghiên cứu tập trung khảo sát thực chứng tại 90 hộ nông dân trong giai đoạn từ năm 2013 đến năm 2015. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp hệ thống số liệu phân tách giới cụ thể, làm sáng tỏ khoảng cách giữa năng lực đóng góp thực tế và quyền hạn kinh tế của phụ nữ. Kết quả nghiên cứu không chỉ mang lại giá trị học thuật cho chuyên ngành Phát triển nông thôn mà còn đóng góp trực tiếp vào mục tiêu cải thiện các chỉ số bình đẳng giới của địa phương, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ phụ nữ làm chủ hộ vượt qua mức 5,55% hiện tại và gia tăng thu nhập hộ gia đình nông thôn một cách bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết kinh tế hộ nông dân của Frank Ellis và quan điểm về đơn vị sản xuất nông hộ của A.V. Chayanov, khẳng định hộ nông dân là tế bào kinh tế xã hội cơ sở, vừa là đơn vị sản xuất vừa là đơn vị tiêu dùng trực tiếp. Bên cạnh đó, khung phân tích giới được xây dựng trên nền tảng Luật Bình đẳng giới năm 2006, có hiệu lực từ ngày 01/07/2007, cùng hệ thống văn bản pháp lý như Nghị định số 70/2008/NĐ-CP và Nghị định số 48/2009/NĐ-CP về các biện pháp bảo đảm bình đẳng giới.

Hệ thống khái niệm nền tảng được làm rõ trong nghiên cứu bao gồm:

1. Vai trò sản xuất: Các hoạt động tạo ra thu nhập bằng tiền hoặc hiện vật như trồng trọt (chiếm 83,33% số hộ tham gia) và chăn nuôi (chiếm 78,89% số hộ tham gia).
2. Vai trò tái sản xuất: Các công việc nội trợ, chăm sóc con cái, bảo đảm tái tạo sức lao động cho các thành viên trong gia đình.
3. Vai trò cộng đồng: Sự tham gia vào các tổ chức chính trị - xã hội và hoạt động làng xóm.
4. Nhu cầu giới thực tế và nhu cầu giới chiến lược: Phân biệt giữa các nhu cầu sinh hoạt thường nhật và nhu cầu thay đổi vị thế xã hội, quyền sở hữu tài sản của phụ nữ.
5. Định kiến giới và nhạy cảm giới: Nhận thức về sự khác biệt giới để thúc đẩy trách nhiệm giới trong hoạch định chính sách.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài kết hợp giữa số liệu thứ cấp thu thập từ Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Bắc Giang, Phòng Nông nghiệp huyện Sơn Động giai đoạn 2013-2015 và số liệu sơ cấp điều tra trực tiếp từ 90 hộ gia đình. Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên để chọn ra 3 xã đại diện cho 3 tiểu vùng sinh thái - kinh tế của huyện Sơn Động: xã An Châu đại diện vùng trung tâm (30 hộ), xã Yên Định đại diện vùng đồng bằng giáp ranh màu mỡ (30 hộ), và xã Cẩm Đàn đại diện vùng sâu, xa trung tâm có thế mạnh lâm nghiệp (30 hộ).

Phương pháp phân tích số liệu bao gồm phân tổ thống kê, thống kê so sánh và phương pháp phân tích giới (Gender Analysis). Việc lựa chọn phương pháp phân tích giới giúp lượng hóa sự khác biệt giữa hai giới về quyền tiếp cận nguồn lực (như đất thổ cư bình quân 343,55 m2/hộ và đất lâm nghiệp 13.677,77 m2/hộ), sự phân công lao động và quyền ra quyết định. Toàn bộ dữ liệu được tổng hợp và xử lý trên phần mềm Microsoft Excel nhằm bảo đảm tính chính xác và độ tin cậy khoa học cao nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu tại 90 hộ điều tra trên địa bàn huyện Sơn Động đã chỉ ra những phát hiện quan trọng có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc:

Thứ nhất, tồn tại sự chênh lệch áp đảo về vai trò đại diện pháp lý giữa hai giới. Tỷ lệ chủ hộ là nam giới chiếm tới 94,44% tính bình quân ở cả 3 xã (xã An Châu đạt 93,33%, xã Yên Định đạt 93,33%, và xã Cẩm Đàn lên tới 96,67%), trong khi tỷ lệ nữ giới làm chủ hộ chỉ đạt mức 5,55%. Nam giới vẫn là người đứng tên duy nhất trên phần lớn giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đai, dù tỷ lệ lao động nữ trong độ tuổi từ 15 đến 60 tuổi chiếm tới 87,42%, cao hơn tỷ lệ 83,39% của nam giới.

Thứ hai, mức độ đóng góp thu nhập của phụ nữ vượt trội ở các ngành kinh tế mũi nhọn của hộ gia đình. Trong hoạt động chăn nuôi, có tới 54,93% số hộ ghi nhận nữ giới là người đóng góp thu nhập chính, trong khi nam giới chỉ chiếm 8,45%. Tương tự, ở hoạt động dịch vụ buôn bán, nữ giới đóng góp chính chiếm 60,71% so với 28,58% của nam giới. Ở lĩnh vực trồng trọt, 51,14% số hộ có sự đóng góp ngang bằng của cả hai vợ chồng. Ngược lại, nam giới chỉ chiếm ưu thế ở các công việc đòi hỏi cơ bắp như lâm nghiệp (50,72%) và làm thuê bên ngoài (65,79%).

Thứ ba, sự phân hóa về trình độ học vấn và điều kiện tư liệu sản xuất. Toàn bộ 100% người dân trong diện khảo sát đã xóa mù chữ. Đáng chú ý, tỷ lệ nữ giới có trình độ Trung cấp, Cao đẳng đạt 15,43%, cao hơn hẳn so với nam giới là 9,76%. Tuy nhiên, diện tích đất nông nghiệp bình quân khá thấp, chỉ đạt 1.379,6 m2/hộ (tương đương 382,78 m2/khẩu), buộc 73,33% số hộ phải đi làm thuê để gia tăng thu nhập.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm phản ánh rõ nét tình trạng gánh nặng kép mà phụ nữ nông thôn miền núi đang phải gánh chịu. Người phụ nữ vừa trực tiếp tham gia vào các khâu sản xuất nặng nhọc như gieo cấy, chăm sóc gia súc, thu hoạch mùa vụ, vừa phải gánh vác trên 80% khối lượng công việc nội trợ, chăm sóc con cái mà không được quy đổi thành giá trị kinh tế bằng tiền mặt.

So sánh với nghiên cứu của Thạc sĩ Nguyễn Thanh Thụy tại tỉnh Bình Định và các nghiên cứu của Vương Thị Vân tại Thái Nguyên, hiện tượng phụ nữ quản lý chi tiêu sinh hoạt nhỏ nhưng nam giới nắm toàn quyền quyết định các khoản đầu tư lớn như mua sắm máy móc sản xuất (máy cày bừa chiếm 54,44%, máy bơm nước chiếm 61,11%) là một đặc thù phổ biến mang tính hệ thống ở khu vực nông thôn Việt Nam. Nguyên nhân sâu xa bắt nguồn từ nếp nghĩ phong kiến gia trưởng tồn tại lâu đời, cùng tâm lý tự ti của chính người phụ nữ khi tự xem mình là người phụ thuộc.

Dữ liệu nghiên cứu khi được mô hình hóa qua biểu đồ cột thể hiện mức độ đóng góp thu nhập và biểu đồ tròn về cơ cấu sở hữu tài sản sẽ cho thấy một bức tranh trực quan: mặc dù phụ nữ tạo ra dòng tiền thường nhật nuôi sống gia đình, nhưng quyền lực kinh tế chính thức vẫn thuộc về nam giới. Việc nhận diện rõ các khoảng cách giới này qua bảng thống kê là cơ sở khoa học để tái cơ cấu sự phân công lao động gia đình.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy tối đa vai trò của mỗi giới và giải phóng sức lao động cho phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Đổi mới công tác tuyên truyền và xóa bỏ định kiến giới: Hội Liên hiệp Phụ nữ phối hợp cùng Phòng Tư pháp huyện Sơn Động triển khai các chương trình truyền thông bình đẳng giới sâu rộng tại 21 xã và 2 thị trấn. Mục tiêu hành động là nâng tỷ lệ giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên cả hai vợ chồng lên mức trên 60% trong giai đoạn 2017-2020, giúp phụ nữ có cơ sở pháp lý vững chắc trong tiếp cận các nguồn lực sản xuất.

2. Đào tạo kỹ thuật và chuyển giao công nghệ thích ứng giới: Trạm Khuyến nông và Phòng Nông nghiệp huyện Sơn Động cần tái cấu trúc lịch tập huấn khoa học kỹ thuật linh hoạt theo thời gian biểu của phụ nữ. Chỉ tiêu cụ thể là bảo đảm ít nhất 50% đến 60% học viên tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi gia súc, gia cầm hàng năm là nữ giới, khắc phục tình trạng chỉ có nam giới đi tập huấn nhưng nữ giới lại là người trực tiếp chăn nuôi.

3. Mở rộng tín dụng chính sách và hỗ trợ vốn vay phát triển sản xuất: Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện Sơn Động cần đơn giản hóa thủ tục vay vốn, thiết lập các gói tín dụng ưu đãi với chu kỳ vay từ 24 đến 36 tháng dành riêng cho hộ do phụ nữ làm chủ hoặc đồng đứng tên. Mục tiêu phấn đấu đạt 100% phụ nữ thuộc diện hộ nghèo (chiếm 8,89%) và cận nghèo (chiếm 10%) có nhu cầu đều được tiếp cận nguồn vốn kịp thời.

4. Lồng ghép chỉ tiêu giới vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội địa phương: Ủy ban nhân dân huyện Sơn Động và Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội phải đưa các chỉ tiêu phân tách giới vào hệ thống đánh giá thi đua hàng năm. Giám sát chặt chẽ 100% các chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững, bảo đảm có sự tham gia và hưởng lợi công bằng của phụ nữ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang tính ứng dụng thực tiễn cao, là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Cán bộ quản lý nhà nước và chính quyền địa phương: Lãnh đạo Ủy ban nhân dân các cấp, cán bộ Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, Phòng Nông nghiệp huyện Sơn Động sử dụng luận văn làm căn cứ khoa học để hoạch định chính sách an sinh xã hội, xây dựng kế hoạch hành động vì sự tiến bộ của phụ nữ và phân bổ nguồn lực công bằng.

2. Cán bộ Hội Phụ nữ và các tổ chức đoàn thể: Đội ngũ cán bộ Hội Liên hiệp Phụ nữ từ cấp huyện đến cấp chi hội thôn bản ứng dụng các phát hiện thực tế để xây dựng phong trào phụ nữ giúp nhau làm kinh tế, thành lập các tổ hợp tác chăn nuôi và câu lạc bộ gia đình hạnh phúc, bình đẳng.

3. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học: Các nhà khoa học thuộc chuyên ngành Phát triển nông thôn, Kinh tế nông nghiệp, Xã hội học sử dụng tài liệu làm dẫn chứng thực tế sinh động với bộ dữ liệu khảo sát 90 hộ đạt chuẩn phương pháp luận.

4. Ban quản lý các chương trình, dự án phát triển phi chính phủ: Các chuyên gia thiết kế dự án sinh kế nông thôn, dự án bình đẳng giới tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số áp dụng khung phân tích giới để tối ưu hóa hiệu quả can thiệp cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Thực trạng phụ nữ đứng tên làm chủ hộ tại huyện Sơn Động diễn ra như thế nào? Kết quả điều tra thực tế tại 90 hộ gia đình cho thấy nam giới chiếm tới 94,44% vai trò chủ hộ, trong khi nữ giới chỉ chiếm 5,55%. Nguyên nhân là do định kiến xã hội truyền thống vẫn coi nam giới là trụ cột, dẫn đến việc người chồng mặc nhiên đứng tên trên các giấy tờ pháp lý và quyền sử dụng đất đai của gia đình.

2. Phụ nữ đóng góp lớn nhất vào nguồn thu nhập nào của kinh tế hộ? Phụ nữ giữ vai trò chủ đạo trong hoạt động chăn nuôi với 54,93% số hộ xác nhận nữ giới tạo ra thu nhập chính, và ở hoạt động dịch vụ thương mại đạt 60,71%. Ngược lại, nam giới chủ yếu tạo ra thu nhập từ các công việc nặng nhọc như lâm nghiệp chiếm 50,72% và làm thuê bên ngoài chiếm 65,79%.

3. Trình độ học vấn của phụ nữ tại địa bàn nghiên cứu có sự chênh lệch so với nam giới không? Toàn bộ 100% nhân khẩu điều tra không còn mù chữ. Đáng chú ý, tỷ lệ nữ giới đạt trình độ Trung cấp, Cao đẳng là 15,43%, cao hơn mức 9,76% của nam giới. Tuy nhiên, ở bậc học Đại học, nam giới chiếm 5,14% trong khi nữ giới chỉ đạt 3,94% do rào cản kinh tế và trách nhiệm gia đình đè nặng.

4. Những rào cản lớn nhất ảnh hưởng đến bình đẳng giới trong kinh tế hộ là gì? Hai rào cản lớn nhất là tư tưởng gia trưởng phong kiến và việc hạn chế quyền kiểm soát tư liệu sản xuất. Mặc dù phụ nữ tham gia 83,33% vào hoạt động trồng trọt và gánh vác toàn bộ việc nhà, nhưng quyền quyết định các khoản chi tiêu lớn và quản lý 1.379,6 m2 đất nông nghiệp bình quân vẫn thuộc về nam giới.

5. Giải pháp nào mang tính đột phá để nâng cao quyền năng kinh tế cho phụ nữ vùng cao? Giải pháp đột phá là trao quyền sở hữu tài sản thông qua việc cấp đổi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đồng đứng tên cả vợ và chồng. Đồng thời, Ngân hàng Chính sách Xã hội cần ưu tiên giải ngân vốn vay cho 18,89% hộ nghèo và cận nghèo do phụ nữ quản lý để phát triển mô hình kinh tế gia trại.

Kết luận

• Đề tài đã phân tích toàn diện thực trạng vai trò giới tại 90 hộ gia đình thuộc 3 xã của huyện Sơn Động, chỉ rõ tỷ lệ nam chủ hộ chiếm thế áp đảo với 94,44%.
• Khẳng định vị trí trụ cột của phụ nữ trong việc tạo ra nguồn thu nhập từ chăn nuôi (54,93%) và dịch vụ (60,71%), đồng thời đảm nhiệm hầu hết công việc tái sản xuất sức lao động.
• Chỉ rõ những bất cập trong việc phân chia quyền ra quyết định kinh tế và sở hữu đất đai nông nghiệp bình quân 1.379,6 m2/hộ giữa nam và nữ.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về truyền thông, đào tạo kỹ thuật, tín dụng chính sách và thể chế hóa chỉ tiêu giới tại địa phương.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc phục vụ sự nghiệp đổi mới và phát triển bền vững kinh tế nông thôn miền núi tỉnh Bắc Giang.

Lộ trình triển khai các giải pháp tiếp theo được phân kỳ theo hai giai đoạn: Giai đoạn 2016-2018 tập trung đẩy mạnh truyền thông thay đổi nhận thức và mở các lớp khuyến nông cho nữ giới; Giai đoạn 2018-2020 hoàn thiện cơ chế lồng ghép giới vào mọi quy hoạch phát triển kinh tế của huyện. Kính mời các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và bạn đọc quan tâm nghiên cứu sâu toàn văn công trình luận văn thạc sĩ để ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.

3 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Cơ sở khoa học. Giới tính và giới. Đặc điểm, nguồn gốc.

Vai trò của giới. Nhu cầu giới và bình đẳng giới. Định kiến giới. Nhạy cảm giới.

Trách nhiệm giới. Số liệu có tách biệt giới. Phát triển kinh tế hộ gia đình. Khái niệm về phát triển và phát triển kinh tế.

Khái niệm, đặc điểm hộ gia đình, kinh tế hộ nông dân. Giới trong gia đình. Cơ sở thực tiễn. Thực trạng và vai trò của giới ở một số quốc gia.

Chủ trương, chính sách của Nhà nước với sự phát triển của bình đẳng giới và nhận thức giới. Thực trạng và vai trò của giới trong kinh tế hộ gia đình ở Việt Nam. Giới trong tiếp cận một số vấn đề ở gia đình nông thôn. Vai trò giới trong hoạt động sản xuất nông nghiệp của gia đình.

Một số nghiên cứu về giới trong gia đình ở một số địa phương của nước ta. 20 CHƢƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tương, phạm vi và thời gian nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu. Số liệu thứ cấp. Số liệu sơ cấp.

Phương pháp chọn mẫu nghiên cứu. Phương pháp tổng hợp và phân tích số liệu. Phương pháp xử lý số liệu. Phương pháp phân tổ thống kê.

Phương pháp thống kê so sánh. Phương pháp phân tích giới. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu. Các chỉ tiêu phản ánh điều kiện sản xuất của hộ.

Các chỉ tiêu biểu hiện sự đóng góp của hai giới trong kinh tế hộ. 28 CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Thực trạng chung của các hộ điều tra trên địa bàn huyện Sơn Động. Tình hình chung của các hộ nghiên cứu.

Các yếu tố sản xuất của hộ. Thực trạng vai trò của giới trong phát triển kinh tế hộ gia đình trên địa bàn huyện Sơn Động. Vai trò của giới trong hoạt động sản xuất. Vai trò của giới trong hoạt động tái sản xuất và hoạt động cộng đồng 48 3.

Giới và vấn đề tiếp cận thông tin khoa học kỹ thuật. Quyền ra quyết định chính trong các hoạt động. Một số yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của giới trong phát triển kinh tế hộ gia đình. Yếu tố chủ quan.

Yếu tố khách quan. Đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm phát huy vai trò của mỗi giới trong phát triển kinh tế hộ gia đình trên địa bàn huyện Sơn Động. Nâng cao nhận thức của xã hội về vấn đề giới. Nâng cao trình độ cho giới.

Tăng cường khả năng tiếp cận và kiểm soát các nguồn lực của giới trong phát triển kinh tế hộ gia đình. Tăng cường sự tham gia của giới trong hoạt động cộng đồng. Làm tốt công tác KHHGĐ, chăm sóc sức khỏe của giới. Trong các chính sách, kế hoạch, chương trình dự án phát triển cần đưa vào các chỉ tiêu về giới, các công cụ giám sát và đánh giá có phân tách giới.

63 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. Đối với chính quyền, đoàn thể địa phương. Đối với người phụ nữ. 66 TÀI LIỆU THAM KHẢO I.

Tài liệu tiếng Việt II. Tài liệu từ mạng Internet. 2 PHỤ LỤC vi DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT KT-XH : Kinh tế xã hội TBXH : Thương binh xã hội NN & PTNT : Nông nghiệp và phát triển nông thôn LĐ&TBXH : Lao động và thương binh xã hội UBND : Ủy ban nhân dân XH : Xã hội SL : Số lượng TC, CĐ : Trung cấp, cao đẳng THPT : Trung học phổ thông THCS : Trung học cơ sở BQ : Bình quân ND : Nông dân CCB : Cựu chiến binh TN : Thanh niên KH-KT : Khoa học kĩ thuật KHHGĐ : Kế hoạch hóa gia đình DT : Diện tích NS : Năng suất LĐ : Lao động vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3.1: Tình hình chung của các hộ điều tra.2: Bình quân lao động và nhân khẩu của các hộ điều tra năm .3: Tỷ lệ dân số theo tuổi và theo giới tính .4: Trình độ học vấn của các thành viên trong gia đình theo giới tính .5: Bình quân đất đai của các hộ .6: Nguồn nước sinh hoạt chủ yếu của hộ gia đình .7: Tài sản sinh hoạt của hộ gia đình .8: Phương tiện sản xuất của hộ .9: Nguồn thu nhập của các hộ .10: Mức độ đóng góp thu nhập của nam giới so với nữ giới .11: Tỷ lệ các hộ vay vốn .12: Tình hình tham gia của chủ hộ vào các tổ chức, đoàn thể .13: Sự phân công lao động trong hoạt động trồng trọt .14: Đối tượng thực hiện chính trong hoạt động chăn nuôi .15: Đối tượng thực hiện chính trong hoạt động tái sản xuất và hoạt động cộng đồng .16: Sự phân công lao động trong các hoạt động khác .17: Giới và vấn đề tiếp cận các nguồn thông tin khoa học kỹ thuật .18: Tỷ lệ tham gia các lớp tập huấn của hộ theo giới .19: Tình hình quản lý vốn vay của hộ .20: Quyền ra quyết định chính trong các hoạt động. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam là nước có dân số đông trong khu vực Đông Nam Á với hơn 90 triệu dân, trong đó phụ nữ chiếm tỷ lệ khá cao.

Tuy nhiên vai trò của nữ giới trong xã hội vẫn chưa được coi trọng. Các hoạt động ngoài xã hội chủ yếu là do nam giới đảm nhận còn nữ giới chỉ tập trung vào việc nội trợ chăm sóc gia đình. Hiện nay tư tưởng “Trọng nam khinh nữ” vẫn còn tồn tại trong xã hội đặc biệt là vùng nông thôn miền núi, chính điều đó đã tạo nên sự bất bình đẳng giới, hạn chế khả năng của người phụ nữ trong các hoạt động sản xuất. Những vấn đề về giới có ảnh hưởng đến mọi mặt của đời sống xã hội, trong những năm gần đây vấn đề về giới được Đảng, Nhà nước và các tổ chức rất quan tâm, đặc biệt là ở những vùng nông thôn miền núi, vùng sâu, vùng xa, những nơi có nhiều đồng bào dân tộc thiếu số khác nhau sinh sống.

Ở Việt Nam, phụ nữ chiếm trên 50 dân số cả nước, họ tham gia vào tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội, an ninh quốc phòng và càng ngày càng thể hiện vị trí và vai trò của mình trong xã hội. Trong suốt chặng đường đấu tranh dựng nước, giữ nước và xây dựng đất nước, lịch sử Việt Nam đã ghi nhận những cống hiến to lớn của phụ nữ. Trong công cuộc đổi mới đất nước của Đảng, họ luôn giữ gìn, phát huy và nêu cao tinh thần yêu nước, đoàn kết, năng động, sáng tạo, khắc phục mọi khó khăn để vươn lên trong học tập, lao động, phấn đấu đạt những thành tích xuất sắc trên mọi lĩnh vực. Trong gia đình, mỗi phụ nữ vừa là người con dâu, người vợ, người m , người thầy của các con, người thầy thuốc của gia đình.

Nhưng ở khu vực nông thôn, tư tưởng “Trọng nam khinh nữ” đã ăn sâu vào nếp nghĩ của nhiều người dân dẫn đến tỷ lệ con gái ít được đi học, ít được va chạm nên phụ nữ còn rụt rè, e th n khi tiếp xúc, họ chỉ làm việc nhà mà nhiều khi không được tham gia vào công tác xã hội. 2 Do vậy, để nâng cao tác động của quan điểm giới, thiết thực góp phần tạo lập sự bình đẳng giới, giải phóng phụ nữ trong đời sống xã hội, cần thực hiện một loạt những giải pháp vừa tổng thể vừa cụ thể, vấn đề quan trọng cần xem xét giải quyết đó là sự bình đẳng giới thực sự. Vậy làm thế nào để tạo ra sự tham gia của giới, nâng cao vai trò của họ đặc biệt là của phụ nữ nhằm khai thác khả năng và thế mạnh của họ vào các hoạt động KTXH. Sơn Động là huyện vùng cao của tỉnh Bắc Giang, cách thành phố Bắc Giang 80 km nằm về phía Đông Bắc, có tổng diện tích tự nhiên là 84.577,17 ha, chiếm 22,08 diện tích toàn tỉnh với 21 xã và 2 thị trấn.

Phía Bắc giáp tỉnh Lạng Sơn; Phía Đông giáp tỉnh Quảng Ninh; Phía Nam giáp tỉnh Quảng Ninh; Phía Tây giáp 2 huyện Lục Nam và Lục Ngạn.Vấn đề giới của một số xã trong huyện chưa được quan tâm đúng mức. Đó là người dân sống ở vùng sâu, vùng xa còn thiếu sự tiếp cận thông tin về dịch vụ sức khoẻ sinh sản, nhạy cảm về giới và tình trạng bạo lực trong gia đình vẫn không có chiều hướng suy giảm. Tư tưởng “Trọng nam khinh nữ” đã ăn sâu vào nếp nghĩ của nhiều người dân dẫn đến tỷ lệ con gái ít được đi học, ít được va chạm nên phụ nữ còn rụt rè, e th n khi tiếp xúc, họ chỉ làm việc nhà mà nhiều khi không được tham gia vào công tác xã hội. Vấn đề đặt ra hiện nay là làm thế nào để từng bước tiến tới sự bình đẳng giữa nam và nữ, phát huy hết khả năng của nữ giới trong các hoạt động xã hội cũng như các hoạt động phát triển kinh tế xã hội tại địa phương.

Chính vì vậy việc nghiên cứu, tìm hiểu và đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao vai trò và sự tham gia của nữ giới trong các hoạt động xã hội cũng như trong phát triển kinh tế xã hội là rất quan trọng. Xuất phát từ nhu cầu thực tế trên tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá vai trò giới trong sự phát triển inh tế hộ gia đình trên địa bàn huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang”. Mục tiêu nghiên cứu - Phân tích và đánh giá được thực trạng về sự bình đẳng nam giới và nữ giới trong phát triển kinh tế hộ gia đình trên địa bàn huyện Sơn Động. - Tìm hiểu được các yếu tố ảnh hưởng sự bình đẳng giới trong phát triển kinh tế hộ gia đình.

- Đề xuất được các giải pháp chủ yếu nhằm phát huy vai trò của mỗi giới trong phát triển kinh tế hộ gia đình trên địa bàn huyện Sơn Động. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài Đề tài giúp hệ thống lại một cách khoa học các kiến thức đã học, vận dụng linh hoạt vào thực tiễn cuộc sống. Đồng thời giúp tìm hiểu nâng cao kiến thức chuyên môn.