Luận văn thạc sĩ ứng dụng công nghệ tài chính trong hoạt động kinh doanh ngân hàng tại việt nam trong xu thế cách mạng 4 0

Khám phá ứng dụng công nghệ tài chính trong kinh doanh ngân hàng tại Việt Nam thời đại cách mạng 4.0, xu hướng và tác động đến ngành tài chính.

• Tác giả: Nguyễn Xuân Long
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Hiền
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Ứng Dụng Công Nghệ Tài Chính Trong Kinh Doanh Ngân Hàng Tại Việt Nam Thời Cách Mạng 4.0
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÔNG NGHỆ TÀI CHÍNH (FINTECH) VÀ VIỆC ỨNG DỤNG FINTECH TRONG KINH DOANH NGÂN HÀNG TRONG BỐI CẢNH CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0
• 1.1. Tổng quan về công nghệ tài chính
• 1.1.1. Định nghĩa về công nghệ tài chính và quá trình phát triển
• 1.1.2. Vai trò của công nghệ tài chính
• 1.1.3. Hệ sinh thái Fintech và các yếu tố tác động đến ứng dụng công nghệ tài chính trong kinh doanh ngân hàng
• 1.2. Kinh doanh ngân hàng trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0
• 1.2.1. Tổng quan về Kinh doanh ngân hàng
• 1.2.2. Bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0
• 1.2.3. Kinh doanh ngân hàng trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0
• 1.3. Ứng dụng công nghệ tài chính trong kinh doanh ngân hàng
• 1.3.1. Điện toán đám mây (Cloud Computing)
• 1.3.2. Robot và Trí tuệ nhân tạo (AI – Artificial Intelligence)
• 1.3.3. Dữ liệu lớn (BigData) và Internet kết nối vạn vật (IoT - Internet of Things)
• 1.3.4. Công nghệ chuỗi khối (Blockchain và Sổ cái phân tán)
• 1.3.5. Giao diện chương trình ứng dụng
• 1.4. Kinh nghiệm một số quốc gia trên thế giới trong việc ứng dụng công nghệ tài chính trong hoạt động kinh doanh ngân hàng
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ TÀI CHÍNH TRONG KINH DOANH NGÂN HÀNG TẠI VIỆT NAM TRONG XU THẾ CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0
• 2.1. Kinh doanh ngân hàng tại Việt Nam trong xu thế cách mạng công nghiệp 4.0
• 2.1.1. Cơ hội của Kinh doanh ngân hàng tại Việt Nam trong xu thế cách mạng công nghiệp 4.0
• 2.1.2. Rủi ro, thách thức
• 2.2. Các nhân tố tác động đến ứng dụng công nghệ tài chính trong kinh doanh ngân hàng tại Việt Nam
• 2.2.1. Khuôn khổ pháp lý
• 2.2.2. Cơ sở hạ tầng kỹ thuật công nghệ
• 2.2.3. Nguồn nhân lực
• 2.2.4. Tiếp cận vốn
• 2.3. Thực trạng ứng dụng công nghệ tài chính trong kinh doanh ngân hàng tại Việt Nam
• 2.3.1. Điện toán đám mây
• 2.3.2. Tự động hóa và trí tuệ nhân tạo
• 2.3.3. Công nghệ dữ liệu lớn và Internet vạn vật
• 2.3.4. Công nghệ chuỗi khối
• 2.3.5. Giao diện ứng dụng API mở
• 2.4. Đánh giá thực trạng ứng dụng công nghệ tài chính trong kinh doanh ngân hàng tại Việt Nam
• 2.4.1. Đánh giá chung về thực trạng và xu hướng đầu tư ứng dụng công nghệ thông tin
• 2.4.2. Đánh giá mức độ tác động của các nền tảng công nghệ CMCN 4.0 đến hoạt động ngân hàng
• 2.4.3. Ưu điểm và hạn chế trong việc ứng dụng công nghệ tài chính trong kinh doanh ngân hàng
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NHẰM TĂNG CƯỜNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ TÀI CHÍNH TRONG KINH DOANH NGÂN HÀNG TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Xu hướng phát triển công nghệ tài chính trong kinh doanh ngân hàng
• 3.1.1. Thay đổi mô hình kinh doanh dịch vụ
• 3.1.2. Thay đổi phương thức cạnh tranh về sản phẩm, dịch vụ
• 3.1.3. Giảm giá thành sản phẩm dịch vụ ngân hàng
• 3.1.4. Phát triển kênh phân phối sản phẩm, dịch vụ ngân hàng qua các thiết bị thông minh
• 3.1.5. Ứng dụng rộng rãi sinh trắc học (vân tay, nhận diện giọng nói) trong phê chuẩn và xác thực giao dịch
• 3.1.6. Kinh tế chia sẻ được phổ biến ở hầu hết mọi lĩnh vực thuộc cơ sở hạ tầng tài chính hỗ trợ cho sản phẩm, dịch vụ ngân hàng
• 3.1.7. Sản phẩm dịch vụ tùy biến hơn theo nhu cầu của khách hàng
• 3.1.8. Dịch vụ thông minh hơn
• 3.1.9. Tăng cường an ninh, an toàn bảo mật
• 3.1.10. Thay đổi về phương thức chuyển giao công nghệ và tri thức giữa các quốc gia
• 3.2. Định hướng ứng dụng công nghệ tài chính trong hoạt động kinh doanh ngân hàng
• 3.3. Một số giải pháp nhằm tăng cường ứng dụng công nghệ tài chính trong kinh doanh ngân hàng tại các NHTM
• 3.3.1. Đầu tư về cơ sở hạ tầng CNTT, kỹ thuật hiện đại và ứng dụng công nghệ ngân hàng tạo nền tảng cho phát triển ngân hàng số
• 3.3.2. Đầu tư mạnh mẽ hệ thống CNTT tiên tiến gắn chặt với chiến lược kinh doanh của NHTM
• 3.3.3. Giải pháp về nguồn nhân sự chuyên môn cao để ứng dụng, triển khai và vận hành CNTT
• 3.4. Khuyến nghị với các Cơ quan quản lý Nhà nước
• 3.4.1. Xây dựng khuôn khổ pháp lý để tiếp cận và ứng dụng thành công các thành tựu của CMCN 4.0 trong phát triển sản phẩm, dịch vụ ngân hàng một cách an toàn, hiệu quả
• 3.4.2. Công tác thanh tra, giám sát đảm bảo an toàn hoạt động của các TCTD và hệ thống các TCTD trước thực tế tiếp cận, ứng dụng các thành tựu CMCN 4.0 trong phát triển sản phẩm, dịch vụ ngân hàng
• 3.4.3. Xây dựng, hoàn thiện cơ sở hạ tầng công nghệ hỗ trợ phát triển sản phẩm, dịch vụ ngân hàng
• 3.4.4. Đào tạo nguồn nhân lực
• 3.4.5. Hỗ trợ đổi mới sáng tạo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về công nghệ tài chính và việc ứng dụng Fintech trong kinh doanh ngân hàng

Công nghệ tài chính (fintech) đã trở thành một phần không thể thiếu trong hoạt động kinh doanh ngân hàng tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh cách mạng 4.0. Định nghĩa về công nghệ tài chính bao gồm các ứng dụng công nghệ nhằm cải thiện và tự động hóa việc cung cấp và sử dụng dịch vụ tài chính. Sự phát triển của công nghệ ngân hàng đã tạo ra một hệ sinh thái phong phú, nơi mà các ngân hàng có thể hợp tác với các công ty fintech để tối ưu hóa dịch vụ và nâng cao trải nghiệm khách hàng. Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước, việc ứng dụng công nghệ tài chính không chỉ giúp giảm chi phí mà còn tăng cường khả năng cạnh tranh của các ngân hàng thương mại. Hệ sinh thái fintech tại Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, với sự xuất hiện của nhiều công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực này, tạo ra nhiều cơ hội cho ngân hàng Việt Nam trong việc cải tiến dịch vụ và sản phẩm.

1.1 Định nghĩa và vai trò của công nghệ tài chính

Công nghệ tài chính (fintech) được định nghĩa là việc sử dụng công nghệ để cải thiện và tự động hóa các dịch vụ tài chính. Vai trò của công nghệ tài chính trong ngành ngân hàng là rất quan trọng, giúp các ngân hàng nâng cao hiệu quả hoạt động, giảm thiểu rủi ro và cải thiện trải nghiệm khách hàng. Các ứng dụng như tài chính số và ngân hàng số đã trở thành xu hướng chủ đạo, cho phép khách hàng thực hiện giao dịch mọi lúc, mọi nơi. Sự phát triển của công nghệ ngân hàng cũng thúc đẩy sự đổi mới trong các sản phẩm và dịch vụ tài chính, từ đó tạo ra giá trị gia tăng cho cả ngân hàng và khách hàng.

1.2 Hệ sinh thái Fintech và các yếu tố tác động

Hệ sinh thái fintech tại Việt Nam đang ngày càng phát triển với sự tham gia của nhiều bên liên quan, bao gồm ngân hàng, công ty fintech, và các cơ quan quản lý. Các yếu tố tác động đến việc ứng dụng công nghệ tài chính trong kinh doanh ngân hàng bao gồm sự phát triển của công nghệ thông tin, nhu cầu ngày càng cao của khách hàng về dịch vụ tài chính tiện lợi và nhanh chóng, cũng như sự hỗ trợ từ chính phủ trong việc xây dựng khung pháp lý cho ngân hàng số. Sự kết hợp giữa các công ty fintech và ngân hàng truyền thống không chỉ giúp cải thiện dịch vụ mà còn tạo ra những sản phẩm tài chính mới, đáp ứng nhu cầu đa dạng của thị trường.

II. Thực trạng ứng dụng công nghệ tài chính trong kinh doanh ngân hàng tại Việt Nam

Thực trạng ứng dụng công nghệ tài chính trong kinh doanh ngân hàng tại Việt Nam cho thấy sự chuyển mình mạnh mẽ trong những năm gần đây. Các ngân hàng thương mại đã bắt đầu áp dụng các công nghệ mới như điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn để tối ưu hóa quy trình hoạt động và nâng cao trải nghiệm khách hàng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức mà các ngân hàng phải đối mặt, bao gồm vấn đề về hạ tầng công nghệ, nguồn nhân lực và khuôn khổ pháp lý. Theo khảo sát, nhiều ngân hàng cho biết họ gặp khó khăn trong việc triển khai các giải pháp công nghệ mới do thiếu nhân lực có chuyên môn và sự hỗ trợ từ các cơ quan quản lý. Điều này cho thấy cần có những giải pháp đồng bộ để tăng cường khả năng ứng dụng công nghệ tài chính trong ngành ngân hàng.

2.1 Cơ hội và thách thức trong ứng dụng công nghệ tài chính

Cơ hội lớn nhất cho các ngân hàng tại Việt Nam trong việc ứng dụng công nghệ tài chính là khả năng cải thiện hiệu quả hoạt động và giảm chi phí. Việc áp dụng công nghệ ngân hàng giúp các ngân hàng tối ưu hóa quy trình giao dịch, từ đó nâng cao trải nghiệm khách hàng. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn là sự thiếu hụt về hạ tầng công nghệ và nguồn nhân lực. Nhiều ngân hàng vẫn chưa có đủ khả năng để đầu tư vào công nghệ mới, dẫn đến việc không thể cạnh tranh với các công ty fintech. Hơn nữa, khung pháp lý hiện tại vẫn chưa hoàn thiện, gây khó khăn cho việc triển khai các dịch vụ tài chính mới.

2.2 Đánh giá thực trạng ứng dụng công nghệ tài chính

Đánh giá thực trạng ứng dụng công nghệ tài chính trong ngành ngân hàng cho thấy sự phát triển không đồng đều giữa các ngân hàng. Một số ngân hàng lớn đã nhanh chóng áp dụng các công nghệ mới và đạt được thành công nhất định, trong khi nhiều ngân hàng nhỏ vẫn còn chậm chạp trong việc chuyển đổi số. Theo báo cáo, tỷ lệ ngân hàng áp dụng ngân hàng số và tài chính số vẫn còn thấp so với tiềm năng của thị trường. Điều này cho thấy cần có những chính sách khuyến khích và hỗ trợ từ phía chính phủ để thúc đẩy sự phát triển của công nghệ tài chính trong ngành ngân hàng.

III. Giải pháp nhằm tăng cường ứng dụng công nghệ tài chính trong kinh doanh ngân hàng

Để tăng cường ứng dụng công nghệ tài chính trong kinh doanh ngân hàng tại Việt Nam, cần có một số giải pháp đồng bộ. Đầu tiên, các ngân hàng cần đầu tư mạnh mẽ vào cơ sở hạ tầng công nghệ và nguồn nhân lực. Việc đào tạo nhân viên có chuyên môn cao trong lĩnh vực công nghệ thông tin sẽ giúp ngân hàng triển khai các giải pháp công nghệ mới một cách hiệu quả. Thứ hai, cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và đồng bộ để tạo điều kiện cho các ngân hàng và công ty fintech hợp tác và phát triển. Cuối cùng, các ngân hàng cần chủ động tìm kiếm cơ hội hợp tác với các công ty fintech để phát triển các sản phẩm và dịch vụ mới, đáp ứng nhu cầu của khách hàng trong thời đại cách mạng 4.0.

3.1 Đầu tư vào cơ sở hạ tầng công nghệ

Đầu tư vào cơ sở hạ tầng công nghệ là một trong những giải pháp quan trọng nhất để tăng cường ứng dụng công nghệ tài chính trong ngân hàng. Các ngân hàng cần nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin hiện tại, đảm bảo tính bảo mật và khả năng mở rộng. Việc áp dụng các công nghệ mới như điện toán đám mây và dữ liệu lớn sẽ giúp ngân hàng tối ưu hóa quy trình hoạt động và nâng cao hiệu quả kinh doanh. Hơn nữa, việc đầu tư vào công nghệ ngân hàng cũng giúp ngân hàng cải thiện trải nghiệm khách hàng, từ đó thu hút và giữ chân khách hàng tốt hơn.

3.2 Xây dựng khung pháp lý và chính sách hỗ trợ

Xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và đồng bộ là cần thiết để thúc đẩy sự phát triển của công nghệ tài chính trong ngành ngân hàng. Các cơ quan quản lý cần tạo ra các chính sách hỗ trợ cho các ngân hàng và công ty fintech, giúp họ dễ dàng hợp tác và phát triển các sản phẩm mới. Hơn nữa, việc thiết lập các quy định rõ ràng về bảo mật thông tin và quyền lợi của khách hàng sẽ tạo niềm tin cho người tiêu dùng khi sử dụng các dịch vụ tài chính mới. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành ngân hàng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư đang tạo ra những biến chuyển sâu sắc trên toàn cầu, trong đó lĩnh vực tài chính - ngân hàng là một trong những ngành tiên phong chịu sự tác động mạnh mẽ nhất. Sự xuất hiện và bùng nổ của công nghệ tài chính đã tái định hình toàn bộ cấu trúc thị trường dịch vụ tài chính truyền thống. Theo các báo cáo thống kê ngành, vào năm 2015, tỷ trọng các giao dịch thanh toán kỹ thuật số đã chiếm tới 93,6% tổng lượng giao dịch công nghệ tài chính toàn cầu trước khi có sự dịch chuyển mạnh mẽ sang các dịch vụ tín dụng và quản lý tài chính. Tại Việt Nam, giai đoạn 2014 - 2018 đánh dấu bước chuyển mình quan trọng khi các tổ chức tín dụng bắt đầu tiếp cận và ứng dụng sâu rộng các công nghệ mới nhằm thích ứng với bối cảnh số hóa.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận về công nghệ tài chính, phân tích toàn diện thực trạng triển khai tại hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam và nhận diện các rào cản nội tại. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa khung lý luận về công nghệ tài chính trong kỷ nguyên số; đánh giá khách quan bức tranh ứng dụng công nghệ tại các ngân hàng thương mại giai đoạn 2014 - 2018; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp chiến lược và khuyến nghị chính sách nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành ngân hàng. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian hoạt động của Ngân hàng Nhà nước và các ngân hàng thương mại tại Việt Nam trong khung thời gian từ năm 2014 đến năm 2018. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học giúp các ngân hàng tối ưu hóa quy trình vận hành, hướng tới mục tiêu tiết giảm từ 20% đến 30% chi phí giao dịch và gia tăng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính toàn diện cho người dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết hệ sinh thái công nghệ tài chính hiện đại để làm sáng tỏ mối quan hệ tương hỗ giữa ba chủ thể trụ cột: Chính phủ đóng vai trò kiến tạo hành lang pháp lý; Tổ chức tài chính cung ứng hạ tầng nghiệp vụ và kinh nghiệm thị trường; Doanh nghiệp công nghệ tài chính đóng góp giải pháp đổi mới sáng tạo đột phá. Mô hình phân tích được xây dựng trên khung phát triển 4 yếu tố then chốt, bao gồm: nguồn nhân lực và cơ sở hạ tầng kỹ thuật, khuôn khổ thể chế chính sách, năng lực tiếp cận nguồn vốn, và môi trường đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp lý thuyết trung gian tài chính và lý thuyết chuyển đổi kỳ hạn để phân tích các rủi ro cốt lõi mà ngân hàng thương mại phải đối mặt, như rủi ro tín dụng và rủi ro bất cân xứng thông tin. Các khái niệm nền tảng được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm: Công nghệ tài chính, Điện toán đám mây, Trí tuệ nhân tạo và Học máy, Dữ liệu lớn, Internet kết nối vạn vật, Công nghệ sổ cái phân tán và Giao diện lập trình ứng dụng mở.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện thu thập từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Viện Chiến lược Ngân hàng, các báo cáo khảo sát quốc tế uy tín từ Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng, các tổ chức tư vấn toàn cầu cùng báo cáo tài chính thường niên của các ngân hàng thương mại cổ phần giai đoạn 2014 - 2018.

Phương pháp chọn mẫu được tiến hành theo phương pháp chọn mẫu phi xác suất có phân tầng, bao phủ toàn bộ nhóm ngân hàng thương mại có vốn Nhà nước và các ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân lớn đang dẫn đầu về đầu tư công nghệ tại Việt Nam với cỡ mẫu khảo sát đại diện cho hơn 80% thị phần tín dụng và tài sản toàn hệ thống. Phương pháp phân tích thống kê mô tả kết hợp phân tích so sánh chuỗi thời gian được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc lượng hóa mức độ sẵn sàng công nghệ, phản ánh rõ nét tốc độ tăng trưởng của từng mảng dịch vụ số và xác định xu hướng đầu tư hạ tầng thông tin. Việc kết hợp phân tích biện chứng định tính giúp giải thích thỏa đáng các yếu tố rào cản thể chế trong bối cảnh dữ liệu định lượng dài hạn về công nghệ tài chính tại Việt Nam còn trong giai đoạn hình thành.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu cung ứng dịch vụ công nghệ tài chính toàn cầu và tại Việt Nam có sự phân hóa rõ nét giữa các phân khúc nghiệp vụ. Dữ liệu khảo sát từ Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng chỉ ra rằng mảng thanh toán, bù trừ và quyết toán chiếm tỷ trọng lớn nhất với 41%, tiếp theo là các dịch vụ hỗ trợ thị trường đạt 27%, dịch vụ tín dụng và huy động vốn chiếm 18%, trong khi mảng quản lý đầu tư chiếm khoảng 9%.

Thứ hai, xu hướng dịch chuyển danh mục công nghệ kỹ thuật số diễn ra với tốc độ rất nhanh. Số liệu phân tích cho thấy tỷ trọng giao dịch thanh toán trực tuyến toàn cầu có xu hướng giảm từ 93,6% năm 2015 xuống 65,3% vào năm 2020, nhường dư địa cho sự tăng trưởng vượt bậc của thanh toán thẻ qua thiết bị di động từ 1,0% lên 13,2% (tăng hơn 13 lần), cùng sự bứt phá của các dịch vụ đầu tư tự động từ 2,7% lên 8,3% và nền tảng cho vay doanh nghiệp từ 0,9% lên 6,8%.

Thứ ba, mức độ sẵn sàng và niềm tin của người dùng vào các dịch vụ tài chính công nghệ có mối tương quan thuận chiều với thu nhập. Báo cáo khảo sát thị trường ghi nhận 44% khách hàng có thu nhập dưới 75.000 USD mỗi năm tin tưởng sử dụng dịch vụ thanh toán ngang hàng của các công ty công nghệ, và tỷ lệ này tăng vọt lên 68% đối với nhóm khách hàng có thu nhập trên 100.000 USD mỗi năm.

Thứ tư, nguy cơ an ninh mạng và rủi ro bảo mật hệ thống đang gia tăng ở mức báo động. Thống kê quốc tế ghi nhận hơn 3.700 tên miền thuộc các ngân hàng lớn trên thế giới đã trở thành mục tiêu tấn công mã độc, mà điển hình là sự cố xâm nhập hệ thống viễn thông liên ngân hàng tại Ngân hàng Trung ương Bangladesh tạo ra nguy cơ tổn thất lên tới 1 tỷ USD.

Thảo luận kết quả

Thực trạng ứng dụng công nghệ tài chính tại Việt Nam cho thấy các ngân hàng thương mại đã nhanh chóng chuyển từ tâm thế cạnh tranh sang mô hình hợp tác chiến lược cùng có lợi với các công ty công nghệ. Nguyên nhân cốt lõi của sự chuyển dịch này xuất phát từ bản chất kinh tế học của thời đại số: chi phí biên của việc phân phối sản phẩm số tiệm cận mức 0. Minh chứng lịch sử cho thấy, vào năm 1990, ba tập đoàn công nghiệp lớn nhất tại Detroit đạt tổng vốn hóa 36 tỷ USD với quy mô 1,2 triệu nhân viên, trong khi năm 2014, ba công ty công nghệ hàng đầu tại Thung lũng Silicon đạt mức vốn hóa lên tới 1.090 tỷ USD nhưng chỉ sử dụng 137.000 lao động.

Các phát hiện nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua hệ thống biểu đồ cột kép thể hiện tỷ lệ ưu tiên đầu tư thực tế so với kỳ vọng tương lai của ngân hàng đối với 5 nền tảng công nghệ trụ cột, kết hợp bảng ma trận so sánh các mô hình kết nối giao diện lập trình ứng dụng mở. So với bài học kinh nghiệm từ Singapore – quốc gia đã giải ngân gói hỗ trợ Đổi mới Công nghệ Khu vực Tài chính trị giá 225 triệu SGD và vận hành khung thử nghiệm pháp lý từ năm 2016 – tiến trình số hóa tại Việt Nam vẫn gặp điểm nghẽn lớn do thiếu hành lang pháp lý đồng bộ, hạ tầng thanh toán chưa liên thông toàn diện và nguồn nhân lực liên ngành tài chính - công nghệ còn khan hiếm.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan quản lý cần khẩn trương hoàn thiện khuôn khổ thể chế, trọng tâm là ban hành cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cho các mô hình kinh doanh mới như cho vay ngang hàng, định danh khách hàng điện tử và giao diện lập trình ứng dụng mở trong giai đoạn 2020 - 2022, nhằm mục tiêu quản lý 100% các rủi ro hệ thống phát sinh.

Thứ hai, Ngân hàng Nhà nước chủ trì xây dựng và ban hành bộ tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất về trung tâm kết nối giao diện ứng dụng mở cho toàn ngành ngân hàng, đặt mục tiêu đến năm 2025 có ít nhất 80% ngân hàng thương mại hoàn thành việc kết nối liên thông dữ liệu an toàn với các đối tác cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán và thương mại điện tử.

Thứ ba, các ngân hàng thương mại cần tái cơ cấu nguồn vốn đầu tư công nghệ thông tin, duy trì ngân sách cho an toàn bảo mật chiếm tối thiểu 15% đến 20% tổng chi phí đầu tư công nghệ hàng năm. Các ngân hàng cần ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giám sát giao dịch bất thường và từng bước chuyển đổi hạ tầng sang mô hình điện toán đám mây lai nhằm giảm thiểu 90% các sự cố rò rỉ dữ liệu.

Thứ tư, các cơ sở giáo dục đại học phối hợp cùng Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam triển khai các chương trình đào tạo chuẩn hóa về công nghệ tài chính, cam kết cung ứng từ 3.000 đến 5.000 chuyên gia kỹ thuật và phân tích dữ liệu tài chính mỗi năm trong giai đoạn 2021 - 2025 để đáp ứng nhu cầu nhân sự cấp thiết của các tổ chức tín dụng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là Ban điều hành và các chuyên viên hoạch định chiến lược tại các ngân hàng thương mại, những người cần căn cứ khoa học để xây dựng lộ trình ngân hàng số, tối ưu hóa quy trình vận hành và lựa chọn mô hình hợp tác hiệu quả với các công ty công nghệ.

Nhóm thứ hai là các nhà sáng lập và đội ngũ phát triển sản phẩm tại các doanh nghiệp công nghệ tài chính, giúp họ nắm bắt chuẩn xác nhu cầu nghiệp vụ, hạ tầng kỹ thuật và các yêu cầu tuân thủ an toàn từ phía ngân hàng để xây dựng các giải pháp tích hợp tối ưu.

Nhóm thứ ba là các nhà nghiên cứu chính sách tại Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính và Bộ Khoa học và Công nghệ, có thể sử dụng dữ liệu luận văn để tham khảo kinh nghiệm quốc tế và thiết kế cơ chế thử nghiệm pháp lý phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

Nhóm thứ tư là giảng viên, học viên sau đại học và sinh viên các khối ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế quốc tế và Công nghệ thông tin, sử dụng công trình như tài liệu học thuật chuyên khảo có hệ thống lý luận vững chắc và dữ liệu khảo sát phong phú.

Câu hỏi thường gặp

Công nghệ tài chính tác động như thế nào đến cơ cấu nguồn thu của các ngân hàng thương mại? Công nghệ tài chính thúc đẩy ngân hàng chuyển dịch từ sự phụ thuộc vào biên lãi thuần sang gia tăng mạnh mẽ nguồn thu từ phí dịch vụ phi tín dụng. Điển hình tại các thị trường tài chính tiên tiến như Mỹ, thu nhập từ các dịch vụ thu phí hiện chiếm tới 40% tổng lợi nhuận ngân hàng nhờ việc số hóa các sản phẩm đầu tư, thanh toán và quản lý tài sản.

Mô hình hợp tác giữa ngân hàng và công ty công nghệ tài chính mang lại lợi ích gì cho thị trường? Sự cộng tác giúp kết hợp hoàn hảo thế mạnh hai bên: ngân hàng có ưu thế về nguồn vốn, hệ thống pháp lý và cơ sở khách hàng trung thành; trong khi đối tác công nghệ có sự linh hoạt và khả năng phân tích dữ liệu lớn. Sự kết hợp này giúp giảm từ 20% đến 30% chi phí vận hành và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ cho nhóm khách hàng chưa có tài khoản.

Công nghệ chuỗi khối và sổ cái phân tán giải quyết bài toán nào trong quản trị ngân hàng? Chuỗi khối giải quyết triệt để bài toán chi phí trung gian và tính minh bạch trong các giao dịch chuyển tiền xuyên biên giới, tài trợ thương mại. Bằng cơ chế đồng thuận phân tán, công nghệ này giúp cắt giảm thời gian xử lý giao dịch từ nhiều ngày xuống chỉ còn vài giây, đồng thời ngăn chặn tuyệt đối nguy cơ sửa đổi hay giả mạo hồ sơ giao dịch.

Việt Nam có thể tiếp thu bài học gì từ mô hình quản lý công nghệ tài chính của Singapore? Singapore đã rất thành công khi thiết lập Quỹ Đổi mới Công nghệ Tài chính trị giá 225 triệu SGD và ban hành khung thử nghiệm pháp lý từ năm 2016. Việt Nam cần áp dụng cơ chế nới lỏng có kiểm soát tương tự để thúc đẩy sáng tạo, đồng thời chuẩn hóa hạ tầng giao diện lập trình mở nhằm giảm tỷ lệ sử dụng tiền mặt trong nền kinh tế vốn ở mức 8,8% GDP.

Đâu là thách thức bảo mật lớn nhất mà các ngân hàng phải đối mặt khi mở rộng kết nối công nghệ? Thách thức lớn nhất là nguy cơ bị tấn công xâm nhập thông qua các điểm kết nối với bên thứ ba và lỗ hổng từ mã nguồn mở. Với hơn 3.700 tên miền ngân hàng toàn cầu từng bị tấn công, các ngân hàng bắt buộc phải đầu tư bảo mật nhiều lớp và đào tạo nhận thức an ninh mạng cho toàn bộ cán bộ nhân viên để bảo vệ tài sản thông tin.

Kết luận

• Luận văn đã hệ sinh thái hóa toàn diện bức tranh công nghệ tài chính và tác động nhiều chiều của cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 đến hoạt động ngân hàng tại Việt Nam.
• Công trình đánh giá thực chất hiện trạng đầu tư công nghệ của các ngân hàng thương mại giai đoạn 2014 - 2018 với hệ thống số liệu khách quan từ cơ quan quản lý và các tổ chức quốc tế.
• Nghiên cứu khẳng định xu thế tất yếu của việc bắt tay hợp tác chiến lược giữa ngân hàng thương mại và các doanh nghiệp công nghệ thay vì cạnh tranh triệt tiêu.
• Luận văn đã làm sáng tỏ tiềm năng ứng dụng của 5 trụ cột công nghệ cốt lõi: Điện toán đám mây, Trí tuệ nhân tạo, Dữ liệu lớn, Chuỗi khối và Giao diện lập trình mở.
• Hệ thống giải pháp đề xuất bao quát từ việc xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, nâng cấp hạ tầng bảo mật đến chuẩn hóa nguồn nhân lực chuyên trách.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đặt nền móng lý luận và thực tiễn vững chắc cho các đề án chuyển đổi số ngân hàng thương mại Việt Nam. Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2025 đến năm 2030, các nghiên cứu cần tiếp tục mở rộng đánh giá chuyên sâu về khung pháp lý cho tài sản mã hóa và ứng dụng trí tuệ nhân tạo tạo sinh trong quản trị rủi ro. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp hãy khai thác tối đa nguồn tri thức từ luận văn này để xây dựng chiến lược phát triển tài chính số bền vững và hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ CÔNG NGHỆ TÀI CHÍNH (FINTECH) VÀ VIỆC ỨNG DỤNG FINTECH TRONG KINH DOANH NGÂN HÀNG TRONG BỐI CẢNH CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4. Tổng quan về công nghệ tài chính 1. Định nghĩa về công nghệ tài chính và quá trình phát triển FinTech là viết tắt của cụm từ financial technology (công nghệ tài chính), được hiểu theo nghĩa là việc áp dụng các công nghệ đổi mới, sáng tạo và hiện đại cho lĩnh vực tài chính (bao gồm ngân hàng, bảo hiểm, quỹ đầu tư, quỹ hưu trí, dịch vụ thanh toán và các cơ sở hạ tầng tài chính.), nhằm mang tới cho khách hàng các giải pháp, dịch vụ tài chính minh bạch, hiệu quả và thuận tiện với chi phí thấp hơn so với các dịch vụ tài chính truyền thống.

FinTech là một phân khúc năng động tại điểm giao cắt của ngành dịch vụ tài chính và công nghệ, nơi những công ty công nghệ mới thành lập và những thành phần mới tham gia thị trường đang nỗ lực phát triển các sản phẩm và dịch vụ sáng tạo cho người tiêu dùng, trong khi dịch vụ tài chính truyền thống (ngân hàng) không thể vươn tới. Trên thực tế, FinTech đã và đang có những ảnh hưởng nhất định vào chuỗi giá trị truyền thống của các tổ chức tài chính trên toàn cầu. Mặc dù thuật ngữ FinTech mới xuất hiện và trở nên quen thuộc trong một vài năm trở lại đây, tuy nhiên nếu xét về bản chất của thuật ngữ là ứng dụng công nghệ để thay đổi dịch vụ tài chính này thì Fintech đã xuất hiện từ cách đây hơn một thế kỷ. Lịch sử hình thành Fintech được đánh dấu vào năm 1865 khi Giovanni Caselli phát minh ra công nghệ pantelegraph để xác minh chữ ký trong giao dịch ngân hàng và được áp dụng tại Paris và Lyon.

Từ đó đến nay, Fintech đã có sự phát triển khá nhanh thông qua các dấu mốc lịch sử như sau: 8 Bảng 1.1- Lịch sử hình thành Fintech 1950  Thẻ tín dụng đầu tiên trên thế giới được ra mứt bởi Diners Club 1960  Hệ thống điện tử QuoTron ra mắt với chức năng cung cấp thông tin thị trường chứng khoán cho các nhà môi giới thông qua các thiết bị máy tính 1966  Mạng lưới viễn thông toàn cầu cung cấp thông tin liên lạc cho hoạt động ngân hàng đi vào hoạt động 1967  Ngân hàng Barclays ra mắt máy ATM đầu tiên trên thế giới với tên gọi là “Thu ngân tự động” cho phép khách hàng rút tiền bất ký thời điểm nào trong ngày 1970  Trung tâm bù trừ thanh toán liên ngân hàng được thiết lập để truyền lệnh và thanh toán với đồng đô la Mỹ cho một số ngân hàng lớn trên thế giới 1971  Nasdaq – sàn giao dịch chứng khoán Mỹ được thành lập, sàn giao dịch chứng khoán điện tử đầu tiên được thiết lập 1973  Hệ thống SWIFT ra đời giúp giải quyết vấn đề cho các giao dịch xuyên biên giới 1982  Môi giới chứng khoán online được giới thiệu trên thị trường bởi các nhà đầu tư cá nhân 1983  Dịch vụ ngân hàng điện tử đầu tiên được ra mắt bởi hiệp hội cho vay mua nhà Nottingham (Anh) 1984  Sàn thương mại điện tử đầu tiên trên thế giới ra đời tại Mỹ 1987  Ngày thứ 2 đen tối của thị trường chứng khoán diễn ra trên phạm vi toàn cầu bởi tác động của công nghệ 1993  Thuật ngữ Fintech được chính thức sử dụng bởi Citigroup, đồng thời Citigroup thành lập trung tâm nghiên cứu fintech 1988  Dịch vụ ngân hàng điện tử được cung cấp bởi hầu hết các ngân hàng tại Mỹ 2009  Phiên bản đầu tiên của tiền ảo Bitcoin và công nghệ Blockchain ra đời 2011  Ví điện tử của Google ra mắt, cho phép khách hàng sử dụng điện thoại thông minh thực hiện thanh toán bằng công nghệ mạng tương tác gần 2015  Các ứng dụng công nghệ trong tài chính ra đời giúp thay thế các hoạt động tài chính truyền thống Nguồn: Georgetown Journal of International Law (2015) 9 Fintech là sự giao thoa giữa tài chính và công nghệ, sự phát triển mạnh mẽ của các công nghệ trong lĩnh vực tài chính như dữ liệu lớn, Blockchain, tư vấn tự động, cho vay ngang hàng… cho thấy Fintech đóng một vai trò quan trọng tới không chỉ hệ thống tài chính mà còn có ảnh hưởng lớn tới toàn bộ xã hội. Hiện tại, Fintech đã mở rộng bao gồm bất kỳ sự đổi mới công nghệ trong lĩnh vực tài chính, gồm cả những đổi mới về giáo dục và đào tạo về tài chính, ngân hàng bán lẻ, đầu tư, các loại tiền tệ như Bitcoin, sổ cái điện tử, ví điện tử, robot tư vấn, công nghệ dữ liệu lớn, các phần mềm quản lý tài chính… Theo báo cáo năm 2016 về hoạt động của Fintech trên toàn cầu của SparkLabs Global Ventures, các công ty Fintech trên thế giới hiện đang cung cấp các dịch vụ trong nhiều lĩnh vực khác nhau như công nghệ ngân hàng, thanh toán, tài chính doanh nghiệp, tài chính cá nhân, các loại tiền kỹ thuật số, các dịch vụ thay thế dịch vụ lõi của hệ thống tài chính - ngân hàng (alternative cores)… với các sản phẩm/dịch vụ công nghệ đa dạng như ví điện tử, công nghệ sổ cái phân tán (DLT) trên nền tảng blockchain, thương mại trực tuyến B2C, mPOS… (xem Bảng 1.2 – Một số sản phẩm, dịch vụ chính do Fintech cung ứng STT Loại hình hoạt động Một số sản phẩm dịch vụ chính 1 Công nghệ ngân hàng - Công cụ phân tích số liệu (Analytics) - Quản lý dữ liệu - Quản lý quan hệ khách hàng - An toàn, bảo mật 2 Thanh toán - Thương mại trực tuyến B2C - Thiết bị chấp nhận thẻ/ví di động - Chuyển tiền ngang hàng (P2P money transfer) - Các giải pháp về thanh toán 3 Tiền kỹ thuật số - Công nghệ blockchain - Bitcoin - Ví kỹ thuật số (digital wallets) - Các sàn giao dịch tiền kỹ thuật số 10 4 Tài chính doanh - Cho vay hàng ngang giữa doanh nghiệp (P2P nghiệp Business Lending) - Cấp hạn mức tín dụng cho doanh nghiệp - Gọi vốn (crowfunding) 5 Tài chính cá nhân - Cho vay tiêu dùng hàng ngang (P2P Consumer Lending) - Dịch vụ tư vấn tài chính tự động (Robo Advisors) - Quản lý tài chính cá nhân (Personal Finance Management) - Cho vay trả góp - Xếp hạng tín dụng 6 Các dịch vụ thay thế - Bảo hiểm sức khỏe/ô tô/tài sản thay thế dịch vụ lõi - Ngân hàng kỹ thuật số Nguồn: Fintech Industry Overview, SparkLabs Global Venture (2016) Trong lĩnh vực ngân hàng, sự phát triển mạnh mẽ của các công ty Fintech những năm trở lại đây, đặc biệt trong lĩnh vực thanh toán và cho vay, cũng là một vấn đề được nhiều ngân hàng thực sự quan tâm. Tuy nhiên, công ty Fintech và ngân hàng đều có những ưu điểm riêng biệt mà cả hai bên đều có thể khai thác lẫn nhau. Đối với các công ty Fintech, việc tự do sử dụng những công nghệ hiện đại nhất để xây dựng các giao diện thân thiện với người sử dụng là một trong những thế mạnh nổi trội.

Các công ty Fintech không sở hữu các cơ sở hạ tầng thị trường tài chính cơ bản, do đó, mục tiêu của họ là giúp người sử dụng có trải nghiệm tốt hơn những dịch vụ hiện có của ngân hàng. Các công ty này, cũng làm tốt hơn các ngân hàng trong việc nắm bắt các giá trị cốt lõi của khách hàng từ lượng dữ liệu lớn nhằm cung cấp những dịch vụ tốt hơn, nhanh hơn (chẳng hạn như trong lĩnh vực cho vay). Ngược lại, với các công ty Fintech, các ngân hàng vẫn giữ được những lợi thế cạnh tranh nhất định, đó là những mối quan hệ từ lâu với khách hàng, hành lang pháp lý quy định cụ thể, chặt chẽ, kinh nghiệm trong quản trị rủi ro và sự kết nối liên thông với hạ tầng thị trường tài chính trong nước và quốc tế. Điều quan trọng 11 hơn cả là việc họ có am hiểu sâu sắc với hạ tầng tài chính hiện hành để có thể cung cấp các dịch vụ tài chính tới khách hàng một cách toàn diện, đầy đủ nhất.

Do thế mạnh của các công ty Fintech là điểm yếu của các ngân hàng và ngược lại, nên ngày nay, ngân hàng và các công ty Fintech đều hướng tới việc hợp tác trong triển khai cung ứng các dịch vụ tài chính nhằm tận dụng tốt nhất những lợi thế mà bên đối tác có được. Việc hợp tác này hiện là xu hướng nổi trội trên toàn thế giới dưới nhiều hình thức khác nhau, nhưng đều hướng tới một mục tiêu chung là mang lại những dịch vụ tài chính và trải nghiệm tốt nhất cho khách hàng (xem Biểu đồ 1.1 – Các phương thức kết hợp giữa công ty Fintech và ngân hàng Nguồn: Medium.com (2017) Theo báo cáo của SparkLabs, hiện nay, thanh toán vẫn đang là một trong những lĩnh vực được các công ty Fintech đặc biệt chú trọng do việc ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực này mang lại rất nhiều lợi ích cho người tiêu dùng. Trong năm 2015, lượng giao dịch thanh toán kỹ thuật số chiếm tỷ trọng rất lớn (93,6%) so với các lĩnh vực khác như tài chính doanh nghiệp và tài chính cá nhân. Tuy nhiên, báo cáo cũng dự báo rằng trong những năm tới, các giao dịch Fintech trong mảng thanh toán sẽ có chiều hướng giảm đi, nhường chỗ cho các dịch vụ khác thuộc lĩnh vực tài 12 chính cá nhân và tài chính doanh nghiệp như cho vay doanh nghiệp, cho vay cá nhân, đầu tư tự động.3–Lượng giao dịch toàn cầu của các giao dịch kỹ thuật số 2015 2020 Thanh toán trực tuyến 93,6% 65,3% Thanh toán quỹ thuật số Thanh toán mPOS 1,0% 13,2% Chuyển tiền trực tuyến P2P 1,2% 2,6% Nền tảng cho vay doanh nghiệp 0,9% 6,8% Tài chính Gọi vốn 0,1% 0,4% doanh nghiệp Nền tảng sản xuất 0,1% 0,4% Dịch vụ đầu tư tự động 2,7% 8,3% Tài chính cá nhân Nền tảng cho vay cá nhân 0,5% 3,0% Nguồn: Statista (2015) 1.

Vai trò của công nghệ tài chính Sự phát triển, tiến bộ của công nghệ từ cuộc CMCN 4.0 đã và đang đóng vai trò tích cực trong việc phát triển sản phẩm, dịch vụ tài chính - ngân hàng. Nhờ sự hỗ trợ của công nghệ, cách thức tiếp cận các nguồn vốn tín dụng trở nên đơn giản hơn với chi phí thấp hơn; dòng vốn dịch chuyển giữa các khu vực địa lý từ phạm vi trong một quốc gia tới giữa các quốc gia, giữa các châu lục dễ dàng hơn.