Tư Tưởng Triết Học Mạnh Tử: Đặc Điểm và Ý Nghĩa Lịch Sử

Chuyên khảo phân tích Tư trưởng triết học mạnh tử đặc điểm và ý nghĩa lịch sử, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Phạm Duy Bình
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Đình Đạt
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Tư Tưởng Triết Học Mạnh Tử: Đặc Điểm và Ý Nghĩa Lịch Sử
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tư Tưởng Triết Học Mạnh Tử Nguồn Gốc và Bối Cảnh

Tư tưởng triết học của Mạnh Tử không tự nhiên mà hình thành. Nó chịu ảnh hưởng sâu sắc từ bối cảnh lịch sử, kinh tế, chính trị và văn hóa xã hội thời Xuân Thu - Chiến Quốc. Đây là giai đoạn chuyển giao giữa xã hội chiếm hữu nô lệ suy tàn và xã hội phong kiến sơ khai ở Trung Quốc. Sự biến động này đặt ra nhiều vấn đề về triết học, chính trị, xã hội, đạo đức, kinh tế, pháp luật, quân sự và ngoại giao. Các nhà tư tưởng thời bấy giờ, trong đó có Mạnh Tử, đã cố gắng tìm ra giải pháp "cứu đời, cứu người". Thời kỳ này còn được gọi là "Bách gia chư tử", "Bách gia tranh minh", đánh dấu sự ra đời của nhiều trường phái tư tưởng lớn, trong đó có Nho giáo mà Mạnh Tử là một đại diện xuất sắc. Tư tưởng của ông chứa đựng những nội dung lớn về chính trị, xã hội, giáo dục, đạo đức, đặc biệt là tư tưởng nhân nghĩa.

1.1. Bối Cảnh Kinh Tế Xã Hội Thời Xuân Thu Chiến Quốc

Thời Xuân Thu - Chiến Quốc chứng kiến sự chuyển đổi kinh tế từ đồ đồng sang đồ sắt. Sự ra đời của đồ sắt tạo ra cuộc cách mạng trong công cụ sản xuất, thúc đẩy sự phát triển của nông nghiệp, thủ công nghiệp và thương nghiệp. Trong nông nghiệp, kỹ thuật canh tác được cải tiến, diện tích đất canh tác mở rộng, năng suất lao động tăng. Trong thủ công nghiệp, việc sử dụng công cụ bằng sắt trở nên phổ biến, các ngành nghề thủ công phát triển. Thương nghiệp cũng phát triển nhờ sự phát triển của nông nghiệp và thủ công nghiệp, tiền tệ ra đời, hình thành tầng lớp thương nhân giàu có.

1.2. Ảnh Hưởng Từ Các Trường Phái Tư Tưởng Trước Mạnh Tử

Tư tưởng của Mạnh Tử không chỉ chịu ảnh hưởng từ bối cảnh xã hội mà còn từ các trường phái tư tưởng trước đó, đặc biệt là Nho giáo của Khổng Tử. Mạnh Tử được xem là người kế thừa và phát triển tư tưởng của Khổng Tử, nhưng đồng thời cũng có những sáng tạo riêng. Ông đã hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm các khái niệm như nhân nghĩa, vương đạo, dân bản, đồng thời đưa ra những quan điểm mới về tính thiện của con người.

II. Phân Tích Tư Tưởng Nhân Nghĩa Mạnh Tử Nội Dung Cốt Lõi Nhất

Tư tưởng nhân nghĩa là nội dung cốt lõi trong triết học của Mạnh Tử. Ông cho rằng, con người sinh ra vốn có tính thiện, và cần phải tu thân để giữ gìn và phát triển bản tính tốt đẹp đó. Nhân nghĩa không chỉ là phẩm chất đạo đức cá nhân mà còn là nền tảng của một xã hội tốt đẹp. Mạnh Tử đề cao vai trò của người cai trị trong việc thực hành nhân nghĩa, cai trị bằng đức chứ không phải bằng bạo lực. Ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chăm lo đời sống của người dân, coi dân bản là yếu tố then chốt để duy trì sự ổn định và phát triển của xã hội.

2.1. Quan Điểm Về Tính Thiện Của Con Người Trong Triết Học Mạnh Tử

Mạnh Tử tin rằng con người sinh ra vốn có tính thiện, tức là có sẵn những phẩm chất đạo đức tốt đẹp như nhân, nghĩa, lễ, trí. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của môi trường sống và những dục vọng cá nhân, bản tính tốt đẹp này có thể bị che lấp. Vì vậy, cần phải tu thân, học tập, rèn luyện để giữ gìn và phát triển tính thiện.

2.2. Tư Tưởng Dân Bản và Vai Trò Của Người Cai Trị Theo Mạnh Tử

Mạnh Tử đề cao tư tưởng dân bản, coi người dân là gốc của nước. Ông cho rằng, người cai trị phải biết chăm lo đời sống của người dân, tạo điều kiện cho họ được no ấm, hạnh phúc. Nếu người cai trị không làm được điều đó, thì người dân có quyền lật đổ. Ông cũng nhấn mạnh rằng, người cai trị phải cai trị bằng đức, bằng nhân nghĩa, chứ không phải bằng bạo lực.

2.3. Mối Quan Hệ Giữa Tu Thân Tề Gia Trị Quốc Bình Thiên Hạ

Theo Mạnh Tử, để trị quốc, bình thiên hạ, trước hết phải tu thân, tề gia. Tu thân là quá trình rèn luyện bản thân để trở thành người có đạo đức, có phẩm chất tốt đẹp. Tề gia là việc xây dựng gia đình hạnh phúc, hòa thuận, làm nền tảng cho xã hội. Khi mỗi cá nhân đều tu thân, mỗi gia đình đều tề gia, thì xã hội sẽ ổn định, đất nước sẽ hưng thịnh.

III. Học Thuyết Chính Trị Mạnh Tử Vương Đạo và Dân Chủ Hạn Chế

Học thuyết chính trị của Mạnh Tử tập trung vào tư tưởng vương đạo, đối lập với bá đạo. Vương đạo là con đường cai trị bằng đức, bằng nhân nghĩa, dựa trên sự đồng thuận của người dân. Bá đạo là con đường cai trị bằng bạo lực, bằng sức mạnh, chỉ quan tâm đến lợi ích của bản thân. Mạnh Tử cho rằng, chỉ có vương đạo mới có thể mang lại sự ổn định và phát triển bền vững cho xã hội. Tuy nhiên, tư tưởng dân chủ của Mạnh Tử còn mang tính hạn chế, vì ông vẫn đề cao vai trò của người cai trị và chưa thực sự coi trọng quyền tự do, bình đẳng của người dân.

3.1. So Sánh Vương Đạo và Bá Đạo Trong Tư Tưởng Chính Trị Mạnh Tử

Vương đạo và bá đạo là hai con đường cai trị đối lập nhau trong tư tưởng chính trị của Mạnh Tử. Vương đạo dựa trên nhân nghĩa, đức trị, hướng đến lợi ích của người dân. Bá đạo dựa trên bạo lực, sức mạnh, chỉ quan tâm đến lợi ích của người cai trị. Mạnh Tử cho rằng, vương đạo là con đường đúng đắn, mang lại sự ổn định và phát triển bền vững cho xã hội.

3.2. Quan Điểm Về Cách Chọn Lựa và Sử Dụng Nhân Tài Của Mạnh Tử

Mạnh Tử rất coi trọng việc chọn lựa và sử dụng nhân tài. Ông cho rằng, người cai trị phải biết tìm kiếm những người có đức, có tài, có khả năng giúp dân, giúp nước. Ông cũng nhấn mạnh rằng, người cai trị phải biết lắng nghe ý kiến của nhân tài, tạo điều kiện cho họ phát huy năng lực. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo về những kẻ tiểu nhân, chỉ biết nịnh hót, xu nịnh, gây hại cho đất nước.

IV. Ý Nghĩa Lịch Sử và Giá Trị Hiện Đại Của Triết Học Mạnh Tử

Tư tưởng triết học của Mạnh Tử có ý nghĩa lịch sử to lớn đối với sự phát triển của xã hội Trung Quốc và các nước Đông Á. Nó đã góp phần định hình nền văn hóa, đạo đức, chính trị của khu vực này trong suốt hàng nghìn năm. Ngày nay, nhiều giá trị trong tư tưởng của Mạnh Tử vẫn còn nguyên giá trị, có thể ứng dụng vào việc xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Đặc biệt, tư tưởng nhân nghĩa, dân bản, vương đạo có thể được vận dụng vào việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

4.1. Ảnh Hưởng Của Tư Tưởng Mạnh Tử Đến Văn Hóa và Chính Trị Đông Á

Tư tưởng của Mạnh Tử đã có ảnh hưởng sâu rộng đến văn hóa và chính trị của các nước Đông Á, đặc biệt là Trung Quốc, Việt Nam, Hàn Quốc, Nhật Bản. Nó đã góp phần hình thành những giá trị đạo đức, những nguyên tắc chính trị quan trọng của khu vực này, như nhân nghĩa, trung hiếu, dân bản, vương đạo.

4.2. Ứng Dụng Tư Tưởng Mạnh Tử Trong Quản Trị Doanh Nghiệp Hiện Đại

Một số tư tưởng của Mạnh Tử có thể được ứng dụng trong quản trị doanh nghiệp hiện đại, như tư tưởng về nhân nghĩa, trọng dụng nhân tài, lấy chữ tín làm đầu. Doanh nghiệp cần phải đối xử tốt với nhân viên, tạo điều kiện cho họ phát huy năng lực, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với khách hàng, đối tác, và luôn giữ chữ tín trong kinh doanh.

4.3. Giá Trị Đạo Đức và Bài Học Cho Xã Hội Việt Nam Hiện Nay

Tư tưởng của Mạnh Tử mang lại nhiều giá trị đạo đức và bài học cho xã hội Việt Nam hiện nay. Chúng ta cần phải đề cao nhân nghĩa, trung thực, tôn trọng người khác, sống có trách nhiệm. Đồng thời, cần phải xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, nơi mọi người đều có cơ hội phát triển bản thân.

V. So Sánh Tư Tưởng Mạnh Tử và Khổng Tử Điểm Khác Biệt và Kế Thừa

Mạnh Tử được xem là người kế thừa và phát triển tư tưởng của Khổng Tử, nhưng đồng thời cũng có những sáng tạo riêng. Ông đã hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm các khái niệm như nhân nghĩa, vương đạo, dân bản, đồng thời đưa ra những quan điểm mới về tính thiện của con người. So với Khổng Tử, Mạnh Tử có tư tưởng dân chủ hơn, coi trọng vai trò của người dân hơn. Tuy nhiên, cả hai đều đề cao vai trò của đạo đức trong việc cai trị đất nước.

5.1. Điểm Tương Đồng Trong Tư Tưởng Đạo Đức và Chính Trị

Cả Mạnh Tử và Khổng Tử đều đề cao vai trò của đạo đức trong việc cai trị đất nước. Họ đều cho rằng, người cai trị phải có đức, phải tu thân, phải biết yêu thương và chăm lo cho người dân. Họ cũng đều nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giáo dục, đào tạo nhân tài.

5.2. Điểm Khác Biệt Trong Quan Điểm Về Tính Thiện và Dân Bản

Điểm khác biệt lớn nhất giữa Mạnh Tử và Khổng Tử là quan điểm về tính thiện của con người. Mạnh Tử cho rằng con người sinh ra vốn có tính thiện, còn Khổng Tử không khẳng định điều này. Mạnh Tử cũng có tư tưởng dân chủ hơn Khổng Tử, coi trọng vai trò của người dân hơn.

VI. Phê Bình và Di Sản Tư Tưởng Mạnh Tử Góc Nhìn Đa Chiều

Tư tưởng của Mạnh Tử không phải là không có những hạn chế. Một số quan điểm của ông, như tư tưởng về vương đạo, có thể bị coi là duy tâm, không phù hợp với xã hội hiện đại. Tuy nhiên, những giá trị tích cực trong tư tưởng của ông, như nhân nghĩa, dân bản, vẫn còn nguyên giá trị và có thể được vận dụng vào việc xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn. Di sản của Mạnh Tử vẫn tiếp tục được nghiên cứu, kế thừa và phát triển trong thời đại ngày nay.

6.1. Những Hạn Chế Cần Lưu Ý Trong Tư Tưởng Triết Học Mạnh Tử

Một số hạn chế trong tư tưởng của Mạnh Tử cần được lưu ý, như tư tưởng về vương đạo có thể bị coi là duy tâm, không phù hợp với xã hội hiện đại. Ông cũng chưa thực sự coi trọng quyền tự do, bình đẳng của người dân.

6.2. Giá Trị Vượt Thời Gian và Bài Học Cho Thế Hệ Tương Lai

Những giá trị tích cực trong tư tưởng của Mạnh Tử, như nhân nghĩa, dân bản, vẫn còn nguyên giá trị và có thể được vận dụng vào việc xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn. Thế hệ tương lai cần phải nghiên cứu, kế thừa và phát triển những giá trị này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ XÃ HỘI VÀ TIỀN ĐỀ LÝ LUẬN HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC MẠNH TỬ 1. KHÁI QUÁT ĐẶC ĐIỂM LỊCH SỬ, KINH TẾ, CHÍNH TRỊ, VĂN HÓA XÃ HỘI HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC MẠNH TỬ 1. Đặc điểm kinh tế, chính trị - xã hội Trung Quốc thời Xuân thu - Chiến quốc Triết học với tư cách là một hình thái ý thức xã hội, trong quá trình hình thành và phát triển luôn chịu sự chi phối, ảnh hưởng sâu sắc của những điều kiện lịch sử kinh tế - xã hội nhất định. Lịch sử triết học hàng ngàn năm của nhân loại đã chứng minh rằng không có một học thuyết, một trường phái triết học nào nảy sinh trên mảnh đất trống không, mà đều hình thành, phát triển trên nền tảng, điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội nhất định.Mác đã từng viết: “Các triết gia không mọc lên như nấm từ trái đất, họ là sản phẩm của thời đại mình, của dân tộc mình, mà dòng sữa tinh tế nhất, quý giá và vô hình được tập trung lại trong những tư tưởng triết học” [64, 156].

Triết học Trung Quốc cổ đại nói chung, tư tưởng triết học Mạnh Tử nói riêng cũng không ngoại lệ. Những tư tưởng này được sinh ra và phát triển rực rỡ gắn liền với thời kỳ lịch sử - xã hội Xuân thu – Chiến quốc. Nhiều nhà nghiên cứu nổi tiếng của Trung Quốc cũng đã khẳng định: “Phàm đã gọi là một học thuyết quyết không thể là một cái gì từ trên trời rơi xuống. Nếu nghiên cứu tỉ mỉ hơn chúng ta tất sẽ tìm ra được nhiều nguyên nhân đã xảy ra trước và hậu quả về sau của nó” [92, 53].

“Nhà tư tưởng thường chịu ảnh hưởng của hoàn cảnh trong đó nhà tư tưởng sống. Cảnh trí xung quanh khiến cho nhà tư tưởng có ý thức về cuộc sống theo một lối nào, và triết học của nhà tư tưởng, do đó, sẽ có những 9 quan điểm nhất mạnh hay không đề cập tới, làm thành những nét đặc biệt của một triết học” [46, 32]. Những luận điểm trên cho thấy điều kiện kinh tế, chính trị - xã hội thời Trung Quốc cổ đại trở thành một trong những cơ sở khoa học của việc hình thành tư tưởng triết học của Mạnh Tử. Tư tưởng triết học Trung Quốc có mầm mống từ thời tiền sử, nhưng đến thời Xuân thu – Chiến quốc mới thực sự trở thành một hệ thống.

Xuân thu – Chiến quốc, về niên đại được xem là bắt đầu từ năm 770 tr.CN và kết thúc vào năm 221 tr.CN; về triều đại là thời Đông Chu (770 – 256 tr. Đây là giai đoạn lịch sử được đánh dấu bằng sự kiện Hạo Kinh bị các tộc Hiểm Doãn, Tây Nhung tàn phá, nên Chu Bình Vương phải dời đô về phía Đông, đến Lạc Ấp (Lạc Dương, Tỉnh Hà Nam bây giờ), đánh dấu một giai đoạn mới của nhà Chu, sử sách gọi là thời Chu mạt, Đông Chu hay Xuân thu – Chiến quốc và kết thúc khi nhà Tần diệt Chu, Tần Thủy Hoàng lên ngôi thống nhất Trung Hoa (năm 221 tr.CN), lập ra nhà nước phong kiến đầu tiên ở Trung Quốc. Đây là thời kỳ giao thoa giữa hình thái kinh tế - xã hội chiếm hữu nô lệ suy tàn và hình thái kinh tế - xã hội phong kiến sơ kỳ, một xã hội đầy biến động, phức tạp và đồng thời, cũng là thời kỳ phát triển rực rỡ của Trung Quốc trên nhiều lĩnh vực. Về kinh tế, thời Xuân thu, nền kinh tế Trung Quốc đang chuyển từ thời đại đồ đồng sang thời đại đồ sắt.

Sự ra đời của đồ sắt có thể coi như một cuộc cách mạng trong công cụ sản xuất. Trong sách Quốc ngữ, Chu ngữ có viết: “Đồng thau để đúc kiếm, kích …, sắt để đúc cuốc, cào và quả cân” [94, 283]. Nó trở thành động lực mạnh mẽ thúc đẩy lực lượng sản xuất cổ đại Trung Quốc phát triển trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là sản xuất nông nghiệp, thủ công nghiệp và thương nghiệp. 10 Về nông nghiệp là ngành kinh tế giữ vai trò đặc biệt quan trọng, lâu đời trong đời sống xã hội Trung Quốc.

Để tồn tại và phát triển, người Trung Quốc buộc phải không ngừng cải tiến công cụ sản xuất, phát triển sản xuất nông nghiệp. Từ đồ sắt, phát minh mới về kỹ thuật khai thác và sử dụng đồ sắt đã đem lại những tiến bộ mới trong việc cải tiến công cụ và kỹ thuật sản xuất nông nghiệp. Thời kỳ này hệ thống thủy lợi đã trải khắp khu vực Trường Giang. Diện tích đất đai canh tác ngày càng được mở rộng.

Kỹ thuật trồng trọt cũng được cải tiến, tạo điều kiện tăng năng suất trong lao động nông nghiệp. Vì vậy, đã giảm bớt sức lao động cơ bắp của con người, năng suất lao động tăng. Từ những tiến bộ vượt bậc trong sản xuất nông nghiệp do sự xuất hiện của đồ sắt, tất yếu dẫn đến những thay đổi sâu sắc trong quan hệ sản xuất cổ truyền ở thời Xuân thu. Người ta thấy không cần thiết phải chia lại ruộng đất công theo định kỳ, căn cứ vào đất tốt hay xấu như trước nữa.

Thì giờ đây, công xã đã giao hẳn đất công cho từng gia đình nông nô cầy cấy trong thời hạn lâu dài. Vì thế, họ có điều kiện lưu canh, luân canh để tăng năng suất cây trồng. Mặt khác, nhờ công cụ sản xuất bằng sắt phát triển và thủy lợi mở mang, ruộng đất do nông nô khai hoang biến thành ruộng tư ngày một nhiều. Bọn quý tộc có quyền thế chiếm của công xã làm ruộng tư.

Chế độ “tỉnh điền” cũng dần tan rã, chế độ tư hữu ruộng đất từng bước hình thành. Chế độ tư hữu về ruộng đất được xác lập tại nhiều nước còn được pháp luật nhà nước thừa nhận và bảo vệ. Về thủ công nghiệp, đồ sắt ra đời thay thế đồ đồng không chỉ thúc đẩy nông nghiệp phát triển mà còn thúc đẩy sản xuất thủ công nghiệp phát triển. Với tính ưu việt của đồ sắt như, bền hơn, cứng hơn, sử dụng tiện lợi hơn đồ đồng nên việc sử dụng công cụ bằng sắt ngày càng trở nên phong phú, đa dạng và phổ biến.

Quan hệ trao đổi sản phẩm lao động, sự phân công trong 11 sản xuất thủ công nghiệp nhanh chóng đạt tới trình độ chuyên nghiệp cao, mở ra cơ hội cho một loạt ngành nghề thủ công ra đời, phát triển như nghề luyện sắt, nghề rèn, nghề đúc, nghề mộc, nghề làm đồ gốm, v. Vào cuối thời Xuân thu, nước Ngô dựng lò luyện sắt, số thợ lên đến 300 người. Nước tấn trưng mua sắt để đúc đỉnh hình. Trong sách Chu lễ đã viết: “thợ mộc chiếm bảy phần, thợ kim khí chiếm sáu phần, thợ thuộc da chiếm năm phần, thợ nhuộm chiếm năm phần, thợ nề chiếm hai phần…”[17, 250].

Thợ thuyền tuy nhiều nhưng vì trình độ còn thấp nên họ chưa có ảnh hưởng gì lớn trong đời sống chính trị - xã hội. Về thương nghiệp, cùng với sự phát triển nông nghiệp và thủ công nghiệp phát triển đã tạo cơ sở cho thương nghiệp phát triển hơn trước. Tiền tệ đã ra đời. Trong xã hội hình thành một tầng lớp thương nhân giàu có, danh tiếng, như Phạm Lãi, Huyền Cao (nước trịnh), Tử Cống ( vốn học trò của Khổng Tử)… Tuy nhiên, do thực trạng khó khăn lúc bấy giờ cản trở rất lớn đến việc giao lưu, buôn bán như: tình trạng xã hội rối ren, lãnh thổ chia năm xẻ bảy, phương tiện giao thông thô sơ, đường sá hiểm trở… nên việc kinh doanh không phải ai cũng làm được, đòi hỏi phải là những con người tháo vát, quyết đoán dám mạo hiểm.

Đặc biệt, trong quan niệm cổ truyền, người Trung Quốc với tư duy “nông bản, thương mạt”, “trọng nông, ức thương” luôn xem thường, khinh rẻ nghề buôn bán. Chính vì thế, thương nghiệp lúc này chưa thực sự phát triển, chưa có tác động, ảnh hưởng lớn đối với đời sống kinh tế - xã hội. Song sự hình thành của nó đã tạo ra trong cơ cấu giai cấp - xã hội, một tầng lớp mới. Tầng lớp này, dần dần xuất hiện một loạt quý tộc mới với thế lực ngày càng mạnh, tìm cách leo lên tranh giành quyền lực với tầng lớp quý tộc cũ.

Về chính trị xã hội, những biến đổi về kinh tế tất yếu sẽ dẫn đến những biến đổi về chính trị. Nếu như thời Tây Chu chế độ tông pháp còn 12 được tôn nghiêm, cai trị xã hội chủ yếu dựa vào lễ và tập tục; quý tộc, chủ nô tùy tiện dùng hình phạt khắc nghiệt trừng trị những kẻ làm trái ý mình. Điều đó, có tác dụng tích cực giúp nhà Chu tồn tại, hưng thịnh trong một thời gian dài thì đến thời Xuân thu chế độ tông pháp nhà Chu không còn được tôn nghiêm, đầu mối các quan hệ về kinh tế, chính trị, quân sự giữa thiên tử và các nước chư hầu ngày càng lỏng lẻo, huyết thống ngày càng mờ nhạt, trật tự lễ nghĩa nhà Chu không còn được tôn trọng như trước. Những biến đổi, rạn nứt trên đã làm cho trật tự quyền hành của Thiên tử - Chư hầu – Khanh đại phu chỉ còn là hình thức trên danh nghĩa.

Thực chất, lúc này thiên tử nhà Chu hầu như không còn quyền uy gì với các nước chư hầu. Thiên tử không còn đủ thực quyền xét xử những cuộc chấp giữa các nước. Nhân cơ hội này, nhiều nước đua nhau động binh, mượn tiếng, lấy cớ khôi phục chế độ tông pháp chế độ nhà Chu với khẩu hiệu “tôn vương bài di”, nhưng thực chất là bảo vệ, khẳng định, mở rộng quyền lực chính trị, kinh tế của mình, thôn tính các nước nhỏ, tranh giành địa vị bá chủ thiên hạ. Các cuộc chiến tranh trong thời Xuân thu đã đẩy người dân đến cùng khổ, mất mát.

Họ, phải gánh chịu sưu cao, thuế nặng, thiên tai thường xuyên xảy ra, nạn cướp bóc nổi lên khắp nơi làm cho đời sống nhân dân càng thêm khốn khổ. Dân lưu vong đồng trong ruộng ngoài bỏ hoang. Không những thế các lãnh chúa, quý tộc đã không từ một thủ đoạn nào để chiếm đoạt ruộng đất, cưỡng bức, đàn áp dân lành. Kết quả, của những biến động kinh tế đã dẫn đến sự biến đổi trong kết cấu giai tầng của xã hội.

Nhiều tầng lớp mới xuất hiện, mới cũ đan xen và mâu thuẫn với nhau ngày càng gay gắt dẫn đến sự thay đổi về quyền lợi.