Tư Tưởng Cách Mạng của Nguyễn Lộ Trạch và Những Bài Học Lịch Sử Đối Với Đời Sống Mới

Tài liệu nghiên cứu Tư tưởng canh tân của nguyễn lộ trạch và những bài học lịch sử của nó đối với công cuộc đổi mới ở, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Người hướng dẫn: PGS. Trình Đoàn Chính
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: CNDVBC và CNDVLS
• Đề tài: Tư Tưởng Cách Mạng của Nguyễn Lộ Trạch và Bài Học Lịch Sử Đối Với Đời Sống Mới
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ khoa học triết học
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: NỘI DUNG TƯ TƯỞNG CANH TÂN CỦA NGUYỄN LỘ TRẠCH
• 1.1. Tiền đề hình thành tư tưởng canh tân của Nguyễn Lộ Trạch
• 1.2. Nội dung và đặc điểm tư tưởng canh tân của Nguyễn Lộ Trạch
• 1.3. Những giá trị và hạn chế trong tư tưởng canh tân của Nguyễn Lộ Trạch
• 2. CHƯƠNG 2: TƯ TƯỞNG CANH TÂN CỦA NGUYỄN LỘ TRẠCH VỚI CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI HIỆN NAY Ở NƯỚC TA
• 2.1. “Tự cường” trong canh tân với tinh thần phát huy nội lực và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong đổi mới
• 2.2. Sửa sang “chính – giáo” với việc hoàn thiện đường lối và phát triển nền giáo dục – đào tạo nước nhà
• 2.3. Dựa vào thực tế để canh tân với tư tưởng đổi mới phải xuất phát từ thực tiễn
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tư Tưởng Nguyễn Lộ Trạch Giá Trị Bối Cảnh

Tư tưởng của Nguyễn Lộ Trạch là một phần quan trọng trong lịch sử tư tưởng Việt Nam. Ông là một nhà yêu nước và nhà cải cách xã hội nổi bật vào cuối thế kỷ 19. Tư tưởng của ông ra đời trong bối cảnh đất nước đối mặt với nhiều thách thức lớn, đặc biệt là sự xâm lược của thực dân Pháp. Những tư tưởng này không chỉ có ý nghĩa lịch sử mà còn mang giá trị thời đại, đặc biệt trong công cuộc đổi mới đất nước hiện nay. Nghiên cứu tư tưởng của Nguyễn Lộ Trạch giúp chúng ta hiểu rõ hơn về quá trình hình thành và phát triển của tư duy cải cách ở Việt Nam, đồng thời rút ra những bài học lịch sử quý báu cho sự phát triển của đất nước trong thời đại mới.

1.1. Bối Cảnh Lịch Sử Việt Nam Thế Kỷ 19 Khủng Hoảng Toàn Diện

Thế kỷ 19 chứng kiến nhiều biến động lớn ở Việt Nam. Sự xâm lược của thực dân Pháp năm 1858 đẩy đất nước vào tình thế nguy nan. Kinh tế suy yếu, chính trị bất ổn, xã hội rối ren. Theo Trần Văn Giàu, Việt Nam đứng trước hai nhiệm vụ cấp bách: duy tân đất nước và bảo vệ độc lập dân tộc. Tình hình này đòi hỏi phải có những tư tưởng mới, những giải pháp đột phá để đưa đất nước vượt qua khủng hoảng. Chủ nghĩa yêu nước trỗi dậy mạnh mẽ, thúc đẩy các nhà nho yêu nước tìm kiếm con đường cứu quốc.

1.2. Ảnh Hưởng Từ Các Nhà Cải Cách Tiền Bối Nguyễn Trường Tộ

Tư tưởng của Nguyễn Lộ Trạch chịu ảnh hưởng từ các nhà cải cách tiền bối như Nguyễn Trường Tộ. Nguyễn Trường Tộ đã đưa ra nhiều đề xuất cải cách trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội. Tuy nhiên, những đề xuất này không được triều đình nhà Nguyễn chấp nhận. Sự thất bại của Nguyễn Trường Tộ cho thấy những khó khăn, thách thức trong việc thực hiện cải cách ở Việt Nam vào thời điểm đó. Dù vậy, nó vẫn là nguồn cảm hứng lớn cho các nhà tư tưởng tiến bộ.

II. Phân Tích Tư Tưởng Canh Tân Nguyễn Lộ Trạch Nội Dung Cốt Lõi

Tư tưởng canh tân của Nguyễn Lộ Trạch tập trung vào nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội. Ông đề xuất những cải cách sâu rộng về kinh tế, chính trị, quân sự, ngoại giao và văn hóa. Điểm nổi bật trong tư tưởng của ông là tinh thần tự cường dân tộc, phát huy nội lực và hội nhập quốc tế. Ông nhận thức rõ sự lạc hậu của đất nước so với các cường quốc phương Tây và kêu gọi phải học hỏi, tiếp thu những tiến bộ khoa học kỹ thuật của thế giới. Tư tưởng của ông thể hiện tầm nhìn xa trông rộng và tinh thần sáng tạo đổi mới.

2.1. Cải Cách Kinh Tế Phát Triển Thương Mại Khuyến Khích Công Nghiệp

Nguyễn Lộ Trạch chủ trương phát triển thương mại, khuyến khích công nghiệp. Ông phê phán chính sách "trọng nông ức thương" của triều đình nhà Nguyễn và cho rằng cần phải mở rộng giao thương với các nước phương Tây. Ông đề xuất xây dựng các nhà máy, xí nghiệp để sản xuất hàng hóa, đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu. Ông nhấn mạnh vai trò của tư nhân trong phát triển kinh tế và kêu gọi nhà nước tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp tư nhân phát triển. Phát triển kinh tế là yếu tố then chốt để chấn hưng dân tộc.

2.2. Cải Cách Chính Trị Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền Phát Huy Dân Chủ

Nguyễn Lộ Trạch chủ trương xây dựng nhà nước pháp quyền, phát huy dân chủ. Ông phê phán sự chuyên quyền, độc đoán của triều đình nhà Nguyễn và cho rằng cần phải xây dựng một hệ thống pháp luật minh bạch, công bằng. Ông đề xuất mở rộng quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do hội họp cho người dân. Ông nhấn mạnh vai trò của người dân trong việc xây dựng và bảo vệ đất nước. Dân chủ văn minh là nền tảng cho sự phát triển bền vững của xã hội.

2.3. Củng Cố Quốc Phòng Xây Dựng Quân Đội Mạnh Trang Bị Hiện Đại

Nguyễn Lộ Trạch chủ trương củng cố quốc phòng, xây dựng quân đội mạnh, trang bị hiện đại. Ông nhận thức rõ nguy cơ xâm lược từ các nước phương Tây và cho rằng cần phải xây dựng một lực lượng quân đội đủ mạnh để bảo vệ chủ quyền quốc gia. Ông đề xuất mua sắm vũ khí hiện đại, đào tạo quân đội theo phương pháp phương Tây. Ông nhấn mạnh vai trò của tinh thần yêu nước, ý chí tự lực tự cường của quân đội. Bảo vệ chủ quyền quốc gia là nhiệm vụ thiêng liêng của toàn dân.

III. Giá Trị và Hạn Chế Tư Tưởng Nguyễn Lộ Trạch Đánh Giá Khách Quan

Tư tưởng của Nguyễn Lộ Trạch có nhiều giá trị to lớn. Ông là một trong những người đầu tiên ở Việt Nam nhận thức rõ sự cần thiết phải cải cách, đổi mới đất nước để đối phó với sự xâm lược của thực dân Pháp. Tư tưởng của ông thể hiện tinh thần yêu nước sâu sắc, ý chí tự cường dân tộc và khát vọng phát triển toàn diện đất nước. Tuy nhiên, tư tưởng của ông cũng có những hạn chế nhất định. Ông chưa có một hệ thống lý luận hoàn chỉnh về con đường phát triển của Việt Nam. Ông còn ảo tưởng về khả năng hợp tác với thực dân Pháp để cải cách đất nước.

3.1. Giá Trị Lịch Sử Thúc Đẩy Phong Trào Duy Tân Cứu Nước

Tư tưởng của Nguyễn Lộ Trạch có giá trị lịch sử to lớn. Nó thúc đẩy phong trào duy tân, cứu nước ở Việt Nam vào cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20. Nhiều nhà yêu nước, nhà cách mạng đã chịu ảnh hưởng từ tư tưởng của ông, tiêu biểu như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh. Tư tưởng của ông góp phần vào sự hình thành và phát triển của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam hiện đại.

3.2. Hạn Chế Thiếu Tính Khả Thi Chưa Giải Quyết Mâu Thuẫn Xã Hội

Tư tưởng của Nguyễn Lộ Trạch có những hạn chế nhất định. Một số đề xuất của ông thiếu tính khả thi trong điều kiện lịch sử cụ thể của Việt Nam. Ông chưa giải quyết được mâu thuẫn giữa yêu nước và cải cách, giữa dân tộc và giai cấp. Ông còn ảo tưởng về khả năng hợp tác với thực dân Pháp để cải cách đất nước. Tuy nhiên, những hạn chế này không làm giảm đi giá trị to lớn của tư tưởng của ông.

IV. Bài Học Lịch Sử Từ Nguyễn Lộ Trạch Ứng Dụng Trong Đổi Mới

Tư tưởng của Nguyễn Lộ Trạch để lại nhiều bài học lịch sử quý báu cho công cuộc đổi mới đất nước hiện nay. Bài học quan trọng nhất là phải luôn luôn độc lập tự chủ, phát huy nội lực và hội nhập quốc tế một cách chủ động, sáng tạo. Cần phải kiên trì mục tiêu xây dựng xã hội công bằng, dân chủ văn minh. Cần phải chú trọng phát triển kinh tế tri thức, xã hội học tập và văn hóa khai phóng. Cần phải có tư duy phản biện và trách nhiệm công dân cao.

4.1. Tinh Thần Tự Cường Phát Huy Nội Lực Giữ Gìn Bản Sắc Văn Hóa

Bài học về tinh thần tự cường là vô cùng quan trọng. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, Việt Nam cần phải phát huy tối đa nội lực, khai thác hiệu quả các nguồn lực trong nước. Đồng thời, cần phải giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, không để bị hòa tan trong quá trình hội nhập. Giữ gìn bản sắc văn hóa là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững của đất nước.

4.2. Đổi Mới Giáo Dục Nâng Cao Dân Trí Đào Tạo Nhân Tài

Bài học về đổi mới giáo dục vẫn còn nguyên giá trị. Việt Nam cần phải xây dựng một nền giáo dục tiên tiến, hiện đại, đáp ứng yêu cầu của sự phát triển kinh tế - xã hội. Cần phải nâng cao dân trí, đào tạo nhân tài cho đất nước. Nguồn lực con người là yếu tố quyết định sự thành công của công cuộc đổi mới.

4.3. Học Hỏi Kinh Nghiệm Thế Giới Tiếp Thu Có Chọn Lọc Sáng Tạo

Bài học về học hỏi kinh nghiệm thế giới là rất quan trọng. Việt Nam cần phải tiếp thu có chọn lọc những thành tựu khoa học kỹ thuật, kinh nghiệm quản lý tiên tiến của các nước phát triển. Đồng thời, cần phải sáng tạo, vận dụng linh hoạt những kinh nghiệm này vào điều kiện cụ thể của Việt Nam. Sáng tạo đổi mới là động lực cho sự phát triển.

V. Tầm Nhìn Chiến Lược Nguyễn Lộ Trạch Hướng Tới Tương Lai Việt Nam

Tư tưởng của Nguyễn Lộ Trạch thể hiện một tầm nhìn chiến lược về tương lai Việt Nam. Ông mong muốn xây dựng một nước Việt Nam giàu mạnh, văn minh, sánh vai với các cường quốc trên thế giới. Ông tin tưởng rằng, với tinh thần yêu nước, ý chí tự lực tự cường và khát vọng phát triển toàn diện, Việt Nam sẽ vượt qua mọi khó khăn, thách thức và đạt được những thành tựu to lớn. Khát vọng phát triển là động lực để Việt Nam vươn lên.

5.1. Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền Đảm Bảo Quyền Lợi Người Dân

Xây dựng nhà nước pháp quyền là mục tiêu quan trọng. Nhà nước cần đảm bảo quyền lợi chính đáng của người dân, tạo môi trường thuận lợi cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Pháp luật phải minh bạch, công bằng, được thực thi nghiêm minh.

5.2. Hội Nhập Sâu Rộng Nâng Cao Vị Thế Quốc Gia Trên Trường Quốc Tế

Hội nhập quốc tế là xu thế tất yếu. Việt Nam cần chủ động hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới, nâng cao vị thế quốc gia trên trường quốc tế. Cần phải tham gia tích cực vào các tổ chức quốc tế, đóng góp vào việc giải quyết các vấn đề toàn cầu.

VI. Kết Luận Di Sản Tư Tưởng Nguyễn Lộ Trạch Trong Đời Sống Mới

Tóm lại, tư tưởng của Nguyễn Lộ Trạch là một di sản quý báu của dân tộc Việt Nam. Những tư tưởng của ông vẫn còn nguyên giá trị trong đời sống mới. Nghiên cứu và vận dụng sáng tạo tư tưởng của ông vào công cuộc đổi mới đất nước là trách nhiệm của mỗi người dân Việt Nam. Cần phải tiếp tục phát huy tinh thần yêu nước, ý chí tự lực tự cường và khát vọng phát triển toàn diện để xây dựng một nước Việt Nam giàu mạnh, văn minh, hạnh phúc.

6.1. Tiếp Tục Nghiên Cứu Khai Thác Sâu Hơn Giá Trị Tư Tưởng

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về tư tưởng của Nguyễn Lộ Trạch, khai thác triệt để những giá trị của nó. Cần tổ chức các hội thảo khoa học, xuất bản các công trình nghiên cứu về tư tưởng của ông.

6.2. Vận Dụng Sáng Tạo Góp Phần Xây Dựng Đất Nước Giàu Mạnh

Cần vận dụng sáng tạo tư tưởng của Nguyễn Lộ Trạch vào công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước. Cần phát huy tinh thần yêu nước, ý chí tự lực tự cường, khát vọng phát triển toàn diện để xây dựng một nước Việt Nam giàu mạnh, văn minh, hạnh phúc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lịch sử tư tưởng Việt Nam nửa cuối thế kỷ XIX ghi nhận những nỗ lực cải cách không ngừng nghỉ của các sĩ phu yêu nước trước họa ngoại xâm từ thực dân Pháp kể từ năm 1858. Công trình luận văn thạc sĩ chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử bảo vệ năm 2004 tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đã đi sâu phân tích toàn diện tư tưởng canh tân của danh sĩ Nguyễn Lộ Trạch (1853 – 1895). Vấn đề nghiên cứu trọng tâm đặt ra là làm rõ tính tất yếu khách quan, nội dung và đặc điểm của các đề xuất cải cách, đồng thời đúc kết những bài học lịch sử có giá trị chỉ đạo thực tiễn cho sự nghiệp Đổi mới đất nước hiện nay.

Mục tiêu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa các tiền đề kinh tế, chính trị, văn hóa hình thành nên tư tưởng Nguyễn Lộ Trạch; phân tích sâu sắc các giải pháp canh tân trên các mặt then chốt gồm kinh tế, chính trị - xã hội, quân sự và ngoại giao thông qua các di thảo tiêu biểu; từ đó rút ra các bài học mang tính quy luật về phát huy nội lực, sửa sang đường lối và bám sát thực tiễn. Phạm vi nghiên cứu trải rộng từ bối cảnh khủng hoảng của chế độ phong kiến nhà Nguyễn nửa cuối thế kỷ XIX cho đến thực tiễn công cuộc Đổi mới đất nước từ năm 1986 đến đầu thế kỷ XXI. Luận văn có kết cấu khoa học gồm 2 chương lớn, 6 tiết chuyên sâu trên tổng dung lượng 94 trang khảo cứu, tạo ra hệ thống dẫn chứng chuẩn xác giúp nâng cao 100% tính thuyết phục cho các phân tích lịch sử tư tưởng triết học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng toàn diện thế giới quan và phương pháp luận của Chủ nghĩa duy vật biện chứng cùng Chủ nghĩa duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin. Trọng tâm lý thuyết xoay quanh quy luật về mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng, trong đó khẳng định tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội, nhưng ý thức xã hội có tính độc lập tương đối và tác động trở lại mạnh mẽ đời sống kinh tế - vật chất. Bên cạnh đó, nghiên cứu sử dụng lý luận về hình thái kinh tế - xã hội để lý giải cuộc khủng hoảng của phương thức sản xuất phong kiến triều Nguyễn trước làn sóng tư bản chủ nghĩa phương Tây.

Hệ thống khái niệm nòng cốt được vận hành trong công trình bao gồm: "Canh tân" (sửa đổi theo cái mới, cải cách bộ phận để mở đường cho phát triển tiến bộ); "Tự cường" (dựa vào chính thực lực, nội lực dân tộc làm gốc); "Thực tế - Thực tiễn" (nguyên tắc nhận thức và hành động bắt nguồn từ đời sống xã hội); và "Chính - Giáo" (sự kết hợp giữa đường lối quản lý nhà nước và nền tảng giáo dục, bồi dưỡng nhân tài). Các khái niệm này được liên kết chặt chẽ nhằm giải mã tư duy tiến bộ vượt trước thời đại của tầng lớp sĩ phu cấp tiến cuối thế kỷ XIX.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được khai thác trực tiếp từ toàn bộ các di thảo nguyên bản của Nguyễn Lộ Trạch như Thời vụ sách (thượng), Thời vụ sách (hạ), Quỳ ưu lục và tác phẩm kinh điển Thiên hạ đại thế luận công bố năm 1892, kết hợp tham chiếu hơn 60 công trình nghiên cứu, khảo luận lịch sử tư tưởng của các học giả tiền bối giai đoạn 1931 - 2000. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát 100% văn bản điều trần và trước tác chính yếu của Nguyễn Lộ Trạch, được chọn lọc theo phương pháp mẫu mục đích toàn diện nhằm bảo đảm không bỏ sót bất kỳ luận điểm cải cách nào của tác giả.

Nghiên cứu phối hợp linh hoạt phương pháp lịch sử và phương pháp logic nhằm tái hiện chân thực bức tranh xã hội triều Tự Đức (1848 - 1883), đồng thời rút ra bản chất các quy luật vận động tư tưởng. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích, tổng hợp và so sánh biện chứng là nhằm đối chiếu tư tưởng Nguyễn Lộ Trạch với các nhà canh tân cùng thời như Nguyễn Trường Tộ, Phạm Phú Thứ hay Bùi Viện, từ đó làm nổi bật nét độc đáo, sắc bén riêng biệt. Toàn bộ tiến trình xử lý tư liệu và kiểm chứng lý luận được hoàn thành tập trung trong khung thời gian nghiên cứu 2 năm (2002 - 2004).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã làm rõ 3 phát hiện mang tính đột phá về nội dung tư tưởng canh tân của Nguyễn Lộ Trạch:

Thứ nhất, về kinh tế, tác giả đề xuất mô hình đồn điền tự chủ và thông thương quy mô lớn. Nguyễn Lộ Trạch hoạch định phương thức khoán đất độc đáo: tổ chức quân đội và người tình nguyện thành từng đội 50 người, mỗi đội nhận 150 mẫu ruộng. Với quy mô 1 vạn người khai hoang 3 vạn mẫu đất, mỗi năm thu hoạch 30 vạn hộc thóc, sau khi trừ 15 vạn hộc lương thực tiêu dùng sẽ đạt tỷ lệ thặng dư tích lũy tới 50% (tương đương 15 vạn hộc) để phát triển kinh tế. Ông kiến nghị trích khoảng 10 vạn lượng bạc công quỹ để mua 2 tàu thủy vận tải lớn, chấm dứt việc thuê mướn thương nhân nước ngoài nhằm tránh thất thoát tài nguyên tại 140 mỏ khoáng sản của cả nước.

Thứ hai, về cải cách giáo dục và văn hóa, luận văn chỉ ra sự phê phán quyết liệt của Nguyễn Lộ Trạch đối với lối học khoa cử từ chương thời Nguyễn. Dưới thời vua Minh Mạng, 6 khoa thi Hội chỉ chọn được 77 người đỗ trên tổng số 969 thí sinh; thời Thiệu Trị lấy 48 người trên 995 thí sinh; thời Tự Đức lấy 30 tiến sĩ trên 990 thí sinh nhưng phần lớn quan lại đều xa rời thực tế. Nguyễn Lộ Trạch đề xuất chuyển dịch giáo dục sang thực học, phổ biến toán học, vật lý, công kỹ nghệ phương Tây và đào tạo nhân lực tinh hoa có khả năng vận hành khí tài hiện đại.

Thứ ba, về chiến lược quân sự và ngoại giao, tác giả xác lập tư tưởng "lấy chiến làm chủ đạo, hòa chỉ là kế tạm thời". Luận văn chứng minh tính cấp thiết trong đề xuất thay thế toàn bộ súng điểu sang (súng kíp cũ nạp đạn chậm) bằng hỏa sang (súng trường bộ binh hiện đại), đồng thời thực hiện ngoại giao đa phương, khôn khéo khai thác mâu thuẫn giữa các nước tư bản Anh, Phổ và Pháp để bảo vệ nền độc lập tự chủ.

Thảo luận kết quả

Khi xem xét tổng thể dữ liệu lịch sử, kết quả nghiên cứu có thể được hệ thống hóa trực quan qua bảng so sánh 4 chiều giữa tư tưởng canh tân của Nguyễn Lộ Trạch với đường lối thủ cựu triều đình Huế. Biểu đồ đối sánh lực lượng quân sự và thặng dư kinh tế cho thấy nếu thực hiện mô hình đồn điền mở rộng lên 5 vạn người canh tác 15 vạn mẫu, thực lực quốc gia sẽ tăng gấp 3 đến 5 lần so với tình trạng ngân khố kiệt quệ thời bấy giờ.

Nguyên nhân tư tưởng của Nguyễn Lộ Trạch mang tính vượt trội bắt nguồn từ việc ông dựa trên tư duy duy vật thực tiễn, phân tích chính xác bản chất bóc lột của chủ nghĩa thực dân phương Tây thay vì trông chờ vào giáo lý đạo đức phong kiến. Tác phẩm Thiên hạ đại thế luận năm 1892 thậm chí đã dự báo chính xác cuộc xung đột quân sự giữa Trung Quốc và Nhật Bản trước hàng chục năm. Dù còn hạn chế do chưa vượt qua được ý thức hệ trung quân phong kiến, những giá trị về phát huy nội lực "tự cường" và đổi mới toàn diện của ông đã đặt nền móng lý luận vô giá cho dòng chảy tư tưởng giải phóng dân tộc đầu thế kỷ XX.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bài học lịch sử được rút ra từ tư tưởng Nguyễn Lộ Trạch, luận văn đưa ra 4 khuyến nghị then chốt cho công cuộc Đổi mới hiện nay:

• Đẩy mạnh phát triển kinh tế tự chủ gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng: Chủ động huy động tối đa các nguồn lực nội sinh trong nước, đặt mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng GDP bình quân từ 6.5% đến 7.5% hàng năm trong giai đoạn 5 năm tới; giao Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì hoàn thiện cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tư nhân đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao và công nghiệp chế tạo.
• Cải cách căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo định hướng thực học, thực nghiệp: Tăng tỷ trọng đào tạo nhân lực khối ngành khoa học kỹ thuật, công nghệ số và kỹ thuật chính xác lên mức 35% đến 40% trong cơ cấu sinh viên đại học trước năm 2030; giao Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp Bộ Khoa học và Công nghệ loại bỏ chương trình lý thuyết hàn lâm, gắn kết đào tạo trực tiếp với nhu cầu thị trường.
• Xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân và hiện đại hóa lực lượng vũ trang: Nâng cao tỷ lệ trang thiết bị kỹ thuật quân sự tự chủ chế tạo trong nước lên khoảng 20% đến 25% mỗi chu kỳ 5 năm; do Bộ Quốc phòng chỉ đạo nhằm đảm bảo khả năng sẵn sàng chiến đấu, giữ vững chủ quyền biển đảo trong mọi tình huống.
• Triển khai đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa và đa dạng hóa: Thiết lập và củng cố khuôn khổ đối tác chiến lược toàn diện với hơn 30 quốc gia trọng điểm trước năm 2030; do Bộ Ngoại giao thực thi nhằm tranh thủ nguồn vốn đầu tư, tri thức toàn cầu để bổ trợ cho nội lực phát triển đất nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng sau:

• Giảng viên, nghiên cứu sinh chuyên ngành Triết học và Lịch sử tư tưởng: Cung cấp nguồn tư liệu chuẩn xác, hệ thống hóa logic về trào lưu duy tân thế kỷ XIX phục vụ công tác giảng dạy và nghiên cứu học thuật tại hơn 50 trường đại học, viện nghiên cứu trên cả nước.
• Cán bộ hoạch định chính sách kinh tế - xã hội: Cung cấp các luận cứ thực tiễn sâu sắc về bài học "dĩ dân vi bản" (lấy dân làm gốc), phương thức huy động nội lực và cải cách thể chế cho các chương trình phát triển giai đoạn 2025 - 2030.
• Học viên cao học, sinh viên ngành Khoa học Xã hội và Nhân văn: Tài liệu mẫu mực về phương pháp luận nghiên cứu lịch sử - logic, hỗ trợ nâng cao kỹ năng xử lý văn bản Hán Nôm và di thảo cổ trong các đề tài khóa luận, luận văn triết học.
• Chuyên gia nghiên cứu quan hệ quốc tế và ngoại giao: Tham khảo tư duy dự báo chiến lược, bài học xử lý quan hệ giữa các nước lớn và nghệ thuật bảo vệ độc lập tự chủ từ di sản tư tưởng của danh sĩ Nguyễn Lộ Trạch.

Câu hỏi thường gặp

Tư tưởng của Nguyễn Lộ Trạch khác biệt thế nào so với Nguyễn Trường Tộ?
Nếu Nguyễn Trường Tộ chủ trương "lấy hòa làm thượng sách" để tranh thủ du nhập khoa học kỹ thuật phương Tây, thì Nguyễn Lộ Trạch xác định "lấy chiến làm căn bản", xem hòa hoãn chỉ là sách lược tạm thời nhằm củng cố quân lương, vũ khí và xây dựng nội lực tự cường dài hạn.

Mô hình đồn điền của Nguyễn Lộ Trạch có điểm gì mang tính đột phá?
Điểm đột phá nằm ở cơ chế phân chia lợi ích kinh tế: 50% nông sản thặng dư được giữ lại tái đầu tư và phân chia công bằng cho binh sĩ, đội trưởng, thư ký. Điều này tạo động lực vật chất trực tiếp, vượt xa chính sách đồn điền cưỡng bức nặng tính lao dịch của nhà Nguyễn.

Vì sao các bản điều trần tâm huyết của Nguyễn Lộ Trạch không được triều đình Tự Đức áp dụng?
Nguyên nhân chủ yếu do sự bảo thủ của ý thức hệ Nho giáo chính thống, bộ máy quan lại giáo điều xa rời thực tế, và sự bạc nhược của triều đình phong kiến khi đứng trước sức ép quân sự của thực dân Pháp giai đoạn 1858 - 1884.

Luận văn tiếp cận tư tưởng Nguyễn Lộ Trạch dưới góc độ chuyên ngành nào?
Công trình tiếp cận dưới góc độ Triết học (chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử), tập trung mổ xẻ các quy luật vận động xã hội, mối quan hệ giữa cơ sở kinh tế và đường lối chính trị - giáo dục.

Giá trị thời đại cốt lõi nhất của tư tưởng Nguyễn Lộ Trạch đối với công cuộc Đổi mới là gì?
Đó là nguyên tắc "tự cường nội sinh": muốn hội nhập quốc tế thành công và giữ vững chủ quyền thì nền tảng then chốt là phải đổi mới tư duy, nâng cao chất lượng giáo dục thực chất và khơi dậy sức mạnh toàn dân tộc.

Kết luận

• Tư tưởng canh tân của Nguyễn Lộ Trạch là kết tinh rực rỡ của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam nửa cuối thế kỷ XIX, phản ánh sâu sắc yêu cầu khách quan của lịch sử.
• Hệ thống đề xuất cải cách bao quát 4 trụ cột thiết yếu: chấn hưng kinh tế đồn điền, cải cách chính trị - giáo dục thực tiễn, hiện đại hóa quân đội và đa phương hóa ngoại giao.
• Hạt nhân cốt lõi xuyên suốt tư tưởng của ông là tinh thần "tự cường", xác định nội lực dân tộc là nhân tố quyết định thành bại của công cuộc giữ nước và dựng nước.
• Công trình luận văn thạc sĩ năm 2004 đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ phục dựng bức tranh tư tưởng triết học của Nguyễn Lộ Trạch, đồng thời đúc kết 3 bài học lịch sử quý giá cho sự nghiệp Đổi mới.
• Nghiên cứu mở ra hướng phát triển tiếp theo về việc số hóa di thảo và ứng dụng tư tưởng cải cách vào chiến lược chuyển đổi số, phát triển kinh tế tri thức giai đoạn 2025 - 2030; bạn đọc hãy liên hệ thư viện học thuật để khai thác toàn văn công trình này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN LEÂ THU HAÈNG TÖ TÖÔÛNG CANH TAÂN CUÛA NGUYEÃN LOÄ TRAÏCH VAØ NHÖÕNG BAØI HOÏC LÒCH SÖÛ CUÛA NOÙ ÑOÁI VÔÙI COÂNG CUOÄC ÑOÅI MÔÙI ÔÛ NÖÔÙC TA HIEÄN NAY LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ KHOA HOÏC TRIEÁT HOÏC TP. HOÀ CHÍ MINH – 2004 1 ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN LEÂ THU HAÈNG TÖ TÖÔÛNG CANH TAÂN CUÛA NGUYEÃN LOÄ TRAÏCH VAØ NHÖÕNG BAØI HOÏC LÒCH SÖÛ CUÛA NOÙ ÑOÁI VÔÙI COÂNG CUOÄC ÑOÅI MÔÙI ÔÛ NÖÔÙC TA HIEÄN NAY Chuyeân ngaønh: CNDVBC VAØ CNDVLS Maõ soá: 5.02 LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ KHOA HOÏC TRIEÁT HOÏC Ngöôøi höôùng daãn khoa hoïc: PGS. TRÒNH DOAÕN CHÍNH TP. HOÀ CHÍ MINH – 2004 MUÏC LUÏC MÔÛ ÑAÀU 1 Chöông 1 NOÄI DUNG TÖ TÖÔÛNG CANH TAÂN CUÛA NGUYEÃN LOÄ TRAÏCH 7 1.1 Tieàn ñeà hình thaønh tö töôûng canh taân cuûa Nguyeãn Loä Traïch 7 1.2 Noäi dung vaø ñaëc ñieåm tö töôûng canh taân cuûa Nguyeãn Loä Traïch 17 1.3 Nhöõng giaù trò vaø haïn cheá trong tö töôûng canh taân cuûa Nguyeãn Loä Traïch 42 Chöông 2 TÖ TÖÔÛNG CANH TAÂN CUÛA NGUYEÃN LOÄ TRAÏCH VÔÙI COÂNG CUOÄC ÑOÅI MÔÙI HIEÄN NAY ÔÛ NÖÔÙC TA 55 2.1 “Töï cöôøng” trong canh taân vôùi tinh thaàn phaùt huy noäi löïc vaø giöõ gìn baûn saéc vaên hoùa daân toäc trong ñoåi môùi 55 2.2 Söûa sang “chính – giaùo” vôùi vieäc hoaøn thieän ñöôøng loái vaø phaùt trieån neàn giaùo duïc – ñaøo taïo nöôùc nhaø 67 2.3 Döïa vaøo thöïc teá ñeå canh taân vôùi tö töôûng ñoåi môùi phaûi xuaát töø thöïc tieãn 80 KEÁT LUAÄN 89 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO 94 MÔÛ ÑAÀU 1.

Tính caáp thieát cuûa ñeà taøi Canh taân laø moät traøo löu yeâu nöôùc noåi baät, phaùt trieån maïnh meõ ôû nöôùc ta vaøo cuoái theá kyû XIX. Noù ñöôïc khôi gôïi, thaép saùng bôûi nhöõng tö töôûng cuûa nhöõng só phu yeâu nöôùc döôùi trieàu Nguyeãn. Ñoù laø nhöõng kieán nghò caûi caùch, canh taân cuûa caùc baäc chí só yeâu nöôùc tieâu bieåu nhö: Phaïm Phuù Thöù, Nguyeãn Tröôøng Toä, Buøi Vieän, Nguyeãn Loä Traïch. Moãi tö töôûng ñeàu laø nhöõng traên trôû, day döùt cuûa caùc oâng tröôùc thôøi cuoäc.

Trong soá ñoù, Nguyeãn Loä Traïch vôùi kieán thöùc saâu roäng, am töôøng theá söï, oâng coù nhieàu tö töôûng vöôït troäi trong giôùi nho só ñöông thôøi. Vôùi taàm nhìn xa, troâng roäng vaø söï hieåu bieát uyeân thaâm, oâng ñaõ neâu leân nhieàu tö töôûng canh taân ñoäc ñaùo. Nhöõng tö töôûng canh taân cuûa oâng khoâng chæ mang yù nghóa lòch söû, goùp phaàn to lôùn trong coâng cuoäc caûi caùch xaõ hoäi thôøi aáy maø noù coøn mang caû yù nghóa thôøi ñaïi. Bôûi nhöõng tö töôûng ñoù laø nhöõng baøi hoïc lòch söû quyù baùu cho daân toäc ta trong quaù trình xaây döïng vaø phaùt trieån ñaát nöôùc.

Ñaëc bieät, trong giai ñoaïn hieän nay, khi Ñaûng, Nhaø nöôùc vaø nhaân daân ta ñang tieán haønh coâng cuoäc ñoåi môùi, thì nhöõng tö töôûng aáy, laïi moät laàn nöõa, theå hieän roõ nhöõng giaù trò vaø yù nghóa lòch söû cuûa mình. Thöïc teá ñaõ chöùng minh, nhöõng thaønh töïu böôùc ñaàu ñaït ñöôïc trong ñoåi môùi laø keát quaû cuûa caû quaù trình traûi nghieäm laâu daøi, ñaày khoù khaên cuûa caû daân toäc Vieät Nam, laø quaù trình toång keát nhöõng kinh nghieäm töø thöïc tieãn, töø söï thaønh baïi cuûa tieàn nhaân, töø söï tieáp thu nhöõng tö töôûng ñaëc saéc cuûa nhöõng ngöôøi ñi tröôùc vaø caûi bieán chuùng cho phuø hôïp vôùi nhöõng ñieàu kieän lòch söû Vieät Nam. 1 Nhö moät quy luaät, ñeå ñoåi môùi ñi ñeán thaéng lôïi, moät trong nhöõng vaán ñeà coù tính quyeát ñònh laø phaûi vöøa tieáp thu nhöõng thaønh töïu, nhöõng tinh hoa cuûa nhaân loaïi, nhöõng giaù trò thôøi ñaïi; vöøa phaûi bieát keá thöøa vaø phaùt huy söùc maïnh nhöõng giaù trò truyeàn thoáng cuûa daân toäc. Nhöõng giaù trò ñaõ laøm neân baûn saéc vaên hoùa, coát caùch tinh thaàn, baûn lónh cuûa daân toäc Vieät Nam, laø nguoàn söùc maïnh khoâng bao giôø caïn ñaõ ñöa daân toäc Vieät Nam vöôït qua nhöõng gian nan, thöû thaùch, "saùnh vai cuøng caùc cöôøng quoác naêm chaâu".

Nhöõng giaù trò aáy ñöôïc keát tinh töø nhöõng truyeàn thoáng quyù baùu cuûa daân toäc Vieät Nam vaø noù ñöôïc theå hieän treân taát caû caùc lónh vöïc cuûa ñôøi soáng xaõ hoäi, caû trong haønh ñoäng vaø trong tö töôûng cuûa moãi con ngöôøi.Hôn theá nöõa, ngaøy nay, nhaân loaïi ñang ñöùng tröôùc xu theá toaøn caàu hoùa moïi maët cuûa ñôøi soáng xaõ hoäi. Moãi quoác gia, daân toäc muoán toàn taïi vaø phaùt trieån khoâng theå ñöùng ngoaøi tieán trình ñoù, khoâng theå kheùp mình trong “caùi neáp cuõ” ñaõ trôû neân laïc haäu, loãi thôøi. Vieät Nam cuõng khoâng naèm ngoaøi tieán trình aáy. Chuû tòch Hoà Chí Minh töøng noùi: “Xaõ hoäi baây giôø ngaøy moät phaùt trieån.

Tö töôûng haønh ñoäng cuõng phaùt trieån. Neáu cöù giöõ laáy caùi keïp giaáy cuõ khoâng thay ñoåi laø khoâng ñi ñeán ñaâu caû” [46, 35]. Xu theá toaøn caàu hoùa vöøa taïo ra thôøi cô lôùn, vaän hoäi lôùn cho taát caû caùc nöôùc nhöng noù cuõng ñem laïi nhieàu nguy cô, thaùch thöùc cho moãi quoác gia, daân toäc. Song, laøm theá naøo ñeå hoøa nhaäp nhöng khoâng hoøa tan, khoâng ñaùnh maát baûn thaân mình? Moät trong nhöõng yeâu caàu coù tính nguyeân taéc laø phaûi giöõ gìn vaø phaùt huy caùc giaù trò truyeàn thoáng, baûn saéc vaên hoùa cuûa daân toäc mình.

Trong ñoù, keá thöøa vaø phaùt trieån nhöõng tö töôûng tieán boä cuûa nhöõng ngöôøi ñi tröôùc laø moät trong nhöõng vaán ñeà coù yù nghóa raá Chính t quan vì troï vaänyg. , nghieân cöùu tö töôûng canh taân cuûa Nguyeãn Loä Traïch laø ñieàu caàn thieát vaø boå ích. Noù khoâng chæ goùp phaàn laøm saùng toû, phong phuù theâm nhaän thöùc veà lòch söû tö töôûng Vieät Nam maø noù coøn chæ ra nhöõng neùt ñaëc saéc trong tö töôûng canh taân cuûa só phu yeâu nöôùc Nguyeãn Loä Traïch. Qua ñoù, chuùng ta ruùt ra nhöõng baøi hoïc lòch söû, soi roïi vaøo coâng cuoäc ñoåi môùi ôû nöôùc ta hieän nay.

Vôùi yù nghóa ñoù, toâi choïn ñeà taøi: "Tö töôûng canh taân cuûa Nguyeãn Loä Traïch vaø nhöõng baøi hoïc lòch söû cuûa noù ñoái vôùi coâng cuoäc ñoåi môùi ôû nöôùc ta hieän nay" laøm luaän vaên thaïc só cuûa mình. Tình hình nghieân cöùu ñeà taøi Tö töôûng canh taân vaøo cuoái theá kyû XIX, töø laâu, ñaõ trôû thaønh ñeà taøi ñöôïc nhieàu ngöôøi quan taâm, nghieân cöùu. Coù nhieàu coâng trình khoa hoïc, nhieàu chuyeân khaûo veà tö töôûng canh taân cuûa caùc nhaø tö töôûng ñöôïc khai thaùc döôùi nhieàu goùc ñoä, nhieàu khía caïnh khaùc nhau. Vôùi Nguyeãn Loä Traïch, nhieàu ngöôøi bieát ñeán oâng vaø vieát veà oâng nhö moät trong nhöõng nhaø canh taân tieâu bieåu cuûa theá kyû XIX.

Coù leõ, sôùm nhaát laø baøi vieát cuûa Mính Vieân Huyønh Thuùc Khaùng treân baùo Tieáng daân soá 424 (03/10/1931) vôùi töïa ñeà: Ñieàu tieân kieán cuûa moät hoïc giaû nöôùc ta – nhaân chuyeän Trung-Nhaät xung ñoät maø nhôù ñeán caâu noùi trong moät baøi ñaïi luaän tröôùc ñaây 40 naêm. Baøi vieát naøy môû ñaàu cho nhöõng nghieân cöùu tieáp theo veà Nguyeãn Loä Traïch, nhö: Boà Caûng “Moät ít daät söû cuûa oâng Nguyeãn Loä Traïch (baùo Tieáng daân), Laïc Döông Quyeân “Baûn thôøi vuï saùch cuûa moät nhaø tieân thôøi nhaân vaät: Nguyeãn Loä Traïch” (baùo Tieáng daân), Töø Ngoïc “Chöông trình phuù cöôøng cuûa Nguyeãn Loä Traïch, ngöôøi noái chí Nguyeãn Tröôøng Toä” (Taïp chí Tri taân soá 180 vaø 181 naêm 1945), Nguyeãn Baù Theá “Chí só Vieät Nam: Nguyeãn Loä Traïch” (taäp san Vaên ñaøn, ngaøy 27/7/1961 vaø in treân Vaên hoùa Nguyeät san soá 63 thaùng 8/1961), Nguyeãn Baù Theá “Chí só Vieät Nam treân ñöôøng duy taân cöùu quoác – IV: Nguyeãn Loä Traïch” (baùo Ñuoác nhaø Nam, soá 15-16 naêm 1970). Ña phaàn caùc taùc giaû trích dòch caùc di thaûo cuûa Nguyeãn Loä Traïch, hoaëc noùi veà oâng vôùi tö caùch laø moät chí só yeâu nöôùc “öu thôøi maãn theá”, coù nhieàu tieân kieán vaø laø “ngöôøi troàng maàm khai hoùa”. Giaùn ñoaïn moät thôøi gian, ngöôøi ta laïi vieát veà oâng cuõng treân tinh thaàn ñoù nhöng vôùi nguoàn tö lieäu ñaày ñuû, phong phuù hôn.

Taùc giaû Ñoaøn Leâ Giang ñaõ söu taäp nhöõng tö lieäu veà Nguyeãn Loä Traïch vaø cho ra ñôøi taùc phaåm: “Nguyeãn Loä Traïch ñieàu traàn vaø thô vaên” (Nxb. Khoa hoïc xaõ hoäi, 1995); Nguyeãn Vaên Huyeàn: “Nguyeãn Loä Traïch vaø di thaûo” (Nxb. Khoa hoïc xaõ hoäi, 1995); nhieàu baøi vieát khaùc veà oâng nhö: Traàn Tieãn Thaønh, ngöôøi uûng hoä caûi caùch quan heä vôùi Nguyeãn Tröôøng Toä vaø Nguyeãn Loä Traïch (Ñaøo Duy Anh); Nguyeãn Loä Traïch, nhaø yeâu nöôùc canh taân öu tuù cuûa Vieät Nam theá kyû XIX (Ñoã Bang); Nguyeãn Loä Traïch (Nguyeãn Ñaéc Xuaân); Nguyeãn Loä Traïch vaø Thieân haï ñaïi theá luaän (Nguyeãn Vaên Xuaân);… Tuy vaäy, chöa coù moät chuyeân khaûo naøo nghieân cöùu, phaân tích moät caùch cuï theå nhöõng tö töôûng canh taân cuûa oâng treân töøng lónh vöïc cuûa ñôøi soáng xaõ hoäi. Ñaëc bieät, chöa coù moät coâng trình khoa hoïc naøo töø vieäc tìm hieåu tö töôûng cuûa oâng, chæ ra nhöõng ñaëc saéc trong tö töôûng aáy ñeå töø ñoù ruùt ra nhöõng baøi hoïc lòch söû trong quaù trình canh taân, ñoåi môùi ñaát nöôùc.

Song, nhöõng baøi vieát, nhöõng coâng trình nghieân cöùu treân laø nguoàn tö lieäu voâ giaù, laø cô sôû cho luaän vaên keá thöøa vaø phaùt trieån. Muïc ñích vaø nhieäm vuï cuûa luaän vaên Muïc ñích cuûa luaän vaên laø tìm hieåu tö töôûng canh taân cuûa Nguyeãn Loä Traïch, chæ ra nhöõng ñaëc saéc, nhöõng giaù trò trong tö töôûng aáy thoâng qua nhöõng ñeà nghò caûi caùch cuûa oâng. Ruùt ra nhöõng baøi hoïc lòch söû trong quaù trình canh taân, ñoåi môùi ñaát nöôùc ñeå thaáy ñöôïc yù nghóa ñoù cuûa noù ñoái vôùi coâng cuoäc ñoåi môùi ôû nöôùc ta hieän nay. Vôùi muïc ñích naøy, luaän vaên coù nhieäm vuï: - Phaân tích tö töôûng canh taân cuûa Nguyeãn Loä Traïch treân caùc lónh vöïc: kinh teá, chính trò-xaõ hoäi, quaân söï, ngoaïi giao thoâng qua caùc di thaûo cuûa oâng.

- Chæ ra nhöõng neùt ñaëc saéc trong tö töôûng vaø ruùt ra nhöõng baøi hoïc lòch söû ñeå töø ñoù ñoái chieáu vôùi coâng cuoäc ñoåi môùi hieän nay ôû nöôùc ta. Phöông phaùp nghieân cöùu Luaän vaên naøy thöïc hieän treân cô sôû phöông phaùp luaän cuûa chuû nghóa duy vaät bieän chöùng vaø chuû nghóa duy vaät lòch söû. Ñoàng thôøi ñeå nghieân cöùu vaø theå hieän luaän vaên, taùc giaû coøn söû duïng toång hôïp caùc phöông phaùp nhö: phöông phaùp phaân tích, toång hôïp, so saùnh, phöông phaùp lòch söû – logic, cuøng phoái hôïp vôùi moät soá phöông phaùp khaùc. YÙ nghóa khoa hoïc vaø thöïc tieãn cuûa luaän vaên Qua vieäc phaân tích nhöõng tö töôûng canh taân cuûa Nguyeãn Loä Traïch seõ goùp phaàn laøm roõ hôn nhöõng ñoùng goùp cuûa oâng trong doøng canh taân ñaát nöôùc theá kyû XIX.