ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN LEÂ THU HAÈNG TÖ TÖÔÛNG CANH TAÂN CUÛA NGUYEÃN LOÄ TRAÏCH VAØ NHÖÕNG BAØI HOÏC LÒCH SÖÛ CUÛA NOÙ ÑOÁI VÔÙI COÂNG CUOÄC ÑOÅI MÔÙI ÔÛ NÖÔÙC TA HIEÄN NAY LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ KHOA HOÏC TRIEÁT HOÏC TP. HOÀ CHÍ MINH – 2004 1 ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN LEÂ THU HAÈNG TÖ TÖÔÛNG CANH TAÂN CUÛA NGUYEÃN LOÄ TRAÏCH VAØ NHÖÕNG BAØI HOÏC LÒCH SÖÛ CUÛA NOÙ ÑOÁI VÔÙI COÂNG CUOÄC ÑOÅI MÔÙI ÔÛ NÖÔÙC TA HIEÄN NAY Chuyeân ngaønh: CNDVBC VAØ CNDVLS Maõ soá: 5.02 LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ KHOA HOÏC TRIEÁT HOÏC Ngöôøi höôùng daãn khoa hoïc: PGS. TRÒNH DOAÕN CHÍNH TP. HOÀ CHÍ MINH – 2004 MUÏC LUÏC MÔÛ ÑAÀU 1 Chöông 1 NOÄI DUNG TÖ TÖÔÛNG CANH TAÂN CUÛA NGUYEÃN LOÄ TRAÏCH 7 1.1 Tieàn ñeà hình thaønh tö töôûng canh taân cuûa Nguyeãn Loä Traïch 7 1.2 Noäi dung vaø ñaëc ñieåm tö töôûng canh taân cuûa Nguyeãn Loä Traïch 17 1.3 Nhöõng giaù trò vaø haïn cheá trong tö töôûng canh taân cuûa Nguyeãn Loä Traïch 42 Chöông 2 TÖ TÖÔÛNG CANH TAÂN CUÛA NGUYEÃN LOÄ TRAÏCH VÔÙI COÂNG CUOÄC ÑOÅI MÔÙI HIEÄN NAY ÔÛ NÖÔÙC TA 55 2.1 “Töï cöôøng” trong canh taân vôùi tinh thaàn phaùt huy noäi löïc vaø giöõ gìn baûn saéc vaên hoùa daân toäc trong ñoåi môùi 55 2.2 Söûa sang “chính – giaùo” vôùi vieäc hoaøn thieän ñöôøng loái vaø phaùt trieån neàn giaùo duïc – ñaøo taïo nöôùc nhaø 67 2.3 Döïa vaøo thöïc teá ñeå canh taân vôùi tö töôûng ñoåi môùi phaûi xuaát töø thöïc tieãn 80 KEÁT LUAÄN 89 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO 94 MÔÛ ÑAÀU 1.
Tính caáp thieát cuûa ñeà taøi Canh taân laø moät traøo löu yeâu nöôùc noåi baät, phaùt trieån maïnh meõ ôû nöôùc ta vaøo cuoái theá kyû XIX. Noù ñöôïc khôi gôïi, thaép saùng bôûi nhöõng tö töôûng cuûa nhöõng só phu yeâu nöôùc döôùi trieàu Nguyeãn. Ñoù laø nhöõng kieán nghò caûi caùch, canh taân cuûa caùc baäc chí só yeâu nöôùc tieâu bieåu nhö: Phaïm Phuù Thöù, Nguyeãn Tröôøng Toä, Buøi Vieän, Nguyeãn Loä Traïch. Moãi tö töôûng ñeàu laø nhöõng traên trôû, day döùt cuûa caùc oâng tröôùc thôøi cuoäc.
Trong soá ñoù, Nguyeãn Loä Traïch vôùi kieán thöùc saâu roäng, am töôøng theá söï, oâng coù nhieàu tö töôûng vöôït troäi trong giôùi nho só ñöông thôøi. Vôùi taàm nhìn xa, troâng roäng vaø söï hieåu bieát uyeân thaâm, oâng ñaõ neâu leân nhieàu tö töôûng canh taân ñoäc ñaùo. Nhöõng tö töôûng canh taân cuûa oâng khoâng chæ mang yù nghóa lòch söû, goùp phaàn to lôùn trong coâng cuoäc caûi caùch xaõ hoäi thôøi aáy maø noù coøn mang caû yù nghóa thôøi ñaïi. Bôûi nhöõng tö töôûng ñoù laø nhöõng baøi hoïc lòch söû quyù baùu cho daân toäc ta trong quaù trình xaây döïng vaø phaùt trieån ñaát nöôùc.
Ñaëc bieät, trong giai ñoaïn hieän nay, khi Ñaûng, Nhaø nöôùc vaø nhaân daân ta ñang tieán haønh coâng cuoäc ñoåi môùi, thì nhöõng tö töôûng aáy, laïi moät laàn nöõa, theå hieän roõ nhöõng giaù trò vaø yù nghóa lòch söû cuûa mình. Thöïc teá ñaõ chöùng minh, nhöõng thaønh töïu böôùc ñaàu ñaït ñöôïc trong ñoåi môùi laø keát quaû cuûa caû quaù trình traûi nghieäm laâu daøi, ñaày khoù khaên cuûa caû daân toäc Vieät Nam, laø quaù trình toång keát nhöõng kinh nghieäm töø thöïc tieãn, töø söï thaønh baïi cuûa tieàn nhaân, töø söï tieáp thu nhöõng tö töôûng ñaëc saéc cuûa nhöõng ngöôøi ñi tröôùc vaø caûi bieán chuùng cho phuø hôïp vôùi nhöõng ñieàu kieän lòch söû Vieät Nam. 1 Nhö moät quy luaät, ñeå ñoåi môùi ñi ñeán thaéng lôïi, moät trong nhöõng vaán ñeà coù tính quyeát ñònh laø phaûi vöøa tieáp thu nhöõng thaønh töïu, nhöõng tinh hoa cuûa nhaân loaïi, nhöõng giaù trò thôøi ñaïi; vöøa phaûi bieát keá thöøa vaø phaùt huy söùc maïnh nhöõng giaù trò truyeàn thoáng cuûa daân toäc. Nhöõng giaù trò ñaõ laøm neân baûn saéc vaên hoùa, coát caùch tinh thaàn, baûn lónh cuûa daân toäc Vieät Nam, laø nguoàn söùc maïnh khoâng bao giôø caïn ñaõ ñöa daân toäc Vieät Nam vöôït qua nhöõng gian nan, thöû thaùch, "saùnh vai cuøng caùc cöôøng quoác naêm chaâu".
Nhöõng giaù trò aáy ñöôïc keát tinh töø nhöõng truyeàn thoáng quyù baùu cuûa daân toäc Vieät Nam vaø noù ñöôïc theå hieän treân taát caû caùc lónh vöïc cuûa ñôøi soáng xaõ hoäi, caû trong haønh ñoäng vaø trong tö töôûng cuûa moãi con ngöôøi.Hôn theá nöõa, ngaøy nay, nhaân loaïi ñang ñöùng tröôùc xu theá toaøn caàu hoùa moïi maët cuûa ñôøi soáng xaõ hoäi. Moãi quoác gia, daân toäc muoán toàn taïi vaø phaùt trieån khoâng theå ñöùng ngoaøi tieán trình ñoù, khoâng theå kheùp mình trong “caùi neáp cuõ” ñaõ trôû neân laïc haäu, loãi thôøi. Vieät Nam cuõng khoâng naèm ngoaøi tieán trình aáy. Chuû tòch Hoà Chí Minh töøng noùi: “Xaõ hoäi baây giôø ngaøy moät phaùt trieån.
Tö töôûng haønh ñoäng cuõng phaùt trieån. Neáu cöù giöõ laáy caùi keïp giaáy cuõ khoâng thay ñoåi laø khoâng ñi ñeán ñaâu caû” [46, 35]. Xu theá toaøn caàu hoùa vöøa taïo ra thôøi cô lôùn, vaän hoäi lôùn cho taát caû caùc nöôùc nhöng noù cuõng ñem laïi nhieàu nguy cô, thaùch thöùc cho moãi quoác gia, daân toäc. Song, laøm theá naøo ñeå hoøa nhaäp nhöng khoâng hoøa tan, khoâng ñaùnh maát baûn thaân mình? Moät trong nhöõng yeâu caàu coù tính nguyeân taéc laø phaûi giöõ gìn vaø phaùt huy caùc giaù trò truyeàn thoáng, baûn saéc vaên hoùa cuûa daân toäc mình.
Trong ñoù, keá thöøa vaø phaùt trieån nhöõng tö töôûng tieán boä cuûa nhöõng ngöôøi ñi tröôùc laø moät trong nhöõng vaán ñeà coù yù nghóa raá Chính t quan vì troï vaänyg. , nghieân cöùu tö töôûng canh taân cuûa Nguyeãn Loä Traïch laø ñieàu caàn thieát vaø boå ích. Noù khoâng chæ goùp phaàn laøm saùng toû, phong phuù theâm nhaän thöùc veà lòch söû tö töôûng Vieät Nam maø noù coøn chæ ra nhöõng neùt ñaëc saéc trong tö töôûng canh taân cuûa só phu yeâu nöôùc Nguyeãn Loä Traïch. Qua ñoù, chuùng ta ruùt ra nhöõng baøi hoïc lòch söû, soi roïi vaøo coâng cuoäc ñoåi môùi ôû nöôùc ta hieän nay.
Vôùi yù nghóa ñoù, toâi choïn ñeà taøi: "Tö töôûng canh taân cuûa Nguyeãn Loä Traïch vaø nhöõng baøi hoïc lòch söû cuûa noù ñoái vôùi coâng cuoäc ñoåi môùi ôû nöôùc ta hieän nay" laøm luaän vaên thaïc só cuûa mình. Tình hình nghieân cöùu ñeà taøi Tö töôûng canh taân vaøo cuoái theá kyû XIX, töø laâu, ñaõ trôû thaønh ñeà taøi ñöôïc nhieàu ngöôøi quan taâm, nghieân cöùu. Coù nhieàu coâng trình khoa hoïc, nhieàu chuyeân khaûo veà tö töôûng canh taân cuûa caùc nhaø tö töôûng ñöôïc khai thaùc döôùi nhieàu goùc ñoä, nhieàu khía caïnh khaùc nhau. Vôùi Nguyeãn Loä Traïch, nhieàu ngöôøi bieát ñeán oâng vaø vieát veà oâng nhö moät trong nhöõng nhaø canh taân tieâu bieåu cuûa theá kyû XIX.
Coù leõ, sôùm nhaát laø baøi vieát cuûa Mính Vieân Huyønh Thuùc Khaùng treân baùo Tieáng daân soá 424 (03/10/1931) vôùi töïa ñeà: Ñieàu tieân kieán cuûa moät hoïc giaû nöôùc ta – nhaân chuyeän Trung-Nhaät xung ñoät maø nhôù ñeán caâu noùi trong moät baøi ñaïi luaän tröôùc ñaây 40 naêm. Baøi vieát naøy môû ñaàu cho nhöõng nghieân cöùu tieáp theo veà Nguyeãn Loä Traïch, nhö: Boà Caûng “Moät ít daät söû cuûa oâng Nguyeãn Loä Traïch (baùo Tieáng daân), Laïc Döông Quyeân “Baûn thôøi vuï saùch cuûa moät nhaø tieân thôøi nhaân vaät: Nguyeãn Loä Traïch” (baùo Tieáng daân), Töø Ngoïc “Chöông trình phuù cöôøng cuûa Nguyeãn Loä Traïch, ngöôøi noái chí Nguyeãn Tröôøng Toä” (Taïp chí Tri taân soá 180 vaø 181 naêm 1945), Nguyeãn Baù Theá “Chí só Vieät Nam: Nguyeãn Loä Traïch” (taäp san Vaên ñaøn, ngaøy 27/7/1961 vaø in treân Vaên hoùa Nguyeät san soá 63 thaùng 8/1961), Nguyeãn Baù Theá “Chí só Vieät Nam treân ñöôøng duy taân cöùu quoác – IV: Nguyeãn Loä Traïch” (baùo Ñuoác nhaø Nam, soá 15-16 naêm 1970). Ña phaàn caùc taùc giaû trích dòch caùc di thaûo cuûa Nguyeãn Loä Traïch, hoaëc noùi veà oâng vôùi tö caùch laø moät chí só yeâu nöôùc “öu thôøi maãn theá”, coù nhieàu tieân kieán vaø laø “ngöôøi troàng maàm khai hoùa”. Giaùn ñoaïn moät thôøi gian, ngöôøi ta laïi vieát veà oâng cuõng treân tinh thaàn ñoù nhöng vôùi nguoàn tö lieäu ñaày ñuû, phong phuù hôn.
Taùc giaû Ñoaøn Leâ Giang ñaõ söu taäp nhöõng tö lieäu veà Nguyeãn Loä Traïch vaø cho ra ñôøi taùc phaåm: “Nguyeãn Loä Traïch ñieàu traàn vaø thô vaên” (Nxb. Khoa hoïc xaõ hoäi, 1995); Nguyeãn Vaên Huyeàn: “Nguyeãn Loä Traïch vaø di thaûo” (Nxb. Khoa hoïc xaõ hoäi, 1995); nhieàu baøi vieát khaùc veà oâng nhö: Traàn Tieãn Thaønh, ngöôøi uûng hoä caûi caùch quan heä vôùi Nguyeãn Tröôøng Toä vaø Nguyeãn Loä Traïch (Ñaøo Duy Anh); Nguyeãn Loä Traïch, nhaø yeâu nöôùc canh taân öu tuù cuûa Vieät Nam theá kyû XIX (Ñoã Bang); Nguyeãn Loä Traïch (Nguyeãn Ñaéc Xuaân); Nguyeãn Loä Traïch vaø Thieân haï ñaïi theá luaän (Nguyeãn Vaên Xuaân);… Tuy vaäy, chöa coù moät chuyeân khaûo naøo nghieân cöùu, phaân tích moät caùch cuï theå nhöõng tö töôûng canh taân cuûa oâng treân töøng lónh vöïc cuûa ñôøi soáng xaõ hoäi. Ñaëc bieät, chöa coù moät coâng trình khoa hoïc naøo töø vieäc tìm hieåu tö töôûng cuûa oâng, chæ ra nhöõng ñaëc saéc trong tö töôûng aáy ñeå töø ñoù ruùt ra nhöõng baøi hoïc lòch söû trong quaù trình canh taân, ñoåi môùi ñaát nöôùc.
Song, nhöõng baøi vieát, nhöõng coâng trình nghieân cöùu treân laø nguoàn tö lieäu voâ giaù, laø cô sôû cho luaän vaên keá thöøa vaø phaùt trieån. Muïc ñích vaø nhieäm vuï cuûa luaän vaên Muïc ñích cuûa luaän vaên laø tìm hieåu tö töôûng canh taân cuûa Nguyeãn Loä Traïch, chæ ra nhöõng ñaëc saéc, nhöõng giaù trò trong tö töôûng aáy thoâng qua nhöõng ñeà nghò caûi caùch cuûa oâng. Ruùt ra nhöõng baøi hoïc lòch söû trong quaù trình canh taân, ñoåi môùi ñaát nöôùc ñeå thaáy ñöôïc yù nghóa ñoù cuûa noù ñoái vôùi coâng cuoäc ñoåi môùi ôû nöôùc ta hieän nay. Vôùi muïc ñích naøy, luaän vaên coù nhieäm vuï: - Phaân tích tö töôûng canh taân cuûa Nguyeãn Loä Traïch treân caùc lónh vöïc: kinh teá, chính trò-xaõ hoäi, quaân söï, ngoaïi giao thoâng qua caùc di thaûo cuûa oâng.
- Chæ ra nhöõng neùt ñaëc saéc trong tö töôûng vaø ruùt ra nhöõng baøi hoïc lòch söû ñeå töø ñoù ñoái chieáu vôùi coâng cuoäc ñoåi môùi hieän nay ôû nöôùc ta. Phöông phaùp nghieân cöùu Luaän vaên naøy thöïc hieän treân cô sôû phöông phaùp luaän cuûa chuû nghóa duy vaät bieän chöùng vaø chuû nghóa duy vaät lòch söû. Ñoàng thôøi ñeå nghieân cöùu vaø theå hieän luaän vaên, taùc giaû coøn söû duïng toång hôïp caùc phöông phaùp nhö: phöông phaùp phaân tích, toång hôïp, so saùnh, phöông phaùp lòch söû – logic, cuøng phoái hôïp vôùi moät soá phöông phaùp khaùc. YÙ nghóa khoa hoïc vaø thöïc tieãn cuûa luaän vaên Qua vieäc phaân tích nhöõng tö töôûng canh taân cuûa Nguyeãn Loä Traïch seõ goùp phaàn laøm roõ hôn nhöõng ñoùng goùp cuûa oâng trong doøng canh taân ñaát nöôùc theá kyû XIX.