LỜI MỞ ĐẦU Trong thời đại toàn cầu hóa và hội nhập ngày nay, nghề biên dịch viên có vai trò quan trọng và phát triển ngày càng chuyên nghiệp trong nhiều năm qua vì nhu cầu xã hội, đặc biệt là trong lĩnh vực thương mại. Chính vì vậy, chúng tôi biên soạn giáo trình Biên dịch 2 nhằm hướng dẫn nâng cao kỹ năng biên dịch cho sinh viên chuyên ngữ Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật TP HCM (HOTEC) và những sinh viên mong muốn trở thành người biên dịch chuyên nghiệp trong tương lai. Giáo trình Biên dịch 2 bao gồm 6 bài chính và phần bài tập thực hành liên quan đến lĩnh vực thương mại. Mỗi bài học đều được thiết kế phần lý thuyết, ghi chú hướng dẫn và phần bài tập thực hành ứng dụng.
Chúng tôi mong rằng giáo trình này có thể giúp ích trong việc học tập môn Biên dịch cho sinh viên, giúp các em thấy có ích và thú vị trong luyện tập thực hành biên dịch. Do thời gian biên soạn có giới hạn, chúng tôi không tránh khỏi thiếu sót về nội dung và hình thức trình bày. Chúng tôi mong nhận được những góp ý quý báu của quý đồng nghiệp và các em sinh viên để giúp cải tiến hơn trong việc giảng dạy bộ môn Biên dịch tại HOTEC. Ngày 1 tháng 7 năm 2017 Giảng viên biên soạn: Kiều Mỹ Hạnh KHOA NGOẠI NGỮ Bài 2 : Các bước trong dịch MỤC LỤC 1.
Lời giới thiệu 2. Nội dung bài học PHẦN 1: MỘT SỐ KỸ THUẬT HỖ TRỢ BIÊN DỊCH. 6 BÀI 1: NHẬP MÔN BIÊN DỊCH. 6 BÀI 2: CÁC BƯỚC TRONG DỊCH.
9 BÀI 3: CHỌN TỪ VỰNG THÍCH HỢP. 12 BÀI 4: MỘT SỐ MẪU CÂU. 17 BÀI 5: HAI BƯỚC CĂN BẢN TRONG DỊCH CÂU. 30 BÀI 6: CÁC HÌNH THỨC CHUYỂN ĐỔI TRONG DỊCH THUẬT.
37 PHỤ LỤC 1: MỘT SỐ KỸ THUẬT XỬ LÝ TỪ VỰNG TRONG BIÊN DỊCH (nâng cao). 46 PHỤ LỤC 2: MỘT SỐ MẪU CÂU ĐỂ DỊCH HÀM Ý KHEN, CHÊ. 52 PHỤ LỤC 3: CÁC KỸ THUẬT DỊCH .68 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
KHOA NGOAỊ NGỮ GIÁO TRÌNH MÔN HỌC Tên môn học: Biên dịch 2 Mã môn học: 3107087 Vị trí, tính chất của môn học: - Vị trí: Biên dịch 2 là môn học bắt buộc nằm trong chương trình đào tạo sinh viên Cao đẳng tiếng Anh. Môn học này cung cấp cho học viên các lý thuyết biên dịch nâng cao và cách thức thực hiện dịch các văn bản tiếng Anh. - Tính chất: Học phần này sẽ cung cấp học viên các kỹ thuật hỗ trợ biên dịch, các bước xử lí văn bản trước, trong và sau khi tiến hành dịch. Ngoài ra học phần này hỗ trợ sinh viên biết sử dụng các phương pháp, kỹ thuật dịch phù hợp cho văn bản.
Mục tiêu môn học: Sau khi hoàn tất chương trình, người học đạt được các mục tiêu sau: - Kiến thức: + Xử lí và xác định được các vấn đề cần xử lí trong văn bản. + Sử dụng được các phương pháp, kỹ thuật dịch phù hợp cho văn bản. + Nghiên cứuđược đề tài dịch, đưa ra cách tiếp cận đúng để dịch văn bản. + Chọn lọc được từ vựng thích hợp.
+ Ứng dụngđược các mẫu câu thông dụng cũng như so sánh đối chiếu và chuyển đổi nghĩa giữa hai ngôn ngữ. - Kỹ năng: + Biết rõ các kỹ thuật hỗ trợ biên dịch, + Xử lí được văn bản trước, trong và sau khi tiến hành dịch. - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: - Nghiêm túc, chủ động, tích cực trong học tập, tham gia các hoạt động cặp, nhóm và tự học theo yêu cầu và sự hướng dẫn của giáo viên. - Tự tìm tòi, nghiên cứu văn hóa trong quá trình dịch KHOA NGOẠI NGỮ 5 Bài 1: Nhập môn lý thuyết BÀI HỌC 1: NHẬP MÔN LÝ THUYẾT DỊCH ▪ Tóm tắt: Bài 1 giới thiệu các định nghĩa dịch, những loại hình dịch thuật và một số bài tâp thực hành gồm các câu đơn giản cùng bài tập thực hành cho từng phần.
▪ Mục tiêu: Sau khi học xong, sinh viên có thể hiểu được định nghĩa dịch là gì, phân biệt giữa biên dịch và phiên dịch, biết được từ 4-7 loại hình dịch thuật và dịch được câu đơn giản. ▪ Nội dung chính: PHẦN I: MỘT SỐ KỸ THUẬT HỖ TRỢ BIÊN DỊCH BÀI HỌC 1: NHẬP MÔN BIÊN DỊCH 1. Dịch là một nghề nghiệp (translation is a craft) Khi nói đến dịch, Roman Jacobson phân biệt ba loại dịch: a. Dịch nội ngữ (Intralingual translation): là loại hình biên dịch trong đó người dịch giải thích ký hiệu lời nói này bằng lời nói khác của cùng ngôn ngữ b.
Dịch ngoại ngữ (interlingual translation/ translation proper): là loại hình biên dịch trong đó người dịch giải thích ký hiệu lời nói của ngôn ngữ này bằng ký hiệu của một ngôn ngữ khác c. Dịch ký tự (intersemiotic translation/transmutation): là loại hình biên dịch trong đó người dịch giải thích ký hiệu ngôn ngữ thành lời bằng ký hiệu ngôn ngữ không thành lời Khái niệm dịch được khai thác trong bộ tài liệu này là lĩnh vực dịch thứ hai- dịch ngoại ngữ. Đây là loại hình dịch rất phổ biến trong thời điểm kinh tế xã hội hiện tại, và là khái niệm không thể thiếu được đối với những người học ngoại ngữ Một người giỏi ngoại ngữ chưa hẳn là một người dịch giỏi, bởi nếu giỏi ngoại ngữ người đó chỉ mới dừng lại ở năng lực sử dụng ngôn ngữ. Trong khi đó, để là một người dịch giỏi, người đó ngoài năng lực ngôn ngữ ở cả ngôn ngữ nguồn và ngôn ngữ đích, người đó còn phải trải qua quá trình đào tạo năng lực dịch, chưa kể những khó khăn về văn hóa, những kiến thức nền đòi hỏi người dịch cần phải nắm bắt.
Nói cách khác người dịc cần phải trải qua 2 giai đoạn: Giai đoạn hình thành năng lực sử dụng tiếng và giai đoạn đào tạo năng lực dịch. Như vậy năng lực sử dụng tiếng chỉ mới là điều kiện cần và là điểm bắt đầu cho quy trình đào tạo dịch Năng lực sử dụng Quá trình đào tạo Năng lực dịch tiếng + năng lực dịch = KHOA NGOAỊ NGỮ 6 KHOA NGOẠI NGỮ 5 Bài 1: Nhập môn lý thuyết 2. Những khó khăn gặp phải trong khi dịch: Theo Peter Newmark, người dịch thường gặp phải 4 khó khăn sau đây: 1. Có những tình huống, khái niệm chỉ có trong ngôn ngữ nguồn mà không có trong ngôn ngữ đích 2.
Ngôn ngữ khác nhau về hệ thống từ vựng, cú pháp và ngữ âm 3. Có sự khác biệt trong cách sử dụng ngôn ngữ (ý đồ) giữa người viết và người dịch 4. Người viết và người dịch khác nhau về quan điểm ngữ nghĩa. Người dịch thường dùng nghĩa sắc thái (connotational meaning) hơn là nghĩa định danh (denotational meaning).
Người viết theo lối hiện thực (realism) trong khi người dịch thường theo lối biểu tượng Bài tập 1: Hãy thử dịch những câu sau đây: 1. Dịch bệnh Covid-19 đã gây nhiều thiệt hại kinh tế cho hầu hết các nước trên thế giới. We have various selections of mobile makers. Các nhân viên trong công ty được nghỉ phép theo định kỳ …………………………………………………………….
I would live you to break the price down as low as possible. My secretary will give you a guilded tour tomorrow. Suýt nữa thì chúng tôi mất hợp đồng đó ……………………………………………………………. How can I get in touch with you? …………………………………………………………….
Sau cùng chúng tôi buộc phải chuyển hàng bằng đường hàng không …………………………………………………………………………. KHOA NGOAỊ NGỮ 7 9. We offer excellent after-sale service. Là những du khách có trách nhiệm, chúng ta không nên làm ô nhiễm môi trường trong khi đi du lịch ……………………………………………………………………………………… ……… 11.
We offer free repairing service within the period. Họ bí mật chuyền tiền qua nước ngoài …………………………………………………………………………………………… …. KHOA NGOẠI NGỮ 5 Bài 1: Nhập môn lý thuyết 13. Please contact the service department if you have any problems with the products.
Lần đầu tiên chúng tôi tung sản phẩm này ra thị trường và đã đạt được thành quả ngoài sức tưởng tượng …………………………………………………………………………………………… …. I can guarantee you there’s no quality problem with our products. Bài tập 2: Hãy thử dịch bản tin sau đây sang tiếng Việt: Business English News COVID-19 Economic Impact. The world first heard about cases of a novel coronavirus on December 31st, 2019.
In just two short months, the World Health Organization had declared a global pandemic. The impact on the world economy was instantaneous, as the World Economic Forum explains: The COVID-19 pandemic has hit global trade and investment at an unprecedented speed and scale. Multinational companies faced an initial supply shock, then a demand shock as more and more countries ordered people to stay at home. Governments, businesses and individual consumers suddenly struggled to procure basic products and materials, and were forced to confront the fragility of the modern supply chain.
……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… Vocabulary: Novel coronavirus: nhiễm coronavirus mới KHOA NGOAỊ NGỮ 8 To declare: tuyên bố Pandemic: đại dịch Instantaneous: tức thời Unprecedented scale: quy mô chưa từng có Supply shock / Demand shock: cú sốc cung/ cú sốc nhu cầu To struggle: đấu tranh To procure: mua, kiếm được To confront: đối đầu Fragility: mong manh Supply chain: chuỗi cung ứng KHOA NGOẠI NGỮ 5 Bài học 2 : Các bước trong dịch BÀI 2: CÁC BƯỚC TRONG DỊCH ▪ Tóm tắt: Bài 2 giới thiệu các bước trong dịch thuật bao gồm 5 giai đoạn và chức năng của từng bước để dịch chuẩn xác các văn bản nguồn cùng với bài tập thực hành cho từng phần. ▪ Mục tiêu: Sau khi học xong, sinh viên có thể xác định được các bước trong dịch thuật bao gồm 5 giai đoạn và chức năng của từng bước để dịch chuẩn xác các văn bản nguồn. ▪ Nội dung chính: Khi làm công tác biên dịch, để có một sản phẩm có giá trị, người làm công tác biên dịch không nên tiến hành dịch ngay mà nên theo 6 bước như sau: Bước 1: Read through Bước 2: learn new words/ phrases Bước 3: Identify sentence structures Bước 4: Translation Bước 5: Choose styles Bước 6: Give comments 1. Bước 1: Đọc nội dung bài dịch (read through) Trong hai cách tiếp cận mà Peter Newmark đưa ra, thì tiếp cận văn bản ở cấp độ toàn văn được cho là có thể mang lại bản dịch tốt hơn, chính xác và thống nhất hơn.
Người làm công tác biên dịch thường có nhiều thời gian để đọc và chỉnh sửa bản dịch.
