CHƯƠNG 1. MỘT SỐ VAN ĐÈ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM BOI THƯỜNG THIET HẠI DO XÂM PHAM MO MA 1 Chái quát về mé ma và các hình thức mai táng. Trong quá trình phát triển, trải qua các giai đoạn của cuộc đời mỗi con người từ thời thơ âu, niên thiếu đến khi trưởng thánh, giả ldo déu gắn liên với rất nhiều nghi lễ khác nhau như. thảnh sinh, thanh niên, thảnh thân, thành nghiệp.
và cuối cùng là trở về với cát bụi. Việc tổ chức thực hiện, trình tự tiến hảnh trong các nghị lễ rất đa dạng, tùy thuộc vào phong tục tập quán của từng quốc gia, tôn giáo, dân tộc. Diu naythể hiền 6 lễ vật dâng cúng, người chủ tri hoặc thực hành nghĩ lễ, thời gian, địa điểm, cách thức thực hiện,. từ khi bất đâu đến kết thúc nghị lễ.
Những nghỉ không chi bỏ hep trong phạm vi gia đình ma còn có sự tham gia của những người trong cùng ding ho, bạn bè thân thiết, khách mời. Điểm chung của các nghĩ lễ nay là déu thể hiện sự phat trong nhận thức cia con người vẻ việc tôn trong, mong muốn. ghi những khoảnh khắc, giai đoạn của cuộc. đời, sự mong cẩu, chúc phúc cho hoạt động vé sau này, tô điểm rõ nét sự đa dang văn hóa, riêng biệt của từng quốc gia, tôn giáo, dân tộc, vùng miễn, tiễn đưa con người về nơi “an nghĩ cuối cing” được coi là một nghỉ thức tap và thiêng liêng bậc nhất của con người.
Các nha nghiên cửu, khảo cổ học đã phát hiện, phân tích vả đánh giá những bằng chứng của việc: chức tang lễ, cho thay con người từ những thời ky đầu tiên xuất hiện trên trái đất đã tiết bay tỏ nỗi dau thương, sư quý trong va lòng thành kinh thông qua việc thực hiện các nghỉ lễ tiễn biệt những cá thể đã chết. 111 Mô mã Mô phan được coi lả nơi yên nghỉ của những người đã khuất va là nơi để con chau đời sau thờ cúng, bảy tỏ tâm lòng nên người Việt Nam rất quan 10 tâm va chủ trọng đến địa điểm đặt những ngôi mộ và việc zây cất mô mã sao cho nghiêm trang, bên vững nhất, phù hợp với diéu kiên kinh tế của từng gia định. Thờ cúng tổ tiên lả tập tục truyền thông nắm giữ một vị trí hết sức đặc tiệt trong đời sống tinh thin của người Việt Nam, lé một trong những văn hóa thành tổ tạo nên nét đẹp bản sắc dân tộc của người Việt có thì ngàn saa vả được đuy trì cho đến ngày nay. Theo quan niệm của dân gian tin rang tổ tiên mình rất thiêng liêng, dù họ đã đi vao “cối vinh hằng” nhưng vẫn luôn hiện.
điện, đồng hành cùng con cháu để "phù hộ độ tri, bảo vệ cho con châu tránh gấp phải tai ương, giúp con cháu gặp may mẫn, công việc thuận lợi, khuyến khích con chéu lam việc thiện và qué trách, rn dạy khi con cháu lâm những điều sai trải. Trung nên văn hée tâm linh người Viet: “ind yên mã dep” nhằm: để chỉ các phân mô sạch dep, khang trang có toa lac ở những nơi có phong thủy tốt, yên tĩnh mã không bị tác động sâu từ những yéu tổ bên ngoài lâm. mắt di sự trang nghiêm vẫn có. Việc xây dựng “md yên md dep” không chỉ để những người thân thích thể hiện sự tôn lánh, tình cảm, tỉnh nghĩa trọn ven, chu toàn về hình thức mai táng ma còn la sự mong muốn, hy vọng rằng người.
để khuất sẽ an lạc ở thể giới bên kia. Theo định nghĩa trong Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học thì mộ là “nơi chôn cất (hoặc chôn cat tượng trưng) người chất, được đắp hoặc xây cao hơn xing quanh", mồ mã là "Not chôn cất người chết (nôi khái qmát)“2. Qua đó có thể định nghĩa khái quát mộ (đông nghĩa: mé hay mã hay con gọi chung lả mé ma) là nơi chôn cất thi thể hoặc hải cốt, hoặc tro cốt của. người chết, theo tôn giáo, tín ngưỡng được gọi là nơi an nghỉ cuối cùng của người chết.
Thông thường những ngôi mồ hay mỏ mã, nha mỏ được đất tập trung tại các nghĩa trang, bãi tha ma. Tay theo điều kiện mé mã sẽ được đất " tngthọc “viện ông Vat ca Văn Ngôn ng học " riêng lẻ hoặc tập trung theo gia tộc hoặc có một số noi theo tập tục, mổ ma được đặt ngay trong khuôn viên nha ở của thân nhân người đã khuất 6 những nơi có quy mô thé hơn được gọi là lãng hay lăng mộ, ham mộ, lăng tẩm,. thường ding dé nơi cất giữ di hài của các vi hoàng dé, vua chúa và danh nhân kèm theo đó la tai sẵn, châu báu,. Những lăng mộ tiéng thé giới có thể kế đến như Lang mộ Taj Mahal - An Độ (Công trình được xây dựng vào thé kỹ 17 và được UNESCO công nhận la di sin thé giới năm 1983), Lăng mồ Tân Thủy Hoàng - Trung Quốc, Lăng mô Lenin ~ Nga, các Lăng mộ năm trong Thung lũng các vị vua nằm ở gin Thebes (ngày.
nay là Luuzor, chứa 63 lãng mô của các Pharaoh vả quý tộc), v. Những nơi nay thường chứa đựng những đồ vật, dâu tích có giá trị khảo cỗ văn hóa, lịch. sử cao được các tổ chức, cá nhân các nha khảo cỗ học tìm kiểm, khai quật, nghiên cửu va tìm hiểu về hành vị, lối sống văn hóa của các thời kỹ trước đó. Nhiéu trường hợp những người thợ xây lăng tẩm cho vua chúa phải nhận Kết cục là cái chết nhắm giữ bí mat tuyệt đổi vẻ vị trí va thiết kế của những nơi yên nghĩ nay dé trảnh sự dom ngó, sâm phạm cia kẻ thù cũng như cia những tên trộm mô.
Negodi ra, có loại hình đặc biệt là một ngôi mộ có chứa trong đó nhiều thi thể, hai cốt của con người đã được xác định hoặc chưa thể ác định trước kh chân cất hay cam được gọi là mộ tập thé. Việc xác minh danh tính của người đã khuất tại những ngôi mô tập thể sau nảy thường rất khó khăn. Những ngôi mộ tập thé được tạo ra nhằm mục đích chôn cất nhiều người chết (tự nhiên hoặc bi giét) và được tiền hành chôn cắt một cách nhanh chóng vi những van dé liên quan đền kiểm soát, tránh lây nhiém bệnh dich, dam bảo vệ sinh môi trường, Phan lớn các ngồi mộ tập thé được sử dụng sau những thâm hoa thiên tai, dich bệnh, nan đối. hoặc trong điều kiên xảy ra những cuộc.
‘gud thưa iio tổng hợp haere xung đột lớn như tôi phạm khủng bổ, chiến tranh Ngôi mộ tập thể hình sự được Liên Hợp Quốc zác định là một ngồi mộ nơi chôn cất từ ba nạn nhân tré lên bị xử it Đổi với những ngôi mé thông thường, sau khi xác định vi trí đặt mồ va tiến hành chôn cắt thi tai mô phẩn của người đã khuất thường được dt mộ chỉ là “phiến đá hoặc tẩm gỗ đặt trước mộ, ghi tên tuổi, qué quám, v.v của người chết 5. Trường hợp nêu người chết la giáo dân, mộ phan có thể được đặt cây thánh giá. Hau hết những ngôi mộ sẽ được xây cất (với câu trúc ba phân gồm. đê môichân mô, thân mô và nắp mổ) hoặc được đắp đất cao hơn so với bể mặt phân đất zung quanh để dễ dàng nhận biết, phân biết.
Tùy thuộc vào quỹ đất thực hiện, diéu kiện kinh tế gia đính nhân thân người đã khuất sẽ lua chọn hình thức sây dựng mé ma sao cho phủ hợp. Tuy nhiên, đù chọn lựa hình thức mé mã thé nào thì ý ngiĩa cốt lối của việc thực hiện nay déu là thể hiện sự quý trọng, trọn vẹn tình nghĩa, chu toản trong việc thực hiện nghỉ lễ tiễn biết người đã khuất cùng với hy vong rằng vong linh người đã khuất sẽ được thanh thin, yên nghĩ và siêu thoát Mỗ mã là nơi lĩnh thiêng được thé cúng theo phong tục, tap quán của nhân dân, thuộc phạm trì đời sông văn hóa được truyễn lại, kế thừa từ những thể hệ đi trước mang lại giá trị tinh than rat lớn đổi với mỗi người Việt Nam. Chinh vi giá tri tinh than rất lớn nên tại phan lớn các công đẳng người Việt thường có sự phân công cu thể với gia định, dong tộc trong việc xây dựng, ‘bao quin, trồng nom, chấm sóc mé mã,., đồng thời chủ trọng tới những vẫn. để về phong thủy, tâm linh vả sẵn sang thực hiện những nghĩ lễ cúng bái cầu.
kỳ, phức tap, đất đõ,. liên quan đến mô mã. imam romaine si imation: Mass v6, gghacki and he Yorensic tum’ (2015), tr 169-171 TEEN 618.1784901275,MMmchet Uaivesay Press Theo Te din uing Vật của Van Ngà ng học l3 Nhu vay, ta có thể đưa ra khái nêm mỏ mã như sau. “M6 md tn tat duéi dang vật chất, được sử dung với mục dich cắt giữ thi thé hoặc hài cốt, “hoặc tro cốt của người chết 1.
Hình thức mai ting Mục đích khi xây cất, đắp mỏ mã lả để lưu giữ thi thé, hải cốt hoặc tro cốt trong đó; việc thực hiện phụ thuộc phân lớn vào các hình thức mai tang ‘Mai tang là thuật ngữ nhằm điển giải nghị lễ tiến biệt, với cách thức xử lý thí thể người chết thông qua những hình thức khác nhau. Với sư đa dang về văn. ‘hoa và nét riêng biệt của từng quốc gia, tôn giáo, dan tộc, vùng miễn,. đến việc có nhiêu hình thức mai táng trên thé giới nh.
Địa tang (hay còn goi Ja thé táng là phương pháp chôn cắt thi thể người chết xuống đất), Héa táng. (ait lý thi thể người chết bing phương pháp đốt cháy thảnh tro cốt trên giản. thiêu hoặc lò thiêu); Thủy táng (Đặt trên thuyền bè thả trôi hoặc đưa trực tiệp thi thể người chết xuống biển, sông, hộ, v.), Không táng, huyền táng (hay con gọi la thiên tang, táng treo; thi thể người chết được để nằm trên tắm phén tay cho vào những chiếc quan tai treo lơ lửng trên vách mii), Điểu táng (thi thể người chết được đưa lên núi để cho các loi chim săn mỗi như điển hâu, kến kên,. tiêu thu), Thién táng (hình thức mai tang rất hiểm thay, chỉ xuất hiện ở Phật Giáo), Tuan táng (hiểu đơn giản hơn là chôn người sống như nô 18, người héu, hô về, cung nữ, phi tản.
củng người chết trong những lăng mộ, mang theo hy vọng có người hau hạ ở thé giới bên kia. Dù đã bị xóa ba từ. lâu nhưng những thông tin về hình thức tuấn tang được ghi lại trong tư liệu cổ vẫn cho ta thay mức độ tàn khốc của hũ tuc náy), v.