Phần mở đầu, phần nội dung, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục. Phần nội dung chia làm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu Chƣơng 2: Cơ sở khoa học về tổ chức và hoạt động của cơ quan báo chí địa phƣơng Chƣơng 3: Thực trạng về tổ chức và hoạt động của cơ quan báo chí địa phƣơng ở Việt Nam Chƣơng 4: Quan điểm, giải pháp hoàn thiện về tổ chức và bộ máy hoạt động của cơ quan báo chí địa phƣơng 8 CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu trong nƣớc 1.
Nhóm nghiên cứu lý luận về báo chí và tình hình phát triển báo chí trong xu thế hiện nay Nhóm sách đã xuất bản: Cuốn sách “Tổng quan lịch sử báo chí Cách mạng Việt Nam (1925 - 2010)” (2010) do Nxb. Chính trị Quốc gia phát hành, đƣợc biên soạn bởi nhóm tác giả Đào Duy Quát, Đỗ Quang Hƣng và Vũ Duy Thông, đã mang đến một cái nhìn tổng thể về quá trình hoạt động của báo chí cách mạng từ khi ra đời cho đến năm 2010. Với dung lƣợng gần 500 trang và đƣợc chia thành 6 chƣơng, tác phẩm này khái quát các cột mốc quan trọng trong sự hình thành và phát triển của nền báo chí cách mạng Việt Nam. Tuy nhiên, sách vẫn còn hạn chế khi chƣa đi sâu vào phân tích chi tiết giai đoạn từ năm 1986 – thời kỳ khởi đầu của công cuộc đổi mới – và các giai đoạn tiếp theo nhƣ “Báo chí Cách mạng Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới đất nƣớc (1986 - 2000)” và “Báo chí Cách mạng Việt Nam trong thời kỳ tiếp tục đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc (2001 - 2010)”.
Tác phẩm “Cơ sở lý luận báo chí” (2012), đƣợc xuất bản bởi Nxb. Lao động và viết bởi Nguyễn Văn Dững, đƣa ra luận điểm rằng báo chí là một hình thức truyền thông đại chúng, một loại hình thông tin chính trị – xã hội. Cuốn sách phân tích các chức năng của báo chí và những nguyên tắc trong hoạt động báo chí, cung cấp những khái niệm cơ bản về các loại hình báo chí truyền thống nhƣ báo in, phát thanh và truyền hình, mà không mở rộng đến báo chí điện tử. Tác giả đã làm rõ vai trò và vị trí của báo chí trong đời sống xã hội, đƣa ra quan điểm phân tích báo chí dƣới lăng kính tính giai cấp, tự do ngôn luận, luật pháp và vai trò của báo chí.
Cuốn sách “Báo chí Việt Nam thời kỳ đổi mới: từ năm 1986 đến nay” (2013) do Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội phát hành, của tác giả Dƣơng Xuân Sơn, tập trung nghiên cứu chuyên sâu về giai đoạn đổi mới, khẳng định những 9 đóng góp của báo chí trong việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế, xã hội và văn hóa trong bối cảnh đổi mới đất nƣớc. Tác phẩm này nhấn mạnh vai trò quan trọng của báo chí trong việc phản ánh, định hƣớng và góp phần vào sự nghiệp đổi mới của Việt Nam từ năm 1986 trở đi, mang lại cái nhìn sâu sắc hơn về sự phát triển không ngừng của báo chí trong thời đại hiện đại. Một số công trình khoa học đã công bố Luận án Tiến sĩ “Sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí trong thời kỳ đổi mới” của Nguyễn Vũ Tiến (2003) là một công trình nghiên cứu quan trọng, đƣa ra những tƣ duy mới và quan điểm đổi mới của Đảng về báo chí, cũng nhƣ công tác lãnh đạo và quản lý báo chí trong bối cảnh đất nƣớc tiến hành công cuộc đổi mới.
Luận án này đã khẳng định sự cần thiết phải có một chiến lƣợc lãnh đạo báo chí hiệu quả để đảm bảo rằng báo chí không chỉ là công cụ tuyên truyền mà còn là cầu nối giữa Đảng, Nhà nƣớc và nhân dân, đáp ứng các yêu cầu phát triển trong thời kỳ đổi mới đất nƣớc. Luận án Tiến sĩ “Quản lý nhà nƣớc về báo chí ở Việt Nam hiện nay” (2016) của Nguyễn Thị Mai Anh đã phân tích thực trạng quản lý nhà nƣớc (QLNN) về báo chí và nêu lên nhiều vấn đề cần đƣợc giải quyết. Những hạn chế của hệ thống pháp luật về báo chí, tính hiệu lực chƣa cao và sự thiếu đồng bộ của các quy định pháp luật đã đƣợc chỉ ra. Thêm vào đó, sự thay đổi liên tục trong tổ chức bộ máy quản lý báo chí dẫn đến gián đoạn hoạt động, và việc quản lý quá chặt chẽ hoặc buông lỏng đều có những ảnh hƣởng tiêu cực đến sự phát triển của báo chí.
Báo chí đôi khi quá chú trọng vào mục tiêu kinh tế mà coi nhẹ vai trò chính trị, trong khi sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý chƣa hiệu quả, vẫn còn chồng chéo và hình thức. Luận án nhấn mạnh sự cần thiết phải đổi mới từ tƣ duy đến phƣơng thức và nội dung quản lý, đầu tƣ vào đào tạo và phát triển đội ngũ cán bộ, công chức với năng lực đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa báo chí. Việc kiểm tra, giám sát chƣa sâu sát, xử lý vi phạm còn hình thức, hiệu quả răn đe chƣa cao là những hạn chế cần đƣợc khắc phục. Tác giả đã hệ thống lại những kết quả đạt đƣợc cùng với những bất cập trong hoạt động QLNN về báo chí, từ đó đƣa ra những bài học kinh nghiệm và 10 giải pháp thiết thực.
Để xây dựng và triển khai các chính sách quản lý báo chí hiệu quả trong thời gian tới, cần dựa vào nền tảng lý luận vững chắc cũng nhƣ căn cứ thực tiễn cụ thể. Luận án này cung cấp một kênh thông tin hữu ích cho các nhà hoạch định chính sách, nhà lãnh đạo và quản lý báo chí tham khảo. Tuy nhiên, trong số các công trình khoa học đã công bố, đa số chỉ tập trung nghiên cứu vào sự lãnh đạo của Đảng hoặc hoạt động quản lý nhà nƣớc về báo chí, và ít đề cập sâu đến phƣơng diện tổ chức, hoạt động của các cơ quan báo chí địa phƣơng trên toàn quốc. Các công trình này phần lớn đã đƣợc thực hiện từ 5 đến 10 năm trƣớc, do đó, không thể bao quát đầy đủ những vấn đề mới phát sinh trong thực tiễn hiện nay, khiến việc cập nhật các nghiên cứu mới là cần thiết để đáp ứng yêu cầu phát triển báo chí trong giai đoạn hiện tại.
Nhóm nghiên cứu lý luận về tổ chức của cơ quan báo chí địa phƣơng Nhóm sách đã xuất bản Cuốn sách “80 năm báo chí cách mạng Việt Nam - những bài học lịch sử và định hƣớng phát triển” (2005), do Nxb. Chính trị quốc gia phát hành, tập hợp 50 bài viết đƣợc chọn lọc từ kỷ yếu hội thảo khoa học của Học viện Báo chí và Tuyên truyền. Một trong những bài viết nổi bật là “Bàn về xây dựng mô hình báo chí hiện nay” của tác giả Hà Huy Phƣợng. Bài viết này đã đi sâu phân tích mô hình báo chí truyền thống, đƣa ra những đánh giá chi tiết về những điểm mạnh và hạn chế của mô hình này.
Từ đó, tác giả đã đề xuất những phác thảo ban đầu cho mô hình tòa soạn hội tụ, một hƣớng đi mới cho báo chí Việt Nam trong bối cảnh hội nhập và phát triển. Cuốn sách “Tổ chức và hoạt động của tòa soạn” (2013) của tác giả Đinh Văn Hƣờng, đƣợc xuất bản bởi Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội, đã mang lại cái nhìn tổng quan và chi tiết về cơ cấu tổ chức và hoạt động của các tòa soạn báo chí. Tác phẩm cung cấp kiến thức cơ bản về cách thức tổ chức bộ máy tòa soạn, nhấn mạnh đặc điểm lao động báo chí, công việc của phóng viên và công tác chăm sóc, tƣơng tác với bạn đọc.
Cuốn sách giúp độc giả hiểu rõ hơn về các quy trình nội bộ và những thách thức trong việc vận hành một tòa soạn, góp phần định hình tƣ duy quản lý và tổ chức hiệu quả. 11 Cả hai tác phẩm này đều có giá trị nghiên cứu cao, góp phần vào việc xây dựng các mô hình hoạt động tòa soạn hiện đại, thích ứng với những yêu cầu và xu thế mới của báo chí trong thời kỳ phát triển và hội nhập. Tuy nhiên, các nghiên cứu sâu về sự phát triển và đổi mới mô hình báo chí hội tụ tại Việt Nam vẫn cần đƣợc tiếp tục cập nhật và mở rộng để phản ánh đầy đủ thực tiễn phát triển không ngừng của báo chí trong thời đại số. Các bài viết khoa học đã công bố: Bài viết “Mô hình tổ chức - quản trị tòa soạn báo in” của tác giả Bằng Linh, đƣợc đăng trên Tạp chí Ngƣời làm báo tháng 5/2010, đã đi sâu vào phân tích những đặc điểm cơ bản về tổ chức và quản lý tòa soạn báo in, đồng thời chỉ ra các điểm hạn chế so với tổ chức hoạt động của những loại hình báo chí khác.
Để cải tiến mô hình tổ chức và quản lý tòa soạn báo in, tác giả đã đƣa ra nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy sự đổi mới cả về nội dung, hình thức và phƣơng thức tổ chức của các tòa soạn báo in. Bài viết “Tòa soạn hội tụ - từ lý luận đến thực tiễn” (2013) của Nguyễn Thành Lợi, đƣợc đăng tải trên Tạp chí Ngƣời làm báo, đã đặt ra câu hỏi về sự hội tụ trong tòa soạn, nhấn mạnh sự hội tụ về không gian làm việc, phƣơng thức tác nghiệp của nhà báo, nội dung thông tin và sự tƣơng tác với công chúng. Tác giả đã đề xuất các tiêu chí phù hợp để xây dựng mô hình tòa soạn hội tụ ở Việt Nam, giúp tạo điều kiện tối ƣu cho sự phát triển của báo chí hiện đại. Bài viết “Truyền thông hội tụ - nhìn từ góc độ báo chí” của Phạm Thị Thanh Tịnh, đăng trên Tạp chí Lý luận và Truyền thông tháng 5/2014, đã phân tích sự hội tụ truyền thông trong lĩnh vực báo chí.
Đây là quá trình hợp nhất các loại hình báo chí trong cùng một cơ quan, từ cơ cấu tòa soạn đến quy trình sản xuất tin bài và phản hồi thông tin. Tác giả đã nhấn mạnh vai trò của công nghệ hiện đại, đặc biệt là internet, nhƣ một nền tảng cốt lõi để thực hiện sự hội tụ này. Bài viết “Mô hình quản lý báo chí - truyền thông ở Việt Nam (góc độ chính trị và kinh tế)” của Nguyễn Chí Hùng và Nguyễn Ngọc Hải, đăng trên Tạp chí Khoa học Đại học Văn Lang số ra tháng 3/2018, đã tổng quan về mô 12 hình quản lý báo chí truyền thông hiện nay.